Isayensi Yokusindiswa. – No. 2
TAM1897 D 59.2Inkulumo eyanikezwa kusihlwa seSonto, Febhuwari 14, 1897 Kushicilelwe ku-General Conference Daily Bulletins kaFebhuwari 17, 1897, iVol. 1, No. 4, amakhasi 59-64 kanye noFebhuwari 18, 1897, iVol. 1, No. 5, amakhasi 65-66.
TAM1897 D 59.3Ezinye izisho ezimbalwa zokuchaza ngaphambi kokuba siqale isifundo sanamuhla ebusuku: Akungabazeki ukuthi abaningi kungenzeka babezibuza ukuthi konke okwashiwo ngobusuku obudlule kuzohlangabezana nokuhlolwa. Kuzokwenzeka. Bengingakhulumi nje ngokungahleliwe. Kuyiqiniso ukuthi angizange ngilandele yonke imininingwane ngokuningiliziwe, kodwa uma nicabanga ngalokho engangikushoyo lapho sekuphrintiwe, nizobona ukuthi kuyiqiniso. Lapho ngathi i-snowdrop ibhalansiwe nomhlaba, nomhlaba ubhalansiwe ne-snowdrop, khona-ke uma i-meteor enesisindo samathani ambalwa iwela emhlabeni, ingabe amandla okudonsa awakhuli kunangaphambili? Futhi ingabe lokho ngeke kubhidlize ibhalansi phakathi kwesitshalo nomhlaba? — Cha; ngoba akuyona iMhlaba kuphela ebhalansiwe nalelo sitshalo, kodwa umkhathi wonke. Uyakhumbula ukuthi, ekutadisheni umthetho wamandla adonsa izinto, isimemezelo sesayensi sithi, yonke ingcezu yento emkhathini idonswa yinoma iyiphi enye ingcezu, ngakho-ke hhayi umhlaba kuphela, kodwa umkhathi wonke ulingene nezidingo zezimbali; ngakho-ke ukuwa kwemeteorite ngeke kwandise amandla adonsa umkhathi wonke.
TAM1897 D 59.4Amazwi ambalwa nje okuchaza ekuqaleni: Uma bengikhuluma, esifundweni sangaphambilini, ngesihloko esithi “Isayensi eBhayibhelini,” noma “Isayensi neBhayibheli,” bengizoxoxa ngokugcwele ukuthi ukudonsana kuyini, nokuthi akuyona ini, ngokomqondo wesayensi waleli gama. Kodwa bengingakhulumi ngalokho; konke engangihlosile ngalobo busuku kwakuwukuchaza iqiniso lokutholwa komthetho wokudonsa, kanye nethiyori yawo njengomthetho. Kukhona izinguquko zembono kusukela ngesikhathi sikaNewton maqondana nethiyori yalowo mthetho; kodwa lokho akuthinti umthetho uqobo.
TAM1897 D 60.1Eqinisweni eliqinile, ukudonswa yizinto akuyona nhlobo imithetho, kodwa amandla kaNkulunkulu nje. Empeleni ayikho “imithetho yemvelo.” Imithetho yemvelo iyizindlela nje zikaNkulunkulu. Konke umthetho wokudonsa uwumkhuba kaNkulunkulu; ukuvezwa kwamandla kaNkulunkulu. Kodwa njengoba bengingakhulumi ngokuthi empeleni ungokuthini, ngisebenzise la magama ngendlela evamile, futhi nje ukusho ukuthi ngumthetho ogcina ibhalansi yomkhathi.
TAM1897 D 60.2Namhlanje kusihlwa ngizofunda enye incazelo yesayensi. Le nayo ithathwe komunye wososayensi abahamba phambili abaziwayo emhlabeni: “Isayensi yilwazi oluqondile kakhulu esinalo nganoma yisiphi isihloko.” Igama elithi “isayensi” ngokwalo lisho ulwazi. Incazelo esasinayo ngobunye ubusuku iyilungile. Iwumphumela wokucabanga. Futhi kulungile ukuyichaza njengolwazi oluqondile kakhulu esinalo ngesihloko.
TAM1897 D 60.3Manje sibuyele emaphoyintini amabili esasinawo esifundweni esedlule. Lalolwazi oluqondile kakhulu mayelana nomahluko ekukhanyeni kwezinkanyezi lwalutholakala kuphi eminyakeni eyinkulungwane namakhulu ayisikhombisa ngaphambi kokuba isayensi iluthole? — eBhayibhelini. Ngakho-ke, isayensi yeqiniso yaleso sihloko yayitholakala kuphi? — eBhayibhelini. — Lalapho lalitholakala khona ulwazi olunembile kakhulu ngokulinganisela komkhathi iminyaka eyizinkulungwane ezimbili namakhulu amahlanu ngaphambi kokuba kutholakale? — eBhayibhelini. Manje yiliphi incwadi yesayensi kakhulu emhlabeni, ngesihloko salo sayensi? — iBhayibheli. Khumbula njalo ukuthi angikhulumi ngesayensi neBhayibheli. Ngikhuluma ngesayensi yokusindiswa. Futhi yize ezinye izifundo zingakhulunywa ngazo, zixhumene kuphela ngokungahlukanisekiyo naleyo sayensi ephambili. Ngakho-ke, nina nami sizokwazi ngazo zonke izifakazelo esingazihlanganisa kulezi zikhathi ezimbili zokutadisha ukuthi ukusindiswa kuyisayensi, ukuthi iyisayensi ephakeme kunazo zonke emkhathini wonke, ukuthi ifanele kakhulu ukutadishwa kwethu, nokuthi senza ngokwesayensi lapho sinikela ngokutadisha kwethu okuyinhloko nokuphelele kuyo.
TAM1897 D 60.4Manje, iBhayibheli akuyona incwadi yocwaningo nganoma yiluphi uhlobo lwesayensi ngaphandle kwesayensi yokusindiswa. Iyincwadi egxile kulesi sihloko. IBhayibheli libhekisela kwezinye izayensi; kodwa azikho izincwadi zocwaningo kuyo nganoma iyiphi enye sayensi. Ezinye izayensi ziyabhekiswa, njengalezo esizibonile kuKorinte nakuIsaya; kungani zibhekiswa kulezi zindawo — ukuchaza iphuzu lesayensi? — Cha; kodwa ukuze kusetshenziswe ukuchaza kangcono engqondweni yethu isayensi yokusindiswa. Kungani lelo qiniso lezinkanyezi lifakwa ku-1 Korinte 15:41? Yini inhloso yokusho ukuthi, “Inkanyezi iyahlukahluka kwenye inkanyezi ngenkazimulo yayo?” Iyaqhubeka ithi, “Kanjalo nokuvuka kwabafileyo. Kuyatshalwa kungahloniphekile, kuvuswa kube nenkazimulo. Iyatshalwa ebuthakathakeni, ivuswa ngamandla.” Njengokuthi inkanyezi eyodwa ihlukile kwenye ngenkazimulo, kanjalo nokuvuka kwabafileyo. Ngakho-ke uyabona ukuthi inhloso yokuletha leyo ngqikithi yesayensi, ukukhombisa iphuzu kwisayensi yokusindiswa, ukusisiza sibone iqiniso ngokucacile kwisayensi yokusindiswa.
TAM1897 D 60.5Kungani u-Isaya wangenisa inkulumo yakhe leso sitatimende seqiniso lokudonselana? Masibheke phambili kancane kulesi sahluko, sizobona. Ngizofunda lelo vesi bese ngifunda elinye ekupheleni komqondo alandela. “Ubani owalinganise amanzi esandleni sakhe esingaphakathi?” “Ngubani-ke eningangifanisa naye, noma ngingalingana naye? kusho oNgcwele. Phakamisani amehlo enu phezulu, nibone ukuthi ubani odale lezi zinto, okhipha ibutho lazo ngokwenani; uzibiza zonke ngamagama ngenxa yobukhulu bamandla akhe, ngoba enamandla; akukho neyodwa esilelayo.” Isaya 40:25, 26.
TAM1897 D 60.6Akekho ophunyukayo ekubonweni kwakhe, futhi konke kulinganiselwe ezidingweni zazo zonke izimbali ezincane ezikhula ensimini. Kodwa kungani ekhanga ukunaka kwethu kulokho, futhi ekufaka engxoxweni yakhe lapha? — Akusikho ukuchaza iqiniso lesayensi; kodwa ukukhanga ukunaka kwabantu bonke kwisayensi yokusindiswa. Uthini ngalokho? Kumele sicabangele konke lokhu, futhi sicabange ukuthi yini eyenzile konke lokhu? Bese ngifunda phambili, “Kungani uthi, wena Jakobe, futhi ukhulume, wena Israyeli, ‘Indlela yami ifihliwe eNkosini, futhi ukwahlulelwa kwami akunakwa nguNkulunkulu wami’?” (Isaya 40:27).
TAM1897 D 60.7Uma uNkulunkulu enakekela kangaka imbali ekhula ngaphansi kwezinyawo zethu, ayifihliwe futhi ayikhohlwa; ngakho-ke ungathi kanjani ukuthi ufihliwe eNkosini, nokuthi isahlulelo sakho sidlule, nokuthi akasenakho ukunakekela ngawe? Ngakho-ke uyabona ukuthi kuzo zonke izimo, iqiniso lesayensi lifakwa ngokuphelele ukuze likhombise wena nami isayensi yokusindiswa.
TAM1897 D 61.1Enye ingqondo: Lapho laba babhali bethola lokhu, kwakungokwembulwa. Impela abazitholanga lezi zinto kunoma yiluphi ucwaningo lwesayensi olwalukhona emhlabeni. INkosi yayiveza isayensi yayo ebaluleke kakhulu, isayensi yokusindiswa; futhi yabiza ezinye izayensi ukuba zikuchaze lokho. Manje-ke, iyiphi kuyo yonke le sayensi ebaluleke kakhulu eNkosini? — Ukusindiswa, ngempela. Lapho iNkosi isebenzisa ezinye izayensi kuphela ukuchaza lokhu, kuyacaca ngokuphelele ukuthi ibheka le sayensi njengebaluleke kakhulu kunezinye.
TAM1897 D 61.2Kodwa lokhu akukapheli. Kukhona indoda eyayibizwa eBhayibhelini eyayinolwazi oluphelele ngesayensi yonke — zonke izayensi zemvelo zaleli zwe. Ngifuna nibone ukuthi kwakukhona indoda eyayinolwazi oluphelele ngezayensi ezibekwa phezulu kakhulu emhlabeni namuhla. Futhi ngifuna nibone ukuthi uthini ngalokhu konke. Nasi isiBhalo:—
TAM1897 D 61.3Futhi uNkulunkulu wanika uSolomoni ukuhlakanipha nokuqonda okukhulu kakhulu, nobubanzi benhliziyo, njengesihlabathi esisogwini lolwandle. Futhi ukuhlakanipha kukaSolomoni kwadlula ukuhlakanipha kwabo bonke abantwana besifunda saseMpumalanga, nalo lonke ukuhlakanipha kweGibhithe. Ngokuba wayehlakaniphe kunabo bonke abantu; kuno-Ethan wase-Ezrahite, noHeman, noKalkoli, noDarda, amadodana kaMaholi; futhi udumo lwakhe lwaphakama kuzo zonke izizwe ezizungeze. Waphinde wakhuluma izaga eziyinkulungwane ezintathu; izingoma zakhe zaziyinkulungwane nezinhlanu. Wakhuluma ngemithi kusukela emsedarini waseLebhanoni kuya ku-hyssop evela odongeni; waphinde wakhuluma ngezilwane, ngezinyoni, ngezilokazane ezikhasa phansi, nangezinhlanzi. 1 AmaKhosi 4:29-33.
TAM1897 D 61.4Wakhuluma ngemithi kusukela emsedarini oseLebhanoni kuya ku-hyssop evela odongeni. Lokho kubizwa kanjani kwisayensi? — Isayensi yemithi. Waqonda isayensi yemithi kangcono kunanoma ubani omunye emhlabeni.
TAM1897 D 61.5Waphinde waxoxa ngezilwane. Yiliphi igama lesayensi elingasetshenziswa namuhla? — I-zoology. uSolomoni wayiqonda i-zoology kangcono kunanoma ubani ophilayo emhlabeni namuhla. Wayifundisa; ngoba kuthiwa waxoxa ngazo zonke lezi zinto. Wafundisa lezi zayensi.
TAM1897 D 61.6“Futhi ngezinyoni.” Liyini lelo sayensi?—I-Ornithology. Ngakho-ke uSolomoni wafundisa ezesayensi zezitshalo, izilwane, nezinyoni.
TAM1897 D 61.7Kulandelani? — “Nezinto ezikhasa phansi.” Liyini lelo sayensi? — Entomology.
TAM1897 D 61.8“Futhi ngezinhlanzi.” Iyini le sayensi? — I-Ichthyology.
TAM1897 D 61.9Abantu abafunda lesi sigaba seZibhalo ngokuvamile abacabangi uSolomoni njengososayensi jikelele. Kodwa uma bekushiwo ukuthi uSolomoni wakhuluma ngesayensi yezitshalo, isayensi yezilwane, isayensi yezinyoni, isayensi yezimbungulu, kanye nesayensi yezinhlanzi, babeyovuma bathi, “Hawu, uSolomoni wayengumuntu omangalisayo.” Kodwa lokho bekungeke kube ngaphezu kokumangalisayo njengoba sekukhona; ngoba sekusho konke lokho.
TAM1897 D 61.10Ngifunda lokhu ukuze ubone ukuthi uSolomoni wayenolwazi ngesayensi, hhayi nje oluncane ngesayensi, kodwa wayenolwazi oluningi kakhulu kuyo yonke le misebenzi yesayensi kunanoma ubani omunye owake waba nalo ngomunye wazo.
TAM1897 D 61.11Nokho, nakuba wayeqonda kahle zonke lezi zifundo, futhi efundise kuzo zonke, nansi akushoyo: “Masizwe isiphetho salolu daba lonke;” isifinyezo sazo zonke izinto ezikhulunywe ngazo sithi: “Yesaba uNkulunkulu ugcine imiyalo yakhe, ngokuba lokhu kuyiso sonke isibopho somuntu: ngokuba uNkulunkulu uyoletha zonke izenzo ekuhlolweni, kuhlanganise nazo zonke izinto ezifihlakeleyo, noma zinhle noma zimbi.”
TAM1897 D 61.12Ngokubona kwakhe, yini eyayibekwa phambili kunazo zonke izifundo uma zihlangene? — Ukusindiswa kukaNkulunkulu.
TAM1897 D 61.13Izithunywa ziyakuqonda zonke izifundo, kodwa zibheka insindiso njengento efanele ukufundwa kakhulu kunazo zonke ezinye izifundo uma zihlangene. Abaprofethi nabo bayibheka njengento efanele kakhulu; futhi basebenzisa ezinye izifundo njengendlela yokuqonda kangcono insindiso. Futhi nansi indoda eyayiqonda ezinye izifundo, futhi ithi isifundo sensindiso siyadlula kuzo zonke. Manje ngifuna nibone ukuthi uNkulunkulu yena uqobo, ehlukaniswe nakho konke lokhu, uyibheka kanjalo.
TAM1897 D 61.14Bheka lapha: Sisanda kufunda ukuthi uSolomoni wafundisa zonke lezi zifundo. Kungakanani okubhaliwe kwezo zifundo ukuze sizifunde? — Akukho nhlobo. UNkulunkulu akazange asiletha noma yiliphi irekhodi noma umbiko wokufundisa kukaSolomoni ngesayensi yezitshalo. Akazange asiletha kithi, noma abhalise, isifundo esisodwa uSolomoni asifundisile ngesayensi yezilwane, noma kunoma iyiphi enye yalezi zayensi. Kodwa wenza kanjalo, kaningi, wasilethela izifundo ezivela kuSolomoni, kanye nabo bonke abanye, ngesayensi yokusindiswa. Manje, uma sibala izingelosi njengokuthi zinikeza umbono wengelosi kuphela; sibala abaprofethi njengokuthi banikeza umbono womprofethi kuphela, noSolomoni njengokuthi unikeza umbono wesazi somhlaba wonke kuphela; umbono kaNkulunkulu ungowuphi? — Wukuthi ukusindiswa kubaluleke kakhulu kuwe nakimi, futhi kufaneleke kakhulu ukufundwa kwethu kunazo zonke lezi zinye izifundo, olwazi lwazo alunikeze yena uqobo.
TAM1897 D 61.15Lesi sayensi uSolomoni ayiqondayo futhi ayifundisayo kwakungeyona sayensi efana naleyo kaHuxley, uDarwin, nabanye ososayensi baleli zikhathi. Ngengqondo yemvelo umuntu angazindla ngesayensi yemvelo, futhi enze izinto eziningi azitholile. Futhi nakuba bengahlali belungile, bangathola amaphuzu athile aqiniso. Kodwa indlela kaSolomoni yayingeyona leyo. UNkulunkulu wanika uSolomoni ukuhlakanipha, ukuze abone konke lokhu ngokukhanya kukaNkulunkulu. Wakhuluma ngakho konke lokhu ngokuhlakanipha kukaNkulunkulu. Ngakho-ke isayensi uSolomoni ayifundisa kwakuyisayensi kaNkulunkulu. Isifundo sezitshalo ayefundisa kwakuyisifundo sezitshalo sangempela, esingcwele. Isifundo sezilwane ayefundisa kwakuyisifundo sezilwane esingcwele. Kwakuyizimvo zikaNkulunkulu, iqiniso likaNkulunkulu, isayensi kaNkulunkulu kuzo zonke lezi zinto. Kwakungeyona isayensi ebizwa ngokungeyikho.
TAM1897 D 62.1Kulungile-ke, njengoba lokho kuyisayensi kaNkulunkulu, futhi kuyingcwele ngokwako, kungani iNkosi ingasiniki konke lokhu? Kungani inganikanga umhlaba incwadi kaSolomoni ngesayensi yezitshalo, nangezinye izihloko zonke? — Kukhona isizathu salokho; futhi ukuthi akuyona into umhlaba odinga kuqala.
TAM1897 D 62.2Indoda ingaba nazo zonke lezo zinto, ingazicacisela zonke, njengalokhu uSolomoni enza. Kodwa yini eyayizomsiza, uma ingekho kuqala isayensi yokusindiswa? USolomoni wayenakho konke; kodwa lapho esusa inhliziyo yakhe kuNkulunkulu, esayensini yokusindiswa nasekutadisheni ngayo ngenhliziyo yakhe yonke, yini eyayimsize ngolwazi lwakhe lwezinye izifundo? Kwakungamvimba kangakanani ekwenzeni isono? Kwakukhona amandla angakanani kuyo okwamvimba emvelweni yakhe, nasebubini nasebungcoleni obabekuye?
TAM1897 D 62.3Uyazi ukuthi lapho esusa inhliziyo yakhe kwisayensi kaNkulunkulu, kwisayensi yokusindiswa, nakuba wayenazo zonke ezinye, wayembi ngokufanayo, wayenobubi ngokufanayo, wagcwala ngokuphelele ekukhonzweni kwezithombe nasemikhubeni yonke engcolile, sengathi wayengazi u-A B C yalutho.
TAM1897 D 62.4Ngakho-ke siyabona ukuthi kungani iNkosi ingagcinanga kuwo wonke umuntu konke okulwazi. Ake sithi babe nakho konke, njengalokhu uSolomoni ayenakho, futhi babekwazi ukukufundisa njengalokhu uSolomoni ayekufundisa. Ngenhliziyo engazinikele kuNkulunkulu, ngomphefumulo ongahlangulwanga, yini engayenza kubo lolu lwazi? Alukwazanga ukubavimbela kunoma yiluphi uhlobo lobubi nokonakala okusezinhliziyweni zabantu.
TAM1897 D 62.5Le misebenzi yesayensi ayiyona into umhlaba odinga kakhulu namuhla. Inhliziyo idinga ukuhlanzwa, umphefumulo udinga ukusindiswa, ubuntu bonke kumele bwakhiwe kabusha, ingqondo kumele iguqulwe ibe isithombe sangempela nodumo lukaNkulunkulu, ukuze impilo ibonise ubulungisa bakhe, iveze ulwazi lukaNkulunkulu kuphela emhlabeni wonke. Noma sinezinto zonke ezingasinikezwa yizo zonke izifundo, akusoze kusisize ngaphandle kosindiso; ngoba sekuyoba yisikhashana nje kuphela sizobe sesingenazo nhlobo. Lokhu kufanele sicabange ngakho thina siqu namuhla, kuyo yonke imfundo yethu, ukufunda kwethu, kanye nocwaningo lwethu.
TAM1897 D 62.6Kukhona enye into: uNkulunkulu ufuna wena nami, bonke abantu, sicabange kahle ngazo zonke izihloko ahlobene nazo. Kukhona abantu namuhla abacabanga ngazo zonke lezi zihloko zesayensi, kodwa abacabangi kahle. Baya phambili kangangokuba abasatholi ndawo kaNkulunkulu nhlobo. Futhi umuntu ongenawo uNkulunkulu, ongenalo ukuqondiswa ngumqondo, ingqondo kaNkulunkulu, akanakucabanga kahle kulezi zinye izihloko. Kodwa ingqondo ayilungile kuze ivuselelwe esithombeni salowo owayidalayo. Ingqondo kumele iguqulwe, ivuselelwe. Kumele sibe nengqondo entsha ngokuphelele. Wonke umcabango kumele ulethelwe ekulaleleni, ekuzithobeni kuKristu.
TAM1897 D 62.7Lowo ngumsebenzi wokusindiswa. Wukubuyisela isithombe sikaNkulunkulu emphefumulweni; ukuletha ingqondo lapho izoba khona ukubonakaliswa nje, ukukhanya kobulungisa, umcabango kaNkulunkulu ophilayo. Lapho lokho sekwenzekile, nomsebenzi kaNkulunkulu usuqediwe kuleli zwe, ekwaziseni ulwazi lukaNkulunkulu kubo bonke abanye abantu, khona-ke iNkosi izovula umkhathi wonke nokungapheli kithi. Khona-ke zonke lezi zihloko ezingezinye zizovuleka ukuze sizifunde, futhi iNkosi izokwazi ukusitshela, Hambani lapho enifisa khona, ngiyakwethemba. Umkhathi omkhulu uvulekile kini. Akukho okuthile okubekelwe eceleni kini. Konke kungokwenu. Kungokwenu. Hambani lapho enithanda khona, nihlale lapho enithanda khona, enzeni enithanda ukukwenza; ngiyakwethemba. Cabangani nganoma yisiphi isihloko enithanda ukucabanga ngaso, ngenani ngokujulile njengoba nithanda, nizokwenza ngendlela efanele.
TAM1897 D 62.8Manje, angisho ukuthi abantu kumele bangazinaki ngokuphelele zonke ezinye izifundo kuze kufike emhlabeni omunye. Ngisho nje ukuthi isayensi yokusindiswa kumele iholele ekutadisheni zonke zazo. Ingabe iNkosi ayisibekanga isibonelo sokuthi simelwe ukunaka kanjani lezi zinto nokuthi simelwe ukuzisebenzisa kanjani? Yini inhloso yokufunda nokutadisha lezi zincwadi ezingezinye? — Ukuze lezi zisize siqonde kangcono futhi sifundise izinto zesayensi yokusindiswa, kunokuba singenalo lolo lwazi. Lena yindlela ezisetshenziswa ngayo eBhayibhelini. Usithumela ukuyoshumayela ivangeli elihlobene nalezi ezinye, futhi ngesibonelo usibonisile ukuthi singalisebenzisa kanjani. Ngale ndlela iNkosi isibonisa ukuthi isayensi yokusindiswa kumele iholele kuzo zonke ezinye izayensi ezaziwayo emkhathini wonke.
TAM1897 D 62.9Kumele iholele kuyo yonke enye kulomhlaba, futhi lapho singena kulowo munye umhlaba, izoqhubeka ihola phambili. Lapho ukungapheli kuvulekile phambi kwethu, futhi sihambe noma kuphi esikuthandayo, sicabange nganoma yisiphi isihloko esikuthandayo, ngabe sizokufulathela ukusindiswa ngaleso sikhathi, sithi, “Ngiphothule kulokho?” — Cha. Siyazi kubhaliwe ukuthi “isiphambano sikaKristu sizoba isayensi nengoma yabantu abakhululiwe kuzo zonke izizukulwane ezingapheli zaphakade.” Ngakho-ke, lapho sesiqede izifundo zethu lapha, lapho sesiphothule izifundo, bese kufika isikhathi somgubho omkhulu, futhi singena enkathini yaphakade yokutadisha, ngaleso sikhathi sizokwazi ukuqonda kangcono le sayensi enkulu kunazo zonke kunalapho sasikulo mhlaba.
TAM1897 D 63.1Sasho esifundweni esedlule ukuthi akuyona into engalungile ukusebenzisa amagama athi “isayensi” kanye “nokwesayensi” uma ewafaka ekusindisweni. Ukusindiswa kuyisayensi, kuyinto yesayensi. Umsebenzi woMoya kaNkulunkulu engqondweni, uguqula ingqondo nakho konke ukuphila kube isithombe sikaJesu Kristu, kusukela esonweni kuya ebulungisweni — lokho kuwumsebenzi wesayensi. Ngakho-ke uma uyifunda, khumbula ukuthi asikho nhlobo okungeyisayensi uma siyenza okuyinhloko nokuphelele kuyo yonke into, ngaso sonke isikhathi. Laba abafuna ukuba ososayensi abayena ngokwesayensi ngokunganaki lokhu, okuyinhloko kuyo yonke imisebenzi yesayensi.
TAM1897 D 63.2Kukhona enye into esekhonjisiwe; futhi ikhonjisiwe emazweni amathathu angamazinga ezifundweni zomhlaba. Irekhodi labantu beBhayibheli, abantu bamaJuda, abantu bakaNkulunkulu njengoba kubhalwe eBhayibhelini, ngokuvuma kwabo liyisibonelo nomthombo wokutadisha kubo bonke abazimisele ukukhonza uNkulunkulu. IGrisi neRoma, ngefilosofi yazo, izincwadi zazo nemithetho yazo, ziyizibonelo zabaningi kulabo abazibiza ngokuthi balandela iBhayibheli, nakubo bonke abanye.
TAM1897 D 63.3Manje sesibonile ukuthi phakathi kwabantu bakaNkulunkulu kwakukhona indoda eyayiyisazi sezaga emhlabeni wonke, umbhali wemibongo emhlabeni wonke, kanye nososayensi emhlabeni wonke. Izingoma zakhe zaziyinkulungwane nezihlanu, izaga zakhe zaziyizinkulungwane ezintathu. Lapho ubona ingqondo enkulu; kodwa lowo owawunokuqonda okunjalo, ukuhlakanipha okunjalo, kuyo yonke lezi zinto, wabonisa empilweni yakhe ukuthi lonke ulwazi olunjalo alusizi nhlobo kunoma yini enhle kumuntu noma kumuntu, ngaphandle kwesayensi yokusindiswa ekhona ukulawula nokubamba ngobulungisa ibhalansi phezu kwakho konke.
TAM1897 D 63.4Ngake ngakudonsela ukunaka ukuthi uNkulunkulu akazange asiletha kithi lutho kulo mfundiso wesayensi. Manje ngikudonsela ukunaka ukuthi wasiletha kithi irekhodi lempilo yalowo muntu lapho ephenduka ekude noNkulunkulu. Wasiletha kithi irekhodi lokuhluleka okukhulu lowo muntu akwenzile naphezu kwalo lonke lolu lwazi, lapho ekhohlwa isayensi yokusindiswa. Kungani-ke uNkulunkulu ebheka njengokubaluleke kakhulu ukuthi kurekhodwe yonke impilo yalowo muntu ngemva kokuba emfulathele uNkulunkulu, kunokuba asiletha irekhodi lazo zonke izifundo zesayensi ayezinike? Ezingqondweni zabantu, yikuphi okubaluleke kakhulu kubantu? Irekhodi lokuhluleka, ukwehluleka okukhulu okwenziwa nguSolomoni, kunenani elikhulu kubantu kunazo zonke izifundo zesayensi uSolomoni ayekhuluma ngazo ukube bezibhalwe encwadini namuhla; ngoba kulokho kuhluleka kwavezwa emhlabeni wonke ukuthi lonke ulwazi ngazo zonke izinto ngaphandle kolwazi lokusindiswa kukaNkulunkulu luyize ngokuphelele futhi lungaphansi kokungabi khona.
TAM1897 D 63.5Esinye isibonelo esikhulu sibonakala kumaGrikhi. Ingqondo yemvelo ayikwazi ukufinyelela ekucabangeni okuphakeme, okuseduze, nokuphelele kunalokho okwenzeka engqondweni yamaGrikhi. Lapho kubonakala ukuphelela kokucabanga komuntu ngaphandle kukaNkulunkulu.
TAM1897 D 63.6Kodwa kwabenzela ini? Lona umbuzo. Imibhalo yabo yabenzela ini? Ifilosofi yabo yabenzela ini? Ubuciko babo babenzela ini? Inkolo yabo yabenzela ini? Ifilosofi, i-philo sophia — uthando lobuhlakani. Lobu buhlakani kwakuyini? — Kwakuyihlanya ngokuphelele. UNkulunkulu utsho kanjalo. Inkolo yabo yayiyini? — Yayiyizinganekwane kuphela. Ubuciko babo babuyini? — UNkulunkulu uthi kwakuwukukhonza izithombe. Uyakhumbula irekhodi?
TAM1897 D 63.7Izwi likaNkulunkulu alisho ukuthi lapho uPawulu ehamba phakathi kwalezo zithombe futhi ebona ubuciko bazo, wamangala ngobuciko bazo. Cha, lithi: “Umoya wakhe wavunguzela kuye lapho ebona idolobha lonke linikezelwe ekukhonzweni kwezithombe.” Khona-ke kwakuyini? — Ukukhonza izithombe.
TAM1897 D 63.8Kodwa noma namuhla amadoda, abesifazane nezingane bathatha izinsalela zalokho okwakuyinkolo yezithombe kuphela, bayikhonza, bayibiza ngokuthi ubuciko, bayikopisha. Izimqondo zabo zigxile kuyo, balungisa izincwadi ngayo, bayifundisa futhi bayifunda ezikoleni zezwe. Kodwa yini engavela kukho konke lokhu? Kwaphuma ini kubantu baseGrisi uqobo? Uyazi ukuthi kwakwenzekeni kubo. Angidingi ukuphinda — izincwadi, ubuciko, umthetho, ifilosofi, zonke lezi zinto. IRome yakopa ifilosofi yayo eGrisi kunokuba yazidalela yona, kodwa izincwadi zikhona. Futhi yenza kanjani kwamaRoma? — Ezinye izinto eyazenzela abanye, kodwa, uma kungenzeka, yenza amaRoma abe mabi kakhulu kunamaGrikhi. Kulo lonke elaseGrisi, ngokubona kwami, ngabona yonke indawo ukuthi amaGrikhi ayenhlonipho eyanele yowesifazane yokumboza kahle yonke imfanekiso ayeyisike. Indoda, vele, ihlale ingagqoki lutho; kodwa lapho sifika e-Italy leyo nhlonipho iyaphela, futhi yonke imifanekiso ayigqokisiwe lutho nhlobo. Ezikhathini eziningi lezo zindwangu sezisusiwe ngokuphelele; futhi-ke, ubuhle obuphelele bobuciko banamuhla obugujwa yilabo abaya eRoma befunda khona ubuciko, buwubuciko bezithombe zabesifazane ezingagqokisiwe kuphela, futhi lokho akuyona ubuciko nhlobo uma sekwenziwe; kodwa sekufinyelele ekupheleleni kobuciko, futhi kukopishwa yonke indawo, futhi amaphutha akhona akopishwa njalo.
TAM1897 D 64.1Ngifuna ukubuza umbuzo. Ubani kini okake wabona imilenze emibili yomuntu kusukela emadolweni kuya phansi? Njengoba ngimi lapha, isisindo somzimba wami sisonyaweni lwami lwesobunxele. Lokho kulinganisa ngokuphelele isisindo somzimba wami. Unyawo lwesokudla luphumule ngeminwe yalo phansi. Ingabe imisipha yelungu lami lwesokudla izofana ngokunembile naleyo yesobunxele? — Cha. Kodwa yilokho okuyingcebo lobuciko. Kukhona umehluko onjalo nje. Le milenze emibili ifana ngokuphelele, futhi asikwazi ukuthola umehluko omncane kakhulu. Ngakho-ke sibona ukuthi akuyona ubuciko nhlobo. Kunezinto eziningi ezingakhulunywa ngalokho, kodwa angizukunikeza inkulumo ngobuciko namhlanje ebusuku. Ngikhuluma ngokuthi yini inani lokusindiswa, nokuthi yini okuhle kwezinto zonke ngaphandle kwaso. Yini elungile iRoma eyayinayo ngaphandle kwaso? — Ububi bayo bayimibhidliza. Yini elungile iGrisi eyayinayo ngaphandle kwaso? — Ububi bayo bayimibhidliza.
TAM1897 D 65.1Ngakho-ke, uma leli qiniso selibonisiwe ngale ndlela ephindwe kathathu phambi kwezwe, lokungasebenzi nhlobo kwazo zonke izinzame zengqondo yomuntu ekupheleleni kwayo ukufinyelela kunoma yiluphi uhlangothi oluhle lapho inhliziyo ibheke kude noNkulunkulu, iNkosi ingakwenza kanjani kuleli zwe uma lezi zifundo ezintathu zomhlaba zingafundisi abantu? Ingakwenzela kanjani abantu uma bezolandela ngaleyo ndlela, naphezu kwalezi zibonelo ezintathu zesixwayiso esinzima? UNkulunkulu ubhale lezi zibonelo ezintathu ukuze asifundise ukungasebenzi kwemizamo ephakeme yengqondo kuzo zonke izigaba zesayensi, ubuciko, nezincwadi, ekwenzeni okuhle kubantu, ekubavimbeleni esonweni, nasekubaholeni kunoma yiluphi uhlobo lokuhle, lapho bekhohlwa insindiso kaNkulunkulu nesayensi yensindiso ayinike izinhliziyo zabantu.
TAM1897 D 65.2Ngakho-ke ngiyabuza: Ingabe sizokopisha ubuwula bamaGrikhi namaRoma? Ingabe sizokhangwa ukukhonza kwabo izithombe, sicabange ukuthi ubuciko? Ingabe sizothakazelela inkolo yabo, lapho empeleni ingobubi obukhulu? Akwanele ukusho ukuthi yizinganekwane; ububi obukhulu.
TAM1897 D 65.3Kodwa-ke, abanye bangase bathi, ingabe izincwadi zabo azibalulekile? Masibone ukuthi uNkulunkulu wabona ukuthi zibaluleke kangakanani. Ngesikhathi ngolimi lwesiGreki ethula isayensi yokusindiswa emhlabeni wonke, iNkosi yayinazo zonke izincwadi zesiGreki phambi kwayo, kanye nezaseRoma, ngaleyo ndlela. Nokho wathola kuphela imisho emifushane emithathu kulo lonke umbuso eyayifanele ukukhethwa nokufakwa kulesi sifundo ngesayensi yokusindiswa. Ngizokunikeza zona. Enye yazo isesahlukweni sesi-17 sezenzo. Icaphunwe kumlobi wesiGreki ogama lakhe linguAratus, futhi ithi kanje. Ngifunda kusuka evesini lama-28. UPawulu ukhuluma, wathi:—
TAM1897 D 65.4“Abanye bababhali benu basezinkondlweni baphinde bathi, ‘Ngokuba nathi siyizingane zakhe.’” Umbhali wamaGrikhi wathi umuntu uyizingane zikaNkulunkulu. INkosi yawuthatha lowo mbhalo yathi, “Kulungile lokho.”
TAM1897 D 65.5Enye isesahlukweni sesi-15 seKorinte yokuqala, ivesi yama-33. Ingxenye yokuqala yevesi ithi, “Ungakhohliswa.” Lawa ngamazwi eNkosi. Ingxenye esele yevesi icashunwe kumlobi wesiGreki ogama lakhe uMenander: “Ubudlelwano obubi bonakalisa isimilo esihle.”
TAM1897 D 65.6Enye iseTitusi, isahluko sokuqala, ivesi yeshumi nambili, futhi ivela ku-Epimenides, kanje: “AmaKrethe ahlala engabaqambimanga, izilwane ezimbi, iziminzi ezivilaphayo.”
TAM1897 D 65.7Lezi zigaba ezintathu kwakuyikho konke iNkosi eyakwazi ukukuthola kulo lonke umbuso wezincwadi zesiGreki okwakufanele ukuthathwa nokuxhaswa kwayo.
TAM1897 D 65.8Kulungile-ke, angisho ukuthi lokhu kuyikho konke umuntu angakusebenzisa ukuze azuzise. Kukhona amaqiniso omlando ngolimi lwesiGreki anenani. Kodwa uNkulunkulu ufundisa izinto ezibaluleke kakhulu kubo bonke abantu; ufundisa izimiso zokulunga neqiniso, hhayi nje ukuveza emhlabeni uhlu lwamaqiniso. Futhi konke ayekwazi ukukuthola kulo lonke umkhakha wezincwadi zamaGrikhi okwakungasetshenziswa ngezinhloso zokuqinisa iqiniso noma ubulungisa njengemigomo eyaqondisa umuntu, kwakuyizitatimende ezintathu nje kuphela: “Nathi siyizingane zakhe;” “Ubudlelwano obubi buphazamisa isimilo esihle;” kanye nokuthi “amaKrethe ngaso sonke isikhathi ayizinkohlisi.” Ubani omunye ongathola okungaphezu kwalokho, okungamsiza ngempela endleleni yobulungisa neqiniso, ubumsulwa nokuthembeka?
TAM1897 D 66.1Manje ungakhohlwa. Abantu baseGrisi nabaseRoma babengebona abantu abaphansi, abahlazekile, abagqoke amanikiniki, abangazi, abangabahedeni; babeyizikhulu, bafundisiwe, futhi bafundiswe kakhulu. Kungaba kanjani ngenye indlela uma izinto abazaziyo futhi abazifundisayo ziyisiqongo abafundisi banamuhla abasifisayo? UJulius Caesar wayengomunye wamadoda aphumelele kakhulu okwake kwaba khona — ekuziphatheni esigodlweni, emigomeni yokuziphatha, ekubukekeni, nakuzo zonke izindlela zokuziphatha. Kodwa yayingabe imvelo yakhe? Incazelo evikelekile kunazo zonke ngayo, ukuze ibe ngokugcwele noma ngokulingana, bekungeke ifaneleke ukuphrintwa.
TAM1897 D 66.2Lapho iNkosi isikhombisile ukuthi yonke imfundo, yonke into efundwayo ngaphandle kosindiso lwayo, iyize ngokuphelele, khona-ke ngiphinda ngithi, Ingabe angakwenza kanjani okuthile kubantu uma lezi zinto azibeke phambi komhlaba zingabafundisi ukuthi lena akuyona indlela okufanele bayilandele? Uma abantu bengafundiswa yilezi zinto ukuthatha indlela efanele, nokuvuma ukuthi isayensi kaNkulunkulu iyona ebaluleke kakhulu, nokuthi lokho akwaziyo kungcono kakhulu, khona-ke abantu bangathemba kanjani ukuphunyuka kububi obufikile kubo bonke abahamba phambi kwabo?
TAM1897 D 66.3Isayensi yesindiso sikaNkulunkulu yinto eyodwa abantu abafanele bayazi kuqala; nokuba lokho kusiholele, kusikhombise, kusilinganisele, kusibambe kuyo yonke indawo kuyo yonke into, kusivikele kuzo zonke izinto ezimbi. Futhi izokwenza konke lokhu. Lona yilona iqiniso elibusisiwe. Ngafunda izolo ebusuku, futhi ngaphinda ngafunda:—
TAM1897 D 66.4Kimina, ongaphansi komncane kunabo bonke abangcwele, kunikezwe lo musa, ukuthi ngishumayele phakathi kwamaZizwe ingcebo kaKristu engachazeki; nokwenza bonke abantu babone ukuthi ubudlelwano bemfihlakalo bungukuthini, eyayifihlwe kuNkulunkulu kusukela ekuqaleni kwezikhathi zonke, owadala zonke izinto ngoJesu Kristu. Kwabase-Efesu 3:8, 9.
TAM1897 D 66.5Yini leyo imfihlakalo kaNkulunkulu? — “uKristu kini, ithemba lobuqhakazi.” uKristu amandla kaNkulunkulu, nobuhlakani bukaNkulunkulu, iVangeli, amandla kaNkulunkulu okusindisa — yilona imfihlakalo kaNkulunkulu; yilona isayensi yokusindiswa. Lona iqiniso lesayensi, lapho zonke ezinye izayensi zigxile kulo. Lowo mandla kaNkulunkulu okusindisa kumele wonke umuntu abe nawo ukuze amvimbe ebubini obungaphakathi kwakhe. Ububi obuzalwa kuwo wonke umuntu buzomholela ekubhujisweni, naphezu kwazo zonke izayensi, zonke izincwadi, bonke ubuciko, yonke inkolo, yonke into umhlaba ongakunikeza, noma owawungakunikeza noma nini, ngaphandle kokuthi abambe amandla kaNkulunkulu okusindisa, okuza kumuntu ngokholo lukaJesu Kristu.
TAM1897 D 66.6Ngaphandle kwalowo mandla enhliziyweni, ngisho nesayensi uNkulunkulu ayifundisile — singasho lutho ngemibhalo, ubuciko, inkolo, kanye nazo zonke izinto abahedeni abazifundisile — ayinamandla okubamba umuntu ekwenzeni isono. Ngaphandle kwalokho, yonke ingxenye yobubi ekumuntu izoveza ubukhona bayo, naphezu kwazo zonke lezi zinto. Yingakho kungamandla kaNkulunkulu okuholela ekusindisweni: kusindisa umuntu kubo bonke ububi.
TAM1897 D 66.7Imfihlakalo kaNkulunkulu, okuyiKristu kini, ithemba lenkazimulo; uKristu amandla kaNkulunkulu, nobuhlakani bukaNkulunkulu; uKristu yena ebethelwe esiphambanweni; lokho kuphela, konke ngokuphelele, okungaphezu kwakho konke, kukho konke, ngakho konke, manje nangaphakade, — yilokho okuyisayensi yesindiso, okuyinhloko yazo zonke izayensi; okuyiholayo zonke izayensi, ihlale iphambili kuyo yonke, futhi ikhombisa endleleni ekutadisheni konke. Makube njalo kuwo wonke umuntu phakade.
TAM1897 D 66.8Manje-ke iNkosi ngoMoya wayo isidonse kuyo; makavuleke inhliziyo kulowo mandla, ebuhlotsheni balelo mfihlakalo, kuMoya kaNkulunkulu, ukuze itshale khona uJesu Kristu, umusa wakhe nobuhle bakhe. Futhi njengoba sigcina izinhliziyo zethu zivulekile kuye njalo, futhi kungekho omunye ngaphandle kwakhe, njengembali evulekile elangeni, sithola ngokugcwele konke: ubulungisa bakhe, amandla akhe, insindiso yakhe, umusa wakhe, iqiniso lakhe, injabulo yakhe, ubumnandi bakhe, ukuthula kwakhe — O, nokuphila kwakhe okuphakade!