Беренсе ҙур бойороҡ
TAM1897 D 279.21897 йылдың 2 марты, сишәмбе кисендә бирелгән уағыҙ Генераль конференцияның көндәлек бюллетенендә баҫылған, 1897 йылдың 5 марты, том 1, № 16, биттәр 279–285.
TAM1897 D 279.3Һеҙ беләһегеҙ, Хоҙай был осор һәм был осорҙа йәшәгән кешеләр тураһында: «Менә улар — Алланың бойороҡтарын һәм Исаға булған иманды һаҡлаусылар», — тип әйткән. Һеҙ ҙә мин дә дөрөҫ итеп шул халыҡ икәнде иғлан итәбеҙ, һәм беҙ шунда торабыҙ, унда Хоҙай бөтә галәмгә: «Бына улар — Хоҙайҙың бойороҡтарын һәм Иисусҡа булған иманды һаҡлаусылар», — тип әйтә ала. Һәм был факт буласаҡ, тик ул әйткәнгә генә түгел, ә ул уны факт булғанға күрә әйтәсәк.
TAM1897 D 279.4Ул текст тулыһынса ошо йортта ултырған һиңә һәм миңә ҡағыла; һәм Хоҙай теләй, был хәҙер үк фактҡа әйләнеп, һәр ваҡыт шулай булып ҡалһын, шуның менән ул уны бөтә донъяға һәм бөтә галәмгә даими рәүештә иғлан итә алһын: «Бына улар — Хоҙайҙың бойороҡтарын һәм Иисусҡа булған иманды һаҡлаусылар».
TAM1897 D 279.5Шуны өйрәнергә тейешбеҙ. Был дәрестәрҙә беҙ Алланың бойороҡтарын үтәйбеҙме-юҡмы икәнен белергә тейешбеҙ; шунан Хоҙай беҙҙең турала: «Менә Алланың бойороҡтарын һәм Иисусҡа булған иманды һаҡлаусылар» тип әйтә алһын.
TAM1897 D 279.6Аллаһтың бойороҡтарын үтәгәндә, һис шикһеҙ, тәүгеһе килеп сыға, һәм уны ла һис шикһеҙ үтәргә тейешбеҙ. Менә уның һүҙе: «Бөтә бойороҡтарҙың тәүгеһе: Тыңла, Израил; беҙҙең Хоҙайыбыҙ — берҙән-бер Хоҙай; һәм һин Хоҙайыңды бөтөн йөрәгең, бөтөн рухың, бөтөн аҡылың һәм бөтөн көсөң менән яратырға тейешһең; был — тәүге бойороҡ».
TAM1897 D 279.7Ә хәҙер, был бойороҡҡа килгәндә, Хоҙай һеҙҙең һәм минең турала: «Менә уны үтәүселәр» — тип әйтә аламы?
TAM1897 D 279.8Хоҙай һеҙҙең бөтөн йөрәгегеҙҙе үҙенә йүнәлткәнме, шулай ки, һеҙҙең йөрәгегеҙ унан һәм уныҡынан башҡа бер нәмәгә лә урын ҡалдырмай?
TAM1897 D 279.9Хоҙай бөтөн йәнегеҙҙе тотоп аламы, уны ихлас һөйөү менән тултырып, йәнегеҙҙең бер тойғоһо ла уға ҡарамаған булып ҡалмаймы?
TAM1897 D 279.10Һеҙҙең бөтөн аҡылығыҙ Хоҙайға ҡараймы, шулай итеп аҡылығыҙҙа уның хеҙмәтенә генә бағышланмаған бер генә уй, бер генә хәрәкәт, бер генә өлөш тә ҡалмаймы? Сөнки аҡылыбыҙ менән беҙ Хоҙайға хеҙмәт итәбеҙ. Уның бер өлөшө менән түгел, өлөшө менән түгел, ә бөтөнө менән. Шулай итеп, Хоҙайға ҡарамаған бер нәмәгә лә аҡылығыҙҙы бағышлау йәки йүнәлтеү мөмкинлеге ҡалмаһын.
TAM1897 D 279.11Һеҙҙең бөтә көсөгөҙ уныҡымы, шулай итеп, Аллаға һәм уның хеҙмәтенә генә йүнәлтелгән көсөгөҙҙән башҡа бер нәмәгә лә көсөгөҙ етмәйме?
TAM1897 D 279.12Әгәр был барыһы ла һиндә дөрөҫ булһа, һинең тураһында ла дөрөҫ әйтелә: «Менә бойороҡтарҙы үтәүселәр».
TAM1897 D 279.13«Икенсеһе уға оҡшаған: “Үҙеңде яратҡан кеүек, яҡыныңды ла ярат”». Беренсе бойороҡтағы кеүек, Алланың мөхәббәте йөрәктәребеҙҙә булғанда, яҡындарыбыҙҙы үҙебеҙҙе яратҡан кеүек яратыу еңел буласаҡ.
TAM1897 D 279.14Бер нисә көн элек ағай Келлоггтың сығышында Чикаголағы бер бәләкәй малай тураһында һөйләне: ул бөтөнләй таныш булмаған бер ир-атҡа килеп, “Һин донъялағы иң ҙур гонаһлы кеше” икәнлегеңде беләһеңме?” — тип әйткән. Һәм кеше аптырап, бының нисек мөмкин булыуын һорап, “Мин бер кемде лә үлтермәнем, бер ниндәй ҙур енәйәт тә эшләмәнем”, – тип әйткәс, малай: “Иң ҙур бойороҡ – ‘Йөрәгеңдең бөтәһе, рухыңдың бөтәһе, аҡылыңдың бөтәһе һәм көсөңдөң бөтәһе менән Хоҙайыңды, Раббыңды ярат’”, – тине. “Һин шулай итәһеңме?” – тип һораны. Ул: “Юҡ, мин шулай итмәйем”, – тип яуапланы. Мин уны бөтөнләй үтәйем тип әйтә алмайым». «Ярай», — тине бәләкәй малай, — «был — иң ҙур бойороҡ. Һин иң ҙур бойороҡто боҙаһың; тимәк, һин — иң ҙур гонаһлы кеше». Ир кеше моны таныны, уны Хоҙайға һәм тулы ҡотҡарыуға алып килделәр. Был асыҡ: был иң ҙур бойороҡ булғас, уны боҙған кеше — иң ҙур гонаһлы кеше. Был һинме?
TAM1897 D 279.15Һин дә, мин дә Алланың бойороҡтарын һәм Иисусҡа иманды тотабыҙ тип әйтәбеҙ. Беҙ Алланың бөтә бойороҡтарының беренсеһен боҙабыҙмы? Әгәр беҙ иң бөйөк, бөтә бойороҡтарҙың беренсеһен үтәмәһәк, тимәк, уны боҙабыҙ. Әгәр был бойороҡто боҙһаҡ, бойороҡтарҙы үтәмәйбеҙ; был асыҡ. Һин дә мин дә хәҙер үк һәм мәңгелеккә ҡарар ҡабул итергә тейешбеҙ: Хоҙайға бөтөн йөрәгебеҙ, бөтөн рухыбыҙ, бөтөн аҡылыбыҙ һәм бөтөн көсөбөҙ менән хеҙмәт итербеҙме-юҡмы.
TAM1897 D 279.16Яҙылған: «Хоҙайҙың батшалығы һеҙҙең эсегеҙҙә». Эсебеҙҙәге батшалыҡ — Хоҙайҙың батшалығы; кеше яралғанда ла шулай ине, әммә дошман Хоҙайҙың урынын баҫып алды; һәм Хоҙай кешене яңынан азат итте, үҙ батшалығында Хоҙайға үҙ урынын кире ҡайтарыу йәки баҫып алған дошманға Хоҙайҙың батшалығында Хоҙай урынын биреү тураһында һайлау хоҡуғын бирҙе. Һиндәге батшалыҡ — Хоҙайҙың батшалығы. Унда Хоҙай хакимлыҡ итһенме, әллә дошман хакимлыҡ итһенме — был һинең һайлауыңда. Әгәр ҙә һин унда Хоҙай хакимлыҡ итеүен һайламаһаң, тимәк, дошмандың хакимлыҡ итеүен һайлайһың. Кем хакимлыҡ итеүен бөтөнләй кешенең үҙ һайлауы хәл итә.
TAM1897 D 280.1Кемдер хакимлыҡ итергә тейеш. Кеше Хоҙайҙан бәйһеҙ үҙ-үҙе хакимлыҡ итер өсөн яралмаған. Ул Хоҙай менән бергә үҙе булыу өсөн яралған, һәм Хоҙайһыҙ үҙе була алмай. Кеше Хоҙай менән бергә торор өсөн яралған. Хоҙайҙың батшалығы уның эсендә ине. Хоҙай уның эсендә хакимлыҡ итте. Әммә ул Шайтанды эйәреп, үҙ юлы менән барырға тотондо. Әммә кеше үҙ юлы менән барырға тик Хоҙайҙы эйәргән саҡта ғына мөмкин. Хоҙайҙың батшалығы һинең эсеңдә. Беҙ Аллаға үҙ урынын беҙҙең эсебеҙҙә, йөрәктәребеҙҙәге үҙ патшалығында алырға рөхсәт итергә тейешбеҙ. Ул шунда үҙ урынын аласаҡ һәм үҙ патшалығында үҙ урынын алғас, шунда хакимлыҡ итәсәк.
TAM1897 D 280.2Һеҙ ерҙә Хоҙайҙың патшалығы диңгеҙҙән диңгеҙгә, йылғаҙан ер йөҙөнөң сиктәренә тиклем буласағын беләһегеҙ. Хоҙайҙың патшалығы, Раббыбыҙ килгәндә киләсәк был патшалыҡ, был донъялағы һәр дюймды, һәр кисәкте ҡаплаясаҡ. Хәҙер Хоҙайҙың патшалығы һеҙҙең эсегеҙҙә. Һеҙҙең эсегеҙҙә Хоҙай хакимлыҡ иткән был патшалыҡ — уның хакимлығы йөрәгегеҙҙең һәр мөйөшөн, һәр бер кисәген ҡаплаймы? Һеҙ нисек уйлайһығыҙ? Был — төп һорау, һәм был һорауҙар беҙҙең өсөн бер нисә яҡтан да әһәмиәтле.
TAM1897 D 280.3Мин бары тик бойороҡто уҡып, уның нимә әйткәнен иғтибарға йүнәлтәм. Был — һеҙҙең дә, минең дә аҡылыбыҙҙы һәм йөрәгебеҙҙе һәр саҡ «Алланың бойороҡтарын һәм Исаға булған иманды бөтөн йөрәктән, рухтан, аҡылдан һәм көстән һаҡлайбыҙмы?» тигән һорауға асыҡ тотоу өсөн.
TAM1897 D 280.4Һеҙҙең аҡылығыҙ нимәгә таяна, нимә өйрәнә, нимә менән мәшғүл — шул эштә Хоҙай бармы? Был Хоҙайҙың даны өсөнме? Һеҙ башҡарған тикшеренеүҙәр, өйрәнгән фәндәрегеҙ, бөтә уй-фикерегеҙ — барыһы ла Алланың образын унда сағылдырыу өсөнме? Ул Алланы аҡылда киңерәк табыу өсөнме? Уны күберәк данлау өсөнме? Ул һеҙҙең интеллектуаль тырышлыҡтарығыҙҙа беренсе һәм бөтә нәмәме? Һеҙ уны яратаһығыҙмы, бөтә аҡылығыҙ менән уға хеҙмәт итәһегеҙме?
TAM1897 D 280.5Һәм бөтөн көсөң менән. Һин һөргән баҫыуҙы Хоҙай өсөн һөрәһеңме? Тактаны тигеҙләү өсөн һөрткән рәндәңде Хоҙай өсөн эшләйһеңме, шулай итеп алған һәр нәмә лә һинеке түгел, ә бөтөнләй Хоҙайҙыҡы булһын өсөн? Көсөң шул тиклем бөтөнләй Хоҙайға бағышланғанмы, ҡул һалған һәр ерҙә Хоҙай эше өсөн эшләйһеңме?
TAM1897 D 280.6Күптәрҙә шундай фекер бар: кеше Хоҙай эше өсөн эшсе булыр алдынан үҙенең һөнәрендә йәки башҡа ҡул эше менән шөғөлләнеүенән баш тартырға тейеш, ти. Күптәр әйтә: «Мин хәҙерге эшемдән сығып китергә теләйем. Был эштән нисек сығып китергә икәнен күрә алһам ине. Был цехтан сығып китергә теләйем. Мин Хоҙай эше өсөн эшсе булырға теләйем». Әгәр һин үҙең эшләгән урында Хоҙай эше өсөн эшсе булмаһаң, теләгән урыныңа барғас та Хоҙай эше өсөн эшсе булмаҫһың. Әгәр баҫыу һөргәндә Хоҙай эше өсөн эшсе булмаһаң, минбарҙа вәғәзләргә тырышһаң да Хоҙай эше өсөн эшсе булмаҫ инең. Әгәр һин тимерсе булһаң һәм көн һайын һандал янында эшләйһең икән — әгәр һин Хоҙай эше өсөн мин минбарҙа булған кеүек тулыһынса, ихлас һәм бөтөн йөрәгең менән хеҙмәт итмәйһең икән, һин бер урында листовкалар таратҡанда ла Хоҙай эше өсөн эшсе булмаҫ инең.
TAM1897 D 280.7Беҙҙең алдыбыҙҙа кешелек ниндәй була ала, шулай уҡ Иисусҡа ышанған һәр кем ниндәй булырға тейеш икәнлеген күрһәтеп торған үрнәк бар. Хоҙайҙың Улы был донъяға һиңә лә, миңә лә бойороҡтарҙы үтәүҙең нимә икәнен һәм уларҙы нисек үтәргә кәрәклеген күрһәтер өсөн килде. Ул уағыҙлағандан яҡынса алты тапҡырға оҙағыраҡ ваҡыт һөнәр эше менән шөғөлләнде. Ун ике йәшенән башлап, ул Йосоп менән ағас эшкәртеү һөнәрендә эшләй башланы, һәм күп эш башҡара алды — сөнки ун ике йәшлек малай ағас эшкәртеүсегә ярҙам итеп күп эштәр башҡара ала. Шулай итеп, ул ун ике йәшендә эшләй башлаған, ә яҡынса 30 йәшендә крещение алған һәм уағыҙ әйтергә тотонған; был ун һигеҙ йыл тәшкил итә. Был йылдарҙа ул столяр һөнәре менән шөғөлләнгән. 30 йәшенән алып 33 йәш яртыһына тиклем ул халыҡ алдындағы дини хеҙмәттә, уағыҙ әйтеп үткән. Шулай итеп, һеҙ күрәһегеҙ, ул столяр һөнәре менән шөғөлләнгән ваҡыт уағыҙ әйткән осорҙан яҡынса алты тапҡырға оҙон булған.
TAM1897 D 280.8Ә хәҙер, ул ун һигеҙ йыл ағас эшләүсе һөнәрендә эшләгән осорҙа ла Аллаһының Улы булдымы, өс йыл ярым уағыҙлаған осорҙағы кеүек үк? — Һеҙ беләһегеҙ, ул шулай ине. Ул шунда таҡта ярып, ултырыр урын эшләп, аяҡтарын ҡуйып торғанда — ул шул саҡта ла минең һәм һеҙҙең Ҡотҡарыусыбыҙ булдымы, крестта торған саҡтағы кеүек үк? — Һеҙ беләһегеҙ, ул шулай ине. “Сөнки беҙ уның ғүмере аша ҡотҡарылабыҙ.”
TAM1897 D 281.1Онотмағыҙ, ун һигеҙ йыл тамамланғас, ул хеҙмәтен башлағанда һәм ағас эшен тамамлағас, крещение алырға килде һәм крещение алды — шул саҡта Хоҙай: «Был — минең яратҡан Улым, уға мин ризамын», — тине. Ул ун һигеҙ йыл эсендә лә, һуңғы өс йыл ярым эсендәге кеүек үк, ошо эш өсөн хеҙмәтсе булманымы? — Һеҙ беләһегеҙ, ул шулай булды. Әгәр һеҙ столяр, һәм Иисус Христосҡа ышанған кеше булһағыҙ, уның эйәреүсеһе була алмайһығыҙмы? Һеҙ уның эйәреүсеһе һәм шул уҡ ваҡытта эштә ҡатнашыусы була алмайһығыҙмы, мәҫәлән, проповедник урынында торған кеүек үк? Мин һеҙҙе һәр ваҡыт столяр булып ҡалырға мәжбүр тип әйтмәйем. Ул да шулай эшләмәне. Мин һеҙҙең һәр ваҡыт тимерсе йәки фермер булып ҡалырға тейешһегеҙ тип әйтмәйем; әммә мин әйтәм һәм баҫым яһайым: һеҙ столяр, тимерсе йәки фермер булған осорҙа ла, ҡайҙа ғына булмағыҙ, шул уҡ дәрәжәлә эштә ҡатнашыусы булырға тейешһегеҙ.
TAM1897 D 281.2Шулай итеп, Иисус һәр беребеҙгә христиан булыу ни икәнен һәм аҡылыбыҙ, йөрәктәребеҙ йәки ҡулдарыбыҙ ниндәй генә эш менән мәшғүл булһа ла, тормошобоҙ ниндәй булырға тейешлеген күрһәтте. Ул ағас эшләүсе булып эшләгән саҡта ла Хоҙайҙы бөтөн йөрәге, бөтөн рухы, бөтөн аҡылы һәм бөтөн көсө менән яратты. Ул таҡталарҙы киҫкәндә, өҫтәлдәр яһағанда, ишектәр эшләп ҡуйғанда — барыһын да Хоҙай даңҡы өсөн башҡарҙы. Уның өсөн Аллаһ бөтәһе лә ине. Кеше уны бары тик ағас эшләүсе итеп кенә күрһә, уны донъя ҡотҡарыусыһы итеп танымаһа ла, бары тик ағас эшләүсе итеп кенә килеп, уның янында ултырып: «Миңә өҫтәл яһап бир», — тиһә лә, Һин уны миңә эшләп бирә алаһыңмы?” — тип һораны, һәм ул: “Һин ниндәй өҫтәл теләйһең?” — тип яуапланы. Ир кеше уны тасуирлап бирҙе, һәм Иисус: “Әйе, мин уны һиңә эшләп бирермен”, — тине. Иисус өҫтәлде эшләп, арҡаһына күтәреп ир кешенең йортона килтерҙе, өй эсенә индереп, уны ҡулланыу өсөн урынлаштырҙы — был бөтә эштә лә Иисус тулыһынса Хоҙайға буйһондо. Хоҙай уның бөтә эштәрендә ине. Ул өҫтәлде яһағанда һәр тоташманы ныҡ итеп беркеткән, бер ҙә ярыҡ-тырмаҡ ҡалмаған, бер нәмә лә туҙан менән ҡапланмаған, бер нәмә лә йәшерелмәгән — ул ышаныслы, намыҫлы өҫтәл ине. Был — Хоҙай раҫлай алырлыҡ шундай өҫтәл ине.
TAM1897 D 281.3Һәм ул өҫтәл яһау тураһында килешеү төҙөгәндә, ул дөрөҫ килешеү төҙөнө — Хоҙай ҙа уны ҡарап: «Был — дөрөҫ килешеү», — тип әйтерлек. Ул кешегә был эш өсөн ғәҙел түләүҙән артыҡ түләргә һораманы. Кеше унан: «Һин ошондай-ошондай өҫтәл яһай алаһыңмы?» — тип һораны. — «Яһармын». «Уның өсөн күпме аҡса алаһың? — ул күпмегә төшә?» — тип һораны. Ул иҫәпләп сығып, кешегә әйтте: «Ағас материалдары шул тиклемгә төшә, уны эшләү өсөн ошо тиклем ваҡыт кәрәк, ә минең эшем шул тиклемгә тора. Һин шулай уйламайыңмы? Эшләү өсөн кәрәк булған ваҡытты иҫәпкә алғанда, минең эшем шул тиклемгә тормаймы?» Һәм кеше әйтер ине: «Эйе, мин шулай уйлайым. Ул шул хаҡҡа лайыҡ. Был — намыҫлы. Был — аныҡ килешеү». Һәм ул өҫтәлде арҡаһына күтәреп, шунда алып барып ҡуйғас, кеше уға килешеүҙә билдәләнгән хаҡты түләне, һәм Хоҙай был бөтөн алыш-биреште күҙәтеп, «Был — намыҫлы. Был — бер кем дә башҡара алғандың иң яҡшыһы», — тип әйтер ине.
TAM1897 D 281.4Һин шундай столярмы? Һин үҙеңде христиан тип иҫәпләйһең. Һин ниндәй генә эш башҡарһаң да, шундай эшсеме?
TAM1897 D 281.5Һин Алланы бөтөн йөрәгең, бөтөн рухың, бөтөн аҡылың һәм бөтөн көсөң менән яратаһыңмы? Һин ниндәй генә эш башҡарһаң да йәки ниндәй генә бурысҡа саҡырылһаң да; күршең менән ниндәй генә эш алып барһаң да — ул мәжүси булһынмы, христиан булһынмы — барыһын да Алла ҡарап: «Был Алланың патшалығы өсөн ярай», — тип әйтерлек итеп башҡараһыңмы? Сөнки бөтөн йөрәгең, бөтөн рухың, бөтөн аҡылың һәм бөтөн көсөң Алланың данлығы өсөн шунда йүнәлтелгән.
TAM1897 D 281.6Беҙ бойороуҙарҙы үтәйбеҙме, юҡмы? Шул һорау. Һәм хәҙер уны шул тиклем ентекле өйрәнеү ваҡыты етте, Аллаһы Тәғәлә үҙенең һөйләгән хәбәрендә: «Менә Аллаһының бойороуҙарын үтәүселәр», — тип раҫлай алһын.
TAM1897 D 281.7Хәҙер һеҙ күрәһегеҙ, был бойороҡ бөтә өлкәләрҙе лә үҙ эсенә ала, һәм беҙ уй донъяһында башланғыс текстыбыҙға инмәгән бер генә фекергә лә тотона алмайбыҙ. Шуға күрә беҙ уйлауыбыҙҙағы бөтә нәмәгә, аҡылыбыҙ йүнәлтелгән бөтә нәмәгә лә был изге яҙма — бөтә бойороҡтарҙың тәүгеһе — яҡтылығында ҡарарға тейешбеҙ.
TAM1897 D 281.8Беҙҙе ниндәй генә эшкә тотонорға саҡырһалар ҙа, уны шул бөтә бойороҡтарҙың иң бөйөкө яҡтылығында ҡарарға тейешбеҙ. Был эш Алла ҡурҡыуы менән бөтөн йөрәгем, рухым, аҡылым һәм көсөм менән тотонорлоҡ нәмәме? Әгәр ҙә ул шулай түгел икән, мин уны тотонорға теләйемме? — Юҡ. Әгәр ул миңә бөтөн йөрәгем, аҡылым, рухым һәм көсөм менән, Аллаһы Тәғәлә менән бергә тотонорға мөмкин булмаған эш икән, уны ни өсөн башҡарырға тейешмен? Әгәр Аллаһы Тәғәлә минең менән бергә булмаһа, мин бойороҡтарҙы боҙам. Мин барыһын да Уға бағышламайым. Минең бөтөн көсөм дә бер ни түгел, әгәр ул Уның ҡатнаша алмаған, ҡағыла алмаған, ҡабул итә алмаған йәки раҫлай алмаған эштә тотолһа.
TAM1897 D 282.1Мин был юлдың дөрөҫ икәнен беләм, әммә был — христианлыҡ. Был — христианлыҡ, һәм һин дә мин дә шул тулы шарттарҙан ситтә торған бер нәмәнең 1/16 өлөшө менән дә ҡәнәғәт булырға тейеш түгелбеҙ. Беҙ бер мәлгә лә, был донъяла ниндәй генә нәмә булһа ла, шуның менән генә ҡәнәғәтләнергә тейеш түгелбеҙ; ниндәй генә эшкә тотонһаҡ та, уны Аллаһы менән бергә башҡарырға, бөтөн йөрәгебеҙ, бөтөн рухыбыҙ, бөтөн аҡылыбыҙ һәм бөтөн көсөбөҙ менән тотонорға тейешбеҙ. Һәм мин һеҙгә әйтәм: беҙ шуға еткәндә, әгәр был йорттағы бөтәбеҙ ҙә хәҙер үк уға буйһонһаҡ һәм шунда ныҡ тотолһаҡ, донъяла Алланың ниндәй көсө асыласағын күҙ алдына ла килтерә алмайбыҙ.
TAM1897 D 282.2Баштан уҡ төп ауырлыҡ шунда булды: кешеләр Хоҙайҙы йөрәктәрендә уныңға тейешле урынға ҡуйманы. Хоҙай кешене шундай итеп барлыҡҡа килтерҙе, әммә ул башҡа бөтә нәмәләргә боролоп, Хоҙайҙы бөтөнләй ситтә ҡалдырҙы. Хоҙай уны был ҡараңғылыҡтан азат итте, һайлау иреген бирҙе һәм бөтөн йөрәге, бөтөн рухы, бөтөн аҡылы һәм бөтөн көсө менән Хоҙайҙы яратыуҙы һайларға саҡырҙы. Уға Хоҙайға урынын кире ҡайтарыуҙы һайлау иреге бирелде; әммә күптәр Хоҙайға урынын бирмәҫкә ҡарар итте, шуға күрә бөтөн донъяны баҫып алған һыу баҫыуы уларҙы ер йөҙөнән юҡ итте.
TAM1897 D 282.3Шунан һуң Хоҙай яңынан кешелекте башланы. Һәм ул һәр кемдән бары тик бер нәмәне генә һораны: Хоҙайҙы бөтөн йөрәге, бөтөн рухы, бөтөн аҡылы һәм бөтөн көсө менән яратыуҙы, һәм яҡынын үҙе кеүек яратыуҙы. Нойҙың көймәһенә ингән һәм унан сыҡҡан һигеҙ кешегә лә ул бары тик шуны ғына һораны. Әгәр тәүге кеше Хоҙайҙы бөтөн йөрәге, бөтөн рухы, бөтөн аҡылы һәм бөтөн көсө менән яратһа, бер ҙә гонаһ инә алмаҫ ине.
TAM1897 D 282.4Ул гонаһ ҡылғандан һуң, һәм Хоҙай уны шул ҡоллоҡтан азат иткәс, әгәр Аҙәм һәм уның бөтә балалары Хоҙайҙы бөтөн йөрәктән, рухтан, көстән, аңдан һәм көсөн һалып яратһа, донъяның хәле нисек булыр ине? — Улар Хоҙайҙың бойороҡтарын һәм Иисусҡа иманды һаҡлар ине, һәм дөрөҫлөк ерҙе диңгеҙҙе ҡаплаған һыуҙар кеүек ҡаплар ине. Ләғнәт ҡоллоғонда, гонаһлы тән ҡоллоғонда булған кешелә был хәлде тормошҡа ашырыу мөмкин түгелме? Хоҙай гонаһлы кешене тәндең гонаһ көсөнән шундай итеп ҡотҡара аламы, ул Хоҙайҙы бөтөн йөрәге, рухы, көсө, аҡылы һәм көсөнә ярата алһын? — Әйе. Әгәр кешеләр Хоҙайға ышанған, Хоҙайҙың бойороҡтарын һәм Иисусҡа иманды һаҡлаған булһа, гонаһ ерҙе бөгөнгө хәлендә, гонаһлы тән ҡолона әйләнгән кешеләр менән бергә лә, ҡарғышлай алмаҫ ине. Был — дөрөҫлөк, сөнки был — христианлыҡ. Шулай итеп, һеҙ күрәһегеҙ, Хоҙай беҙҙән теләгән бөтә нәмә — Аҙәм гонаһ ҡылғандан бирле кешелә теләгән бөтә нәмә — ул Хоҙайҙың бойороҡтарын һәм Иисусҡа булған иманды һаҡлау ине һәм бөгөн дә шулай. Һәм бөтә бойороҡтарҙың беренсеһе: «Бөтөн йөрәгең менән, бөтөн рухың менән, бөтөн аҡылың менән һәм бөтә көсөң менән Хоҙай — Алланы ярат».
TAM1897 D 282.5Римлеләргә 1:21-ҙә башта «улар Хоҙайҙы белде» тип әйтелә. Ҡара әле: кеше тормошон башлағанда Хоҙайҙы белгән. Аҙәм башта Хоҙайҙы белгән, әммә был белемде һаҡлап ҡалмаған. Аҙәм гонаһ ҡылып яңынан торған ваҡытта ла Хоҙайҙы белгән. Һыу баҫыуынан һуң кешелек яңынан башланғанда ла башта Хоҙайҙы белгән; шуға күрә кешелек һәр ваҡыт Хоҙайҙан алыҫлашҡан. Донъя шул тиклем гонаһлы булды, шул тиклем гонаһлы, һәм шул тиклем гонаһлы буласаҡ, сөнки ул Алланы белде лә кире ҡаҡты, ә Алланы белмәү арҡаһында түгел. Шуға күрә донъя ҡараңғылыҡ арҡаһында яманлыҡта түгел; донъя яманлыҡ арҡаһында ҡараңғылыҡта.
TAM1897 D 282.6Донъя яҡтылыҡтан башланды; ә ҡараңғылыҡ килеп ингән — кешеләрҙең һайлауы арҡаһында; “Алланы белгәс, улар уны Алла итеп данламаған, рәхмәт тә әйтмәгән; ә киреһенсә, уй-фикерҙәрендә бушҡа сыҡҡандар, аҡылһыҙ йөрәктәре ҡараңғылыҡҡа батҡан.” Үҙҙәрен зирәк тип һанап, ахмаҡтарға әйләнеп, боҙолмаҫ Алланың данын боҙола торған кеше, ҡоштар, дүрт аяҡлы хайуандар һәм шыуышып йөрөгән йән эйәләре һүрәтенә әйләндерҙеләр.
TAM1897 D 282.7Иғтибар итегеҙ: тәүҙә нимә? — Улар Алланы белделәр; әммә уны Алла итеп данламанылар; улар уға үҙҙәрендә тейешле урын бирмәнеләр. Улар Алланы данламанылар — уны кешегә асыҡламанылар, уны ерҙә сағылдырманылар; сөнки Иисус әйтте: «Мин һине ерҙә данланым», һәм ул — тәнләнеп килгән Алла ине. Алланы белгән был кешеләр Алланың тән рәүешендә сағылыуын ҡабул итмәне. Улар рәхмәтле булманы. Шунан уларҙың фекерҙәре бушҡа сыҡты; аҡылһыҙ йөрәктәре ҡараңғыланды; ҡараңғылыҡта үҙҙәрен зирәк тип иҫәпләне. Был зирәклек аҡылһыҙлыҡ ине, һәм шунан улар һындар яһаны.
TAM1897 D 282.8Шулай итеп, кешеләрҙең күҙ алдына ҡуйылған һүрәт — уларҙың идолға табыныуының тышҡы сағылышы ғына, тышҡы күренеше генә. Идолға табыныу инде күңелдә үк барлыҡҡа килгән һәм сығыу юлында бер нисә аҙым үтеп килгән. Уны уйлап ҡарағыҙ. Идолға табыныу ҡайҙан башлана? — Йөрәктән. Был юлда идолға табыныу ҡайҙа башлана? — Улар Алланы белгәс, уны Алла кеүек данламағандар; шунда уҡ барыһы ла башлана. Шунан Алланы белеү менән идолға табыныу араһында урта ер бармы?
TAM1897 D 283.1Хәҙер ентекләп уйлағыҙ. Улар Алланы белде, һәм «Мәңгелек тормош — уларҙың һине белеүе». Алланы белеү — мәңгелек тормош; был хәл ителгән. Улар Алланы белде; Алланы белеүҙә уларҙа мәңгелек тормош булды. Был яҙылған. Әммә улар идолға табыныуға китте. Алланы белеүҙән идолға табыныуға күсеү өсөн күпме аҙым кәрәк булды? — Бер генә. Шунан, Алланы бөтөн йөрәгең, бөтөн көсөң, бөтөн аҡылың һәм бөтөн көсөң менән яратыуҙан идолға табыныуға күсеү өсөн күпме аҙым кәрәк? — Бер генә. Әгәр мин Алланы бөтөн йөрәгем, бөтөн рухым, бөтөн аҡылым һәм бөтөн көсөм менән яратмаһам, мин кем булам? — Идолға табыныусы.
TAM1897 D 283.2Мөмкин, минең алдымда һынланған һыным юҡтыр. Был кешеләр ҙә башта ундай һынланған һын тотмаған. Әммә уларҙың аңында образ бар ине, һәм улар һынланған һынын яһағанда, ул аңында булғанды күҙ алдына килтереү өсөн генә булды. Һын яһаған тәүге кеше уны яһауҙан алда уҡ аңында уның образын күҙаллаған. Һүрәт яһаған тәүге кеше уны үҙ илаһы булыр тип күҙаллаған, һәм был күҙаллау ағастан йәки таштан һүрәт эшләгәнсе үк уның башында булған. Шунан ул күҙ алдына ҡуйған таш һүрәт — ул башында булған илаһын шул формаға килтереп күрһәтеү өсөн генә эшләнгән тышҡы образ булған. Шунан ул уйып яһалған һынды яһағанға тиклем илаһы булманымы? — Эйе. Ул ҡайҙа ине? — Йөрәгендә.
TAM1897 D 283.3Улар үҙ фараздарында бушҡа сыҡтылар. Кемдең фараздары? — Үҙҙәренеке. Менә был кеше бер нәмәне күҙ алдына килтерә; ул үҙ фаразынан образ яһай һәм уны үҙенән ситтә күҙ алдына ҡуя. Хыялланыу — ул бары тик менталь образ яһау ғына. Һәм таштан эшләнгән һындар — йөрәктәге образ яһауҙың тотоп ҡарарлыҡ формаһы ғына. Һын тәүҙә ҡайҙа барлыҡҡа килгән? — Уның аңында; үҙенең хыялында, үҙенең фекерендә. Әммә Аллаһынан айырылғанда уның янында кем булған? — Шайтан һәм ул үҙе генә. Шулай итеп, уның фекерҙәре ҡайҙан килә ала? — Тик үҙенән һәм Шайтандан ғына.
TAM1897 D 283.4Шулай итеп, һин асыҡ күрәһең: идолға табыныу йөрәктә; төшөнсә, образ тышҡы рәүештә пәйҙә булыуҙан алда уҡ шунда. Уның илаһы ҡояш, ай йәки йондоҙҙар булһа ла, был төшөнсә, идея, күҙаллау ҡояшта, айҙа һәм йондоҙҙарҙа тышҡы формаға һалынғанға тиклем үк бар.
TAM1897 D 283.5Идолға табыныуҙа күренгән бөтә нәмә — йөрәктә булғандың сағылышы ғына. Аллаһ йөрәктә булырға тейеш: бөтөн йөрәк, бөтөн рух, бөтөн аң һәм бөтөн көс менән, юғиһә идолға табыныу барлыҡҡа килә. Урта юл юҡ.
TAM1897 D 283.6Ысынлап та, борон-борон һыу баҫыуынан һуң кешеләр тәү тапҡыр ысын Хоҙайҙан айырылып, үҙ алдарына сығып, үҙ илаһтарын булдырҙы — улар был илаһтарға үҙҙәре өсөн Хоҙай урынын биләргә рөхсәт итте, һәм был, Хоҙайҙы белгәндә уны үҙҙәренең берҙән-бер хакиме тип танығандарын күрһәтте. Мин Хоҙайҙы бөтөн йөрәгем, бөтөн рухым, бөтөн аҡылым һәм бөтөн көсөм менән яратҡанда, берҙән-бер Хоҙайым кем буласаҡ? — Хоҙай. Минең берҙән-бер хакимым кем буласаҡ? — Алла. Минең өҫтөндә берҙән-бер вәкәләткә эйә булған кем? — Алла. Ул дөрөҫ вәкәләтте ғәмәлгә ашырырға һәләтлеме? — Эйе. Ул кешене тура юлда тоторға һәләтлеме? — Эйе. Кеше Алланы бөтөн йөрәге, рухы, аҡылы һәм көсө менән яратҡанда, уны донъяла тура юлда тотоу өсөн башҡа бер законға йәки вәкәләткә мохтажлыҡ юҡ. Уның идарасы кем? — Алла. Беҙ уны иң юғары дәрәжәлә яратҡанда, Алла идара итә аламы? — Әйе. Әммә кеше Алланы ташлап, идолдарға табынһа, ул үҙ-үҙе менән идара итә аламы? — Юҡ.
TAM1897 D 283.7Хәҙер, һыу баҫыуҙан һуң, улар әле Алланы белгәндә, уны үҙҙәренең берҙән-бер Патшаһы һәм Идарасыһы тип таныны. Уларҙың башҡа етәксеһе булманы. Улар тәү тапҡыр Аллаҙан айырылып, уның урынына башҡа илаһтарҙы ҡуйғанда — мин башланғыс мәлдә, Аллаҙан ситләшеп, уның урынына башҡа илаһтарҙы ҡуйғандарын әйтәм — улар шул башҡа илаһтарға хакимлыҡ урынын бирергә рөхсәт итте. Улар был илаһтарҙың үҙҙәренең хакимдары булыуын иғлан итте. Уларҙа патшалар булманы; кешеләр әле үҙҙәрен етәксе итеп ҡуйырға дәғүә итмәне. Кешеләр тәңреләрҙе патшалар тип таныны; хакимлыҡ иткән кешеләр иһә бары тик тәңреләрҙең вәкилдәре генә ине, ә тәңреләр — ысын патшалар.
TAM1897 D 283.8Был турала дәлилде «Библия империялары» китабының 50-се битендә табырһығыҙ. Бына кешелек нәселе башланған, телдәр буталған — һәм кешеләр Алланы онотҡан — Вавилонияла табылған тәүге яҙмалар. Мин уҡыйым:—
TAM1897 D 284.1Риду вице-короле Идадуҙы, хеҙмәтсеһен, Нинридуҙың шатлығын һаҡлау өсөн уның патшаһы Нинридуға.
TAM1897 D 284.2Бында хаким Идаду үҙ илаһына яҙған яҙмаһында үҙен бары тик илаһының вице-короле генә тип таныған. Ул үҙен патша тип иғлан итмәгән. Шулай итеп, һеҙ күрәһегеҙ, был кешенең патшаһы — илаһы булған. Илаһ халыҡтың патшаһы тип һаналған, ә хакимлыҡ иткән был кеше — бары тик илаһының вице-короле йәки урынбаҫары ғына булған.
TAM1897 D 284.3Был Алланың ғәҙел хаким булараҡ танылыуы шул тиклем яңы булыуын күрһәтә, шуға бер кем дә үҙен патша итеп иғлан итергә батырлыҡ итмәгән. Һин моны күрәһеңме? Иғтибарлы уйла. Алла берҙән-бер хаким булған саҡта, әлбиттә, ул уларҙың берҙән-бер патшаһы ла булған; ләкин улар унан йөҙ бороп, башҡа илаһтарҙы ҡабул иткәндә, хакыйҡәт Алла тураһындағы белемдәре әле бик яңы, уның менән мөнәсәбәттәре әле бик яңы булғанлыҡтан, Алла урынына башҡа илаһтарҙы ҡуйып, был ялған илаһтарҙы үҙ патшалары итеп тәғәйенләгәндә — халыҡ араһында вәкәләтле кеше лә патша титулын алырға батырсылыҡ итмәне; ә ысын патша буласаҡ илаһтың наместнигы булып танылыуҙы һайланы. Мин тағы ла ҡабатлайым. Был кешеләрҙең аңында берҙән-бер Патша булараҡ Ысын Хоҙайҙы белеү шул тиклем яңы ине, шуға бер кем дә әле патша титулын алырға батырсылыҡ итмәне. Хоҙайҙы берҙән-бер Патша һәм Идарасы итеп иҫкә алыуҙары әле лә шул тиклем асыҡ ине, шуға теләһә кемдең патша титулын алыуы Хоҙайҙы тәхеттән төшөрөргә маташыу кеүек тойолдо.
TAM1897 D 284.4Мин шул уҡ ерҙән, шул уҡ осорҙан тағы бер яҙма уҡыйым:—
TAM1897 D 284.8Бына үҙ илаһының хөрмәтенә йорт төҙөгән кеше. Ул үҙен был патша илаһының вице-короле тип атай. Гудеа үҙен патша тип иғлан итмәй. Ул властьта, әммә патша тип иғлан итмәй. Кем ул патша? — Уның илаһы. Был тағы ла күрһәтә: уларҙың аңында берҙән-бер Патша булараҡ Ысын Хоҙай тураһындағы белем әле бик яңы булған, улар Хоҙайҙан һәм Хоҙайҙы тик Патша һәм Идарәсе тип ҡабул итеүҙән шул тиклем алыҫлашмағандар, Хоҙайҙың патшалығы идеяһын ситкә этеп, кешегә патша титулын бирергә ризалашмағандар.
TAM1897 D 284.9А. Ф. Балленжер. — Шулай итеп, вәкәләт урынында ултырған кеше үҙен үҙ илаһының вице-короле тип иғлан иткән, ә король түгелме?
TAM1897 D 284.10Эйе. Ул саҡта әле патшалар булманы. Беҙ кешене патша булараҡ күҙ уңында тотмайбыҙ. Кешеләр араһында әле патшалар булманы. Вәкәләтле урындарҙа торған кешеләр бар ине. Бер кеше башҡаларҙы идара итте. Уның көсө бар ине, әммә ул үҙен патша тип атаманы. Ул патша булараҡ танылманы һәм әле үҙенә патша титулын алырға рөхсәт итмәне. Ни өсөн? — Сөнки ул әле берҙән-бер дөрөҫ патша — ысын Хоҙай идеяһынан шул тиклем алыҫлашмаған, бөтә илаһи патшалыҡ идеяһын ситкә этеп, үҙен патша итеп иғлан итергә батырлыҡ та, яман ҡыйыулыҡ та етмәгән.
TAM1897 D 284.11Был — ул ерҙә табылған иң боронғо яҙмалар. Һеҙ күрә алаһығыҙ, улар иң тәүге яҙмалар араһында. Улар — кешеләр әле патша титулын алмаған, һәм ысын Хоҙайҙы Патша тип ҡабул иткән осорҙан ҡалған яҙмалар.
TAM1897 D 284.12Әммә бында шул яҙманан да бер аҙ иртәрәк булған бер документ бар, ул Вавилон манараһында телдәр буталыуы тураһында һөйләй. «Библия империялары» китабының дүртенсе битендә телдәр буталыуы тураһында Библия хисабын табырға була. Был — телдәр буталған халыҡтың үҙ яҙмаһы. Библияла был турала Хоҙайҙың яҙмаһы бар. Вавилон ҡалдыҡтарында күмелеп, һуңынан табылған кирпечтәрҙәге был яҙмаларҙа уларҙың был хаҡтағы хисабын күрәһегеҙ. Уны Библияла, Беренсе Китаптың ун беренсе бүлегендәге хисап менән сағыштырһағыҙ, ике хисаптың да бер-береһенә тулыһынса тап килеүен күрерһегеҙ. Бына улар был хаҡта нимә тип яҙған:—
TAM1897 D 284.14Был иң тәүге хисаптарҙың береһе. Ҡалғандары уның янында. Әммә башҡалар күрһәтеүенсә, кешеләр араһында әле патша булмаған осор булған; властьтағы кеше патша титулын алмаған; уның илаһы — уның патшаһы булған; һәм ысын Хоҙайҙың патша булыуы тураһындағы фекер шул тиклем яңы булған, ул үҙен патша тип әйтергә батырлыҡ итмәгән. Ул ваҡытта ысын Хоҙай тураһындағы уның фекере алдында был бик ҙур вәкәләт талап итеү булып иҫәпләнгән.
TAM1897 D 285.1Был әле Нимродтан алда булған. Нимрод — Хоҙайҙың патша булыу идеяһына ҡарамаҫтан, үҙен патша тип иғлан итергә батырлыҡ иткән тәүге кеше. Шулай итеп, мин «Библия империялары» китабының 50-се битендә уҡыйым:—
TAM1897 D 285.2Нимрод — шул батыр ир-ат ине. Уның исеме мятеж, тәкәбберҙәрсә кәмһетеп ҡарау һәм, Гезений әйткәнсә, «бик изгеһеҙ мятежсы» тигәнде аңлата. Һәм «ул ерҙә көслө булып сыҡты». Яки икенсе тәржемәлә: «ул ерҙә тәүге көслө булды».
TAM1897 D 285.3Нимрод — үҙенә патша титулын алған тәүге кеше; патша хакимлығын тотоусы һәм асыҡтан-асыҡ патша тип йөрөгән тәүге кеше. Уның исеме үҙе хакимлыҡ иткән халыҡ араһында был төшөнсәнең ни аңлатҡанлығын төгәл сағылдыра.
TAM1897 D 285.4Ә хәҙер, был минең һүҙем түгел, ә ошо тема буйынса абруйлы бер белгестең әйткәндәре:—
TAM1897 D 285.5Нимродтың патшалығы ойошторолоу менән бөтөн боронғо донъя яңы тарихи этапҡа ингән. Ул яугирҙы тәүге патша тәж кейгән кеше тип күрһәткән көнсығыш традицияһы яңы биҙәк кейеү йәки провинцияны яулап алыуҙан да әһәмиәтлерәк фактҡа ишаралай. Уның хакимлығы донъяға идара итеүсе менән идара ителеүселәр араһындағы мөнәсәбәттәрҙең яңы системаһын индерҙе. Элекке хакимдарҙың вәкәләте туғанлыҡ тойғоларына таянһа, башлыҡтың өҫтөнлөге ата-әсә контроленең сағыу мисалы булды. Нимрод, киреһенсә, территория суверены ине, һәм кешеләрҙе тик шул территорияның йәшәүселәре булараҡ ҡына, шәхси бәйләнештәрҙе иҫәпкә алмайынса үҙ контролендә тотто. Әлегә тиклем ҡәбиләләр — киңәйтелгән ғаиләләр — йәмғиәт булған; хәҙер иһә милләт, сәйәси берләшмә — Дәүләт барлыҡҡа килде. Был мәлдән башлап донъяның сәйәси һәм социаль тарихы айырым, хатта ҡайһы бер мәлдәрҙә бер-береһенән ситләшкән булып ҡала. — Библия империялары, б. 51.
TAM1897 D 285.6Шулай итеп, дәүләттең килеп сығышы нимәлә булды?