Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
04 / 121897 йылғы уағыҙҙар

Ҡотҡарыу фәне. – № 1

Alonzo Trevier Jones

TAM1897 D 46.2Хутба 1897 йылдың 12 февралендә, йома кисендә бирелде 1897 йылдың 16 февралендәге Гомум Конференцияның көндәлек бюллетендәре, 1-се том, № 3, 46–47-се биттәрҙә һәм 1897 йылдың 17 февралендәге Гомум Конференцияның көндәлек бюллетендәре, 1-се том, № 4, 49–53-се биттәрҙә баҫылған.

TAM1897 D 46.3Һәр кем белә: был бик фәнни дәүер, һис юғында исеме менән, үҙен шулай тип күрһәтеүе менән һәм ынтылышы менән. Хоҙай үҙ халҡының һәр ваҡыт дәүер менән бергә булыуын теләй. Бынан да артығыраҡ: ул үҙ халҡының һәр ваҡыт дәүерҙән алда булыуын теләй. Айырыуса ул үҙ халҡының һәр ваҡыт реформаторҙар булыуын теләй, ә кеше реформатор булһын өсөн ул дәүерҙән алда торорға тейеш. Шулай итеп, был, үҙен шулай тип күрһәтеүе яғынан да, башҡа яҡтарҙан да, айырыуса фәнни дәүер булыу сәбәпле, Алланың эше һәм уның халҡы дәүер талаптарына яуап биреү өсөн фәнни булырға тейеш. Был — мин бөгөн кис һеҙҙе өйрәнергә саҡырған тәҡдимдең формулировкаһы. Раббыбыҙ теләй, мин дә, һеҙ ҙә был тәҡдимде ҡабул итеп, уны өйрәнеп, уның нигеҙендә эшләп, ул фәнни яҡтан дөрөҫ икәнен донъя алдында беҙҙә иҫбатлағансы. Әгәр мин һәм һин, Мәсих исемен таныған бөтә кешеләр, шуны эшләйбеҙ икән, был эште Хоҙай үтәр. Донъя уны күрер, беҙҙең унда өлөшөбөҙ булһынмы, булмаһынмы — барыбер күрер. Сөнки әгәр мин һәм һин унда өлөш индермәйбеҙ икән, Хоҙайға был күрһәтеүҙе үҙҙәре аша башҡарырға рөхсәт иткәндәр унда ҡатнашасаҡ; әгәр беҙ уны башҡарырға рөхсәт итмәйбеҙ икән, беҙ уны юғалтабыҙ.

TAM1897 D 46.4Әммә һин әйтәһең: «Ҡотҡарыу — Хоҙай халҡының эше». Ҡотҡарыу — Хоҙайҙың берҙән-бер эше. Быны башҡа туғандар ҙа әйтеп килә. Был турала бөгөн төшкө дәрестә лә, Еврейҙәргә яҙылған хаттағы бөтә дәрестәрҙә лә һөйләндек. Был — Изге Яҙмаларҙың башҡа урындарында ла осраған дәрес. Һәм Изге Яҙмалар әйтә: беҙ Иисус Христосты һәм уны тәрегә ҡаҙаҡланған хәлдә генә белергә тейешбеҙ. Һеҙ шулай тиһегеҙ; эйе, мин дә шулай тием. Мин әйтәм: Алланың халҡының эше — донъяла Алланың эше булған бөтә нәмә лә ҡотҡарыу эше. Һәм был беҙ инде әйткән нәмәләр менән тулыһынса тап килә. Шуға күрә ҡотҡарыу — ул фән.

TAM1897 D 46.5Бынан да артығыраҡ: Ҡотҡарыу — ул фән генә түгел, ул фән генә түгел; ул бөтә фәндәрҙең баш фәне, төп фәне, үҙәге. Ул — был донъяла кеше аҡылдары менән шөғөлләнгән бөтә нәмәләр араһында иң фәнниһе. Шулай итеп, Алланың халҡы Алланың ҡотҡарыуын Алланың үҙендәгесә ҡабул иткәндә; донъяла уның ҡотҡарыу эше ысынлап та уның ҡотҡарыу идеяларын сағылдырған ваҡытта, донъяға бөтә башҡа фәндәрҙән өҫтөн булған фән асыҡланасаҡ. Ул саҡта Алланың халҡы фән дәүерендә фән патшалары алдында ла оялмаясаҡ.

TAM1897 D 47.1Мин был хаклыҡҡа бөтөн йөрәгем менән бирелгәнмен. Һәм уны нисек тулыһынса хаклыҡ икәнен һеҙгә күрһәтергә теләйем. Һеҙ ҙә, мин дә Хоҙайҙың ҡотҡарыуына бирелгәнбеҙ. Һәм мин һеҙгә бөтә хаклыҡтар китабы — Библия аша ҡотҡарыу фән икәнен күрһәтергә теләйем. Шунан һеҙ ҙә минең менән бергә был хаклыҡҡа бирелерһегеҙ.

TAM1897 D 47.2Шулай итеп, тәү сиратта, мин һеҙҙән салҡын ҡанлы фекер йөрөтөргә һәм үҙегеҙ күрергә теләйем: ҡотҡарыу фән генә түгел, ә ул бөтә фәндәрҙең иң юғарыһы.

TAM1897 D 47.3«Ғилем» тигән һүҙ тура мәғәнәһендә «белем» тигәнде аңлата. Ботаника ғилеме — ботаника тураһындағы белем. Астрономия ғилеме — астрономия тураһындағы белем. Шуға күрә бер ғалим ғилемде «уйлау һөҙөмтәһе» тип билдәләгән. Донъяның астрономия тураһындағы бөтә белеме — ғилеме — донъяның астрономия темаһына уйланыуы һөҙөмтәһе.

TAM1897 D 47.4Хәҙер ҡотҡарыу — ул Алланы белеү: «Мәңгелек тормош — уларҙың һине, берҙән-бер ысын Алланы, һәм һин ебәргән Иисус Христосты белеүе». Шуға күрә ул фән. Әммә был белем кешенең фекерләүенең продукты түгел: ул Алланың фекерләүенең продукты. Сөнки «күҙ күрмәгән, ҡолаҡ ишетмәгән, кеше йөрәгенә лә инеп етмәгән — Алланың уны яратыусылар өсөн әҙерләгән әйберҙәре». Әммә Алла уларҙы беҙгә үҙенең Рухы аша асыҡланы; сөнки Рух бөтә нәмәне, хәтта Алланың иң тәрән серҙәрен дә тикшерә. Шуға күрә ҡотҡарыу — Алланың фекеренең продукты булараҡ — фән генә түгел, ә бөтә фәндәрҙең иң юғарыһы.

TAM1897 D 47.5Тағы ла: донъя фән тип таныған — тәбиғи фәндәр — кешеләрҙең фекерләүенең продукты. Кешеләр аң менән уйлай. Шулай итеп, кешеләр бөтә был фәндәр менән аң ярҙамында шөғөлләнә. Ә ҡотҡарыу аңдың үҙе менән шөғөлләнә. Ҡайһыһы юғарыраҡ? Юғарыраҡ — бөтә башҡа әйберҙәр менән шөғөлләнгән фекерләүме, әллә бөтә башҡа әйберҙәр менән шөғөлләнгән фекерләү менән шөғөлләнгән фекерләүме? — Әлбиттә, һуңғыһы. Шулай итеп, кешеләр башҡа бөтә фәндәрҙе аң менән өйрәнә, ә ҡотҡарыу тураһындағы фән аң менән шөғөлләнә; шуға күрә асыҡ күренә: ҡотҡарыу фәне башҡа фәндәр кеүек үк фән генә түгел, ул шулай уҡ бөтә фәндәрҙән дә юғарыраҡ фән. Ул — кеше аңына билдәле була ала торған иң юғары фән.

TAM1897 D 47.6Тағы бер тапҡыр: Ҡотҡарыу аң менән бәйле. Әммә ҡотҡарыуҙа һәм ҡотҡарыу аша аң менән шөғөлләнеүсе кем? — Ул үҙе Хоҙай. Шулай итеп, был фәнде үҙе Хоҙай барлыҡҡа килтерә һәм таныта; һәм был фән Хоҙайҙың фекерләүенең һөҙөмтәһе булғас, ҡотҡарыу фәне кеше аңы өсөн генә түгел, бөтөн галәм өсөн дә иң юғары, иң тәрән һәм иң киң фән булып сыға.

TAM1897 D 47.7Бер нисә Изге Яҙманы уҡыйыҡ. «Был донъяға оҡшамағыҙ; әммә аҡылығыҙҙы яңынан яңыртып, үҙгәртелеп барығыҙ». Римлеләргә 12:2. «Шулай итеп, аҡылым менән мин үҙем Алланың ҡанунын хеҙмәт итәм». Римлеләргә 7:25. «Беҙ Алланың Улы килеүен һәм беҙгә аҡыл биреүен беләбеҙ». «Беҙҙә Мәсихтең аҡылы бар». Хоҙайҙың беҙгә барып етеүенең берҙән-бер юлы — аҡыл аша. Ул беҙҙең менән тик аҡыл аша ғына эш итә. Ул беҙҙе тик аҡылыбыҙ аша ғына идара итә. Ҡарағыҙ: «Аҡылым менән мин үҙем Алланың ҡанунын хеҙмәт итәм, ә тәнем менән — гонаһ ҡанунын». Һәм бөтә бойормаларҙың беренсеһе — бына был: «Ишет, Израил: беҙҙең Хоҙайыбыҙ — берҙән-бер Хоҙай; һәм һин Хоҙайыңды бөтөн йөрәгең, бөтөн рухың һәм бөтөн аҡылың менән яратасаҡһың». «Тән аҡылы Хоҙайға дошман: ул Хоҙайҙың ҡанунына буйһонмай, һәм, ысынлап та, буйһона алмай». Алланың ҡанунына буйһона алмаған тән фекере — буйһона алмай — ул үҙгәртелергә, Алланың ҡанунына һәр ваҡыт хеҙмәт иткән икенсе фекер менән алмаштырылырға тейеш. Был фекерҙе үҙгәртеү — ҡотҡарыу. Был фекерҙе яңыртыу — Алланың ҡотҡарыу эше, һәм уны башҡа бер кем дә башҡара алмай. Шуға күрә ул бөтә фәндәрҙең иң юғарыһы — кеше аңына билдәле иң юғары фән, галәмгә билдәле иң юғары фән.

TAM1897 D 47.8Һеҙ «Шаһитлыҡтарҙың» «ҡотҡарыу фәне» тураһында ни өсөн һөйләгәнен күрә башламайһығыҙмы?

TAM1897 D 49.1Хәҙер мин һеҙгә башҡаларҙың да шулай уйлағанын күрһәтергә теләйем. Мин был эштә ялғыҙ түгеллегемде күрһәтергә теләйем. Мин һеҙгә был позиция өсөн беҙҙә фәнни авторитет — йәғни фәнде аңлаған кешеләрҙең авторитеты — булыуын күрһәтергә теләйем.

TAM1897 D 49.2Әгәр мин бөгөн кис һеҙгә был донъяла башҡа бөтә фәндәрҙе иң яҡшы белгән кешеләрҙең был фәнгә башҡа бөтә фәндәрҙе бергә ҡушҡанда ла күберәк ҡыҙыҡһыныуын, уны башҡа бөтә фәндәрҙе бергә ҡушҡанда ла күберәк иғтибарға лайыҡ тип иҫәпләүен раҫлаған дәлилдәр килтерһәм, фәнни яҡтан мин хәүефһеҙ генә һөйләйем тип әйтмәҫһегеҙме? Миндә тап шундай бер төркөм бар — ул бөтә башҡа фәндәрҙе лә яҡшы белә, һәм уларҙың был фәнгә башҡа бөтә фәндәрҙән дә артыҡ ҡыҙыҡһыныуын раҫлаған ышаныслы дәлилдәр миндә бар.

TAM1897 D 49.31 Петр 1:10-12-ҙә апостол ҡотҡарыу тураһында һөйләй, һәм мин унда түбәндәгесә уҡыйым:—

TAM1897 D 49.4Шул ҡотҡарыу тураһында пәйғәмбәрҙәр ентекле һорашты һәм эҙләне; улар һеҙгә киләсәк мәрхәмәт тураһында фараз иттеләр, һәм улар Христа рухының уларҙа булған ваҡытта ниндәй һәм ниндәй мәл тураһында ишаралағанын эҙләне, ул алдан Христос ауырлыҡтарын һәм унан һуң киләсәк данды шаһит итте. Уларға был хәбәр үҙҙәре өсөн түгел, ә беҙҙең өсөн икәнен асыҡланы, сөнки хәҙер һеҙгә күктән ебәрелгән Изге Рух ярҙамында Евангелиене иғлан иткән кешеләр аша еткерелгән был хәбәрҙәрҙе улар беҙҙең өсөн хеҙмәт иткән. Был хәбәрҙәрҙе фәрештәләр лә ентекләп өйрәнергә теләй.

TAM1897 D 49.5Фәрештәләр ниндәй нәмәләргә иғтибар менән ҡарарға теләй? — Күктән ебәрелгән Изге Рух ярҙамында иғлан ителгән Алланың ҡотҡарыуына. Бында «теләй» тигән грек һүҙе «йөрәген шуға йүнәлтеү» тигәнде аңлата. Грек телендә «ҡарау» тигән һүҙ «бер нәмәгә эйелеп ҡарау; башты алға эйеп ҡарау; тәнде бөгөп ҡарау; ентекләп, ҡыҙыҡһынып тикшереп ҡарау — нимәлер менән танышырға теләүсенең хәрәкәте» тигәнде аңлата. Ҡотҡарыу тураһындағы темаға фәрештәләрҙең мөнәсәбәте шундай.

TAM1897 D 49.6Ә хәҙер, периштәләр башҡа фәндәрҙе — биологияны, геологияны, ихтиологияны, астрономияны һәм башҡа бөтә фәндәрҙе — аңлаймы? Һеҙ беләһегеҙ, улар уларҙы аңлай. Һәр кем белә, периштәләр бөтә башҡа фәндәрҙе тулыһынса аңлай. Һәр кем белә, бөтә периштәләрҙең бөтә башҡа фәндәрҙе теләһә ниндәй кешенең бер фәнде аңлауынан йәки ҡасан да булһа аңлағанынан да сикһеҙ дәрәжәлә яҡшыраҡ аңлауы хаҡында әйтеү бөтөнләй хәүефһеҙ. Әммә периштәләр ҡотҡарыу мәсьәләһенә бөтә башҡа фәндәрҙән дә нығыраҡ ҡыҙыҡһына. Һәр кемдән дә күберәк белгәндәр, шул бер темаға иң ныҡ ҡыҙыҡһына. О, ярай, һеҙ бер аҙ элек минең менән килештегеҙ: әгәр мин шундай авторитет килтерһәм, был позицияны тотоу хәүефһеҙ, тип әйтер инегеҙ. Әйҙәгеҙ, һуң, беҙ хәүефһеҙбеҙ. Беҙ иң яҡшы компанияла — эйе, фәнни даирәләрҙең иң яҡшыһында. Был тема буйынса йомғаҡ яһаусы, фәнни авторитет бар.

TAM1897 D 49.7Ә хәҙер мин бөгөн кис «ғылым» һүҙе менән уйнап ултырмайым. Мин «ғылым» һәм «ғилми» тигән һүҙҙәрҙе ҡотҡарыуға ҡағылышлы рәүештә, уларҙың тулыһынса дөрөҫ мәғәнәһендә ҡулланам. Хоҙайҙың ҡотҡарыуы — ысынлап та ғилми әйбер; уны ялғанлап түгел, ә ысынлап та, иң юғары кимәлдә ғилми тип атайҙар. Шуға күрә мин «ғылым» йәки «ғилми» һүҙҙәре менән уйнайым тип уйламағыҙ. Мин уны дөрөҫ ҡулланам, сөнки был контекстта ул урынлы.

TAM1897 D 49.8Ләкин был ғына түгел: фәрештәләр ҙә был турала өйрәнергә теләй, яңы мәғлүмәткә эйә булырға ынтылып; һәм улар ысынлап та нимәлер беләләр. Улар уны өйрәнеп, уны өйрәнеү аша белем ала. Ефеслеләр 3:8-11-гә мөрәжәғәт итегеҙ, һәм был фекерҙең сағылышын күрерһегеҙ:—

TAM1897 D 50.1Бөтә изгеләр араһында иң бәләкәйҙән дә бәләкәйерәк булған миңә был рәхмәт бирелде: мин халыҡтар араһында Христостың тикшереп бөткөһөҙ байлығын проповед итһен; һәм бөтәһенә [мин “кешеләр” тигән һүҙҙе сығарып ҡуйҙым, сөнки ул өҫтәп ҡуйылған] донъя башынан бирле Аллала йәшерелгән серҙең уртаҡлығының нимә икәнен күрһәтһен, ул бөтә нәмәне Иисус Христос аша барлыҡҡа килтергән: маҡсат менән [Ҡарағыҙ, хәҙер мин Христостың тикшереп бөткөһөҙ байлығын проповед итәм, бөтәһенә лә Аллала йәшерелгән серҙең уртаҡлығын күрһәтеү өсөн, һәм был маҡсат менән] хәҙер инде күктәге урындарҙағы властьтар һәм хакимлыҡтар Аллаһының күп яҡлы хикмәтен сиркәү аша белә алһын, ул хикмәт ул беҙҙең Хоҙайбыҙ Иса Мәсихтә мәңгелек маҡсаты буйынса билдәләнгән.

TAM1897 D 50.2Кешеләрҙе быны күрһәттереүҙең “ниәте” нимәлә? — “Күк урындарындағы” (башҡа тәржемәләрҙә “күк” тип тә бирелә; был дөрөҫ) идара итеүселәр һәм властьтар алдында Алланың күп яҡлы хикмәте билдәле булһын өсөн. Фәрештәләр, идара итеүселәр һәм властьтар күктән ебәрелгән Изге Рух ярҙамында был ҡотҡарыу Евангелиеһы иғлан ителгәндә уны ентекләп өйрәнергә ынтыла. Улар уны күҙәтә һәм өйрәнә. Һәм улар уны өйрәнгән һайын Хоҙайҙың хикмәтенең яңы асыштарын — беҙҙең Хоҙайбыҙ Иса Мәсихтә ҡуйған мәңгелек маҡсатына ярашлы Хоҙайҙың күп яҡлы хикмәтен — беләләр. Һеҙ башҡа изге яҙмаларҙан беләһегеҙ, был Хоҙай сере, был мәңгелек маҡсат Инжилдә асыла. Һеҙ беләһегеҙ, күктәге идаралыҡтар һәм хакимлыҡтар бер яҡтан мәңгелек түгел — улар мәңгелектән мәңгелеккә тиклем юҡ. Улар билдәле бер мәлдән башлап мәңгелеккә тиклем генә, һеҙ ҙә мин дә кеүек. Габриэль фәрештә лә мәңгелеккә тиклем тик ул барлыҡҡа килгән мәлдән генә. Ул мәңгелектән мәңгелеккә тиклем түгел.

TAM1897 D 50.3Әммә Аллаһ мәңгелектән мәңгелеккә тиклем. Мәңгелектән мәңгелеккә тиклем маҡсат булған һәм бар — ул беҙҙең Хоҙайбыҙ Иисус Христала ҡуйылған уның мәңгелек маҡсаты. Ул мәңгелек маҡсаттың тәрәнлегенә инеп, уны өйрәнеп бөтөр өсөн фәрештәләргә күпме ваҡыт кәрәк? — мәңгелеккә тиклем. Был асыҡ. Шунан ул маҡсат Инжилдә асыҡланған һайын, Алланың «Һеҙҙә — дан өмөтө: Мәсих» тигән сере аша билдәле булған һайын, периштәләр уны өйрәнә, тип асыҡ күренә. Уны тикшергән һайын, улар унда Алланың мәңгелек маҡсатына ярашлы күп яҡлы хикмәтен күрә. Улар уны өйрәнергә теләй. Улар шулай эшләй һәм шуның менән өйрәнә.

TAM1897 D 50.4Шулай итеп, улар бөтә башҡа фәндәрҙе бер кем дә бер фәнде шул тиклем яҡшы белмәй торғанса яҡшы белә, һәм был фәнгә башҡа бөтә фәндәрҙән дә артыҡ ҡыҙыҡһына, унан өйрәнә; был — һин дә мин дә ышаныслы итеп таяна ала торған факт түгелме? Улай булғас, был тема ла башҡа бөтә темаларҙан бергә ҡарағанда беҙҙең иң юғары фекерләүебеҙгә лайыҡлыраҡ түгелме? Һәм фәнни булыуҙан тайпылмайынса, бөтөн йөрәгебеҙҙе һәм бөтөн рухыбыҙҙы уны өйрәнеүгә йүнәлтә алмайбыҙмы? О, беҙ быны эшләй алабыҙ, эшләй алабыҙ! Әйҙәгеҙ, шулай итик.

TAM1897 D 50.5Ә хәҙер мине яңылыш аңламағыҙ: мин башҡа фәндәрҙе тәнҡитләмәйем. Мин башҡа бөтә фәндәрҙе иғтибарһыҙ ҡалдырырға, уларҙы утсыл йолдызсыҡтар кеүек буш хыял тип һанарға һәм бер ҙә иғтибарға лайыҡ түгел тип әйтмәйем. Юҡ; мин әйтәм: был фән уларҙың барыһынан да бөйөкөрәк; һәм уларҙа өйрәнгән теләсә ниндәй нәмәне лә был бөйөк фәнгә буйһондороп өйрәнергә кәрәк. Мин бары тик шуны ғына әйтәм: әгәр беҙ ғилми булырға теләһәк, башҡа бөтә фәндәр ҙә, иң аҙынан, был фәнгә икенсе урын биләргә тейеш.

TAM1897 D 50.6Уны уйлап ҡарағыҙ! Башҡа фәндәр менән шөғөлләнгәндә ҡулланған тәбиғи аҡылыбыҙҙы ал. Мин, йәки башҡа берәү, иң юғары авторитет — юғарыраҡ фән барлығына инанған хәлдә, иң яҡшы һәм иң юғары фекерләүен башҡа бер фәнгә йүнәлтһә, ул ғилми булырмы? — Юҡ. Шулай итеп, әлегә тиклем беҙ күрәбеҙ: был фән — иң юғары фән. Шулай итеп, иң юғары фекерләүен, иң яҡшы фекерләүен һәм бөтә көсөн тәү сиратта ошо фәнгә йүнәлтмәгән һәм уны бөтә башҡа фәндәрҙе етәкләргә ҡуймаған һәр кем, тәбиғәт буйынса, ғилми түгел.

TAM1897 D 50.7Ул ҙа зирәк түгел. Сөнки был фән нимә ул? — Ҡотҡарыу. Бик яҡшы. Һәм ул мәңгелек тормош. Әгәр мин бөтөн ғүмеремде, бөтөн көстәремде башҡа фәндәргә йүнәлтеп, был фәнгә иғтибар итмәһәм йәки уны түбәнерәк урында тотһам, уны аламмы? — Юҡ. Ә башҡа фәндәрҙе өйрәнеү өсөн миңә күпме ваҡыт ҡала? — Иң күбе бер нисә йыл ғына. Шунан мин был фәндәр буйынса эшемде мәңге тамамлап ҡуясаҡмын һәм уларҙы тағы бер ҡасан да өйрәнеү мөмкинлегем булмаясаҡ.

TAM1897 D 50.8Әммә әгәр мин тәү сиратта ошоны алһам һәм башҡаларын икенсе урынға ҡуйһам, уны ышаныслы итеп нығытҡансы, башҡаларын өйрәнеү мөмкинлегем буламы? — Әйе. Нисә ваҡыт? — Мәңгелеккә тиклем. Әһ, был иң зирәк юл түгелме ни? Был берҙән-бер зирәк алым түгелме ни? Һәм был берҙән-бер фәнни һәм аҡыллы алым түгелме ни? — Әлбиттә, шулай. Әйҙәгеҙ, фәнни булһаҡ, ҡаты фәнни, иң юғары кимәлдә фәнни булһаҡ.

TAM1897 D 50.9Ә хәҙер бераҙ алға ҡарайыҡ. Беҙ ҡараған тәүге урында фәрештәләр тураһында әйтелгәндә, ул пәйғәмбәрҙәрҙән башланды: «Һеҙгә киләсәк мәрхәмәт тураһында фараз иткән пәйғәмбәрҙәр был ҡотҡарыуҙы ентекләп эҙләне һәм тикшерҙе», — тип, улар Мәсихтең кисерәсәк михнәттәре һәм унан һуң киләсәк дан тураһында алдан шаһитлыҡ итте.

TAM1897 D 51.1Ә хәҙер, пәйғәмбәрҙәр аша, бында күрһәтелгәнсә, ҡотҡарыу фәне — ҡотҡарыу мәсьәләһендә Хоҙайҙың фекер йөрөтөүенең һөҙөмтәһе — яҙма рәүештә килтерелгән. Был фән китабы, был ҡотҡарыу фәне пәйғәмбәрҙәр аша килгән. Ә улар башҡа фәндәр тураһында ла белә инеме? — Эйе.

TAM1897 D 51.2Быны беҙ бер нисә урында — бөгөн кис иғтибар итергә ваҡыт етмәҫлек урындарҙа — таба алабыҙ. Әммә беҙ ике-өс нөктәгә генә күҙ һалырбыҙ, уларҙың был турала белемгә эйә булыуын күҙ алдына килтереү өсөн.

TAM1897 D 51.3Беренсе Коринфлыларға яҙылған хаттың ун бишенсе бүлегендә фән уны асыҡлағанға тиклем яҡынса мең ете йөҙ йыл алда әйтелгән фәнни фекер бар. Ул быуаттар буйы шунда булған, әммә был өлкә ғалимдары уны үҙ фекерләү ысулдары менән асыҡламаған. Был — астрономиялағы бер хаклыҡты раҫлаған фекер. Библиялағы был фекерҙе ышанған кеше, әлбиттә, уны һәр ваҡыт белгән, хатта «астрономия» тигән һүҙҙе бер ҡасан да ишетмәһә лә; әммә кешелек фәне уны белмәгән һәм уны бик оҙаҡ ваҡыт үткәс кенә асыҡлаған.

TAM1897 D 51.4Тағы бер фекер: Библия яҙыусыһы был фәнни фекерҙе яҙғанда, уны 1700 йылдан һуң ғалимдар дөрөҫ тип тапҡан мәлдә генә түгел, ә ул һәр ваҡыт шул уҡ дәрәжәлә фәнни дөрөҫ булғанмы? — Әлбиттә. Улай булһа, уны яҙған ваҡытта ла ул шул уҡ дәрәжәлә фәнни дөрөҫ булманымы? — Әлбиттә. Был урын 1 Коринфяндарға 15:41-ҙә урынлашҡан:—

TAM1897 D 51.5Көндың да бер дан-ҡеүәте бар, айҙың да икенсе дан-ҡеүәте бар, йондоҙҙарҙың да башҡа дан-ҡеүәте бар: йондоҙҙар бер-береһенән дан-ҡеүәт буйынса айырылып тора.

TAM1897 D 51.6Был мәғлүмәт йөҙ йыл элек билдәле булманы, сөнки шул тиклем ваҡыт элек үҙен ҙур астроном тип һанаған һәм коллегалары ла уны шулай тип таныған бер кеше был фекерҙе дөрөҫ түгел, тип тәнҡитләне һәм уны Библия яҙыусыларының белемһеҙлегенең дәлиле тип күрһәтте; сөнки ул (яғни Библия яҙыусыһы) бер йондоҙҙан икенсеһенә дан-дәрәжәһендә һәм яҡтылығында айырма бар, тип уйланы, ә алыҫлығында түгел. Был тәнҡитсенең был хаҡтағы фекере шул булды. Уның фекеренсә, ул астрономия фәне исеменән сығыш яһап, бер йондоҙ беҙгә икенсенән яҡтыраҡ һәм матурыраҡ күренеүенең берҙән-бер сәбәбе — уның беҙгә яҡыныраҡ булыуы, шуның өсөн беҙ уның яҡтылығын күберәк ҡабул итәбеҙ, тип иҫәпләне. Әммә бөгөн фәндең бөтә тармаҡтарында ла билдәле: йондоҙҙарҙың бөйөклөгө, матурлығы һәм төҫтәре буйынса айырмалары ерҙәге сәскәләрҙәге кеүек үк ҙур. Шулай итеп, әгәр ерҙәге бөтә сәскәләрҙе бер ҙур баҫыуҙа бөтә дан-дәрәжәһе, төрлө төҫтәре менән алдабыҙҙа күрһәк, һәм шунан күктәге йондоҙҙарҙы ла ошо сәскәләрҙе күргәнебеҙ кеүек асыҡ итеп күрә алһаҡ, беҙ уларҙың береһен дә икенсеһе кеүек үк төрлө һәм матур итеп күрер инек. Был хәҙер билдәле, әммә был юлдар Коринфлыларға яҙылған ваҡытта был хаҡта белмәгәндәр.

TAM1897 D 51.7Ә хәҙер мин һорайым: Павел уны яҙып, Коринфҡа ебәргән көндә был фәнни белдереү, фәндәге хаклыҡ иғлане булманымы, хәҙерге кеүек үк ышаныслы? Фән уны дөрөҫ тип асыҡлауы уны дөрөҫ итмәне, шулай уҡ уның дөрөҫлөк ауырлығына бер грамм да өҫтәмәне. Уларҙың асышы бары тик улар дөрөҫ булған, әммә элек белмәгән нәмәне тапҡандарын ғына күрһәтте, сөнки улар Библияға ышанмаған. Әгәр улар уны Библияла уҡып, ышанып, ҡабул иткән булһалар, был фән өлкәһендәге нөктәне теләһә ниндәй ғалимдар асыҡлағандан күпкә алда уҡ белер инеләр.

TAM1897 D 51.8Тағы бер фән бар: бер көндө сэр Айзек Ньютон алма ағасы аҫтында ултыра ине. Уның янындағы тармаҡтан бер алма төштө. Алмалар ағастан элек тә күп тапҡыр төшкән, ул уларҙың төшөүен элек тә күргән. Әммә шул көндө ул уйға батып ултыра ине һәм уйлана башланы. Ни өсөн ул алма төштө? Был, моғайын, ерҙең уны үҙенә тартыу көсө арҡаһында. Алмаға ҡарағанда ер ҙурыраҡ булғас, ул ағастан айырылғанда уны үҙенә тарта. Ул әйтте: «Әгәр мин был алманы алып, уны мөмкин тиклем бейеккә ырғытһам, ул яңынан ергә төшәсәк». Шулай итеп, әгәр ерҙең был йоғонтоһо уны ошо бәләкәй араға кире ҡайтарып еткерһә, мин уны мөмкин тиклем бейеккә ырғытһам һәм ул кире ҡайта икән, был ерҙең йоғонтоһо ерҙән шул тиклем алыҫҡа барып етә, шул әйберҙе тотоп, кире ҡайтарып еткерә тигән дәлил. Әгәр мин уны бер миль бейеклеккә ырғытһам, һәм ул кире ҡайтһа, был йоғонтоның бер миль алыҫлыҡҡа барып еткәнен асыҡ итеп күрһәтәсәк. Шунан ул әйтте: «Әгәр был дөрөҫ икән, был йоғонто айға ла барып етәргә тейеш». Ул ысынлап та айға барып етәме икән? Мин барып ҡарайым. Ул өйөнә ҡайтып ултырҙы, ай орбитаһы буйынса астрономик иҫәпләүҙәрҙе урынына ҡуйҙы ла оҙон һандар рәтен иҫәпләне. Әммә улар тура килмәне. Ул бер нисә тапҡыр ҡабатлап ҡараны, әммә улар тура килмәне; ул был йоғонтоноң айға барып етеүен иҫбатлай алманы.

TAM1897 D 52.1Әгәр дөрөҫ хәтерләһәм, ул уны яңынан ҡулға алғанға тиклем яҡынса ун йыл ситкә ҡуйҙы. Бер көндө ай орбитаһының яңы иҫәпләүҙәре баҫылып сыҡты, элекке һандарҙағы ҡайһы бер хаталарҙы төҙәтте. Ул баҫылып сыҡҡас, Ньютон: «Был миңә кәрәк булғанды бирә алырмы икән?» — тип уйланы. Ул һандарҙы алып, эшкә тотондо һәм һине лә, мине лә аптыратып ҡуйырлыҡ оҙон һандар рәтен иҫәпләне. Ләкин ниһайәт, ул һөҙөмтәгә ике-өс һанға ҡалған саҡта барып етте һәм барыһының да тура киләсәген күрҙе. Ул был ғәжәп факттан шул тиклем һоҡланды ки, һандарын бөтөрөп бөтөрә алмай ҡалды. Ҡәләме ҡулынан төшөп китте, һәм ул дуҫынан уны тамамлап биреүен һораны. Дуҫы шулай эшләне, һәм сэр Айзек Ньютон фәнни факт — йәғни яңы фән — дәлилләне. Уны гравитация тип атайҙар. Һәм шул ваҡыттан бирле ул мәңгеләштерелгән.

TAM1897 D 52.2Был, ысынлап та, ҙур ваҡиға ине. Әммә Айзек Ньютон табиғатта уны асыуҙан ике мең биш йөҙ йыл алдараҡ Библияла был турала яҙылған ине. Гравитация — ул галәмде тигеҙләү генә. Ул, ғалимдар әйтмешләй, галәмдең тигеҙлеген һаҡлаған принцип, закон. Был шунда: галәмдәге һәр тән һәр башҡа тәнде йоғонто яһай һәм уның менән тигеҙләнә. Һәр тән генә түгел, галәмдәге һәр матдә кисәге лә галәмдәге башҡа бөтә матдә кисәктәрен йәлеп итә һәм уларға йоғонто яһай.

TAM1897 D 52.3Физик донъяла был — тормош тураһында бөгөн төшкө Библия дәресендә ҡараған мәсьәләгә тура килгән факт. Беҙ аңланыҡ: бер кемде лә, бер нәмәне лә ҡағыу мөмкин түгел, ә был хаҡта бөтөн галәмгә мәғлүм була. Һеҙҙең Атағыҙ рөхсәтеһеҙ бер турғай ҙа ергә төшмәй, һәм уның һәр төшөүе бөтөн галәмдә тойола. Был — шул уҡ принциптың физик донъялағы сағылышы ғына.

TAM1897 D 52.4Шулай уҡ был икеһенә тап килгән рухи факт та бар.

TAM1897 D 52.5Рухыңдан ҡайҙа ҡасам, йәки йөҙөңдән ҡайҙа ҡасып китәм? Әгәр мин күккә күтәрелһәм, һин шунда; әгәр мин үлем илендә ятып алһам, һин шунда; әгәр мин таңдың ҡанаттарын алһам да, диңгеҙҙең иң сит ярында торһам да, шунда ла ҡулың мине етәкләй, уң ҡулың мине тотоп тора. Псалом 139:7-10.

TAM1897 D 52.6Һин менән мин дөрөҫ фекер уйлағанда, ул башҡа бер ерҙә лә аңлашыламы? Беҙ хаталы фекер уйлайбыҙ. Хаталы фекер нимә ул? — Гөнаһ. Ә гөнаһ ҡайҙан башлана? — Фекерҙән. Минең гөнаһым миңән башҡа галәмдә тағы ҡайҙа аңлашыла? Уны кем асыҡлай? — Аллаһ, үҙенең Рухы аша. О, шулай итеп, беҙҙең галәмдә аңлашылмаған, тойолмаған рухи факт бармы? Тойолмаған яҡшы йәки насар уй бармы? Һеҙ гравитацияны фән булараҡ күрмәйһегеҙме? Сэр Айзек Ньютон галәмдәге бер хаклыҡты асыҡланы, ул галәмдең башҡа хаклыҡтарына тап килә.

TAM1897 D 52.7Ньютон асыҡлаған закон, әйткәнемсә, ул — галәмдең тигеҙлеген һаҡлаусы. Хәҙер мин Ньютон асыҡлағандан 2500 йыл алда был хаҡта билдәле булыуын күрһәтеүсе Изге Яҙмаларҙы уҡыйым. Ишая 40:12:—

TAM1897 D 52.8Кем һыуҙы усында үлсәгән, күкте ҡарыш менән үлсәп сыҡҡан, ерҙең туҙын бер үлсәмгә һыйҙырған, тауҙарҙы таразаға ҡуйып, бейеклектәрҙе үлсәүҙә үлсәүсе булған?

TAM1897 D 52.9Тауҙар һәм бейеклектәр урынлаштырылғанда, улар бер-береһе менән тигеҙләнгән. Хоҙай уларҙың тигеҙлеген һаҡлау өсөн шулай итеп ҡуйғанмы? Әйберҙәрҙең тигеҙлеге һаҡланған закондың фәнни исеме нисек? — Гравитация. Ишая нимә тураһында һөйләне? — Гравитация тураһында. Әлбиттә, шулай.

TAM1897 D 52.10Бер ғалим был фактты «ҡар тамсыһы» тип аталған бәләкәй сәскә аша аңлата. Орлоҡтан үрсегән ике төр сәскәне күҙ алдына килтерегеҙ. Береһе — тура үҫкән сәскә, икенсеһе — эйелгән сәскә. Һеҙ сәскәләрҙә үҙәк торба тирәләй урынлашҡан бәләкәй торбаларҙы күргәнегеҙ барҙыр. Ә хәҙер, орлоҡтан үрсеүсе баҫып торған сәскәлә үҙәк шпиндель һәр ваҡыт тирәләге шпиндельдәрҙән ҡыҫҡараҡ була. Әгәр ул эйелеп торған сәскә булһа, үҙәк шпиндель тирәләге шпиндельдәрҙән оҙон була. Был шундай сәбәпле: тирәләге шпиндельдәрҙәге сәскә туҙаны — пыльца — үҙәк шпиндельгә төшөргә тейеш, юғиһә сәскәнең үрсеүе мөмкин түгел.

TAM1897 D 52.11Төгәл әйткәндә, орлоҡтан үрсегән тура торған сәскәлә был үҙәк шпиндель башҡаларҙан ҡыҫҡараҡ булырға тейеш, шунан башҡаларҙың һеркәһе уның өҫтөнә төшә алһын. Әгәр ул оҙон булһа, һеркә аҫҡа төшөп, уны үтеп китер ине, һәм шуның менән орлоҡ барлыҡҡа килмәҫ ине. Әгәр ул эйелгән сәскә булһа һәм был шпиндель башҡаларҙан ҡыҫҡараҡ булһа, һеркә ситкә төшөп, тағы ла орлоҡ барлыҡҡа килмәҫ ине. Шулай итеп, орлоҡтан үрсегән һәр тура торған сәскәлә үҙәк шпиндель тирәләге шпинделдәрҙән ҡыҫҡараҡ була. Орлоҡтан үрсегән һәр эйелгән сәскәлә үҙәк шпиндель оҙонраҡ була.

TAM1897 D 53.1Ҡар тамсыһы орлоҡтан үрсей. Һәм ул тура торған сәскә булһа ла, уның үҙәк шпинделе тирәләге шпинделдәрҙән оҙон. Был нисек мөмкин? Мин уны тағы бер тапҡыр аңлатып әйтермен, һеҙгә мәсьәләне асығыраҡ аңларға ярҙам итһен өсөн: Ҡар тамсыһы — тура торған сәскә, һәм ул орлоҡтан үрсей. Шулай итеп, уның үҙәк шпинделе башҡа шпинделдәрҙән ҡыҫҡараҡ булырға тейеш. Әммә ул оҙон. Улай булғас, ул орлоҡтан нисек үрсей ала? Хоҙай был мәсьәләне хәл иткән. Ул уны шулай көйләгән: ул тура торған сәскә булһа ла, бөгөлөп, эйелә. Шуға күрә үҙәктәге шпиндель башҡаларҙан оҙонраҡ эшләнгән — был тура торған сәскәлә. Ул үҫеп, сәскә атҡансы тура тора, өлгөрөп, үрсеүгә әҙер була. Шул саҡ ул башын эйә, һәм һеркә урынына төшкәс, бәләкәй сәскә яңынан күтәрелеп, тура тора.

TAM1897 D 53.2Был үҙе үк матур; әммә бында тартылыу законының аңлатмаһы килеп инә. Был ғалим миңә әйтә: сәскәнең башын эйеүенә, бөгөлөүенә сәбәп — Ерҙең тартылыуы. Был дөрөҫ. Алма ни өсөн төшә? — Ауырлыҡ. Әммә ауырлыҡ — ул тик тартылыу ғына; латынса gravus — ауырлыҡ тигәнде аңлата. Ни өсөн ул баҫып торған сәскә башын эйә? — Ерҙең ауырлығы. Әммә ерҙең ауырлығы ни өсөн ул сәскәне алдан уҡ башын эйҙермәй? — Әх, Хоҙай шул бәләкәй сәскәне барлыҡҡа килтергәндә ерҙе, эйе, бөтөн галәмде уның ихтыяждарына яраҡлы итеп баланслаған. Хоҙай шул ябай бәләкәй ҡар сәскәһен барлыҡҡа килтергәндә галәмде баланс хәлендә тотоп, уны шул бәләкәй сәскәнең ихтыяжына яраҡлаштырған! Әгәр Хоҙай шул бәләкәй сәскәне иҫәпкә алған икән, һеҙҙе, аҙ иманлылар, күпкә нығыраҡ иҫәпкә алмаҫмы?

TAM1897 D 53.3Ә хәҙер был ғалим миңә әйтә: әгәр ер — һәм, әлбиттә, бөтөн галәм — хәҙерге ауырлығынан бер генә фунтҡа йәки бер генә унцияға ауырыраҡ булһа, ул ҡар сәскәһенең ваҡытынан алда башын эйеүенә сәбәп булыр ине; сөнки ауырыраҡ булғас, уның йоғонтоһо көслөрәк булыр ине. Һәм шул осраҡта тәүге ҡар сәскәһе һуңғыһы булыр ине. Әммә шул бәләкәй ҡар сәскәһенең донъя аҙағына тиклем йәшәп, кешелеккә шатлыҡ бүләк итеүен тәьмин итеү өсөн Аллаһ бөтөн галәмде шул сәскәнең ихтыяжына яраҡлы итеп төҙөгән: кәрәкле ваҡыт еткәс, ауырлыҡ уны бөкөрәйтерлек кенә була. Шунан ул эйелгән килеш тороп, үрсеү процессы бара, тамырҙарҙан яңы көс килеп инә, һабаҡ бер аҙ ҡатыраҡ була, һәм сәскә тартылыу көсөн еңеп, элеккесә баҫып тора.

TAM1897 D 53.4Кем һыуҙы усында үлсәгән, күкте ҡарыш менән үлсәп сыҡҡан, ерҙең туҙын үлсәү менән үлсәгән, тауҙарҙы таразаға ҡуйып, холмдарҙы балансҡа һалып үлсәгән?

TAM1897 D 53.5Кем бөтә донъяның үлсәүен ҡуйҙы? — Хоҙай. Ишая уны Айзек Ньютон асыҡлағанға яҡынса 2500 йыл алда әйтте. Ишая уны яҙғанда был фәнни факт түгелме ине? — Эйе. Ул барлыҡ был быуаттар буйы теркәлмәгәнме? — Эйе. Ул һәр ваҡыт фәнни дөрөҫлөк булманымы? — Эйе. Ньютон уны асыҡлағанда ул элеккегә ҡарағанда нығыраҡ фәнни дөрөҫлөк булып киттеме? — Юҡ; ғалимдар элек белмәгән нәмәне өйрәнде, әммә ул һәр ваҡыт Библияла яҙылып торҙо.

TAM1897 D 53.6Был хаҡта уйлағыҙ. Хоҙай шуны теләй. Ул һине һәм мине ҡотҡарыуҙы, ул биргән Һүҙҙе, иң юғары фекерләүебеҙҙе йүнәлтергә саҡырғанды бәләкәй, тар яҡ мәсьәлә тип ҡабул итмәҫкә, ә донъяның белә алған иң бөйөк нәмәһе икәнен күрергә теләй. Был донъя фәненең белә алған иң бөйөк нәмәһе. Был донъяның белә алған иң төп фәне.

TAM1897 D 53.7Ләкин беҙ уны фәнни булыу өсөн өйрәнергә тейеш түгелбеҙ. Беҙ уны ҡотҡарылыу өсөн өйрәнергә тейешбеҙ; ә ҡотҡарылыу — ул фәнни.

Note

Back