Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
04 / 121897 nga mga Sermon

Ang Siyensya sa Kaluwasan. – Blg. 1

Alonzo Trevier Jones

TAM1897 D 46.2Panalitang gihatag sa Biyernes sa gabii, Pebrero 12, 1897 Gipatik sa General Conference Daily Bulletins sa Pebrero 16, 1897, Vol. 1, Blg. 3, mga pahina 46-47 ug sa Pebrero 17, 1897, Vol. 1, Blg. 4, mga pahina 49-53.

TAM1897 D 46.3Kahibalo ang tanan nga kini usa ka labi ka siyentipikong kapanahonan, labing menos sa ngalan, sa pag-angkon, ug sa tinguha. Gusto sa Dios nga ang Iyang katawhan kanunay nga makasabay sa kapanahonan. Labaw pa niana: gusto Niya nga ang Iyang katawhan kanunay nga mauna sa kapanahonan. Labi na gayud, gusto Niya nga ang Iyang katawhan kanunay nga mga magpapanumbalik, ug aron ang usa ka tawo mahimong magpapanumbalik, kinahanglan nga siya mauna sa kapanahonan. Busa, tungod kay kini usa ka labi ka siyentipikong kapanahonan, sa pag-angkon ug uban pa, ang buluhaton sa Dios, ang Iyang katawhan, kinahanglan nga mahimong siyentipiko aron matubag ang mga panginahanglan sa kapanahonan. Mao kana ang pahayag sa proposisyon nga akong giimbitar kamo karong gabii nga tun-an. Gusto sa Ginoo nga dawaton nato kana nga proposisyon, tun-an kini, ug magtukod pinasikad niini, hangtod mapamatud-an kini sa atong kinabuhi sa atubangan sa kalibutan nga ang maong proposisyon husto sa siyensya. Kung ikaw ug ako, kung ang tanan nga nag-angkon sa ngalan ni Cristo, mubuhat niini, nan kana nga butang buhaton sa Ginoo. Makita kini sa kalibutan, ug makita kini sa kalibutan bisan pa man kung apil kita o dili. Kay kung ikaw ug ako wala’y bahin niini, ang uban maoy adunay bahin niini nga motugot sa Ginoo sa paghimo niining demonstrasyon pinaagi kanila; ug kung dili nato siya tugutan nga buhaton kini, mawala kini nato.

TAM1897 D 46.4Apan ikaw moingon, “Ang Kaluwasan mao ang buhat sa katawhan sa Dios.” Ang Kaluwasan mao ang bugtong tuyo sa Ginoo. Mao kini ang gisulti sa ubang mga igsoon. Mao kini ang atong nahisgutan sa leksyon karong hapon, ug ang atong nahisgutan sa tanang leksyon sa sulat sa mga Hebreo. Mao kini ang leksyon nga atong nakat-unan sa ubang bahin sa Kasulatan. Ug ang Kasulatan nagaingon nga wala kita’y lain angayng mailhan gawas kang Jesu-Cristo ug Siya nga gilansang sa krus. Ingon ka ana; oo, ug ako usab ingon ana. Ako nagaingon nga ang buhat sa katawhan sa Dios — ang tanan nga buluhaton sa Dios dinhi sa kalibutan mao ang buhat sa kaluwasan. Ug kini tukma gayud nga uyon sa among gisulti na. Busa ang kaluwasan usa ka siyensya.

TAM1897 D 46.5Labaw pa niana: Ang kaluwasan dili lang siyensya, dili lang kini usa ka siyensya; kini mao ang pangulo, ang yawi, ang sentro sa tanang siyensya. Kini ang labing siyentipiko sa tanang butang nga giatubang sa hunahuna sa mga tawo dinhi sa kalibutan. Busa, sa dihang ang katawhan sa Dios modawat sa kaluwasan sa Dios ingon sa pagkaanaa niini sa Dios; sa dihang ang iyang tuyo sa kaluwasan sa kalibutan motindog nga nagrepresentar gayud sa iyang mga ideya sa kaluwasan, unya pagapadayag sa kalibutan ang siyensya nga labaw sa tanang uban nga siyensya. Unya ang katawhan sa Dios makatindog sa atubangan sa mga hari mismo sa siyensya, ug dili mahiya, sa usa ka siyentipikong kapanahonan.

TAM1897 D 47.1Karon, hingpit kong gituohan kana nga kamatuoran. Ug gusto nako nga makita ninyo kung unsa kini ka hingpit nga kamatuoran. Ikaw ug ako, gituohan nato ang kaluwasan sa Dios. Ug gusto nako nga makita ninyo pinaagi sa Bibliya — ang basahon sa tanang kamatuoran — nga ang kaluwasan usa ka siyensya. Unya, uban kanako, motuo usab kamo niining kamatuoran.

TAM1897 D 47.2Una, busa, gusto nako nga maghunahuna kamo og tarong, ug makita ninyo sa inyong kaugalingon dili lang nga ang kaluwasan siyensya; kondili kini ang labing hataas sa tanang siyensya.

TAM1897 D 47.3Ang pulong nga “siyensya” nagpasabot, literal, og kahibalo. Ang siyensya sa botaniya mao ang kahibalo sa botaniya. Ang siyensya sa astronomiya mao ang kahibalo sa astronomiya. Busa, usa ka siyentista ang naghubit sa siyensya ingon nga “ang produkto sa paghunahuna.” Ang tanang kahibalo — ang siyensya — nga anaa sa kalibutan mahitungod sa astronomiya, mao ang produkto sa paghunahuna sa kalibutan bahin sa hilisgutan sa astronomiya.

TAM1897 D 47.4Karon ang kaluwasan mao ang kahibalo sa Dios: “Mao kini ang walay katapusang kinabuhi, nga mailhan nila ikaw nga mao ra gayud ang tinuod nga Dios, ug si Jesu-Cristo nga imong gipadala.” Busa kini usa ka siyensya. Apan kini nga kahibalo dili produkto sa panghunahuna sa tawo: kini produkto sa panghunahuna sa Dios. Kay “wala pa makita sa mata, ni madungog sa dalunggan, ni misulod sa kasingkasing sa tawo, ang mga butang nga giandam sa Dios alang sa mga nagahigugma kaniya. Apan gipadayag kini sa Dios kanato pinaagi sa iyang Espiritu; kay ginasukimat sa Espiritu ang tanang butang, oo, bisan pa ang mga lalom nga butang sa Dios.” Busa ang kaluwasan, nga mao ang produkto sa paghunahuna sa Dios, dili lang siyensya, kondili mao ang labing hataas sa tanang siyensya.

TAM1897 D 47.5Pag-usab: Ang giila sa kalibutan nga siyensya — ang natural nga mga siyensya — mao ang produkto sa panghunahuna sa tawo. Pinaagi sa hunahuna maghunahuna ang mga tawo. Busa, pinaagi sa hunahuna usab nag-atubang ang mga tawo sa tanang niini nga mga siyensya. Apan ang kaluwasan nag-atubang sa hunahuna mismo. Unsa kaha, busa, ang mas labaw? Unsa kaha ang mas labaw — ang nag-atubang sa tanang uban pang butang, o ang nag-atubang sa hunahuna nga nag-atubang sa tanang uban pang butang? — Ang ikaduha, siyempre. Busa, samtang ang hunahuna mao ang gigamit sa pagsabot sa tanang ubang siyensya, ug ang kaluwasan nag-atubang sa hunahuna mismo, klaro kaayo nga dili lamang ang kaluwasan usa ka siyensya sama sa bisan unsang ubang siyensya, kondili kini usab ang labaw nga siyensya kaysa sa tanang ubang siyensya. Kini ang labing hataas nga siyensya nga mahimong maila sa hunahuna sa tawo.

TAM1897 D 47.6Pag-usab: Ang Kaluwasan may kalabotan sa hunahuna. Apan kinsa man ang sa kaluwasan ug pinaagi sa kaluwasan nag-atubang sa hunahuna? — Mao kini ang Dios mismo. Busa, tungod kay ang Dios mismo ang nagbuhat ug nagpahibalo niining siyensya; ug tungod kay kini nga siyensya mao ang bunga sa paghunahuna sa Dios; mosunod nga ang siyensya sa kaluwasan mao ang labing hataas, labing lawom, ug labing lapad nga siyensya nga nailhan, dili lamang sa hunahuna sa tawo, kondili sa tibuok uniberso.

TAM1897 D 47.7Basaha nato ang pipila ka mga Kasulatan. “Ayaw kamo pagkapareho sa kalibutan niini; kondili kamo kausaba pinaagi sa pagbag-o sa inyong panghuna-huna.” Roma 12:2. “Busa karon sa panghuna-huna ako nag-alagad sa balaod sa Dios.” Roma 7:25. “Nasayud kita nga miabot ang Anak sa Dios, ug gihatagan kita niya ug paghuna-huna.” “Anaa kanato ang paghuna-huna ni Cristo.” Ang bugtong paagi nga maabot kita sa Ginoo mao pinaagi sa hunahuna. Naga-atubang Siya kanato pinaagi lamang sa hunahuna. Gidumala kita Niya pinaagi lamang sa atong hunahuna. Tan-awa: “Kay pinaagi sa hunahuna nag-alagad ako sa balaod sa Dios, apan pinaagi sa unod sa balaod sa sala.” Ug ang una sa tanang mga sugo mao kini: “Paminawa, O Israel; Ang Ginoo nga atong Dios usa ka Ginoo: ug higugmaon nimo ang Ginoo nga imong Dios sa tibuok nimong kasingkasing, ug sa tibuok nimong kalag, ug sa tibuok nimong huna-huna.” “Ang huna-huna nga unod supak sa Dios: kay dili kini mosugot sa balaod sa Dios, ug sa pagkatinuod dili gayud kini makahimo.” Ang unodnong panghuna-huna nga dili mosunod sa balaod sa Dios — dili gayud mahimong mosunod — kinahanglan mausab, kinahanglan ilisan sa lain nga panghuna-huna nga kanunay mosunod sa balaod sa Dios. Kana nga pag-usab sa panghuna-huna mao ang kaluwasan. Kana nga pagbag-o sa panghuna-huna gihimo sa Dios sa buhat sa Iyang kaluwasan, ug walay lain makabuhat niini. Busa kini mao ang labing hataas sa tanang siyensya — ang labing hataas nga nahibal-an sa hunahuna sa tawo, ang labing hataas nga nahibal-an sa uniberso.

TAM1897 D 47.8Dili ba ninyo masugdan makita nganong ang mga Testimonies naghisgot sa “siyensya sa kaluwasan”?

TAM1897 D 49.1Karon gusto nako nga makita ninyo nga ingon ana usab ang paghunahuna sa uban. Gusto nako nga makita ninyo nga dili ko nag-inusara niini. Gusto nako nga makita ninyo nga alang niining baruganan aduna kitay awtoridad — siyentipikong awtoridad — mao ang awtoridad sa mga tawo nga nakasabot sa siyensya.

TAM1897 D 49.2Kung mahatag ko karon gabii kaninyo og ebidensya nga ang mga tawo nga labing nakasabot sa tanang ubang siyensya sa tibuok kalibutan nagpamatuod nga mas interesado sila niining siyensya kaysa sa tanang ubang siyensya nga gihiusa, nga nakakita sila niini og mas daghang angay hunahunaon kaysa sa tanang ubang siyensya nga gihiusa, dili ba ninyo isulti nga luwas ko sa akong paagi sa pagsulti — gikan sa siyentipikong panan-aw? Aw, naa gyud koy ingon ana nga grupo — usa ka grupo nga nakasabot sa tanang ubang siyensya, ug naa koy ebidensya nga tinuod nga nagpamatuod nga mas interesado sila niini kaysa sa tanan nilang uban nga gisagol.

TAM1897 D 49.3Sa 1 Pedro 1:10-12, ang apostol naghisgot sa kaluwasan, ug didto akong gibasa ang mosunod:—

TAM1897 D 49.4Mahitungod sa kaluwasan nga gihisgutan sa mga propeta, naningkamot ug nangita pag-ayo sila, kinsa nagpanghula bahin sa grasya nga moabot kaninyo; nangita kung unsa, o unsang matang sa panahon, ang Espiritu ni Cristo nga anaa kanila nagtumong, sa dihang kini nagpamatuod daan sa mga pag-antos ni Cristo ug sa himaya nga mosunod. Kanila kini gipadayag, nga dili alang sa ilang kaugalingon, kondili alang kanato sila nag-alagad sa mga butang nga karon gisaysay kaninyo pinaagi sa mga nagwali kaninyo sa ebanghelyo uban sa Espiritu Santo nga gipadala gikan sa langit; nga mga butang nga GINAHANGOP SA MGA ANGEL nga tan-awon.

TAM1897 D 49.5Unsa man ang mga butang nga gustong tan-awon sa mga anghel? — Ang kaluwasan sa Dios kon kini ipangwali uban sa Balaang Espiritu nga gipadala gikan sa langit. Ang Griegong pulong para sa “gusto,” dinhi nagpasabot og “pagpunting sa kasingkasing sa usa ka butang.” Ug ang Griegong pulong nga gihubad nga “tan-awon pag-ayo” nagpasabot og, “mokukol sa usa ka butang aron kini tan-awon; tan-awon nga nakayuko ang ulo paabante; tan-awon nga nakakurba ang lawas; tan-awon pag-ayo, susihon nga mausisaon — sa usa ka tawo nga gustong makaila sa usa ka butang.” Mao kana ang pagbati sa mga anghel bahin sa hilisgutan sa kaluwasan.

TAM1897 D 49.6Karon, nasabtan ba sa mga anghel ang ubang siyensya — biyolohiya, heolohiya, iktiolohiya, astronomiya — tanang ubang siyensya? Kabalo ka nga oo. Kabalo ang tanan nga nasabtan pag-ayo sa mga anghel ang tanang ubang siyensya. Kabalo ang tanan nga luwas ra kaayo isulti nga ang tanang anghel nakasabot sa tanang ubang siyensya nga labaw pa gayud ka hingpit kaysa bisan kinsa nga tawo nga nakasabot, o nakasabot na gayud, sa bisan usa ka siyensya. Apan mas interesado ang mga anghel sa hilisgutan sa kaluwasan kaysa sa tanang ubang siyensya. Sila nga nakahibalo sa labing daghan kaysa sa uban, mao ang labing interesado niini nga usa. O, maayo, miuyon ka nako sa wala pa nga kung makahisgot ko og ingon ana nga awtoridad, moingon ka nga luwas kita sa pagkuha niining posisyon. Sige, nan, luwas kita. Anaa kita sa labing maayong kauban — oo, ang labing maayong siyentipikong kauban. Aduna’y awtoridad nga konklusibo sa hilisgutan, siyentipikong awtoridad.

TAM1897 D 49.7Karon, wala ko magdula sa pulong nga “science” karong gabii. Gigamit nako ang mga pulong nga “siyensya” ug “siyentipiko” nga nagtumong sa kaluwasan isip usa ka hingpit nga tinuod nga pulong. Ang kaluwasan sa Dios tinuod nga usa ka siyentipikong butang, dili bakak ang pagtawag niini, kondili tinuod, labing siyentipiko. Busa ayaw ninyo hunahunaa nga nagdula-dula ko sa pulong nga “siyensya” o “siyentipiko.” Gigamit nako kini sa tinuod, tungod kay husto kini sa maong konteksto.

TAM1897 D 49.8Apan dili lang kini: dili lang nga ang mga anghel nangandoy nga susihon kini, ingon sa mga gustong makaila sa usa ka butang; apan nakaila gyud sila sa usa ka butang. Nakat-on gyud sila pinaagi sa pagsusi niini ug pagtuon niini. Tan-awa ang Efeso 3:8-11, ug makita nimo nga gipadayag kini nga hunahuna:—

TAM1897 D 50.1Kanako, nga labing gamay pa sa tanang balaan, gihatag kini nga grasya, nga ako magwali sa mga Hentil sa dili masukod nga bahandi ni Cristo; ug aron ipakita sa tanan [Gibyaan nako ang pulong nga ‘mga tawo,’ kay gidugang na kini] unsa ang pakig-ambit sa misteryo, nga sukad pa sa sinugdan sa kalibutan natago sa Dios, nga nagbuhat sa tanang butang pinaagi kang Jesu-Cristo: alang sa tuyo [Tan-awa karon, ako magwali sa dili masukod nga bahandi ni Cristo aron ipakita sa tanan unsa ang pakig-ambit sa tinago nga natago sa Dios, ug kana mao ang tuyo, alang sa katuyoan] nga karon sa mga prinsipalidad ug gahum sa langitnong mga dapit mahibal-an pinaagi sa simbahan ang nagkalain-laing kinaadman sa Dios, sumala sa walay katapusang tuyo nga iyang gipangandoy kang Cristo Jesus nga atong Ginoo.

TAM1897 D 50.2Unsa man ang “katuyoan” sa pagpahibalo niini sa mga tawo? — Aron nga ang mga prinsipalidad ug gahum “sa langitnong mga lugar” (“sa langit” ang gihatag sa ubang hubad; husto kana) maila ang nagkalain-laing kinaadman sa Dios. Ang mga anghel, ang mga prinsipalidad, ug ang mga gahum, dako kaayo ang ilang tinguha nga masusi kini nga ebanghelyo sa kaluwasan kon kini ipangwali uban sa Espiritu Santo nga gipadala gikan sa langit. Nagtan-aw ug nagtuon gayud sila. Ug samtang nagtuon sila, nakakat-on sila og bag-ong mga pagpadayag sa kinaadman sa Dios — ang nagkalain-laing kinaadman sa Dios — sumala sa iyang walay katapusang tuyo nga iyang gituyo kang Cristo Jesus nga atong Ginoo. Nasayud ka pinaagi sa ubang mga kasulatan nga kini nga misteryo sa Dios, kini nga walay katapusang tuyo, gipadayag sa ebanghelyo. Nasayud ka nga ang mga prinsipalidad ug gahum sa langit dili walay katapusan sa usa ka paagi — dili sila gikan sa walay katapusan ngadto sa walay katapusan. Gikan sila sa usa ka piho nga punto paingon sa walay katapusan, sama kanimo ug kanako. Si Gabriel walay katapusan lamang gikan sa punto diin siya gimugna. Dili siya gikan sa walay katapusan ngadto sa walay katapusan.

TAM1897 D 50.3Apan ang Dios gikan sa walay katapusan hangtod sa walay katapusan. Karon, gikan sa walay katapusan hangtod sa walay katapusan adunay usa ka tuyo — ang Iyang walay katapusang tuyo nga gituyo kang Cristo Jesus nga atong Ginoo. Unsa kaha kadugay ang pagkuha sa mga anghel aron maabot ang kalawom, aron mahuman ang pagtuon, sa maong walay katapusang tuyo? — Hangtod sa walay katapusan. Klaro ra kaayo kana. Busa, samtang kini nga tuyo gipadayag sa ebanghelyo, nahibal-an pinaagi sa misteryo sa Dios, nga mao ang, “Si Cristo kaninyo, ang paglaum sa himaya,” klaro kaayo nga ang mga anghel nagtuon niini. Ug samtang ilang gitan-aw kini, ilang nakita nga gipadayag didto ang nagkalain-laing kinaadman sa Dios, sumala sa iyang walay katapusang tuyo. Gusto nila nga susihon kini. Gibuhat nila kini, ug pinaagi niini sila makat-on.

TAM1897 D 50.4Busa, samtang nasabtan nila ang tanang uban pang siyensya nga labaw pa sa pagsabot sa bisan kinsa nga tawo sa bisan usa ka siyensya, ug mas interesado sila niini kaysa sa tanan, ug nakakat-on gikan niini; dili ba kini usa ka kamatuoran nga atong masaligan nga duha? Dili ba kini usab usa ka hilisgutan nga mas angay sa atong hunahuna, sa atong labing taas nga paghunahuna, kaysa sa tanan nga uban pa nga gihiusa? Ug dili ba nato ikapunting ang atong kasingkasing niini, ug ihatag ang atong tibuok kalag niini nga dili man kita mahimong dili siyentipiko? O, mahimo nato, mahimo gyud! Buhaton nato kini.

TAM1897 D 50.5Karon, ayaw ko pagsabot nga sayop. Dili ko nag-atake sa ubang siyensya. Dili ko nagaingon nga ang tanang ubang siyensya angay pasagdan, ug ituring nga mga bakak nga suga, ug dili angay hatagan og pagtagad. Dili; nagaingon ko nga kini mas dako kaysa kanila tanan; ug bisan unsa ang atong pagtuon kanila, kinahanglan kini tun-an ubos sa pagdumala niini nga mas dako kaysa kanila. Nagaingon lang ko nga ang tanan nga uban kinahanglan mahimutang, labing menos, sa ikaduhang puwesto sunod niining usa, kon gusto kitang mahimong siyentipiko.

TAM1897 D 50.6Hunahunaa kini! Gamiton nato ang atong kaugalingong natural nga panghuna-huna nga gigamit nato sa ubang siyensya. Husto ba ako nga siyentipiko, o bisan kinsa nga tawo, nga ipahimutang ang iyang labing maayo ug labing taas nga panghuna-huna sa usa ka siyensya, samtang naa siya’y labing taas nga posible nga awtoridad nga adunay usa pa nga mas labaw pa nga naa sa iyang kamot? Siyentipiko ba kana? — Dili. Busa, hangtod karon nakita nato nga kini usa ka siyensya; nga kini mao ang labing hataas nga siyensya. Busa bisan kinsa nga tawo nga dili ibutang ang iyang labing hataas nga panghunahuna, ang iyang labing maayong panghunahuna, ug ang tanan niyang gahum, sa niining siyensya una sa tanan, ug pasudlon kini nga manguna sa tanang ubang siyensya, sa kinaiyahan sa mga butang, dili siya siyentipiko.

TAM1897 D 50.7Ug dili usab siya maalamon. Kay unsa man kini nga siyensya? — Kaluwasan. Maayo kaayo. Ug kini mao ang kinabuhi nga walay katapusan. Pananglitan, itugyan nako ang tibuok nakong kinabuhi, ang tanan nakong gahum, sa ubang siyensya, nga pasagdan kini, o hunahunaon nga ubos kini, makab-ot ba nako kini? — Dili. Pila kaha ka dugay ang akong panahon aron pagtuon sa ubang siyensya? — Sa pinakataas, pipila ra ka tuig. Unya mahuman na gayud ang akong pagtuon niini, ug dili na gyud ko makahimo pa sa pagtuon niini pag-usab.

TAM1897 D 50.8Apan kon kuhaon ko kining usa una sa tanan, ug tugotan ang uban nga kuhaon ang ubos nga dapit hangtud masiguro nako kini, unya makabaton ba ko og higayon nga tun-an ang uban? — Oo. Hangtud kanus-a? — Hangtud sa kahangturan. Ah, dili ba kana ang maalamon nga paagi? Dili ba kana ang bugtong maalamon nga lakang? Ug dili ba kana ang bugtong siyentipiko ug makatarunganong lakang? — Sigurado gayud. Busa, diha, magpaka-siyentipiko kita, hugot kaayo, labaw sa tanan.

TAM1897 D 50.9Karon, atong tan-awon pa ug gamay. Niadtong unang talata nga atong gitan-aw bahin sa mga anghel, nagsugod kini sa mga propeta, ingon niini: “Mahitungod sa kaluwasan nga gipang-usisa ug gipangita sa mga propeta nga matinud-anon, nga nagpamulong sa grasya nga moabot kaninyo,” sa dihang gipamatuod daan nila ang mga pag-antos ni Cristo, ug ang himaya nga mosunod.

TAM1897 D 51.1Karon, pinaagi sa mga propeta gipadayag sa sinulat, sama sa atong makita dinhi, kini nga siyensya sa kaluwasan, kini nga bunga sa paghunahuna sa Dios mahitungod sa hilisgutan sa kaluwasan. Kini nga basahon sa siyensya, kini nga siyensya sa kaluwasan, gikan sa mga propeta. Nakahibalo ba sila og bisan unsa mahitungod sa ubang mga siyensya? — Oo.

TAM1897 D 51.2Makita nato kini sa daghang mga lugar — labaw pa sa atong oras nga hisgutan karong gabii. Apan motan-aw kita sa duha o tulo ka punto, aron masabtan nato nga aduna gyud sila’y kahibalo niini.

TAM1897 D 51.3Sa ikalabing-lima nga kapitulo sa unang Corinto adunay usa ka siyentipikong pahayag nga gihimo mga napulo ug pito ka gatus ka tuig sa wala pa kini nadiskubre sa siyensya. Naa na kini didto sulod sa tanang katuigan, apan ang mga siyentista nga sa ilang natad kini nahisakop wala kini nahibaloan pinaagi sa ilang proseso sa paghunahuna. Kini ang pahayag sa usa ka kamatuoran sa astronomiya. Ang bisan kinsa nga mituo sa pahayag sa Bibliya nakahibalo niini sa tibuok panahon, siyempre, bisan pa wala siya makadungog sa pulong nga astronomiya; apan ang siyensya sa tawo wala makahibalo niini, ug nadiskubre ra kini pagkahuman sa taas kaayo nga panahon.

TAM1897 D 51.4Usa pa ka hunahuna: Sa dihang gihimo sa maong manunulat sa Bibliya ang siyentipikong pahayag nga napulo ug pito ka gatus ka tuig pagkahuman nadiskobrehan sa mga siyentista nga husto kini sa siyensya, dili ba kini tinuod nga usa ka siyentipikong pahayag sukad pa sa sinugdanan sama sa pagkahuman kini nadiskobrehan? — Tinuod gayud. Busa dili ba kini tinuod sa dihang gisulat kini sa manunulat? — Sigurado. Ang bersikulo mao ang 1 Corinto 15:41:—

TAM1897 D 51.5Aduna’y usa ka himaya sa adlaw, ug lain nga himaya sa bulan, ug lain nga himaya sa mga bitoon: kay ang usa ka bitoon lahi sa himaya sa lain nga bitoon.

TAM1897 D 51.6Dili kana nahibal-an usa ka gatus ka tuig ang milabay, tungod kay mga usa ka gatus ka tuig ang milabay usa ka tawo nga nagtuo sa iyang kaugalingon nga usa ka bantugang astronomo, ug giisip usab ingon ana sa iyang mga kaubanan, gikritikar kana nga pahayag nga sayop, ug ingon usa ka ebidensya sa pagkawalay-hibalo sa mga manunulat sa Bibliya; tungod kay iyang gihunahuna (mao ang manunulat sa Bibliya ang naghunahuna) nga ang usa ka bitoon lahi sa lain nga bitoon sa himaya, sa kahayag, imbis sa gilay-on. Mao kana ang pahayag sa maong kritiko bahin niini. Ang iyang ideya, ug misulti siya alang sa siyensya sa astronomiya, mao nga ang bugtong rason nganong mas hayag ug mas matahum ang usa ka bitoon para kanato kaysa sa lain mao nga mas duol kini kanato kaysa sa lain, busa mas daghan nato makuha nga kahayag niini. Apan karon sa tanang larangan sa siyensya nahibal-an na nga tinuod nga adunay parehas kadako nga kalainan sa mga bitoon, sa ilang kadakila, katahum, ug mga kolor, sama sa mga bulak dinhi sa yuta. Busa kon makita nato ang tanang bulak sa yuta nga gibutang sa atubangan nato sa usa ka halapad nga uma, uban sa ilang tibuok himaya, ug lain-laing kolor, ug unya makita nato ang mga bitoon sa kalangitan nga pareho ka klaro sa atong pagtan-aw niini, makita nato nga ang usa pareho ka lainlain ug kaanyag sama sa pikas. Kini nahibal-an karon, apan wala pa kini nahibal-i sa panahon nga gisulat kana nga bersikulo ngadto sa mga taga-Corinto.

TAM1897 D 51.7Karon, mangutana ko, dili ba kini usa ka siyentipikong pahayag, dili ba kini usa ka pahayag sa kamatuoran sa siyensya, sa adlaw nga gisulat kini ni Pablo ug gipadala ngadto sa Corinto, ingon ka sigurado sama karon? Ang nadiskobre sa siyensya nga kini tinuod wala maghimo niini nga tinuod, ni wala kini nagdugang bisan gamay nga bahin sa gibug-aton niini isip kamatuoran. Ang ilang nadiskobre nagpakita lang nga nakakaplag sila og usa ka butang nga tinuod, apan wala nila kini nahibaw-i kaniadto, tungod kay wala sila motuo sa Bibliya. Kung nabasa lang nila kana sa Bibliya, ug mituo ug midawat niini, nahibalo na unta sila niining bahin sa siyensya sa dugay na kaayo nga panahon sa wala pa kini nadiskobre sa bisan kinsa nga siyentista.

TAM1897 D 51.8Aduna pay lain nga siyensya: Si Sir Isaac Newton usa ka adlaw naglingkod sa ilawom sa kahoy sa mansanas. Nahulog ang usa ka mansanas gikan sa sanga duol kaniya. Daghang higayon na nga nahulog na ang mga mansanas gikan sa kahoy kaniadto. Nakita na niya kaniadto ang mga mansanas nga nahulog gikan sa kahoy. Apan niadtong adlawa, naa siya sa kahimtang sa pagpamalandong, ug misugod siya sa paghunahuna. Ngano man nga nahulog kana nga mansanas? Sigurado nga tungod kay ang yuta adunay impluwensya niini aron madani kini paingon kaniya. Tungod kay mas dako ang yuta kaysa mansanas, madani kini paingon kaniya sa diha nga makabulag na kini sa kahoy. Miingon siya, Kung kuhaon nako kana nga mansanas, ug ihaboy kini sa labing kataas nga akong makaya, mahulog kini pag-usab sa yuta. Busa kung impluwensya sa yuta ang nakadala niini ning gamay nga gilay-on, inig ihaboy nako niini sa labing kataas nga akong makaya ug mobalik kini, pruweba kana nga ang impluwensya sa yuta moabot paingon sa maong gilay-on gikan sa yuta, ug mopugong sa maong butang ug mobalik kini. Kung makalabay ko niini og usa ka milya pataas, ug mobalik kini, klaro nga ang maong impluwensya nakaabot og usa ka milya aron ibalik kini. Unya, miingon siya, Kung tinuod kana, ang maong impluwensya angay makaabot sa bulan. Naghunahuna ko kung makaabot ba kini sa bulan? Moadto ko ug tan-aw. Miadto siya sa iyang balay ug naglingkod didto, gikuha niya ang astronomikal nga mga kalkulasyon sa orbit sa bulan sa iyang lugar, ug nagtrabaho og taas nga serye sa mga numero. Apan wala kini nagtugma. Gisulayan niya kini balik-balik, apan wala gihapon kini nagtugma; wala niya makuha nga makaabot ang maong impluwensya sa bulan.

TAM1897 D 52.1Gibyaan niya kini sulod sa hapit napulo ka tuig, kung dili ko masayop, sa wala pa niya kini balikan. Usa ka adlaw, gipatik ang bag-ong kalkulasyon sa orbit sa bulan, nga nagtul-id sa pipila ka sayop sa miaging mga numero. Sa dihang gipatik kini, miingon si Newton, “Naghunahuna ko kung makatubag ba kini sa akong gikinahanglan.” Gikuha niya ang mga numero, misugod siya sa trabaho, ug naghimo og taas nga serye sa mga numero nga katingalahan gyud para nimo ug nako, siyempre. Apan sa katapusan, nakaabot siya sa duha o tulo ka numero sa katapusan, ug nakita niya nga mohaom kini. Nabihag kaayo siya sa katingalahang kamatuoran nga wala na niya nahuman ang iyang mga numero. Nahulog ang panitik sa iyang kamot, ug kinahanglan pa niya mangayo og tabang sa usa ka higala aron kini mahuman para kaniya. Gibuhat kini sa higala, ug napamatud-an ni Sir Isaac Newton ang usa ka siyentipikong kamatuoran, o mas tukma pa, usa ka bag-ong siyensya. Gitawag kini nga grabitasyon. Ug sukad niadto, nahimong imortal siya.

TAM1897 D 52.2Tinuod gayud nga usa kini ka dakong butang. Apan naa na kini sa Bibliya duha ka libo, lima ka gatus ka tuig sa wala pa kini nadiskubre ni Sir Isaac Newton sa kinaiyahan. Ang grabitasyon mao lang ang pagbalanse sa uniberso. Kini mao ang prinsipyo, ang balaod, ingon sa mga siyentista, nga nagpamintinar sa balanse sa uniberso. Buot ipasabot niini nga ang matag lawas sa uniberso nakaapekto sa tanang uban nga lawas, ug nabalanse niini. Dili lang ang matag lawas, kondili ang matag partikulo sa materya sa uniberso, nagdani ug nakaapekto sa tanang uban nga partikulo sa materya sa uniberso.

TAM1897 D 52.3Sa pisikal nga kalibutan, mao kana ang katugbang nga kamatuoran sa atong nahisgutan sa klase sa Bibliya karong hapon, bahin sa kinabuhi. Nakit-an nato nga dili ka makahikap bisan kinsa o bisan unsa nga dili kini mahibal-an sa tibuok uniberso. Ang usa ka langgam dili mahulog nga wala mailhi sa imong Amahan, ug ang pagkahulog niining langgam dili mabati sa tibuok uniberso. Kini usa ka katugbang nga kamatuoran niini.

TAM1897 D 52.4Aduna usab usa ka espirituhanong kamatuoran nga nagtugma niining duha.

TAM1897 D 52.5Asa man ako paingon gikan sa imong espiritu? O asa man ako makatakas gikan sa imong atubangan? Kung mosaka ako sa langit, anaa ka didto; kung buhaton ko ang akong katre sa impyerno, ania, anaa ka didto. Kung kuhaon ko ang pako sa kabuntagon, ug puyo sa kinatumyan sa dagat; bisan didto paingon ko sa imong kamot, ug ang imong tuo nga kamot motunol kanako. Salmo 139:7-10.

TAM1897 D 52.6Kung ikaw ug ako maghunahuna og matarong nga hunahuna, namatikdan ba kini sa lain nga dapit? Maghunahuna kita og sayop nga hunahuna. Unsa ang sayop nga hunahuna? — Sala. Asa man nagsugod ang sala, unya? — Sa hunahuna. Ang akong sala namatikdan ba sa bisan unsang lain nga dapit sa uniberso gawas kanako? Kinsa ang makamatngon niini? — Ang Dios, pinaagi sa Iyang Espiritu. O, busa, aduna bay espirituhanong kamatuoran sa atong uniberso nga wala mailhi? wala mabati? o usa ka hunahuna alang sa maayo o dautan nga wala mabati? Wala ba nimo makita ang grabitasyon isip usa ka siyensya, busa? Nadiskubre ni Sir Isaac Newton ang usa ka kamatuoran sa uniberso nga nagtugma sa ubang mga kamatuoran sa uniberso.

TAM1897 D 52.7Ang balaod nga nadiskubre ni Newton mao, sama sa akong giingon, ang gigamit aron mapadayon ang balanse sa uniberso. Karon akong basahon ang kasulatan nga nagpakita nga nahibal-an na kini duha ka libo ug lima ka gatus ka tuig sa wala pa kini nadiskubre ni Newton. Isaias 40:12:—

TAM1897 D 52.8Kinsa ang nagsukod sa katubigan sa alikabok sa iyang kamot, ug nagsukod sa kalangitan sa dakop sa iyang kamot, ug nakuha ang alikabok sa yuta sa sukod, ug gibug-aton ang kabukiran sa timbangan, ug ang mga bungtod sa panimbang?

TAM1897 D 52.9Sa dihang gitukod ang mga bukid ug bungtod, kini gibalanse sa usag usa. Gipahimutang ba sa Dios ang butang aron mapadayon ang ilang balanse? Unsa ang siyentipikong ngalan sa balaod nga nagpapanalipod sa balanse sa mga butang? — Grabitasyon. Unsa man, busa, ang gisulti ni Isaias? — Mahitungod sa grabitasyon. Sigurado gayud.

TAM1897 D 52.10Gipakita sa usa ka siyentista kini nga kamatuoran pinaagi sa gamay nga bulak nga gitawag og snowdrop. Hunahunaa ang duha ka matang sa bulak nga nagpadaghan sa ilang kaugalingon gikan sa liso. Ang usa mao ang nagtindog nga bulak, ang usa pa mao ang nagalukob nga bulak. Nakabantay ka sa mga bulak nga adunay gagmay nga spindle nga nagtindog palibot sa usa ka sentral nga spindle. Karon, sa usa ka nagtindog nga bulak nga nagpadaghan gikan sa liso, ang sentral nga spindle kanunay nga mas mubo kaysa sa mga naglibot niini. Kung kini usa ka nagalubong nga bulak, ang sentral nga spindle mas taas kaysa sa mga naglibot niini. Ang rason niini mao nga ang abog sa bulak — polen — nga naa sa mga naglibot kinahanglan mahulog sa sentral nga spindle, kay kung dili, dili mahitabo ang pagpadaghan sa bulak.

TAM1897 D 52.11Karon, sa usa ka nagtindog nga bulak nga nagpadaghan gikan sa liso, kini nga tunga-tungang spindle kinahanglan mas mubo kaysa sa uban, aron ang polen sa uban mahulog niini. Kung kini mas taas, makita nimo nga ang abog mahulog sa ubos, ug malaktawan kini, ug busa walay liso nga mamorma. Kung kini usa ka nagalukong nga bulak, ug kini nga spindle mas mubo kaysa sa uban, ang abog mahulog palayo ug usab walay liso nga mamorma. Busa, sa matag nagtindog nga bulak nga nagpadaghan gikan sa binhi, ang sentral nga spindle mas mubo kaysa sa mga naglibot niini. Sa matag nagahulog nga bulak nga nagpadaghan gikan sa binhi, ang sentral nga spindle mas taas.

TAM1897 D 53.1Ang snowdrop nagparami pinaagi sa liso. Ug bisan pa nga kini usa ka nagtindog nga bulak, mas taas gihapon ang sentral nga spindle kaysa sa mga naglibot niini. Giunsa man kini mahitabo? Isulti ko kini pag-usab aron mas klaro nimo masabtan: Ang snowdrop usa ka nagtindog nga bulak, sa tinuod, ug nagparami pinaagi sa liso. Ang sentral nga spindle, unya, angay unta nga mas mubo kaysa sa uban. Apan mas taas kini. Unsaon man, unya, nga kini makaparami sa iyang kaugalingon pinaagi sa liso? Ang Ginoo nag-andam na niini. Iyang gitakda nga bisan pa kini usa ka nagtindog nga bulak, kini moliko ug mopanaug. Busa ang sentral nga spindle gihimo nga mas taas kaysa sa uban, niining nagtindog nga bulak. Motubo kini pataas ug motindog nga tul-id hangtod kini mamulak ug mahinog ug andam na alang sa reproduksyon. Sa maong higayon, mopayuko kini sa ulo niini, ug sa diha nga ang polen nahulog na sa husto nga dapit, ang gamay nga bulak motindog pag-usab.

TAM1897 D 53.2Karon, matahum na kana sa iyang kaugalingon; apan dinhi mosulod ang ilustrasyon sa balaod sa grabitasyon. Kining siyentista nagsulti kanako nga ang hinungdan nga ang bulak moyuko, mopayuko sa ulo niini, mao ang pagdani sa yuta. Sakto kana. Unsa may hinungdan nga mahulog ang mansanas? — Ang gibug-aton. Apan ang gibug-aton mao ra ang grabitasyon — gikan sa Latin nga gravus, nga nagpasabot og gibug-aton. Unsa may hinungdan nga ang nagtindog nga bulak mopayuko sa ulo niini? — Ang gibug-aton sa yuta. Apan nganong dili payukoon sa gibug-aton sa yuta ang ulo sa maong bulak sa sayo pa? — Ah, sa dihang gimugna sa Dios ang gamay nga bulak, gibalanse niya ang yuta, oo, gibalanse niya ang uniberso, sumala sa panginahanglan niini. Sa dihang gimugna sa Dios ang mapainubsanon nga gamay nga snowdrop, gihuptan niya ang uniberso sa balanse, ug gitugma kini sa panginahanglan sa maong gamayng bulak! Ug kung naghunahuna ang Dios sa maong gamayng bulak, dili kaha mas labaw pa siya maghunahuna kaninyo, O kamo nga gamay ang pagtuo?

TAM1897 D 53.3Karon, gisultihan ko niining siyentista nga kung ang yuta — ug siyempre ang uniberso — gihimo nga usa ka libra, o usa ka onsa nga mas bug-at kaysa sa karon, magpayuko unta kini sa snowdrop sa dili pa ang hustong panahon; kay tungod kay mas bug-at kini, mas dako unta ang impluwensya niini niini. Ug sa ingon ana, ang unang snowdrop mao unta ang katapusan. Apan aron mabuhi kana nga gamay nga snowdrop ug malingaw ang katawhan hangtod sa katapusan sa kalibutan, gipahimutang sa Dios ang uniberso nga tukma gayud sa panginahanglan niining bulak, aron sa dihang moabot na ang tukmang panahon sa iyang panginahanglan, ang gibug-aton husto gayud nga igo aron kini mapayuko. Unya samtang nagbitay kini, mahitabo ang reproduksyon, mosulod ang laing kusog gikan sa mga gamot, ug ang tangbo mahimong medyo mas lig-on, ug malabwan sa bulak ang grabidad, ug motindog pag-usab sama sa una.

TAM1897 D 53.4Kinsa ang nagsukod sa katubigan sa alagdon sa iyang kamot, ug nagsukod sa kalangitan sa dakop sa iyang kamot, ug nakuha ang abog sa yuta sa sukod, ug nagtimbang sa mga bukid sa timbangan, ug sa mga bungtod sa balanse?

TAM1897 D 53.5Kinsa ang nagtukod sa balanse sa uniberso? — Ang Dios. Gipahayag kini ni Isaias hapit duha ka libo ug lima ka gatus ka tuig sa wala pa kini nadiskubre ni Sir Isaac Newton. Dili ba kini usa ka siyentipikong kamatuoran sa dihang gisulat kini ni Isaias? — Oo. Dili ba kini narekord sulod sa tanang mga kapanahonan? — Oo. Dili ba kini usa ka siyentipikong kamatuoran sa tanang panahon? — Oo. Mas nahimong siyentipikong kamatuoran pa ba kini sa dihang nadiskubre kini ni Newton? — Dili; nakakat-on ang mga siyentista og usa ka butang nga wala nila nahibaloan kaniadto, apan didto na kini nagbarug sa Bibliya sa tanang panahon.

TAM1897 D 53.6Hunahunaa kining mga butanga. Gusto kini sa Dios. Gusto niya nga makita nato nga ang kaluwasan, ang Pulong nga iyang gihatag kanato, ug nga iyang gitawag ang atong labing taas nga panghunahuna ngadto niini, dili usa ka gamay ug masipit nga isyu sa kilid; kondili ang labing dakong butang nga mahibal-an sa kalibutan. Kini ang labing dakong butang nga mahibal-an sa siyensya sa kalibutan. Kini ang labing labaw nga siyensya nga mahibal-an sa kalibutan.

TAM1897 D 53.7Apan dili nato kini tun-an aron mahimong siyentipiko. Tun-an nato kini aron maluwas; ug ang pagkaluwas siyentipiko.

Note

Back