Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
05 / 121897 nga mga Sermon

Ang Siyensya sa Kaluwasan. – Blg. 2

Alonzo Trevier Jones

TAM1897 D 59.2Wali nga gihatag sa gabii sa Domingo, Pebrero 14, 1897 Gipatik sa General Conference Daily Bulletins niadtong Pebrero 17, 1897, Vol. 1, Blg. 4, mga pahina 59-64 ug niadtong Pebrero 18, 1897, Vol. 1, Blg. 5, mga pahina 65-66.

TAM1897 D 59.3Usa pa ka pulong o duha ka pulong nga pagpasabot sa dili pa nato sugdan ang pagtuon karong gabii: Walay duhaduha, daghan tingali ang nangutana kon ang tanan nga gisulti niadtong miaging gabii makasugakod ba sa pagsulay. Makasugakod kini. Wala ko mag-istorya nga walay basehan. Tinuod, wala nako gisubay ang tanan sa detalye, apan kon hunahunaon ninyo ang akong gisulti inig makabasa ninyo niini sa sinulat, makita ninyo nga tinuod kini. Sa dihang miingon ko nga ang snow-drop nabalanse sa yuta, ug ang yuta nabalanse sa snow-drop, unya kon usa ka meteor nga daghang tonelada ang gibug-aton mahulog sa yuta, dili ba mas kusgan ang grabidad kaysa kaniadto? ug dili ba kini makaguba sa pagkabalanse sa bulak sa yuta? — Dili; kay dili lang ang yuta ang nabalanse niining bulaka, kondili ang uniberso. Nahinumdom ka ba nga, sa pagtuon sa balaod sa grabidad, ang siyentipikong pahayag mao, Ang matag partikulo sa materya sa uniberso gidani sa matag lain nga partikulo, busa dili lang ang yuta, kondili ang uniberso, ang nabalanse sa panginahanglan sa mga bulak; busa ang pagkahulog sa meteorito dili makapadugang sa grabitasyon sa uniberso.

TAM1897 D 59.4Pipila lang ka pulong nga pagpasabot sa pagsugod: Kung ako unta naghisgot, sa miaging leksyon, bahin sa hilisgutan nga “Siyensya sa Bibliya,” o “Siyensya ug ang Bibliya,” akong hisgutan pag-ayo kung unsa ang grabidad, ug unsa kini dili, sumala sa siyentipikong ideya sa pulong. Apan wala ko maghisgot bahin niini; ang akong tuyo niadtong gabii mao ang paghisgot sa kamatuoran sa nadiskobrehan nga balaod sa grabitasyon, ug sa teyorya niini isip usa ka balaod. Aduna nay mga kausaban sa panan-aw sukad sa panahon ni Newton bahin sa teyorya sa maong balaod; apan wala kini nakaapekto sa balaod.

TAM1897 D 60.1Sa hingpit nga kamatuoran, ang grabitasyon dili gyud balaod, kondili gahum lang sa Dios. Wala gyud tinood nga “mga balaod sa kinaiyahan.” Ang mga balaod sa kinaiyahan mao lamang ang mga batasan sa Dios. Ang balaod sa grabitasyon, sa tinuod, usa ka batasan sa Dios; ang pagpadayag sa gahum sa Dios. Apan tungod kay wala ko naghisgot kung unsa kini sa tinuod, gigamit nako ang mga pulong sa kasagarang pagsabot, ug aron lang isulti kini isip mao ang nagpabilin sa balanse sa uniberso.

TAM1897 D 60.2Karong gabii, mobalik ko sa pagbasa sa lain nga kahulugan sa siyensya. Kini usab gikuha gikan sa usa sa mga nangunang nailhang siyentipiko sa kalibutan: “Ang siyensya mao ang labing tukmang kahibalo nga atong nahuptan bahin sa bisan unsang hilisgutan.” Ang pulong nga “siyensya” literal nga nagpasabot og kahibalo. Ang kahulugan nga atong nahisgutan niadtong miaging gabii husto. Kini bunga sa paghunahuna. Maayo usab nga i-define kini ingon nga labing tukmang kahibalo nga atong nahuptan bahin sa hilisgutan.

TAM1897 D 60.3Karon, mobalik kita sa duha ka punto nga atong nahisgutan sa miaging leksyon. Asa man makita ang labing tukmang kahibalo bahin sa kalainan sa kahayag sa mga bitoon, sulod sa usa ka libo ug pito ka gatus ka tuig sa wala pa kini nadiskubre sa siyensya? — Sa Bibliya. Unya asa man makita ang tinuod nga siyensya niining maong hilisgutan? — Sa Bibliya. — Asa makita ang labing tukmang kahibalo sa pagbalanse sa uniberso sulod sa duha ka libo ug lima ka gatus ka tuig sa wala pa kini nadiskubre? — Sa Bibliya. Unya unsa ang labing siyentipikong libro sa kalibutan, bahin sa maong siyensya? — Ang Bibliya. Hinumdumi gihapon, nga dili ko naghisgot bahin sa siyensya ug sa Bibliya. Naghisgot ako bahin sa siyensya sa kaluwasan. Ug bisan pa man nga gihisgutan usab ang ubang siyensya, kini naa ra sa dili mapabulag nga kalambigitan niining pangunang siyensya. Mao kini ang atong mahibal-an, ikaw ug ako, pinaagi sa tanang ebidensya nga atong matigom sa niining duha ka oras nga pagtuon, nga ang kaluwasan usa ka siyensya, nga kini ang labing hataas nga siyensya sa uniberso, nga kini ang labing angay natong tun-an, ug nga kita naglihok sa siyentipikong paagi kon atong ihatag niini ang atong pangunang ug tibuok-kasingkasing nga pagtuon.

TAM1897 D 60.4Karon, ang Bibliya dili usa ka traktado sa bisan unsang siyensya gawas sa siyensya sa kaluwasan. Kini usa ka kompleto nga traktado bahin niining hilisgutan. Ang Bibliya nagtumong sa ubang mga siyensya; apan walay traktado sa Bibliya bahin sa bisan unsang lain nga siyensya. Ang ubang mga siyensya gitumong, sama sa atong nakita sa 1 Corinto ug sa Isaias; ngano man kini gitumong niining mga dapita — aron ba maghisgot og siyentipikong punto? — Dili; kondili aron magamit sa mas maayong paghulagway sa atong pagsabot sa siyensya sa kaluwasan. Ngano nga gidala kana nga astronomikal nga kamatuoran sa 1 Corinto 15:41? Unsa ang katuyoan sa pag-ingon, “Ang usa ka bitoon lahi sa lain nga bitoon sa himaya”? Dayon kini miingon, “Ingon usab ang pagkabanhaw sa mga patay. Gitamnan kini sa kawad-on sa dungog, gibanhaw kini sa himaya. Gitanum kini sa kahuyang, gipabangon kini sa gahum.” Sama sa usa ka bitoon nga lahi sa lain sa himaya, ingon usab ang pagkabanhaw. Busa makita nimo nga ang katuyoan sa paghisgot niining siyentipikong punto mao ang paghulagway sa usa ka punto sa siyensya sa kaluwasan, aron matabangan kita nga mas masabtan ang usa ka kamatuoran sa siyensya sa kaluwasan.

TAM1897 D 60.5Ngano man nga gilakip ni Isaias sa iyang pakigpulong ang maong pahayag sa kamatuoran sa grabitasyon? Atong tan-awon pa pag-ayo ang kapitulo, ug makita nato. Akong basahon kana nga bersikulo ug unya ang usa pa sa katapusan sa hunahuna nga iyang gisundan. “Kinsa may nagsukod sa mga tubig sa lukob sa iyang kamot?” “Kinsa kaha akong ikapareho, o kinsa ang makapantay kanako?” ingon sa Balaan. “Agnan mo sa kahitas-an ang imong mga mata, ug tan-awa kinsa ang nagbuhat niining mga butanga, nga nagagawas sa ilang panon sumala sa ihap; ginatawag niya silang tanan pinaagi sa ilang mga ngalan tungod sa kadako sa iyang gahum, kay siya gamhanan sa gahum; walay bisan usa nga kulang.” Isaias 40:25, 26.

TAM1897 D 60.6Walay bisan usa nga makalikay sa iyang pagtagad, ug kini tanan gibalanse sumala sa panginahanglan sa matag gamay nga bulak nga moturok sa uma. Apan ngano man nga iyang gipunting ang atong pagtagad niini, ug gidala kini sa iyang pakigpulong dinhi? — Dili aron ipahayag ang siyentipikong kamatuoran; kondili aron ipatawag ang pagtagad sa tanang tawo ngadto sa siyensya sa kaluwasan. Unsa ang iyang pasabot niini? Kinahanglan natong hunahunaon kining tanan, ug hunahunaon usab kinsa ang nagbuhat niini? Ug unya nagbasa pa ko sa sunod, “Ngano man, O Jacob, nga ikaw nagaingon, ug nagaingon usab, O Israel, nga natago ang akong dalan sa Ginoo, ug ang akong paghukom gilabay sa akong Dios?” Isaias 40:27.

TAM1897 D 60.7Kung ang Dios nagpakabana kaayo sa bulak nga moturok sa atong tiilan, kini dili natago ni nalimtan; unsaon man ninyo pag-ingon nga kamo natago sa Ginoo, nga ang inyong paghukom milabay na, ug wala na siyay pagtagad kaninyo? Busa makita ninyo nga sa matag higayon, ang siyentipikong kamatuoran gilakip aron ipakita kaninyo ug kanako ang siyensya sa kaluwasan.

TAM1897 D 61.1Usa pa ka hunahuna: Sa dihang nasabtan kini sa mga manunulat, pinaagi kini sa pagpadayag. Siyempre, wala nila kini nakuha gikan sa bisan unsang siyentipikong pagtuon nga naa niining kalibutan. Ang Ginoo nagpadayag sa iyang pangunang siyensya, ang siyensya sa kaluwasan; ug gitawag niya ang ubang siyensya aron kini ipatin-aw. Unsa kaha sa tanang siyensya ang labing importante para sa Ginoo? — Ang kaluwasan, sigurado. Sa dihang gigamit sa Ginoo ang ubang siyensya aron lang kini ipatin-aw, klaro kaayo nga giisip niya kini nga siyensya nga mas importante kaysa sa uban.

TAM1897 D 61.2Apan dili pa kini tanan. Usa ka tawo nga ginganlan sa Bibliya hingpit kaayo ang kahibalo sa unibersal nga siyensya — tanang natural nga siyensya ning kalibutan. Gusto nako nga inyong makita nga aduna’y usa ka tawo nga hingpit kaayo ang kahibalo sa mga siyensya nga karon gihatagan kaayo og bili sa kalibutan. Ug gusto nako nga inyong makita unsay iyang giingon mahitungod niini tanan. Mao kini ang kasulatan:—

TAM1897 D 61.3Ug gihatagan sa Dios si Salomon ug kinaadman ug pagsabot nga labing dako, ug kalapad sa kasingkasing, sama sa balas nga naa sa baybayon sa dagat. Ug ang kinaadman ni Salomon milabaw sa kinaadman sa tanang anak sa sidlakan nga yuta, ug sa tanang kinaadman sa Ehipto. Kay siya mas maalamon kay sa tanang tawo; kay kang Ethan nga Ezrahita, ug kang Heman, ug kang Chalcol, ug kang Darda, mga anak ni Mahol; ug ang iyang dungog misangko sa tanang nasud nga naglibot. Ug siya misulti og tulo ka libo ka panultihon: ug ang iyang mga kanta usa ka libo ug lima. Ug siya misulti mahitungod sa mga kahoy gikan sa kahoy sa sedro nga naa sa Lebanon hangtod sa hyssop nga moturok gikan sa bungbong: siya misulti usab mahitungod sa mga hayop, ug sa mga langgam, ug sa mga nagagagay, ug sa mga isda. 1 Mga Hari 4:29-33.

TAM1897 D 61.4Nagsulti siya bahin sa mga kahoy gikan sa kahoy sa sedro sa Lebanon hangtod sa hyssop nga moturok gikan sa bungbong. Unsa kini tawga sa siyensya? — Botany. Mas nakasabot siya sa botany kaysa bisan kinsa pa sa kalibutan.

TAM1897 D 61.5Nisulti usab siya bahin sa mga hayop. Unsa kaha ang siyentipikong pulong kung ibutang karon? — Zoology. Mas nakasabot si Solomon sa zoology kaysa bisan kinsa nga buhi karon sa kalibutan. Gitudlo niya kini; kay nagaingon nga misulti siya bahin niining tanan. Gitudlo niya kining mga siyensya.

TAM1897 D 61.6“Ug sa mga langgam.” Unsa ang siyensya ana?—Ornithology. Busa si Solomon nagtudlo sa mga siyensya sa botaniya, zoolohiya, ornithology.

TAM1897 D 61.7Unsa pa? — “Ug sa mga nagagaygay.” Unsa nga siyensya kana? — Entomolohiya.

TAM1897 D 61.8“Ug sa mga isda.” Unsa nga siyensya kana? — Ichthyology.

TAM1897 D 61.9Ang mga tawo nga mobasa niining bahin sa Kasulatan kasagaran dili maghunahuna kang Solomon ingon usa ka unibersal nga siyentista. Apan kon gisulti nga si Solomon misulti bahin sa botaniya, zoolohiya, ornitolohiya, entomolohiya, ug iktiyolohiya, andam sila moingon, “Unsa kaha ka katingalahan si Solomon.” Apan dili kini mahimong bisan gamay nga mas katingalahan kaysa karon; kay gisulti man niini ang tanan.

TAM1897 D 61.10Gibasa ko kini aron makita ninyo nga si Solomon nakahibalo og siyensya, dili lang og pipila ka bahin sa siyensya, kondili labaw pa siya sa tanang siyensya kaysa bisan kinsa nga nakahibalo sa bisan usa niini.

TAM1897 D 61.11Apan bisan pa sa iyang hingpit nga pagsabot sa tanang siyensya, ug pagkahuman sa pagtudlo niini, mao kini ang iyang giingon: “Paminawa nato ang katapusan sa tibuok butang;” ang kinatibuk-an sa tanan nga gisulti mao kini: “Hadloki ang Dios ug tuman-a ang iyang mga sugo, kay mao kini ang tibuok katungdanan sa tawo: kay ang Dios magdala sa matag buhat sa paghukom, uban sa matag tinago nga butang, bisan kini maayo o bisan kini dautan.”

TAM1897 D 61.12Sa iyang pagtantiya, unsa ang labaw sa tanang uban pang siyensya nga gihiusa kung itandi? — Ang kaluwasan sa Dios.

TAM1897 D 61.13Nasabtan sa mga anghel ang tanang siyensya, apan giisip nila nga mas takus sa ilang pagtuon ang kaluwasan kaysa sa tanang uban pang siyensya nga gisagol. Giisip usab kini nga mas takus sa mga propeta; ug gigamit nila ang uban isip paagi aron mas masabtan pag-ayo ang kaluwasan. Ug ania karon ang usa ka tawo nga nakasabot sa ubang siyensya, ug miingon siya nga ang siyensya sa kaluwasan molabaw sa tanan niini. Karon gusto nako nga inyong makita nga si Dios mismo, sa Iyang bahin, nga gibulag gikan niining tanan, naghunahuna usab niini sa ingon ana.

TAM1897 D 61.14Tan-awa dinhi: Bag-o lang nato nabasa nga gitudlo ni Solomon kining tanang siyensya. Pila sa mga pagtulon-an nga iyang gitudlo ang atong gisulat para sa atong pagtuon? — Wala’y bisan usa. Wala magdala kanato ang Dios og bisan unsang rekord o report sa pagtudlo ni Solomon sa botaniya. Wala Siya magdala kanato, o magrekord, og bisan usa ka leksyon nga gitudlo ni Solomon sa zoolohiya, o bisan asa pa sa ubang siyensiya niini. Apan, balik-balik Siya nagdala kanato og mga leksyon gikan kang Solomon, ingon man usab sa tanan, mahitungod sa siyensiya sa kaluwasan. Busa, kung ihap nato nga ang mga anghel naghatag lang og opinyon sa usa ka anghel; ang mga propeta naghatag lang og opinyon sa usa ka propeta, ug si Solomon naghatag lang og opinyon sa usa ka unibersal nga siyentipiko; unsa man ang opinyon sa Dios? — Kini nga ang kaluwasan mas bililhon para kanimo ug kanako, ug mas angay nga atong tun-an, kaysa sa tanang ubang siyensya, nga kini nga kahibalo iyang gihatag mismo.

TAM1897 D 61.15Kini nga siyensya nga nasabtan ug gitudlo ni Solomon dili sama sa siyensya nila Huxley, Darwin, ug sa ubang mga siyentista ning panahona. Pinaagi sa natural nga pangisip, ang tawo makasuhid sa natural nga mga siyensya ug makahimo og daghang mga diskobre. Ug bisan pa nga dili kini kanunay husto, makakaplag gihapon sila og pipila ka mga punto nga tinuod. Apan dili kana ang paagi ni Solomon. Gihatagan sa Dios si Solomon og kinaadman, aron masabtan niya kini tanan pinaagi sa kahayag sa Dios. Gisulti niya kini tanan pinaagi sa kinaadman sa Dios. Busa ang siyensya nga gitudlo ni Solomon mao ang siyensya sa Dios. Ang botaniya nga iyang gitudlo tinuod, usa ka banal nga botaniya. Ang zoolohiya nga iyang gitudlo usa ka banal nga zoolohiya. Mao kini ang panan-aw sa Dios, ang kamatuoran sa Dios, ang siyensya sa Dios sa tanang butang. Dili kini siyensya nga bakak ang pagtawag.

TAM1897 D 62.1Aw, tungod kay kini mao ang siyensya sa Dios, ug kini balaan sa iyang kaugalingon, nganong wala man gihatag sa Ginoo kini tanan kanato? Nganong wala man niya gihatag sa kalibutan ang traktado ni Solomon bahin sa botaniya, ug sa tanang ubang hilisgutan? — Aduna’y rason niini; ug kini tungod kay dili kini ang gikinahanglan sa kalibutan una sa tanan.

TAM1897 D 62.2Mahimo nga makabaton ang usa ka tawo niining tanan, masabtan niya kini tanan, sama ni Solomon. Apan unsa may kapuslanan niini kaniya, kon wala siya’y siyensya sa kaluwasan sa unang lugar? Nakaangkon si Solomon niini tanan; apan sa dihang gituyok niya ang iyang kasingkasing gikan sa Dios, gikan sa siyensya sa kaluwasan, ug gikan sa pagtuon niini sa tibuok niyang kasingkasing, unsa may maayong nabuhat sa iyang kahibalo sa ubang siyensya? Unsa kaha kaayo ang nakapugong niini kaniya batok sa sala? Unsa kaha kaayo ang gahum niini aron mapugngan siya gikan sa iyang natural nga kaugalingon, ug gikan sa dautang binuhatan ug pagkadautan nga naa kaniya?

TAM1897 D 62.3Nasayud ka nga sa dihang iyang giliko ang iyang kasingkasing gikan sa siyensya sa Dios, gikan sa siyensya sa kaluwasan, bisan pa man nga naa kaniya ang tanan nga uban pa, pareho ra gihapon siya ka dautan, pareho ra ka dautan, nalumos pag-ayo sa pagsimba sa diyos-diyosan ug sa tanang butang nga dautan, mura’g wala gyud siya kahibalo sa A B C sa bisan unsa.

TAM1897 D 62.4Busa makita nato nganong wala gipreserbar sa Ginoo sa tawo ang tanan nga kahibalo. Hunahunaa nga naa nila kining tanan, sama kang Solomon, ug matudloan nila kini sama sa pagtudlo ni Solomon. Kung ang kasingkasing wala isumite sa Dios, kung ang kalag wala maluwas, unsa may maayong mabuhat sa siyensya alang kanila? Dili kini makapugong kanila gikan sa bisan unsang matang sa kadautan ug pagkadautan nga naa sa kasingkasing sa tawo.

TAM1897 D 62.5Kining mga siyensya dili mao ang gikinahanglan sa kalibutan karon, sa labing una. Kinahanglan limpyohan ang kasingkasing, luwason ang kalag, tukoron pag-usab ang tibuok kinaiya, usbon ang hunahuna ngadto sa tinuod nga hulagway ug himaya sa Dios, aron ang kinabuhi magpakita sa Iyang pagkamatarong, ug ipadayag ang kahibalo sa Dios lamang sa tibuok kalibutan. Bisan pa man kon naa nato ang tanan nga mahatag sa tanang siyensya, walay kapuslanan kini kung walay kaluwasan; kay dili madugay mawala ra kini tanan kanato. Angay natong hunahunaon kini karon alang sa atong kaugalingon, sa tanang pagtuon, pagbasa, ug panukiduki.

TAM1897 D 62.6Aduna pay lain butang: Gusto sa Dios nga ikaw ug ako, tanang tawo, maghunahuna og husto sa matag hilisgutan nga may kalabutan Niya. Aduna’y mga tawo karon nga naghunahuna bahin niining tanang siyentipikong hilisgutan, apan dili sila maghunahuna og husto. Makaabot sila sa ingon ana ka layo nga wala na gyud silay puwesto para sa Dios. Ug ang tawo nga walay Diyos, walay giya sa hunahuna, sa paghuna-huna sa Diyos, dili makahuna-huna og husto bahin niining ubang mga hilisgutan. Apan ang hunahuna dili husto hangtod kini mabag-o sumala sa hulagway sa Nagbuhat niini. Ang hunahuna kinahanglan mausab, mabag-o. Kinahanglan kita makabaton og lahi kaayo nga hunahuna. Ang matag hunahuna kinahanglan idala sa pagsunod, sa pagpasakop, kang Kristo.

TAM1897 D 62.7Mao kana ang buhat sa kaluwasan. Kini aron ibalik ang hulagway sa Dios sa kalag; aron madala ang hunahuna diin kini mahimong hulagway, pagdan-ag, sa pagkamatarong, sa hunahuna, sa buhing Dios. Sa diha nga mahuman na kana, ug mahuman na ang buhat sa Dios dinhi sa kalibutan, sa pagpadayag sa kahibalo sa Dios ngadto sa tanang uban pang mga tawo, unya ablihan sa Ginoo ang uniberso ug ang kahangturan alang kanato. Unya, ang tanan nga ubang hilisgutan mabuksan alang sa atong pagtuon, ug ang Ginoo makasulti kanato, “Adtoa asa man ang inyong gusto, masaligan ko kamo. Ang halapad nga uniberso abli kaninyo. Walay bisan unsa nga gipugngan kaninyo. Inyo kini tanan. Inyo kini gayud. Adtoa asa man ang inyong gusto, pabilin asa man ang inyong gusto, buhata bisan unsa ang inyong gusto; masaligan ko kamo. Hunahunaa bisan unsang hilisgutan ang inyong gusto, susiha kini paglawom kutob sa inyong gusto, buhaton ninyo kini sa husto.”

TAM1897 D 62.8Karon, dili nako giingon nga ang mga tawo kinahanglan hingpit nga balewalaon ang tanang ubang siyensya hangtod moabot kita sa lain nga kalibutan. Ang akong giingon lang mao nga ang siyensya sa kaluwasan ang angay manguna sa pagtuon sa tanan niini. Dili ba naghatag kanato ang Ginoo og ehemplo kung unsa ang angay natong pagtagad niining mga butanga, ug unsa ang angay natong buhaton niini? Unsa man ang katuyoan sa pagbasa ug pagtuon niining ubang mga basahon? — Aron kini makatabang kanato nga mas masabtan ug itudlo ang mga butang sa siyensya sa kaluwasan, kaysa kon wala kita ana nga kahibalo. Mao kana ang gamit niini sa Bibliya. Gipadala kita Niya sa pagwali sa ebanghelyo nga may kalabutan kining uban, ug pinaagi sa pananglitan gipakita Niya kanato kung giunsa kini gamiton. Pinaagi niini gipakita sa Ginoo kanato nga ang siyensya sa kaluwasan kinahanglan manguna sa tanang ubang siyensya nga nailhan sa uniberso.

TAM1897 D 62.9Kinahanglan kini ang manguna sa tanang uban niining kalibutan, ug sa diha nga makaabot kita sa lain nga kalibutan, magpabilin gihapon kini nga manguna. Sa diha nga abli na kanato ang walay katapusan, ug makadto kita bisan asa nga gusto nato, ug maghunahuna sa bisan unsang hilisgutan nga gusto nato, balibaran ba nato ang kaluwasan niadto, ug moingon, “Nakagradwar na ko ana?” — Dili. Nasayud kita nga nasulat nga “ang krus ni Cristo mao ang siyensya ug kanta sa mga gipalit sa tibuok walay katapusang mga kapanahonan sa kahangturan.” Busa, sa diha nga mahuman na nato ang atong kurso dinhi, sa diha nga makagradwar na kita, ug moabot ang panahon sa usa ka dakong commencement, ug mosulod kita sa usa ka kahangturan sa pagtuon, unya mas masabtan nato kining labing dakong sa tanang siyensya kaysa sa dihang naa pa kita niining kalibutan.

TAM1897 D 63.1Gisulti nato sa miaging leksyon nga dili kini sayop nga paggamit sa mga pulong nga “siyensya” ug “siyentipiko” kung gamiton kini sa kaluwasan. Ang kaluwasan mao ang siyensya, kini siyentipiko. Ang paglihok sa Espiritu sa Dios sa hunahuna, nga nagbag-o sa hunahuna ug sa tibuok kinabuhi ngadto sa hulagway ni Jesu-Cristo, gikan sa sala paingon sa pagkamatarong — kini usa ka siyentipikong butang. Busa kon inyong tun-an kini, hinumdumi nga dili kita bisan gamay dili siyentipiko kon himuon nato kini nga punoan ug labaw sa tanan sa matag hilisgutan, sa tanang panahon. Kining mga gustong mahimong siyentipiko dili siyentipiko tungod kay ilang gipasagdan kini, ang punoan sa tanang siyensya.

TAM1897 D 63.2Aduna pay lain butang nga napamatud-an; ug napamatud-an kini sa tulo ka nasud nga mga ehemplo sa pagkat-on sa kalibutan. Ang rekord sa mga tawo sa Bibliya, ang mga Hudiyo, ang mga tawo sa Dios sama sa naa sa Bibliya, gipahayag nga mao ang ehemplo ug tinubdan sa pagtuon para sa tanan nga nagtinguha sa pag-alagad sa Dios. Ang Gresya ug Roma, uban sa ilang pilosopiya, ilang literatura, ug ilang mga balaod, mao ang mga ehemplo sa daghan niadtong nag-angkon nga mosunod sa Bibliya, ug sa tanan nga uban pa.

TAM1897 D 63.3Karon nakita nato nga sa taliwala sa katawhan sa Dios adunay usa ka tawo nga usa ka unibersal nga tigbuhat og panultihon, ingon man usa ka unibersal nga magbabalak, ug usa ka unibersal nga siyentista. Ang iyang mga kanta usa ka libo ug lima, ug ang iyang mga panultihon tulo ka libo. Didto makita nimo ang usa ka bantugang hunahuna; apan ang usa nga adunay ingon ana nga pagsabot, ingon ana nga kinaadman, sa tanang butang, gipakita sa iyang kinabuhi nga ang tanang kahibalo sama niini hingpit nga walay gahum alang sa bisan unsang maayo sa usa ka tawo o alang sa tawo, kung wala ang siyensya sa kaluwasan nga nagdumala, ug nagkupot sa pagkamatarong sa timbang sa tanan.

TAM1897 D 63.4Gitawag nako ang inyong pagtagad kaniadto sa kamatuoran nga wala magdala kanato ang Dios sa bisan unsang siyentipikong pagtulon-an. Karon, gitawag nako ang inyong pagtagad sa kamatuoran nga gidala Niya kanato ang usa ka rekord sa kinabuhi niadtong tawo sa dihang mibulag siya sa Dios. Gidala Niya kanato ang usa ka rekord sa dakong kapakyasan nga nabuhat niadtong tawo bisan pa sa tanang kahibalo, sa dihang nakalimot siya sa siyensya sa kaluwasan. Ngano man, busa, giisip sa Dios nga mas importante alang kanimo ug kanako nga itala ang tibuok kinabuhi niadtong tawo human siya mibulag sa Dios, kaysa sa paghatag kanato og rekord sa tanang siyentipikong pagtulon-an nga iyang gihatag? Sa hunahuna sa mga tawo, unsa ang mas bililhon alang sa katawhan? Ang rekord sa kapakyasan, ang dakong kapakyasan, nga gihimo ni Salomon, mas bililhon alang sa katawhan kaysa sa tanang siyentipikong pagtulon-an nga gisulti ni Salomon nga gibutang sa usa ka libro alang sa katawhan karon; tungod kay niining maong kapakyasan napakita sa tibuok kalibutan kung giunsa ka hingpit nga walay pulos ug mas gamay pa sa wala’y bili ang tanang kahibalo sa tanang butang kung walay kahibalo sa kaluwasan sa Dios.

TAM1897 D 63.5Usa pa ka dakong pananglitan makita sa mga Griyego. Ang natural nga hunahuna dili gyud makab-ot ang mas taas, mas duol, ug mas hingpit nga paghunahuna kaysa sa nahimo sa hunahuna sa Griyego. Niini gipakita ang pagkahingpit sa panghunahuna sa tawo nga walay Dios.

TAM1897 D 63.6Apan unsa man ang nabuhat niini para kanila? Mao kana ang pangutana. Unsa man ang nabuhat sa ilang literatura para kanila? Unsa man ang nabuhat sa ilang pilosopiya para kanila? Unsa man ang nabuhat sa ilang arte para kanila? Unsa man ang nabuhat sa ilang relihiyon para kanila? Pilosopiya, philo sophia — ang gugma sa kinaadman. Unsa man kana nga kinaadman? — Kini hingpit nga kabuang. Mao kini ang giingon sa Dios. Unsa man ang ilang relihiyon? — Mitolohiya ra kini. Unsa man ang ilang arte? — Giingon sa Dios nga pagsimba sa mga dios-diosan kini. Nahinumdom ka ba sa rekord?

TAM1897 D 63.7Ang Pulong sa Dios wala mag-ingon nga samtang naglakaw si Pablo taliwala sa mga estatwa ug nakakita sa ilang arte, siya nakadayeg sa ilang arte. Dili, ingon niini: “Nabati sa iyang espiritu ang kasuko sa dihang nakita niya nga ang tibuok siyudad gipahinungod sa pagsimba sa mga dios-diosan.” Unsa man kini? — Pagkadios-diosan.

TAM1897 D 63.8Apan bisan karon ang mga lalaki, mga babaye, ug mga bata nagkuha sa mga nahibilin sa maong pagsimba sa diyus-diyosan, ug nagasimba niini, ug gitawag kini nga arte, ug ginakopya kini. Ang ilang hunahuna nagpuyo niini, nag-andam sila og mga libro bahin niini, ug nagtudlo ug nagtuon niini sa mga eskwelahan sa nasud. Apan unsa may mapahimulos gikan niini tanan? Unsa ang nahitabo niini sa mga Griyego mismo? Kabalo ka unsa ang nahimo niini para kanila. Dili na kinahanglan isulti pag-usab — literatura, arte, balaod, pilosopiya, tanan niini. Gikopya sa Roma ang iyang pilosopiya gikan sa Gresya kaysa sa iyang kaugalingong gihimo, apan anaa ang literatura. Ug unsa man ang nahimo niini alang sa mga Romano? — Ang uban nga mga butang gihimo usab niini alang sa uban, apan kung mahimo, gipagrabe pa gyud niini sila kaysa sa uban. Sa tibuok Gresya, kutob sa akong nakita, nakita nako bisan asa nga ang mga Griyego adunay igo nga pagtahod sa babaye aron takupon pag-ayo ang matag hulma sa iyang dagway nga ilang gihimo. Ang lalaki, siyempre, kanunay nga hubo; apan sa diha nga moabot kita sa Italya, nawala na kana nga pagtahod, ug tanan walay bisan unsang panapton. Sa kadaghanan sa mga kaso, nawala na gyud ang tabon; ug sa laing bahin, ang kahingpitan sa arte karon nga gisimba sa mga nagaadto sa Roma ug nagtuon didto sa arte mao ra ang mga hulagway sa mga babaye nga walay tabon, ug dili na gyud kini arte kung mahuman; ug bisan pa niana, nahimo na kini nga kahingpitan sa arte, ug ginakopya sa tanang dapit, ug ang mga kakulangan niini ginakopya usab matag higayon.

TAM1897 D 64.1Gusto ko mangutana og usa ka pangutana. Kinsa kaninyo ang nakakita na og pares sa bitiis sa tawo gikan sa tuhod paubos? Samtang nagtindog ko dinhi, ang gibug-aton sa akong lawas naa sa akong wala nga tiil. Kana ang nagbalanse sa tibuok gibug-aton sa akong lawas. Ang tuo nga tiil nakasandig sa salog gamit ang mga tudlo sa tiil. Mahimo ba nga ang kaunoran sa akong tuo nga bitiis susama gyud sa naa sa wala? — Dili. Apan kana mao ang katingalahang buhat sa arte. Mao ra kana ang kalainan. Ang duha ka bitiis pareho kaayo, ug dili nato makita bisan gamayng kalainan. Busa makita nato nga dili kini sining bisan unsa pa. Daghan pa unta’y isulti bahin niini, apan dili ko maghatag og lektura bahin sa sining karong gabii. Nagaestorya ko bahin sa bili sa kaluwasan, ug unsa ang kaayohan sa tanang butang kung wala kini. Unsa ang kaayohan nga nadawat sa Roma kung wala kini? — Ang iyang mga dautang buhat nagpalunod kaniya. Unsa ang kaayohan nga nadawat sa Gresya kung wala kini? — Ang iyang mga dautang buhat nagpalunod kaniya.

TAM1897 D 65.1Busa, karon, sa dihang napamatud-an na kini nga kamatuoran sa tulo ka paagi sa atubangan sa kalibutan, sa hingpit nga kakulang sa gahum sa matag paningkamot sa hunahuna sa tawo sa iyang pagkahingpit aron makab-ot ang bisan unsang maayo kon ang kasingkasing motalikod sa Dios, unsa may mahimo sa Ginoo para sa kalibutan kon kining tulo ka leksyon sa kalibutan dili makatudlo sa mga tawo? Unsa may mahimo Niya para sa mga tawo kon sila mosunod niining maong dalan, bisan pa niining tulo ka mga pananglitan nga seryosong pahimangno? Girekord sa Dios kining tulo ka mga pananglitan aron tudloan kita sa kawalay-gahum sa labing taas nga paningkamot sa hunahuna sa tanang sanga sa siyensya, arte, ug literatura, sa pagbuhat og bisan unsang kaayohan sa tawo, sa pagpugong kanila sa sala, sa paggiya kanila paingon sa bisan unsang matang sa kaayohan, kon kalimtan nila ang kaluwasan sa Dios ug ang siyensya sa kaluwasan, nga gihatag niya sa kasingkasing sa mga tawo.

TAM1897 D 65.2Busa nangutana ako: Kinahanglan ba nato sundon ang kabuang sa Griyego ug Romano? Magpadani ba kita sa ilang pag-idolo, ug hunahunaon nga kini arte? Interesado ba kita sa ilang relihiyon, nga kini hingpit nga kabangis? Dili igo nga isulti nga kini mitolohiya; kini kabangis.

TAM1897 D 65.3Apan adunay mosulti, “Dili ba bililhon kaayo ang ilang literatura?” Tan-awa nato kung unsa ang bili niini sa panan-aw sa Dios. Sa panahon nga pinaagi sa Griyegong pinulongan iyang gipaila ang siyensya sa kaluwasan sa tibuok kalibutan, anaa sa atubangan sa Ginoo ang tibuok kalibutan sa Griyegong literatura, ug pati na usab ang Romano. Apan nakakaplag lamang siya og tulo ka mubo nga hugpong sa tibuok gingharian nga angay kuhaon ug isulod niining traktado bahin sa siyensya sa kaluwasan. Ihatag ko kini kaninyo. Usa niini makita sa ikalabing-pito ka kapitulo sa Mga Buhat. Gikuha kini gikan sa usa ka Griyegong manunulat nga ginganlan og Aratus, ug mao kini. Akong basahon gikan sa ikakawhaan ug walo nga bersikulo. Si Pablo ang nagasulti, ug miingon:—

TAM1897 D 65.4“Ang uban usab sa inyong kaugalingong mga magbabalak miingon, Kay kita usab iyang kaliwatan.” Usa ka magsusulat nga Griyego miingon nga ang tawo mao ang kaliwatan sa Dios. Gikuha kini sa Ginoo, ug miingon, Tinuod kana.

TAM1897 D 65.5Ang usa pa makita sa ikalabing-lima ka kapitulo sa unang Corinto, sa ikakatloan ug tulo ka bersikulo. Ang unang bahin sa bersikulo mao, “Ayaw kamo pagpalimbong.” Mao kini ang mga pulong sa Ginoo. Ang nahibilin sa bersikulo gikuha gikan sa usa ka Griegong manunulat nga si Menander: “Ang dautang pakig-uban makadaut sa maayong pamatasan.”

TAM1897 D 65.6Ang usa pa makita sa Tito, kapitulo uno, bersikulo dose, ug gikan kini kang Epimenides, ingon niini: “Ang mga taga-Creta kanunay nga mga bakakon, dautang mga hayop, tapulan nga mga tiyan.”

TAM1897 D 65.7Kana nga tulo ka talata mao ra ang tanan nga nakit-an sa Ginoo sa tibuok kaharian sa literatura sa Griyego nga angay kuhaon ug hatagan og iyang pag-uyon.

TAM1897 D 65.8Aw, busa, dili nako giingon nga kini ra ang tanan nga magamit sa bisan kinsa aron makabenepisyo. Aduna pay mga historikal nga kamatuoran sa Griyegong pinulongan nga bililhon. Apan ang Dios nagtudlo sa mga butang nga labing bililhon sa tibuok katawhan; nagtudlo siya sa mga prinsipyo sa husto ug kamatuoran, dili lang nagpresentar sa kalibutan og hugpong sa mga kamatuoran. Ug ang tanan nga iyang nakaplagan sa tibuok larangan sa literatura sa Griyego nga magamit alang sa interes sa kamatuoran o pagkamatarong isip mga prinsipyo nga magiya sa tawo, mao ra kini nga tulo ka pahayag: “Kita usab mga anak Niya;” “Ang dautang pakig-uban makadaut sa maayong pamatasan;” ug “ang mga taga-Creta kanunay nga mga bakakon.” Kinsa pa kaha ang makakaplag og labaw pa niini, nga makahatag kaniya og bisan unsang kaayohan sa dalan sa pagkamatarong ug kamatuoran, pagkabalaan ug integridad?

TAM1897 D 66.1Ayaw kalimti kini. Ang mga Griyego ug Romano dili mga ubos, nadaot, gisi-gisi, ug ignorante nga pagano; sila aristokratiko, pino, ug labing edukado. Unsaon kaha nga lahi niini kung ang mga butang nga ilang nahibal-an ug gitudlo mao ang tumoy nga gitinguha sa mga magtutudlo karon? Si Julius Caesar usa sa labing batid nga tawo nga nabuhi — sa pagkamaharlika, etiketa, estetika, ug sa kinatibuk-ang pamatasan. Apan unsa man ang iyang kinaiya? Ang labing hinay nga paghulagway niini, aron kini hingpit o patas, dili angay ipatik.

TAM1897 D 66.2Sa dihang gipakita na sa Ginoo kung unsa ka hingpit nga walay pulos ang tanang siyensya, ang tanang kahibalo sa bisan unsang matang gawas sa iyang kaluwasan, nan moingon ko pag-usab, Unsa may mahimo niya alang sa mga tawo kon kining mga butanga nga iyang gipahimutang sa atubangan sa kalibutan dili makapahibalo kanila nga dili kana ang dalan nga angayng sudlan? Kung ang mga tawo dili matudloan niining mga butanga aron kuhaon ang husto nga dalan, aron dawaton nga ang siyensya sa Dios mao ang labaw sa tanan, ug nga ang iyang nahibaw-an mao ang labing maayo, nan giunsa kaha sa katawhan paglaum nga makalingkawas sa dautan nga miabut sa tanan nga nanguna kanila?

TAM1897 D 66.3Ang siyensya sa kaluwasan sa Dios mao ang usa ka butang nga angay una sa tanan mahibal-an sa tawo; ug aron kini ang mag-una kanato, maggiya kanato, magbalanse kanato, magkupot kanato sa tanang butang ug batok sa tanang dautan. Ug buhaton gayud niini kini tanan. Mao kana ang bulahan nga kamatuoran. Naga-basa ko kagabii, ug gibasa pag-usab:—

TAM1897 D 66.4Kanako, nga labing gamay pa kaysa sa tanang balaan, gihatag kini nga grasya, nga ako magwali sa mga Hentil sa dili masukod nga bahandi ni Cristo; ug ipahibalo sa tanan ang pakig-ambit sa misteryo, nga sukad pa sa sinugdan sa kalibutan natago sa Dios, nga nagbuhat sa tanang butang pinaagi ni Jesu-Cristo. Efeso 3:8, 9.

TAM1897 D 66.5Unsa man kana nga misteryo sa Dios? — “Si Cristo kaninyo, ang paglaum sa himaya.” Si Cristo ang gahum sa Dios, ug ang kinaadman sa Dios, ang ebanghelyo, ang gahum sa Dios alang sa kaluwasan — mao kana ang misteryo sa Dios; mao kana ang siyensya sa kaluwasan. Mao kana ang siyentipikong kamatuoran, nga mao ang sentro sa tanang ubang siyensya. Kana nga gahum sa Dios alang sa kaluwasan kinahanglan nga anaa sa matag tawo aron mapugngan siya gikan sa dautan nga naa kaniya. Ang dautan nga natawo sa matag tawo magadala kaniya sa kapahamakan, bisan pa sa tanang siyensya, tanang literatura, tanang arte, tanang relihiyon, tanang butang nga mahatag sa kalibutan, o nga mahatag pa niini bisan kanus-a, gawas kon siya makakapit sa gahum sa Dios alang sa kaluwasan, nga makuha sa tawo pinaagi sa pagtuo kang Jesu-Cristo.

TAM1897 D 66.6Kung wala kana nga gahum sa kasingkasing, bisan pa ang siyensya nga gitudlo sa Dios — dili pa hisgutan ang literatura, ang arte, ang relihiyon, ug tanan nga gitudlo sa mga pagano — walay gahum aron pugngan ang tawo sa pagpakasala. Kung wala kana, ang matag bakas sa dautan nga naa sa tawo mopakita gayud, bisan pa sa tanang ubang butang. Mao nga kini mao ang gahum sa Dios alang sa kaluwasan: kini nagluwas sa tawo batok sa tanang dautan.

TAM1897 D 66.7Ang misteryo sa Dios, nga mao si Cristo sa inyo, ang paglaum sa himaya; si Cristo ang gahum sa Dios, ug ang kinaadman sa Dios; si Cristo ug siya nga gilansang sa krus; kana ra, kana nga tanan sa tanan, sa ibabaw sa tanan, sa tanan, pinaagi sa tanan, karon ug sa walay katapusan, — kana mao ang siyensya sa kaluwasan, ang pangulo sa tanang siyensya; kana nga nag-una sa tanang siyensya, nanguna sa tanan, ug naggiya sa pagtuon sa tanan. Hinaut nga ingon kana kanunay sa tanan hangtod sa kahangturan.

TAM1897 D 66.8Busa, pinaagi sa Espiritu sa Ginoo, ipadani kita Niya ngadto kaniya; buhata nga ang kasingkasing ablihan sa maong gahum, sa pakig-ambit sa maong misteryo, sa Espiritu sa Dios, aron matamnan Niya didto si Jesu-Cristo, ang Iyang grasya ug ang Iyang pagkamaayo. Ug samtang atong ginabukas kanunay ang atong kasingkasing kaniya, ug dili sa lain kondili kaniya ra, sama sa bulak nga nag-atubang sa adlaw, makab-ot nato sa tibuok pagkapuno niini ang iyang pagkamatarong, ang iyang gahum, ang iyang kaluwasan, ang iyang kaluoy, ang iyang kamatuoran, ang iyang kalipay, ang iyang pagmalipayon, ang iyang kalinaw — O, ug ang iyang kinabuhi nga walay katapusan!

Note

Back