मिस्रदेशः च इज़राएलदेशः
TAM1897 Q1 20.8गुरुवासरे सायंकाले, मार्च् ४, १८९७ तमे प्रदत्तः उपदेशः सामान्यसम्मेलन-बुलेटिन्, प्रथम-त्रैमासिकम्, १८९७, खण्डः २, अंकः १, पृ. २०–२६ इत्यत्र मुद्रितम्।
TAM1897 Q1 20.9अस्माकं प्रथमपाठेन राज्यस्य उत्पत्तिः प्रदत्ता; इतिहासे प्रथमराज्यस्य संस्थापनम्। अस्माकं द्वितीयपाठेन इतिहासे चर्च्-राज्ययोः पृथक्करणस्य प्रथमं उदाहरणं प्रदत्तम्। तस्मिन् प्राचीनकाले प्रभुना स्पष्टतया निर्दिष्टम् यत् चर्च्-राज्ययोः पृथक्करणं पूर्णतया भवेत्। अद्य रात्रौ वयं एतयोः उभयोः अनुगमिष्यामः यावत् ते पुनर्मिलन्ति एकस्मिन् देशे।
TAM1897 Q1 20.10निमरॉदः कुशस्य पुत्रः आसीत्; कुशः इथियोपियायाम् वसति स्म; कुशः हामस्य पुत्रः आसीत्; मिस्रं च हामस्य भूमिः आसीत्। एवं वयं निमरॉदस्य वंशपरम्परां प्रत्यक्षतया मिस्रदेशपर्यन्तम् अनुसरामः; तस्य आदर्शं अपि मिस्रदेशपर्यन्तम् अनुसर्तुं शक्नुमः। यद्यपि निमरॉदः प्रथमः राजमुकुटं धृत्वा प्रथमः राजा इति उपाधिं वहन् राज्यस्य अधिकारं प्रतिपादितवान्, तथापि मिस्रदेशे तस्य उदाहरणं सर्वेषु अवस्थासु पूर्णतया अनुसरितम्, पूर्णतया प्रतिष्ठितम्।
TAM1897 Q1 20.11इजिप्टे निम्रोदस्य कालानन्तरम् एव राजा आसीत्; तेन राजपदस्य अधिकारस्य च अपहरणात् परमेव। यतः स्मर्तव्यम् यदा निम्रोदः एतत् कृतवान् तदा तत् ईश्वरविरोधे, जनानां ईश्वरकल्पनाविरोधे च, तस्य च ज्ञानाविरोधे आसीत्। तस्मिन् काले जनाः अवगच्छन् यत् अत्र निम्रोदः ईश्वरस्थानं गृह्णाति; तस्य नाम च तदा तस्य कर्मणः प्रचलितदृष्टिकोणान् सूचयति। मिस्रदेशे अपि एव प्रकारः अनुष्ठितः। मिस्रदेशीय अभिलेखाः प्रमाणयन्ति यत् मिस्रस्य प्रथमाः शासकाः देवाः आसन्, अनन्तरं अर्धदैविकाः, ततः मानवाः राजानः आसन्।
TAM1897 Q1 20.12एवं पश्यसि यत् तस्मिन् देशे क्रियाविधिः शिनारे इव आसीत्। मिस्रे राजा स्वेच्छया उद्घोषितया च जनानां प्रति ईश्वरस्थानं आसीत्। जनाः तं तथा एव पश्यन्ति स्म। सूर्यः देवः आसीत्; मिस्रराजा सूर्यपुत्रः आसीत्। सः जनानां प्रति ईश्वरः आसीत्। जनाः तस्य श्वासे एव जीवन्तः स्म। सः तेषां प्राणश्वासः आसीत्। ते तस्मात् आत्मनः प्राणान् गृह्णन्ति स्म। तेभ्यः सः “जीवनदायकः, नित्यसूर्यरूपः” आसीत्। (पश्यत् “Empires of the Bible,” अध्यायः ७, परिच्छेदाः २७, ३८, ४३, ४४, ४९, ६४, ७१–८३, ९६, १०२; अध्यायः १४, परिच्छेदाः १५, १६।) एवं मिस्रदेशे राजा न केवलं देवस्य प्रतिनिधिः वा उपराजा आसीत्; स एव देवरूपः आसीत्। देवजीवनं राजे निवसत्, राजेण च जनान् प्राप्तम्। एवं राजा जनानां जीवनरूपेण आसीत्, यतः तस्मिन् महाव्यापकः सर्वव्यापी देवः सूर्यः प्रतिरूपेण आसीत्। देवस्य कश्चन गुणः नासीत् यः राजा जनानां समक्षं न प्रतिनिधित्वं अकुर्वत्। एवं आसीत् प्राचीनमिस्रदेशे राजतन्त्रस्य शासनव्यवस्था।
TAM1897 Q1 21.1अथ कैल्दीयां प्रत्यागच्छ यदा ईश्वरः चर्च् राज्येभ्यः पृथक् कृतवान् यथा पूर्वपाठे पठितम् यदा सः अब्राहामाय उक्तवान् “निष्क्रम स्वदेशात् स्वजात्यात् च पितृगृहात् च यया भूमिं अहं त्वां दर्शयिष्यामि।” च मनसि धारय यत् यावत् अब्राहामः स्वजातीनाम् अन्तिमेभ्यः पृथक् न अभवत् तावत् प्रभुः तं देशं न दर्शयत्। अब्राहामः प्रथमं स्वदेशात् पृथक् अभवत्; द्वितीयं पितृगृहात्; तृतीयं स्वजातीनाम्। यावत् लूतः सोदोमस्य उपत्यकां गतः तावत् ईश्वरः अब्राहामाय देशं न दर्शयत्। उत्पत्ति १३:१४–१५। यदा ईश्वरस्य आह्वानं अब्राहामाय कृतम्, स च स्वदेशात् हृदयेन च आत्मनः च सर्वतः वियुक्तः, पितृगृहात् च स्वजनात् च वियुक्तः, यत्र च ईश्वरः तं स्थापयितुम् इच्छत् तत्र स्थितः, तदा ईश्वरः तस्मै अवदत्, “अधुना नेत्राणि उत्थापय, यत्र त्वं स्थितः असि तत्र उत्तरं दक्षिणं पूर्वं पश्चिमं च पश्य; यत् भूमिं त्वया पश्यते तां सर्वाम् तव दास्यामि, तव च वंशजनां सर्वदा।” अहं तां शाश्वतस्वामित्वार्थं दास्यामि।
TAM1897 Q1 21.2अधुना अहं युष्मान् पृच्छामि—यदा ईश्वरः अब्राहामाय नेत्रयोः उत्थापयित्वा पश्य इति आज्ञापयत्, किं अब्राहामः तदा अधिकं दृष्टवान् यत् सः ईश्वरस्य आज्ञा विना एव नेत्रयोः उत्थाप्य पश्येत्?
TAM1897 Q1 21.3(सभा) आम्।
TAM1897 Q1 21.4तर्हि सः किञ्चित् अवलोकितवान् यत् यदि ईश्वरः न आज्ञापयत् तर्हि सः न पश्येत्। यदा च ईश्वरः तं दृष्टिं उत्थापयितुं अवलोकयितुं च आज्ञापयत्, यत् स अवलोकितवान् तत् भूमिः आसीत् यां ईश्वरः तस्मै प्रतिज्ञातवान्। तस्मिन् काले ईश्वरः तस्मै प्रतिज्ञातभूमिं दर्शयत्, सा च देशः आसीत् यत्र प्रभुः तं आहूतवान्। तत्काले सः तां तस्मै न दत्तवान्, “न, पादस्पर्शाय अपि न।” तथापि सः प्रतिज्ञातवान् यत् सा तस्मै स्वामित्वार्थं दास्यते, तथा तस्य वंशजेभ्यः अनन्तरम्। सः नित्यं स्वर्गदेशं पश्यत्; यः देशः आधारशिलानगरयुक्तः, यस्य निर्माता च स्थापकश्च ईश्वरः। तत्र आसीत् प्रतिज्ञा यत् सः जगत् उत्तराधिकारी भविष्यति; आब्राहामः च तद् श्रद्धाजनितेन धर्मेण प्राप्तवान्। ततः यदा ईश्वरः आब्राहामाय उक्तवान् यत् सः तं देशं पश्येत्, च तं स्वयम् अपि तस्य वंशजनां च नित्यस्वामित्वार्थं दास्यति, तदा सः किं पश्यत्? जगत्?
TAM1897 Q1 21.5(स्वरैः) सः आगामि जगत् अपश्यत्।
TAM1897 Q1 21.6तत् एव तस्य तदात् आरभ्य देशः आसीत्। “यदि ख्रिस्तस्य स्युः, तर्हि अब्राहमस्य बीजं स्युः, प्रतिज्ञायाः अनुसारेण च वारिसः।” तत् भवतः देशः, मम च देशः। अहो! कल्प्यताम् कस्यचित् येन अन्यदेशे तुष्टः स्यात्, अथवा अन्यदेशे अभिरुचिः स्यात्, अथवा अन्यदेशे किंचित् स्नेहः स्यात्, तस्य कल्पनायाः कति संकीर्णता, कति च अयोग्यता। कथं कश्चित् एवं कर्तुं शक्नोति, यदा तस्य नेत्राणि तस्मिन् देशे स्थितानि सन्ति, यं देशं ईश्वरः तं प्रदर्शितवान्, यत्र च सः तं आह्वयति।
TAM1897 Q1 21.7अब्राहामः मृतः। इसहाकः जीवित्वा मृतः। याकोबः तस्य च कुलं मिस्रदेशं प्रति वहिताः, यथा ईश्वरः अब्राहामाय उक्तवान्— “तव वंशजः परदेशे येन ते न स्वामिनः तत्र परदेशी भवन्ति,” तत् मिस्रदेशः आसीत्। अधुना सावधानतया चिन्तय। मिस्रविषये प्रभुना प्रदत्तं एतत् वाक्यं मा विस्मर, यत् आगामिषु पाठेषु उपयोगी भविष्यति। यया देशे ते परदेशी भवित्वा प्रभुं सेवितुम् आसीत्, सा मिस्रदेशा आसीत्। ते तत्र शतशः वर्षाणि वसन्—न स्वदेशे। च स्मर यत् सा मिस्रदेशा आसीत् या वयं चित्रितवन्तः स्म, यत्र राजा ईश्वरस्थानं धारयन् जनानां कृते ईश्वररूपेण आसीत्।
TAM1897 Q1 21.8अस्माभिः क्षणिकं एतत् गिरिजासमूहं पुनरवलोक्य पश्याम यत् प्रभुः तेन सह कुर्वन् आसीत्। अस्माकं पुरतः रात्रौ देशं दर्शयन्ती एकं मानचित्रं अस्ति। अत्र कल्देया अस्ति यत्र आब्राहमः आहूतः आसीत्; स च मेसोपोटामियाम् हाराणं प्रति आरोहत् यत्र तस्य पितुः निधनम् अभवत्। तत्र सः पितुर्गृहात् पृथक्कृतः, अनन्तरं सः तं प्रदेशं प्राप्तवान् यत्र सः लोतात् अपि पृथक्कृतः।
TAM1897 Q1 21.9यदा अब्रामः अस्मिन् प्रदेशे आसीत्, तदा इतिहासे घटना अभवत् यतः पूर्वदेशीयैः राष्ट्रैः पश्चिमदिशं प्रति विजयं प्राप्तवन्तः, एवम् मिस्रस्य सीमापर्यन्तम्। किन्तु यदा इजराइलः मिस्रं गतवान्, अथवा तस्य किंचित् पूर्वम्, तदा मिस्रसम्राज्यम् अस्मिन् समस्ते पूर्वदेशे व्याप्य आसीत्। तत् मिस्रदेशं व्याप्य इथियोपियापर्यन्तं प्रसारितम्, एशिया-माइनरस्य दक्षिणपश्चिमसीमां आर्मेनिया-अस्सिरिया-शिनारपर्यन्तं व्याप्य; यतः मिस्रसाम्राज्येन तदाज्ञातजगत् पूर्वप्रदेशः समग्रतः आच्छादितः। मिस्रसाम्राज्यं स्वकाले यथा रोमसाम्राज्यं स्वकाले तथा च अनन्तरजातीनां साम्राज्यानां इव सार्वत्रिकम् आसीत्।
TAM1897 Q1 21.10इतिहासः यदा पूर्वात् आरभ्य लिखितः आसीत्, च एतेषां देशानां राजानः पश्चिमप्रदेशे अपि इजिप्तस्य सीमां पर्यन्तं विजयी अभवन्, तदा ईश्वरः कनान् देशे स्वचर्चं संस्थापयत्, यतः तत्र आगमनप्रवासनकुलानां मध्ये सत्येश्वरस्य ज्ञानस्य जीवितं धारयितुं। यदा मिस्रराज्यं अस्मिन् देशे सर्वत्र व्याप्यते, च विश्वस्य साम्राज्याधिष्ठानं मिस्रराजधानी एव आसीत्, तदा ईश्वरः स्वजनान् मिस्रदेशं आनयत्, यतः सर्वेषां राष्ट्राणां राजदूताः शासकाः च, ये सर्वेभ्यः देशेभ्यः मिस्रराजधानीं प्रति गच्छन्ति, ईश्वरजनानां सह सम्पर्कं कुर्वन्ति।
TAM1897 Q1 21.11मिश्रे ईश्वरः स्वजनान् गोशेनदेशे प्रतिष्ठापयत्, यः देशः मूर्तिपूजकराष्ट्राणां च मिश्रराजधानीयाः च मध्ये मार्गवत् आसीत्। यतः ते जनाः तेषां राजदूताः तेषां च शासकाः गोशेनमार्गेण गच्छन्ति, यः मार्गः ईश्वरजनानां निवासभूमिः आसीत्, तेन तेषां चित्तं सत्यदेवस्य प्रति आकर्षितम् अभवत्।
TAM1897 Q1 22.1मिसरे अपि यूसुफः सिंहासनपार्श्वे आसीत्, यतः मिसरं आगच्छन्तः राजदूतः यूसुफं मिलित्वा सः तेभ्यः सत्यदेवस्य ज्ञानं ददाति। यूसुफस्य मृत्युनन्तरम् तस्य ख्यातिः च प्रभावश्च मिसरस्य राजधानीमध्ये मूसोः पर्यन्तं अवशिष्टः। ततः मूशे राजमहालये सिंहासनपार्श्वे आसीत्। न केवलं यथा यूसुफः आसीत् तथा, अपि तु मूशे सिंहासनस्य प्रथमपदे स्थितः, यतः सः फाराओः कन्यायाः पुत्रः आसीत्। फाराओः कन्या फाराओः भार्या आसीत्; अतः मूशेः फाराओः कन्यायाः पुत्रत्वेन द्विगुणितः वैधः राजसिंहासनवारिसः अभवत्। यदि फाराओः भार्या तस्य कन्या न आसीत्, तस्याः दत्तप्रथमपुत्रः राजसिंहासनवारिसः अभवत्। पुनश्च यदि फाराओः अन्यया भार्यया सह अन्ये अपि सन्तानः नासन् तर्हि तस्य कन्या सिंहासनस्य उत्तराधिकारिणी अभवत्। किन्तु यदा फाराओः कन्या फाराओः भार्या आसीत् तदा तस्याः दत्तपुत्रः द्विगुणेन सिंहासनस्य उत्तराधिकारी अभवत्। तस्य मिस्रस्य सिंहासनस्य उत्तराधिकारस्य अधिकारः यत् तदा जगत् सिंहासनम् आसीत्, विवादितः न आसीत्।
TAM1897 Q1 22.2तस्मिन् काले मिस्रराजा प्रायः अशीतिवर्षीयः आसीत्, अतः मूशेः च तस्य द्विगुणित-उचित-सिंहासन-स्थाने च विश्वव्यापि मिस्रसाम्राज्यस्य सर्वशक्ति-स्वामित्वे च केवलं अल्पं अन्तरालम् आसीत्। तस्मिन् अपि समये प्रतिज्ञायाः समयः समीपगतः यः ईश्वरः अब्राहामाय शपथं कृतवान्। मोशेः तद् विश्वासितवान्। अतः सः स्वेच्छया पूर्णतया च इजिप्तस्य सिंहासनं सर्वं च सामर्थ्यं वैभवं च त्यक्तवान्—सः “फाराओनपुत्र्याः पुत्र इति कथितुम् अस्वीकारितवान्।”
TAM1897 Q1 22.3मूशेः आब्रहाम् प्रति ईश्वरस्य शपथेन प्रतिज्ञायाः समयः समीपगतः इति श्रद्धां अकुर्वत्। तथापि वयं तस्य श्रद्धां कुर्मः वा न कुर्मः इति निश्चितुं उचितम्; यतः यदि वयं तस्य श्रद्धां निश्चितवन्तः स्म, तर्हि मूशेः तस्मिन् श्रद्धायाम् अधिकं पश्येम। प्रेरितानां कर्मसु सप्तमः अध्यायः श्लोकः सप्तदश पश्यत—
TAM1897 Q1 22.4यदा प्रतिज्ञायाः समयः समीपम् आगतः यः ईश्वरः अब्राहामाय शपथं कृतवान् तदा इजिप्ते जनाः वृद्धिं प्राप्त्वा बहुलतां च प्राप्तवन्तः।
TAM1897 Q1 22.5यदा मूशेः जन्मसमये, फराओ मन्यत् तान् नाशयितुम्, यतः ते न वृद्धिं यान्ति न च शक्तिं प्राप्नुवन्ति येन ते देशं त्यक्तुं समर्थाः स्युः। मुख्यतया इजिप्ते न केवलं यहूदयः परदेशिनः आसन्, अपितु बहवः परदेशिनः आसन्—ये अन्यदेशात् इजिप्ते बन्धकैः आनीताः। तस्मात् तस्मिन् काले इजिप्तेषु जनसङ्ख्यायाः प्रायः एकतृतीयांशः परदेशिनः आसन्। जनानां वृद्धिवाचकः इब्रीयशब्दः सूचयति यत् ते मधुमक्षिकाः इव मत्स्याः इव वा समूहशः अवर्धन्त। यदा फराओः जनान् अतिविस्तीर्णतया वर्धमानान् तथा देशं परदेशिभिः पूरितम् अपि दृष्टवान्, तदा सः भीतः अभवत् यत् ते विद्रोहेण भूमिं गृह्य देशं त्यक्तुम् इच्छन्ति।
TAM1897 Q1 22.6अन्यत् कारणम् आसीत् यत् इजरायल् मिस्रदेशे आसीत्; यदा च मिस्रसाम्राज्येन समग्रं पूर्वं व्याप्य आसीत्, तदा राज्यशक्त्या समग्रसाम्राज्यं केवलं सूर्यपूजायै बाधयितुं दृढप्रयत्नः कृतः। तस्मिन् साम्राज्ये विविधरूपेण सूर्यपूजा प्रचलिता आसीत्, किन्तु साम्राज्यस्य सर्वशक्त्या प्रयत्नः कृतः यत् अन्ये सर्वे सूर्यपूजायाः प्रकाराः निरोध्य केवलं आकाशे निर्वस्त्रसूर्यबिम्बस्य वा तेषां पुरतः सूर्यबिम्बप्रतिमायाः एव पूजा अनुमीयते। इदानीं इजरायलाः निस्सन्देहं तं आदेशं न पालितवन्तः। ते सूर्यं न पूजयन्ति। ते ईश्वरस्य सत्यस्य पक्षे तिष्ठन्, तेषां च एतत् आचरणम् अद्यापि अस्य राज्ञः मनसि आसीत्। अन्यः राजा सूर्यपूजां बलात् प्रवर्तयितुम् यत्नं कृतवान्; किन्तु यदा एषः राजा आगतः, तदा तद् तस्य मनसि आसीत्, यत् आधारः आसीत् यत् यदि एते जनाः अवसरं प्राप्नुवन्ति तर्हि ते देशत्यागे अग्रे भविष्यन्ति इति तर्कयितुम्।
TAM1897 Q1 22.7तस्मिन् काले न केवलं अभिलेखः अस्ति यत् “जनाः वर्धिताः बहुवृद्धाः च अभवन्,” अपि तु “यत् ईश्वरः अब्राहामाय शपथेन प्रतिज्ञां कृतवान्, तस्य प्रतिज्ञायाः समयः समीपगतः।” ईश्वरः अब्राहामाय किं प्रतिज्ञां कृतवान्? ईश्वरस्य अब्राहामाय प्रतिज्ञा का आसीत्?—यत् भूमिं यत् सः दृष्टवान्, तस्य दातुम्। सा भूमिः का आसीत्?
TAM1897 Q1 22.8(स्वराः) जगत्।
TAM1897 Q1 22.9कः लोकः?
TAM1897 Q1 22.10आगामि जगत्।
TAM1897 Q1 22.11एतत् स्तेफनस्य वचनम्: “यत् ईश्वरः अब्राहामाय शपथं कृतवान्, तस्य प्रतिज्ञायाः समयः समीपम् आगतः।” किम् आगतः? त्वं किम् विश्वासं करोति? किं त्वं विश्वासं करोति यत् ईश्वरस्य तस्य भूम्याः आब्राहामाय दातुं समयः समीपः आसीत् यां सः तस्मै दर्शितवान्? उक्तम् अस्ति— “आब्राहामाय।” अन्ये अपि तत्र स्युः, परन्तु आब्राहामाय एव आसीत्। न आब्राहामात् विना अन्यः कश्चित्; किं तु आब्राहामः च तस्य वंशजः च। “सः न अवदत्— ‘बीजानां इव बहुषु’; किं तु एकस्य इव— ‘तव वंशजे, यः ख्रीष्टः अस्ति।’”
TAM1897 Q1 22.12तर्हि किं प्रतिज्ञायाः समयः समीपः आसीत् यदा ईश्वरः अब्राहामाय च मसीहाय च तां भूमिं दास्यति यां ईश्वरः अब्राहामाय दर्शितवान्? अहं न पृच्छामि यत् त्वं एतत् पूर्वमेव चिन्तितवान् वा न वा। अहं पृच्छामि यत् यत् उक्तम् अस्ति तत् त्वं विश्वाससि वा। अहं तस्य व्याख्यानं कर्तुं न प्रयतिष्ये। यदा वयं एकवारं एतत् विश्वासं कुर्मः तदा तस्य व्याख्यानस्य आवश्यकता नास्ति, यतः एवमेव उक्तम् अस्ति। श्लोकानां उद्धरणं विना एव, बाइबिलस्य ज्ञानात् भवतः पर्याप्तं ज्ञातम् यत् ईश्वरः एतत् वचनं सर्वदा अब्राहामाय तस्य च वंशजाय दत्तवान्। न कदापि केवलं वंशजाय अब्राहामविना। न कदापि केवलं अब्राहामाय वंशजेन विना—च “वंशजेभ्यः न” इति, किं तु “तव वंशजे” इति। तर्हि यदा वचनस्य समयः समीपम् आगतः यत् तत् अब्राहामाय दातुं, तर्हि अन्यस्मै कस्मै आगतम्?—ख्रिस्ते। कथं अब्राहामाय आगमिष्यति?—ख्रिस्तेनैव।
TAM1897 Q1 22.13एस्. एच्. लेन्—यदा प्रतिज्ञा इशाकयोः याकूबयोश्च पुनरुक्ता आसीत्, किं भाषा एव न समान आसीत्?
TAM1897 Q1 22.14आम्। सदा एव एकमेव आसीत्।
TAM1897 Q1 22.15एस्. एच्. लेन्.—तर्हि प्रश्नः स्यात्, किं स्तेफनस्य उद्घोषणस्य पूर्त्यर्थं अब्राहामः अनिवार्यतया तत्र उपस्थितः आसीत्?
TAM1897 Q1 23.1आम्, यतः सर्वदा एव उक्तम् अस्ति— “ते च तव वंशजाय” इति। किन्तु अन्याः श्लोकाः आगमिष्यन्ति याः तद् निश्चितानि कुर्वन्ति।
TAM1897 Q1 23.2अधुना केवलं एकं वचनम्। याकूबः मिसरे मरणं प्राप्तवान्, तं भूमौ प्रति वहित्वा तत्रैव दफनं कृतम्। यूसुफः मिसरे मरणं प्राप्तवान्, परन्तु सः उक्तवान्—मा मां दफनयतु; न तु भूमौ अपि। यूसुफः न इच्छत् यत् ते तं पलिस्तीनादेशं प्रति वहन्ति, यत्र याकूबः आनीतः दफितश्च आसीत्। यूसुफः उक्तवान्—ईश्वरः युष्मान् पश्यिष्यति। त्वम् मम शवम् धारय। यदा च ईश्वरः त्वां पश्यति तदा मां सह गृहाण। मम अस्थीन् अपि सह गृहाण। ते च तथा कृतवन्तः। यदा ते भूमौ आगमिष्यन्ति तदा कुत्र भूमिः आसीत् या ईश्वरः अब्राहामाय प्रतिज्ञायाम् अभिप्रेतवान्?
TAM1897 Q1 23.3(समुदायः) आगाम्यः लोकः।
TAM1897 Q1 23.4किं न पश्यसि यत् यूसुफ् एतस्मिन् लोके दफनं भविष्यति इति कदापि न अपेक्षितवान्?
TAM1897 Q1 23.5अन्यदृष्ट्या पश्य। वचनम् अस्ति – “यत् ईश्वरः अब्राहामाय प्रतिज्ञां कृतवान्, तस्य प्रतिज्ञायाः समयः समीपम् आगतः।” ईश्वरः अब्राहामाय यत् भूमिं तस्य दर्शितवान्, तां शाश्वतस्वामित्वार्थं दातुं प्रतिज्ञां कृतवान्। किन्तु अब्राहामः मृतः आसीत्, शताब्दशः वर्षाणि मृतः। तर्हि कथं ईश्वरः मृतकाय अब्राहामाय भूमिं दातुं शक्नोत्? स्पष्टतया न शक्नोत्। तर्हि यथा ईश्वरः अब्राहामाय भूमिं दातुं शपथं कृतवान्, यथा तस्य शपथसमयः समीपः आसीत्, तथा च अब्राहामः मृतः आसीत्, निश्चितम् यत् यावत् स मृतः आसीत् भूमिं तस्मै दातुं न शक्यते; तथा च निश्चितम् यत् तस्य पुनरुत्थानसमयः समीपः आसीत्, यदा ईश्वरः तस्मै शाश्वतस्वामित्वार्थं शपथं कृत्वा भूमिं दातुं शक्नोति। एतत् दृष्ट्वा किं न पश्यसि यतः यूसुफ् स्वदेहं दफनार्थं न अनुमन्यत्—यथा याकोबस्य कनानदेशे दफनम् अभवत् तथा न? सत्यं यत् यूसुफ् मन्यत् यत् ईश्वरः अब्राहामाय भूमिं दातुं प्रतिज्ञां कृत्वा तस्य समयः समीपः आसीत्, अतः सः अब्राहामेण सह उत्तराधिकारं प्राप्तुम् अपेक्षत्।
TAM1897 Q1 23.6(स्वरः) किं न तद् प्रतिज्ञा ईश्वरस्य अब्राहामाय कृतप्रतिज्ञा इति, या उत्पत्तिग्रन्थस्य पञ्चदशे अध्याये निर्दिष्टा?
TAM1897 Q1 23.7आम्, एत एव तत्, ईश्वरस्य कृते धन्यवादाः। ततः यूसुफः मृत्वा मिसरे मृतानाम् संस्कारेण संरक्षितः, शवपेटिकायाम् स्थाप्य, यदा इजरायलाः मिसरात् निर्गताः, तदा चत्वारिंशत् वर्षाणि मरुभूमौ तेषां सह यूसुफस्य अस्थयः वहिताः; सर्वं तं कालं यूसुफस्य शवः तेषां पुरतः नेत्रयोः समक्षं प्रतिदिनं आसीत्, तेषां अविश्वासाय भर्त्सनारूपम् आसीत्।
TAM1897 Q1 23.8बहवः जनाः, मया दृष्टम्, स्तेफनस्य भाषणस्य तं श्लोकं पठित्वा, तस्य व्याख्यां अनेके प्रकारेण कुर्वन्ति, न तु यत् तत्र उक्तम् तत् श्रद्धया स्वीकरोति, न च यत् ईश्वरः अब्राहामाय देशं दातुं प्रतिज्ञां कृत्वा तं देशं प्रदर्शितवान् इति प्रतिज्ञां पश्यति। किन्तु यूयं सहमताः यत् भूमिः या ईश्वरः अब्राहामाय दर्शितवान् सा न इदं जगत्, परं परं जगत् आसीत्? सा एव भूमिः या ईश्वरः तस्मै दातुं शपथं कृतवान्; सा एव भूमिः या सः अपेक्षत्। सा एव भूमिः यस्यां नगरम् आसीत् यत् सः अपेक्षत्, यस्य शिल्पकर्ता च निर्माता च ईश्वरः अस्ति। सः च न चिन्तयत् पुनरागमनाय अवसरं तस्मात् देशे यतः सः निर्गतः।
TAM1897 Q1 23.9सर्वदा ईश्वरस्य शपथः आसीत् यत् सः भूमिं अब्राहामाय तस्य च वंशजाय दास्यति। यदा ईश्वरः तद् अपहरत् तदा ‘बीजान्’ इति न योजयेत्; यदा ईश्वरः तद् अपहरत् तदा ‘स्’ इति न योजयेत्। ‘सः न वदति – “बीजान्” इति बहुषाम् इव; किन्तु एकस्य इव – “तव वंशजाय” इति, यः ख्रिस्तः अस्ति।’ ते बहवः आसन्, तत् सत्यम्। त्रिंशल्लक्षाः एव मिस्रदेशात् निर्गताः, परन्तु येभ्यः ईश्वरः उक्तवान् “तुभ्यं च तव वंशजाय च” इति, यः “एकस्य इव” “यः ख्रिस्तः अस्ति” च, ते न एते। किं पश्यसि? यदा त्वं “तुभ्यं च तव वंशजाय च” इति पठसि, तदा इजराएलस्य जनसमूहः मनसि मा धारय। यदा ईश्वरः “s” इति प्रत्ययं अपहरति, तदा वयं तत्र स्थापयितुं कदापि न अर्हामः। वयं मनसि अपि तत्र स्थापयितुं न अर्हामः। वंशजः कः आसीत्?—ख्रीष्टः। यदा सः वदति, “तुभ्यं च तव वंशजाय च,” त्वं अहं च न अन्यथा पठितव्यम्, किन्तु “ते च ख्रीष्टाय च दास्यामि” इति, शाश्वतस्वामित्वार्थम्। वयं तत्र ख्रीष्टात् अन्यं कञ्चन स्थापयितुं न अर्हामः, ख्रीष्टद्वारा एव तु अर्हामः। ते च ख्रीष्टाय च दास्यामि।
TAM1897 Q1 23.10स्टीफेन् वदति— “यत् ईश्वरः अब्राहामाय शपथेन प्रतिज्ञां कृतवान्, तस्य प्रतिज्ञायाः समयः समीपगतः।” स्टीफेन् एतत् बाइबलात् प्राप्तवान्। अहं इच्छामि युष्माभिः अवगन्तव्यम् यत् तत् न तु तदा स्टीफेनाय पवित्रात्मना विशेषप्रेरणा प्रदत्तम्, किन्तु सर्वं पूर्वमेव बाइबले आसीत्, च पवित्रात्मा स्टीफेनस्य माध्यमेन एतेभ्यः दत्तवान्, यत् सः पूर्वमेव बाइबले पठितवान् तानि विषयान् तस्य मनसि स्मारयित्वा। कृपया निर्गमनस्य षष्ठं अध्यायं पश्यत। शास्त्रे एतत् अतीव स्पष्टम् अस्ति, अतः व्याख्यया तस्य निराकरणस्य सम्भावना नास्ति। एषः इजराइलस्य विमोचनसमयः, च प्रभुः एतत् करिष्यति। निर्गमनम् ६:१–५:—
TAM1897 Q1 23.11ततः ईश्वरः मोशेभूतम् उक्तवान्—अधुना त्वं पश्यिष्यसि यत् अहं फराओः प्रति करिष्यामि। स दृढहस्तेन तान् विमोचयिष्यति, दृढहस्तेन च तान् स्वदेशात् निष्कासयिष्यति। ईश्वरः मोशेभूतम् संभाषित्वा तं उक्तवान्—अहं ईश्वरः अस्मि। अहं अब्राहामाय, इसहाकाय, याकूबश्च सर्वशक्तिमान् ईश्वर इति नाम्ना प्रकटितवान्, परन्तु मम येहोवा इति नाम्ना ते मां न अजानन्। च मया तेभ्यः अपि संधिं संस्थापिता यत् कनानदेशं तेभ्यः दास्यामि, यः तेषां तीर्थभूमिः यत्र ते परदेशी आसन्। च मया अपि इजराएलपुत्राणां आक्रोशः श्रुतवान् यान् इजिप्तीयाः दासत्वेन धारयन्ति; च मया मम संधिं स्मृतम्।
TAM1897 Q1 23.12तस्य संधिः किम् आसीत्?—तेभ्यः भूमिं दातुम्। भूमिः किं प्रतीकं आसीत्? सा किम् आसीत्?—भूमिः, जगत्, यत् प्रभुना अब्राहामाय प्रदर्शितम्, च शाश्वतस्वामित्वार्थं दातुं प्रतिज्ञापितम्।
TAM1897 Q1 24.1(स्वरः) आगाम्यः लोकः।
TAM1897 Q1 24.2अधुना सः वदति, “अहं मम संधिं स्मरितवान्।” तत् किं सूचयति? “अहं मम संधिं स्मरितवान्।” किं सः तां विस्मरितवान्?—न; किन्तु यत् यत् सः प्रतिज्ञातवान् तत् कर्तुं अधुना समयः आगतः। यूयं स्मरथ यत् प्रकाशनग्रन्थस्य अष्टादशे अध्याये उक्तम् अस्ति—
TAM1897 Q1 24.3अहं च स्वर्गतः अन्यं शब्दं श्रुतवान्, यत् आह—निर्गच्छत तस्याः मध्यात् मम जनाः, यथा न सहभागिनः स्युः तस्याः पापेषु, न च तस्याः विपत्तीन् गृह्णियुः। यतः तस्याः पापैः स्वर्गं स्पृष्टम्, ईश्वरः च तस्याः अधर्माणि स्मरति। प्रतिदातव्या यथा सा प्रतिदत्तवती युष्मभ्यं, द्विगुणं द्विगुणेन तस्याः कर्मणाम् अनुकूलम्। या पात्रिका सा पूरिता, द्विगुणं तस्याः पूरयतु। यथा सा स्वयम् वैभवेन विभूषिता विलासेन च जीवति, तथा तस्या दुःखं क्लेशं च दत्त्व्यम्। सा हृदि वदति— अहं रानी अस्मि, न विधवा, न च शोकं पश्येयम्। अतः तस्या एकस्मिन् दिने मरणं शोकः दुर्भिक्षं च आगमिष्यन्ति, सा च अग्न्या पूर्णतया दह्यते। यतः प्रभुः ईश्वरः यः ताम् न्यायाधीशः दृढः अस्ति।
TAM1897 Q1 24.4यदा ईश्वरः तस्याः पापान् स्मरति, तदा तस्याः न्यायसमयः आगतः। यदा सः स्वसंविदं स्मरति, तदा किं समयः आगतः?—शपथपालनसमयः आगतः। किन्तु अब्राहामस्य, इसहाकस्य, याकूबस्य च संविद् किम् आसीत्?—तेभ्यः तं देशं शाश्वतस्वामित्वार्थं दातुम्, तेभ्यश्च तेषां वंशजायै दातुम्। वंशजः कः आसीत्?—ख्रीष्टः।
TAM1897 Q1 24.5तस्मात् इजराएलपुत्रेभ्यः कथय – अहं प्रभुः अस्मि, अहं च युष्मान् मिस्रदेशस्य भारैः अधस्तात् निष्कासयिष्यामि, तेषां दासत्वात् अपि विमोचयिष्यामि, प्रसारितबाहुना महतीभिः च निर्णयाभिः युष्मान् उद्धारयिष्यामि। च अहं युष्मान् मम प्रजाः इव गृह्णीष्यामि, अहं च युष्मभ्यं देवः भविष्यामि। च युष्माभिः ज्ञास्यते यत् अहं प्रभुः युष्माकं देवः अस्मि, यः युष्मान् मिस्रदेशीयभारात् उद्धारयति।
TAM1897 Q1 24.6यदि इजरायलाः तत् श्रद्धेयुः, किं ते सिनयि संधौ प्रवेशितुं कदापि आवश्यकम् अभवत्? मिस्रात् तेभ्यः सह प्रस्थानपूर्वम् एव सः उक्तवान्— “अहं भवतः ईश्वरः भविष्यामि, भवन्तः मम जनाः भविष्यथ। भवान् अवगमिष्यति यत् अहं प्रभुः अस्मि।”
TAM1897 Q1 24.7च अहं त्वां तं देशं प्रवेशयिष्यामि यस्य दाने अहं अब्राहामाय, इसहाकाय, याकोबाय च शपथं कृतवान्। च अहं तद् तव उत्तराधिकारार्थं दास्यामि। अहं प्रभुः अस्मि।
TAM1897 Q1 24.8“यत् प्रतिज्ञायाः समयः समीपम् आगतः, यत् ईश्वरः अब्राहामाय शपथं कृतवान्।” अहं त्वां तं देशं आनयिष्यामि यत् तव दातुं शपथं कृतवान्। तर्हि सा प्रतिज्ञा का? कः देशः ईश्वरः इजराएलान् नेतुम् इच्छत्? तेषां कृते कः देशः आसीत्?—आगामि जगत्। इदानीं एतत् सर्वं व्याख्यातुम् मा यतस्व। मम तस्य व्याख्यानाय किञ्चन नास्ति। यत् वचनम् उक्तम् अस्ति, तत् एव अस्ति, अहं च तस्मिन् श्रद्धामि। तस्य व्याख्यानस्य आवश्यकता नास्ति। केवलं श्रद्धा एव अपेक्ष्यते। न, स्वयमेव तस्य व्याख्यानं कर्तुं प्रयत्नं मा कुरु। यदि एतत् तव नूतनम् अस्ति, यदि त्वया तस्मिन् विषये अन्याः कल्पनाः अभवन्, तान् अत्र समायोजयितुं प्रयत्नं मा कुरु। तान् सर्वान् त्यज, पश्य एतत् किं वदति।
TAM1897 Q1 24.9पुनरपि पृच्छामि। कः प्रदेशः आसीत् यः ईश्वरः अब्राहामाय, इसहाकाय, याकोबाय च दातुं शपथं कृतवान्?
TAM1897 Q1 24.10(सभा) आगामि जगत्।
TAM1897 Q1 24.11किं त्वं तस्मिन् दृढनिश्चये स्थितुम् इच्छसि? त्वं किञ्चित्काले पूर्वं तद् सम्यक् इति सहमतवान्। अतः अस्माकं आत्मनः हितार्थम् अधुना तस्मात् न प्रत्यागच्छाम।
TAM1897 Q1 24.12(स्वरः) किं तेषां उद्धारः अभविष्यत्?
TAM1897 Q1 24.13आम्; मोक्षः तेषां आगच्छेत्। मोक्षः जगति आगच्छेत्। सर्वं तत् आगच्छेत्। किन्तु यथा अभवत् तद्भिन्नमार्गेण आगच्छेत्। जगत् यत् अनुभूतम् अस्ति तस्मात् भिन्नं अनुभवं प्राप्तम् अभविष्यत्। यदा वयं तेषां अनुभवं पश्यामः च मन्यामहे यत् एतत् एव ईश्वरः तान् आहूतवान्, तदा वयं तत् वञ्चामः। तेभ्यः तद् भयंकरं अनुभवम् अभवत् यतः ते न श्रद्धां अकुर्वन् यत् ईश्वरः तान् आहूतवान्। भ्रातरः, यदि अद्य वयं एतानि वस्तूनि यानि तदा इजरायलाय प्रदर्शितानि, यथा ते पश्यन्ति तथा पश्यामः, तर्हि वयं अपि यथा तदा इजरायलः अकुर्वत् तथा करिष्यामः। तदा इजरायलेन न दृष्टं यत् ईश्वरः तेषां कृते अभिलषत्, अतः ते न प्राप्तवन्तः यत् स तेषां कृते अभिलषत्। यदि अद्य वयं तेषु वस्तुषु इजरायलस्य दृष्टिं एव अनुवर्तयेम, तर्हि वयं अपि इजरायलस्य प्राप्त्याः अधिकं न प्राप्स्यामः। यथा वयं एतानि वस्तूनि इजरायलवत् पश्यामः, तथा अद्य वयं अपि इजरायलवत् आचरिष्यामः।
TAM1897 Q1 24.14यथा तेभ्यः सुसमाचारः प्रचारितः, तथा अस्मभ्यं अपि प्रचारितः। किन्तु ये श्रुतवन्तः तेषां विश्वासयुक्तं न मिलित्वा, प्रचारितं वचनं तेभ्यः लाभकरं न अभवत्। अतः भीष्यामः यतः अस्मभ्यं तस्य विश्रामप्रवेशस्य प्रतिज्ञा अवशिष्टा, मा कश्चन युष्माकं तत्प्राप्तौ विफलः इव दृश्येत्।
TAM1897 Q1 24.15किं एतत् अस्माकं श्रवणे श्रद्धया मिश्रितं लाभकरं भविष्यति? ईश्वरः न इच्छतु यत् इजराएलस्य अनुभवं अस्मासु पुनरावृत्तिं याति। एतत् अस्माभ्यं प्रदर्शितम् यतः वयं पलायितुं शक्नुमः।
TAM1897 Q1 24.16यत् ते ईश्वरविश्वासहीनतया न पश्यन्, तत् वयं पश्याम। यत् ईश्वरस्य तेषां कृते आसीत् तत् पश्येम, तत्र प्रवर्तेम, न यथा ते पश्यन् विफलाः अभवन्।
TAM1897 Q1 24.17निर्गमनग्रन्थस्य पञ्चदशमाध्यायं पश्य, तत्र सर्वं स्पष्टतया निर्दिष्टम्। यदा इजरायलः मिस्रदेशात् निर्गत्य रक्तसागरं अतिक्राम्य, तदा त्रयोदशवचने एतानि वाक्यानि दृश्यन्ते—
TAM1897 Q1 24.18त्वम् तव कृपया मोक्षितान् जनान् बहिः नीतवान्; तव सामर्थ्येण तान् तव पवित्रनिवासाय मार्गदर्शितवान्।
TAM1897 Q1 24.19अयं अध्यायः मोशेस्य गीतम् अस्ति। ये सियोनपर्वते स्थित्वा पशुं तस्य प्रतिमां च तस्य नामसंख्यां च जयन्ति, ते मोशेस्य गीतं गायन्ति। न तस्य गीतस्य अनुकरणात्मकं गीतम्। न तस्य सदृशं गीतम्। किन्तु ते मोशेस्य गीतं गायन्ति। निर्गमनस्य पञ्चदशमोऽध्यायः अस्माकं गीतम् अस्ति।
TAM1897 Q1 24.20ईश्वरः तान् कुत्र नेतुम् इच्छत्?— स्वस्य पवित्रनिवासाय। तद् पवित्रनिवासः कुत्र आसीत्?
TAM1897 Q1 24.21(समुदायः) “नगरं यस्य आधारशिलाः दृढाः, यस्य निर्माता च स्रष्टा च ईश्वरः।”
TAM1897 Q1 24.22अधिकम्। “जनाः श्रुत्वा भीतिं अनुभवन्ति; पलिस्तीनादेशवासिनः शोकग्रस्ताः स्युः।”
TAM1897 Q1 24.23ई. जे. वैगोनरः—तत् निश्चितम् अभवत्।
TAM1897 Q1 24.24निश्चयेन तद् अभवत्। यदा ते तं सीमां अतिक्रान्तवन्तः तदा एदोमस्य राजपुत्राः विस्मिताः अभवन्। “मोआबस्य बलवन्तः पुरुषाः कम्पः तान् गृह्णाति; कनानदेशस्य सर्वे निवासी विलीयन्ते।” निवासिभ्यः किं भविष्यति?
TAM1897 Q1 25.1(स्वराः) ते विलीयन्ते।
TAM1897 Q1 25.2ई. जे. वैगोनरः—ते पूर्वमेव विलीनाः।
TAM1897 Q1 25.3यदा ते तत्रोपरि आगताः, तदा इजराएलः पृच्छत्— “किं भवन्तः अस्मान् स्वभूमौ पारगमनाय अनुमन्यसे?” ते किं उक्तवन्तः?— “न, महोदय।” तेषां भूमौ पादस्पर्शाय अपि अनुमतिः न आसीत्। किन्तु यदि ते लोहितसागरतः एव एदोमस्य सीमां प्रति सरलमार्गेण गताः स्युः, तर्हि समग्रं एदोमं तेषां गमनपर्यन्तं विस्मये स्थिरं अभवत्। हे इजराएल, अद्यापि न अवगतम् यत् तत्र इजराएलः किं न प्राप्तवान्। भ्रातरः, यदा वयं ज्ञास्यामः यत् इजराइलः तत्र किम् न प्राप्तवान्, तदा अस्माकं प्रेरणा भविष्यति या ईश्वरस्य सामर्थ्यं आनयिष्यति, वयं च तस्मिन् श्रद्धां करिष्यामः।
TAM1897 Q1 25.4तेषां उपरि भयभीतिः पतितुम् आगमिष्यति; तव बाहुबलेन ते शिलावत् स्थिराः भविष्यन्ति; यावत् तव जनाः पारगच्छन्ति, हे प्रभो, यावत् ते जनाः पारगच्छन्ति ये त्वया अधिगताः।
TAM1897 Q1 25.5स तेभ्यः किं करिष्यति? “त्वं तान् आनयित्वा स्वविरासतः पर्वते प्रतिष्ठापयिष्यसि।” कस्य विरासतः?—प्रभुणः। किन्तु “ईश्वरः, यः भूतपूर्वकाले भविष्यद्वक्तृभिः पितृभ्यः विविधकाले विविधैः प्रकारैः भाषितवान्, स एतेषु अन्तिमदिनेषु स्वपुत्रेण अस्मभ्यं भाषितवान्, यं स सर्वस्य उत्तराधिकारीं नियुक्तवान्।” कः इजराएलम् नेतुम् आसीत्?—ईश्वरः। कुत्र?—“तव धरोहरम्;” न अस्माकम्—तव। “यदि खलु भवन्तः ख्रीष्टस्य सन्ति, तर्हि भवन्तः अब्राहामस्य बीजानि सन्ति, प्रतिज्ञायाः अनुसारेण वारिसः अपि सन्ति।” “तव धरोहरम्, हे प्रभो।” एतत् एव न। “त्वं तान् आनयित्वा स्वविरासद्-पर्वते रोपयिष्यसि, हे प्रभो, यत्र त्वया स्ववासाय निर्मितं स्थानम्।” एतत् एव न सर्वम्। “पवित्रस्थले, हे प्रभो, यत् तव हस्तयोः स्थापितम्।” कतम् पवित्रस्थानम् अस्ति यत् प्रभोः हस्तयोः स्थापितम्?
TAM1897 Q1 25.6(स्वराः) सत्यं तीर्थम्।
TAM1897 Q1 25.7निश्चयेन एव। “यत् वयं उक्तवन्तः तस्य सारः एषः— अस्माकं एवम् उच्चपुरोहितः अस्ति, यः स्वर्गे महिमाधिपस्य सिंहासनस्य दक्षिणपार्श्वे प्रतिष्ठितः; पवित्रस्थानस्य च सत्यशिबिरस्य च सेवकः, यत् प्रभुना स्थाप्यते, न मनुष्येण।” एतत् एव अद्य रात्रौ अस्माकं संभाषणस्य सारः, न वा? तत्रैव ईश्वरः इजराएलान् नेतुम् इच्छत्। किन्तु ते न पश्यन्। पश्यसि वा? तत्रैव सः अस्मान् नेतुम् इच्छति।
TAM1897 Q1 25.8किं त्वं पश्यसि यत् तत्रैव ईश्वरः तदा इजराइलम् नेतुम् इच्छत्? यदि पश्यसि, तर्हि त्वं तत् स्थानं गन्तुम् सज्जः भविष्यसि यत् इजराइलेन न प्राप्तम्। किन्तु यदि मन्यसे यत् तत् कश्चित् मानुष्यकृतं भूमिलक्षणं तीर्थम् आसीत्, यत् एव इजराइलेन दृष्टम्, तथा त्वया अपि केवलं तत् एव दृश्यते। इजराइलः च देशं न प्राप्तवान्, न च त्वम् प्राप्स्यसि। वयं इजराइलस्य दृष्टिम् अतिक्रम्य पश्यितव्यम्, अन्यथा वयं इजराइलस्य गमनसीमां अतिक्रम्य गन्तुं न शक्नुमः। किन्तु इजरायलाः यत् दृष्टवन्तः तत् अधिकं किमर्थं न दृष्टवन्तः? — ते न श्रद्धयामासन्। किन्तु त्वं अहं च इदानीं यत् इजरायलाः तदा न श्रद्धयामासन् तत् श्रद्धेम, अन्यथा यत् इजरायलाः न प्राप्तवन्तः तत् वयं कदापि न प्राप्स्यामः। यदि च वयं यत् इजरायलाः न श्रद्धयामासन् तत् श्रद्धेम, तर्हि वयं तस्मिन् उत्तराधिकारे प्रवेशयामः यत्र इजरायलाः न प्रवेशिताः, तस्मिन् वासस्थले यत्र इजरायलाः न प्रविष्टाः, ईश्वरस्य पवित्रनिवासे, तस्मिन् नगरे यस्य नीवः अस्ति, यस्य शिल्पकर्ता च निर्माता च ईश्वरः अस्ति।
TAM1897 Q1 25.9अष्टादशः श्लोकः— “भगवान् सर्वदा चिरं राज्यं करोति।” सः स्वयमेव तेषां अधिपत्यं कर्तुम् इच्छति; न पुनरपि फाराओ; न पुनरपि निमरोधः; न पुनरपि मूर्तिपूजकाः; न पुनरपि विद्रोहीजनाः। ईश्वरः इजराइलान् धन्यं देशं नेतुम् इच्छत्, तत्र च सदा सर्वदा शासयितुम्; किन्तु ते न अवगच्छन्। अहो, प्रभुं न श्रद्धित्वा ते कियत् न प्राप्तवन्तः! अहो, वयं अपि एतेषु वर्षेषु कियत् न प्राप्तवन्तः! यतः यथा अहं श्वः रात्रौ भवताम् पठिष्यामि, यदि वयं केवलं प्रभुं श्रद्धितवन्तः स्म, तर्हि वयं बहुकालात् तत्र आगतवन्तः स्म। ईश्वरः एवम् वदति, तथा च एवम् अस्ति। अस्माकं अस्मिन् निवासे रात्रौ किञ्चित् कार्यम् नास्ति। अत्र किंचिदपि कार्यं नास्ति, यतः जगति अस्माकं किंचिदपि कार्यं नास्ति। तथापि जगतः मध्ये वसतः अयं अस्माकं स्थानम्। परन्तु वयं जगतः मध्ये कदापि न भवेम। वयं बहुकालात् पूर्वमेव ईश्वरस्य राज्ये भवेम। एतत् सत्यम्, भ्रातरः। अत्र एकस्मिन् एव विषये अन्ये एकघण्टे यत् वयं प्रकाशयितुं शक्नुमः तत् अपि बाइबिल् मध्ये अधिकम् अस्ति।
TAM1897 Q1 25.10अधुना मूशेः एतत् सर्वं श्रद्धया आसीत्। सः श्रद्धया आसीत् यत् प्रतिज्ञायाः पूर्त्यर्थं समयः समीपः आसीत्। किन्तु सः शीघ्रं मिस्रस्य सिंहासनं अधिष्ठातुम् आसीत्। सः राजा भविष्यति। सः शासनं कर्तुम् आसीत्; पदं धारयितुम्, यत् कस्यापि नगरस्य महापौरस्य वा लिपिकस्य पदेन श्रेष्ठतरम् आसीत्। सः न केवलं राज्यं, अपि तु साम्राज्यं शासनं कर्तुम् आसीत्; विश्वस्य साम्राज्यम्, च तत् तस्य अधिकारः आसीत्। द्वैरधिकारात् तत् तस्य आसीत्। तस्मै पदवीलाभार्थं प्रयत्नं कर्तुं न आवश्यकम्। तत् स्वयमेव तस्मै पतितव्यम् आसीत्, न च कश्चन तस्य अधिकारं विवादितुं समर्थः आसीत्। सिंहासनं प्राप्तुं केवलं एकः पादक्रमः आसीत्; यावत् एषः फाराओ म्रियते, स च प्रायः शतवर्षीयः आसीत्। तदा एषः मूशे विश्वराजा भविष्यति, यतः मिस्रसाम्राज्यं विश्वव्यापि आसीत्।
TAM1897 Q1 25.11तस्मिन् अपि समये इजरायलः क्लेशग्रस्तः आसीत्। इजरायलः दमनग्रस्तः, उत्पीडितः च ईंटभट्टिषु कर्म कर्तुं बाधितः आसीत्। मूशेन एवम् उक्तुं शक्यते आसीत् – “अधुना अस्माकं जनाः दमनग्रस्ताः, उत्पीडिताः च सन्ति; ते स्वदेवतायाः कारणात् दुःखं अनुभवन्ति; परन्तु दीर्घं न भविष्यति, यतः फिरौनः प्रायः शतवर्षीयः अस्ति, दीर्घं जीवितुं न शक्नोति। ततः अहं सुधारं आनयिष्यामि।” अहं एतत् शासनं सम्यक् स्थापयिष्यामि। अहं सम्यक् शासनं करिष्यामि। न एतेषां दुष्टफाराहनानां इव। अहं ईश्वरं विश्वासामि। अहं ख्रिश्चनः अस्मि, अतः ख्रिश्चनत्वेन अहं शासनार्थं अधिकं अर्हः अस्मि। सः न केवलं तेषां भारान् अपहरितुं शक्नोत्, अपि तु तान् पदाधिकारेण विभूषयित्वा ईश्वरजनान् द्वारा जगत् शासनं कर्तुं समर्थः आसीत्। किं मार्गः न उद्घाटितः आसीत्? सिंहासनं प्राप्तुं केवलं एकः पादक्रमः एव आसीत्, सः शीघ्रमेव कर्तव्यः आसीत्। किन्तु वयं पश्यामः यत् सः ख्रिश्चनः तादृशपरिस्थितिषु किं कृतवान्। हिब्रूनां एकादशं अध्यायं पश्य। सूक्ष्मतया पश्य, सावधानतया पठ, यत् तत्र उक्तम् अस्ति तत् पश्य। चतुर्विंशतितमं श्लोकम्—
TAM1897 Q1 26.1विश्वासेन मूशे यदा वयस्कः अभवत्, तदा सः फराओः कन्यायाः पुत्र इति कथितुम् अस्वीकारयत्।
TAM1897 Q1 26.2फाराओनपुत्र्याः पुत्र इति कथितुम् अस्वीकारः किम् आसीत्?—राजा भवितुम् अस्वीकारः। सिंहासनम् तत्र आसीत्। तत्र गन्तुं केवलं एकः पादक्रमः एव आसीत्। किन्तु सिंहासनारोहणस्य तत्र उपवेशनस्य च स्थाने, सः तद् त्यक्त्वा अधस्तात् अवतीर्णः। सः मिस्रस्य सिंहासनं, मिस्रस्य सर्वं धनसंपदां च कामसुखं च परित्यज्य अन्यं देशं अभिमुखीकृतवान्; यतः आगतः कालः यदा ईश्वरः स्वजनान् ततः देशतः अत्र देशं आह्वयिष्यति। मूशेः येशु-ख्रिस्ते श्रद्धा आसीत्, अतः सः धर्मराज्ययोः पृथक्त्वे अपि श्रद्धां अकुर्वत्। अतः सः राज्यात् पृथक्त्वं कृत्वा धर्मसमाजे पूर्णहृदयेन स्थितवान्। ईश्वरः तं अस्मात् देशतः आहूतवान्, यथा सः पूर्वमेव तस्य पितरं अब्राहमं स्वदेशात् आहूतवान्। किन्तु एतत् एव न। शृणु: “ईश्वरजनानां सह क्लेशं भुक्तुम् इच्छन्, न तु क्षणिकं मिस्रदेशस्य सुखानुभवाय?”
TAM1897 Q1 26.3(सभा) पापः।
TAM1897 Q1 26.4पापम्? स राजसिंहासनस्य वारिसः आसीत्। तर्हि किं आसीत् यत् सः मिस्रस्य सिंहासनम्, जगत् शक्तिम्, जगत् सुखानि च राज्यशासनम् मनसि स्थापयत्? किं आसीत्?—पापम्। तथा कथ्यते किम्?
TAM1897 Q1 26.5(स्वरः) आम्।
TAM1897 Q1 26.6किं त्वं तत् विश्वाससि?
TAM1897 Q1 26.7(स्वरः) आम्।
TAM1897 Q1 26.8तर्हि इजरायलाय किं पापम् आसीत्?
TAM1897 Q1 26.9(स्वरः) आम्।
TAM1897 Q1 26.10अधुना किम् अस्ति?
TAM1897 Q1 26.11(स्वरः) पापः।
TAM1897 Q1 26.12भ्रातॄणः, बाइबिलग्रन्थे केचन विषयाः सन्ति येषाम् विषये चिन्तनं कर्तव्यम्। “देवजनानां सह क्लेशं भुक्तुम् इच्छन्, न तु क्षणिकपापसुखानां।” किन्तु न विस्मरन्तु यत् अत्र निर्दिष्टानि पापसुखानि वस्तुतः मिस्रस्य सुखानि सन्ति; मिस्रस्य राजा भवितुम् सुखम्, पृथिवीशासने पदं धारयितुम् सुखम्, अन्येषां जनानां शासनं कर्तुम् सुखम्। एतत् सर्वं तस्मै स्वजात्या प्रामाणिकतया उत्तराधिकारिणः अधिकारात् लभ्यते स्म। न तु तस्मै आत्मानं पदप्रार्थिनं स्थापयितुं वा मतयाचनां कर्तुं वा आवश्यकम् आसीत्। स्वाभाविकतया एतत् तस्मै प्राप्तुम् आसीत्। अभिलेखः वदति यत् यदि सः एतानि सर्वाणि सुखानि स्वीकृतवान् आसीत् तथा तान् आस्वादितवान् आसीत् तर्हि पापसुखानि एव आस्वादितवान् आसीत्। किन्तु सः तत् त्यक्तवान्। किमर्थम्?—“ख्रिस्तस्य अपमानं मिस्रदेशस्य कोषात् अपि महतीं धनानि इति मन्यत्।”
TAM1897 Q1 26.13मिस्रशासनसिंहासनसन्दर्भे ख्रीष्टः कुत्र आसीत्? ख्रीष्टः मिस्रेण एकः आसीत् वा?—न। मोशेन ख्रीष्टं च मिस्रस्य सिंहासनं च उभयम् धारयितुं शक्यते वा?
TAM1897 Q1 26.14(स्वराः) न।
TAM1897 Q1 26.15किन्तु इजिप्तस्य सिंहासनं स्वयमेव तस्मै पतितुम् आसीत् यथा वृक्षात् पर्णानि पतन्ति। तस्मै पदवीलाभाय यत्नं कर्तुं न आसीत्, न तु स्वनामाङ्कनार्थम् अपि।
TAM1897 Q1 26.16ए॰ एफ्॰ बैलेन्जर्.—वा याचनापत्रं आयोजयितुम्।
TAM1897 Q1 26.17न। तस्य याचनां राष्ट्राध्यक्षाय समर्पयितुं अपि प्रतिनिधिं प्राप्तुं न आवश्यकम् आसीत्।
TAM1897 Q1 26.18पुनरपि परिस्थितिं पश्य। तत्र आसीत् इजिप्त् स्वसिंहासनैः स्वसुखैः स्वकोषैः च, यथा वृक्षात् पर्णानि पतन्ति तथा स्वयमेव तस्य प्राप्तिः अभवत्, न तस्य किञ्चित् स्वयमेव प्रयत्नम्। तस्य केवलं कर्तव्यं आसीत् हस्तयुग्मं कृत्वा उपविश्य यावत् वृद्धराजा म्रियते, ततः सर्वं तस्य एव अभवत्। तथापि सः मिस्रस्य सिंहासनस्थे भवितुम् अपेक्षया ख्रीष्टेन सह भवितुम् तस्य अपमानं च वहितुम् इच्छति स्म। विशेषतः मनसि धारय यत् ख्रीष्टेन सह भवितुम् तस्य मिस्रस्य सिंहासनं सर्वं च रत्नानि सुखानि च परित्यजनीयानि आसन्।
TAM1897 Q1 26.19अधुना मा वद यत् अहं तद् तत्र स्थापयामास, यत् अहं तद् कल्पितवान्। पश्य यत् शब्दः वदति, च त्वं पश्यसि यत् सर्वं तत्र एव अस्ति। किं न खलु तत्र एव अस्ति?
TAM1897 Q1 26.20(स्वराः) आम्।
TAM1897 Q1 26.21पुनरपि तत् पठामः, अद्य रात्रौ समापनसमयः; श्वः रात्रौ पुनरपि इजराएलम् अधीयिष्यामः:—
TAM1897 Q1 26.22विश्वासेन मूशेः यदा वयस्कः अभवत् तदा फराओनपुत्र्याः पुत्र इति कथितुम् अस्वीकारयत्; परं ईश्वरजनानां सह क्लेशं भुक्तुम् इच्छन् पापसुखान् क्षणिकान् उपेक्ष्य ख्रीष्टस्य अपमानं मिस्रस्य कोषात् अधिकं धनं मन्यत् यतः सः प्रतिफलप्राप्तेः आशां धारयत्।
TAM1897 Q1 26.23“यत् समयं प्रतिज्ञायाः समीपम् आगतम्, यत् ईश्वरः अब्राहामाय शपथं कृतवान्” तस्मै धन्यं फलम् दातुम्। मोशेः एतत् श्रद्धया स्वीकृतवान्, राज्येभ्यः पृथक्त्वा सिंहासनं परित्यज्य ख्रीष्टस्य अपमानं मिस्रस्य सर्वशक्ति-सौख्य-वैभवात् श्रेष्ठं मन्यत्। च न विस्मर यत् ख्रीष्टस्य अपमानस्य सहभागी भवितुम् एतत् सर्वं परित्यज्य तस्य कर्तव्यम् आसीत्।