अध्यायः ३ — प्रतिज्ञातबीजस्य आगमनम्
GSAM 57.1यदा कालस्य पूर्णता अभवत् तदा ईश्वरः स्वपुत्रं प्रेषितवान्, यः विधिनियमस्य अधीनः जातः, विधिनियमस्य अधीनस्थानां मोचनार्थम्, येन वयं पुत्रत्वं प्राप्नुयाम।1
GSAM 57.2“अधुना तस्मै यः मम सुसमाचाराय तथा येशु ख्रिस्तस्य उपदेशाय अनुकूलं युष्मान् दृढीकर्तुं समर्थः, रहस्यस्य प्रकाशनस्य अनुकूलं, यत् रहस्यं जगत् आरभ्य गोपितम् आसीत्, परं अधुना प्रकाशितम् अस्ति, तथा भविष्यद्वाणीग्रन्थैः, शाश्वतदेवस्य आज्ञया सर्वजातिभ्यः श्रद्धापालनार्थं प्रकाशितम्। एकमेवप्राज्ञाय देवाय येशुख्रिस्तद्वारेण नित्यम् महिमा भवतु।”2
GSAM 57.3प्रकाशनेन सः मम प्रति रहस्यम् प्रकाशयामास यथा अहं पूर्वमेव अल्पशब्दैः लिखितवान् यत् अन्ययुगेषु मनुष्यपुत्रेभ्यः न प्रकाशितम् आसीत् यथा अधुना तस्य पवित्रेभ्यः प्रेरितेभ्यः भविष्यवक्तृभ्यश्च आत्मना प्रकाशितम् अस्ति। सर्वेषां संतानां मध्ये न्यूनतमात् अपि न्यूनाय मह्यम् कृपा प्रदत्ता यत् अहं अन्यजातीयानां मध्ये ख्रीष्टस्य अगम्यानि धनानि प्रचारयिष्यामि तथा च सर्वान् जनान् रहस्यस्य सहभागितां यत् सा जगत् आरम्भात् ईश्वरस्य मध्ये गोप्ता आसीत् यः सर्वं ख्रीष्टेन येशुना सृष्टवान् तत् प्रकाशयितुम्।3
GSAM 57.4उच्यते यत् पुरातननियमे सुसमाचारः गोपितः अस्ति; नवनियमे तु प्रकटितः। यथा अन्येन उक्तम् – “यदा ते ईश्वरं त्यक्तवन्तः, यहूदयः अनुष्ठानसेवायाः उपदेशात् बहुशः दृष्टिं नष्टवन्तः। सा सेवा ख्रीष्टेन स्वयमेव संस्थापिता आसीत्। सर्वत्र सा तस्य प्रतीकं आसीत्; जीवशक्त्या आध्यात्मिकसौन्दर्येण च परिपूर्णा आसीत्। किन्तु यहूदयः अनुष्ठानेभ्यः आध्यात्मिकजीवनं नष्टवन्तः, मृतरूपेषु च आसक्ताः। ते स्वयमेव बलिदाननियमेषु विश्वासं अकुर्वन्, न तु तस्मिन् यं तानि सूचयन्ति स्म तस्मिन् विश्रान्तिं अकुर्वन्।
GSAM 58लौकिकशासनस्य प्रतीक्षा
GSAM 58.1“यद्यपि यहूदयः मसीहस्य आगमनं कामयन्तः आसन्, तथापि ते तस्य ध्येयस्य कल्पनां न कृतवन्तः। ते पापात् विमोचनं न अन्विष्टवन्तः, किं तु रोमीभ्यः विमोचनं एव। ते मसीहं विजेतारूपेण आगमिष्यति इति अपेक्षन्ते, यः अत्याचारिणां सामर्थ्यं भञ्जेत्, इस्राएलं च सार्वत्रिकसाम्राज्ये प्रतिष्ठापयेत्। एवं तेषां उद्धारकं परित्यक्तुम् मार्गः सज्जीकृतः।
GSAM 58.2“जनाः तमसि दमने च, शासकाः च शक्तिप्रेरिताः, शत्रून् जयित्वा इस्राएले राज्यं पुनः स्थापयितुं आगमिष्यतः तस्य आगमनं कामयन्तः आसन्। ते भविष्यवाणीनि पठितवन्तः, परन्तु आध्यात्मिकदृष्टिहीनाः। अतः ये शास्त्राणि ख्रीष्टस्य प्रथमआगमने अपमानं निर्दिशन्ति तान् ते उपेक्ष्य, ये तस्य द्वितीयआगमने महिमां वदन्ति तान् अनुचितं प्रयुक्तवन्तः। अहंकारेण तेषां दर्शनम् आवृतम्; स्वहितकामनानुसारं ते भविष्यवाणीं व्याख्यातवन्तः।
GSAM 58.3“सहस्रवर्षाधिकं यहूदीजनाः उद्धारकस्य आगमनस्य प्रतीक्षां कुर्वन् आसन्। अस्मिन् घटनायाम् तेषां उज्ज्वलतमाः आशाः आश्रिताः आसन्। गीतेषु भविष्यवाण्येषु, मन्दिरे अनुष्ठानेषु गृहप्रार्थनासु च ते तस्य नाम प्रतिष्ठापितवन्तः। तथापि तस्य आगमने ते तं न अवगच्छन्। स्वर्गप्रियः तेभ्यः ‘शुष्कभूमिजातस्य मूलवत्’ आसीत्; ‘न तस्य रूपं न शोभा;’ न च तत्र सौन्दर्यं दृष्टं यत् ते तं कामयेयुः। ‘सः स्वजनेषु आगतः, स्वजनाः तं न स्वीकृतवन्तः।’”4
GSAM 58दावीदस्य वंशे
GSAM 58.4यदा दानियेलस्य भविष्यवाणीकृतः कालः समीपगतः, यदा “मसीहः राजकुमारः”—अभिषिक्तः—प्रकटितुम् आसीत्, तदा यहूदीजनाः एवमेव तर्कं कर्तुं शक्नुवन्ति स्म, निःसंशयं च कुर्वन्, इदं प्रकारेण: देहगतः मसीहः दावीदस्य कुलजातः स्यात्, अतः तस्य जन्म तस्मिन् कुलजाते भवेत्; यहूदीधर्मनियमपरम्पराभ्यां च सः त्रिंशद्वर्षवयसि सार्वजनिकसेवायै अभिषिक्तव्यः; यदि च सः तस्मिन् वयसि अभिषिक्त इव प्रकटितव्यः, तर्हि तस्य जन्म नवषष्टिवर्षसप्ताहानां समाप्तेः त्रिंशत् वर्षाः पूर्वम् भवेत्, याः मसीहागमनपर्यन्तं विस्तर्यन्ते।
GSAM 59शिमियोनस्य च अन्नायाः च भविष्यवाणयः
GSAM 59.1अस्मिन् समये सर्वं इस्राएलराष्ट्रं अपेक्षायाम् आसीत्। शास्त्रपरायणाः भक्तिपूर्णाः छात्राः तस्य जन्मस्य प्रतीक्षां कुर्वन् आसन् यः तेषां अधिपतिः शासकश्च भविष्यति। वृद्धधार्मिकः शिमियोनः पवित्रात्मना प्रकाशितः आसीत् यत् यावत् सः प्रभोः ख्रीष्टं न पश्येत् तावत् मृत्युं न पश्येत्।5
GSAM 59.2यदा शिशु-उद्धारकः मन्दिरे आनयितः, शिमियोनः अवगतवान् यत् एष एव निर्दिष्टः बालकः—ख्रीष्टः। “ततः सः तं बाहुभ्यां आलिङ्ग्य ईश्वरं स्तुत्वा उवाच—हे प्रभो, इदानीं त्वया वचनं अनुसृत्य तव दासः शान्तिं गन्तुं अनुमन्यसे। मम नेत्रे तव उद्धारणं दृष्टवन्तौ, यत् त्वया सर्वेषां जनानां पुरतः सज्जीकृतम्; अन्यजातीनां प्रकाशार्थं ज्योतिः, तव इस्राएलजनानां गौरवं च....
GSAM 59.3“ततः शिमियोनः तान् [जोसेफं च मरियमं च] आशीर्वदित्वा माता मरियम् अभिमुखं उक्तवान्— पश्य, एषः शिशुः इजराएलदेशे अनेकानां पतनाय पुनरुत्थानाय च स्थाप्यते; तथा यस्य विरुद्धं वदिष्यन्ति तादृशलक्षणरूपेण अपि (आम्, खड्गः अपि तव आत्मनि विध्येत्), यतः बहूनां हृदयानां चिन्तनानि प्रकाश्यन्ते।
GSAM 59.4“तत्र आसीत् अन्ना नाम भविष्यवक्ता, फानूएलस्य कन्या, आसेरगोत्रजा.... सा च तस्मिन्क्षणे आगत्य प्रभुं स्तुत्वा ये यरूशलेमे उद्धारस्य प्रतीक्षां कुर्वन्ति तेभ्यः सर्वेभ्यः तस्य विषये उक्तवती।”6
GSAM 59देवदूताः गोपकानां दर्शनम्
GSAM 59.5एतत्पूर्वम् मेषपालानाम् बेथलेहेमस्य मैदानस्थले देवदूतैः उद्धारकस्य जन्मशुभसमाचारः उद्घोषितः। मेषपालानाम् श्रवणकर्णे देवदूतैः एतानि सुरमयानि रागानि गायितानि—
GSAM 60महाज्ञानिनः बेथलेहेम् आगमनम्
GSAM 60.2ततः पूर्वदेशात् प्राज्ञाः आगताः ये, यथा बिलामेन पूर्वं भविष्यवाणी कृता, “तारा उदिता” इति दृष्टवन्तः। तस्याः मार्गदर्शनं अनुसृत्य ते यरूशलेम् प्राप्तवन्तः, यत्र नवजातराजस्य अन्वेषणं कर्तुं आवश्यकम् अभवत्। यदा ते अवगतम् यत् बेथलेहेम् इच्छितस्य जन्मभूमिः भविष्यति, तदा ते यात्रां अनुवर्तितवन्तः। पुनरागत्य तारा तेषां मार्गदर्शकः अभवत्, या तारा पुनः प्रकटिता ते तां विनीतां स्थलीं प्राप्तवन्तः यत्र उद्धारकः शयितः आसीत्। अत्र ते पवित्रं बालकं पूजितवन्तः, तस्मै सुवर्णं, लोहबान्, गन्धरसं च उपहाररूपेण अर्पितवन्तः, ततः दीर्घमार्गेण स्वगृहं प्रत्यागतवन्तः।
GSAM 60द्वादशवर्षीयो रक्षकः
GSAM 60.3बाल्यात् द्वादशवर्षपर्यन्तं ख्रीष्टस्य उद्धारकस्य विषये अल्पमेव लिखितम् अस्ति, केवलं तस्य प्रज्ञायाः च देहस्य च वृद्धिः तथा मातापितृभ्यः तस्य आज्ञापालनम् एव। किन्तु द्वादशवर्षे यदा सः यूसुफं मरियमं च सह वार्षिकोत्सवाय यरूशलेम् प्रति अनुगच्छत्, तत्र सः स्वप्रश्नेषु प्रदर्शितेन ज्ञानैः तथा तेषां क्लिष्टप्रश्नेषु दत्तैः उत्तरैः पुरोहितान् विस्मयितवान्। एतस्मात् कालात् यावत् सः सार्वजनिककर्मप्रवेशं न कृतवान्, तावत् सः मरियमः पतिना यूसुफेन सह काष्ठकार्ये नम्रवृत्तेः आदरं कृत्वा कर्म कुर्वन् आसीत्।
GSAM 60योहान् बप्तिस्तस्य मिशनम्
GSAM 60.4तस्य सार्वजनिकसेवायाः पूर्वं षड्मासपर्यन्तं ख्रीष्टस्य मिशनम् योहान् बप्तिस्ता इत्यनेन उद्घोषितम्। जनाः महतीभिः समूहैः योहान् श्रवितुं तस्य च दीक्षां ग्रहीतुम् आगताः। यदा ते “आशां धारयन्तः [मसीहा आगमिष्यति इति] सर्वे मनुष्याः हृदयेषु योहान् विषये चिन्तयामासन् [“तर्कयन्तः वा विवादयन्तः,” पादटिप्पण्यां] सः ख्रीष्टः वा न वा इति; योहान् तेषां सर्वेषां प्रति प्रत्युत्तरं दत्तवान् – अहं खलु जलेन युष्मान् स्नापयामि; परं ममात् परतरः आगमिष्यति, यस्य पादत्राणस्य बन्धानं विमोचयितुं अपि अहं न अर्हामि। स पवित्रात्मना अग्निना च युष्मान् स्नापयिष्यति। यस्य हस्ते शूर्पम् अस्ति, स स्वतलम् परिशोधयिष्यति, गोधूमं च स्वकोष्ठके समाहर्तुम्; तुषं च अनिर्वाप्याग्निना दाहयिष्यति।”7
GSAM 61येशोः दीक्षा
GSAM 61.1यदा योहान् स्नानसंस्कारं कुर्वन् आसीत्, तदा सः येशुं स्नानाय आगच्छन्तं दृष्ट्वा उवाच, “पश्य, एषः ईश्वरस्य मेषशावकः, यः जगतः पापं हरति.... ततः योहान् साक्ष्यं दत्तवान्, उवाच— अहं दृष्टवान् स्वर्गात् आत्मा कपोतवत् अवतीर्णः, तस्मिन् च स्थितः। अहं तं न जानामि स्म; परन्तु यः मां जलैः स्नापयितुं प्रेषितवान्, स एव मम अवदत्— यस्मिन् त्वं पश्यसि आत्मा अवतीर्णः स्थितश्च, स एव पवित्रात्मना स्नापयति। अहं दृष्टवान् च साक्ष्यं दत्तवान् यत् एषः ईश्वरपुत्रः अस्ति।”8
GSAM 61स्वर्गवाणी
GSAM 61.2न केवलं पवित्र-आत्मनः कपोतरूपेण देहवत् दृश्यमान-अवरोहणेन ख्रीष्टस्य मसीहत्वं प्रमाणितम्, अपितु स्वर्गवाणीनापि। मत्तीस्य सुसमाचारे पठ्यते – “यदा येशुः स्नातः, तत्क्षणात् जलात् उदितः; पश्य, स्वर्गद्वाराणि तस्मै उद्घाटितानि; स च पश्यत् ईश्वरस्य आत्मा कपोतवत् अवतीर्णः तस्मिन् उपविष्टः; पश्य च स्वर्गवाणी उवाच – एषः मम प्रियः पुत्रः, यस्मिन् अहं प्रसन्नः अस्मि।”9
GSAM 61.3यद्यपि “योहान् किञ्चित् चमत्कारं न कृतवान्,” तथापि जनाः यदा ख्रीष्टस्य सेवायाम् अनुगतां महाशक्तिम् दृष्ट्वा बाधिताः उक्तुम्—“योहान् एतस्मिन् पुरुषे यत् उक्तवान् सर्वं सत्यम् आसीत्।”10
GSAM 61नियमानुसारं ख्रीष्टस्य अभिषेकः
GSAM 61.4लूकायाः स्नानवृत्तान्ते च कपोतरूपेण पवित्रात्मना तस्यैव अभिषेकस्य संदर्भे वयं पठामः – “येशुः स्वयम् त्रिंशत् वर्षवयस्कः इव आसीत्।”11
GSAM 62.1अस्माकं प्रभोः चत्वारिंशत्दिनानां दीर्घव्रतस्य च मरुस्थले दैत्येन तस्य स्नानस्य अव्यवहितानन्तरम् उत्कटप्रलोभनानां च अनन्तरम् स नासरथं आगतः यत्र स पालितः आसीत्। यथा तस्य आचारः आसीत् तथा स सबाथदिने सभागृहं प्रविष्टः पठितुं उदितः। प्रभुस्य आत्मा मयि अस्ति यतः सः मां दीनजनानां सुसमाचारं प्रचारयितुं अभिषिक्तवान्। च सः तेभ्यः उक्तुम् आरब्धवान् – “अद्य एतत् शास्त्रम् युष्माकं कर्णयोः पूर्तम् अभवत्।”12
GSAM 62कालः पूर्णः
GSAM 62.2मार्कः तद् एव घटनां लिखन् वदति – “कालः पूर्णः, ईश्वरस्य राज्यं समीपम् अस्ति; पश्चात्तापं कुर्वन्तु, शुभवार्तायाः श्रद्धां धारयन्तु।”13 अभिषिक्तस्य प्रकटनाय भविष्यत्कथितः कालः आगतः। पवित्रात्मनः अभिषेकः तस्य बप्तिस्मकाले अभवत्, स च अधुना स्वसेवायाम् प्रवेशं कुर्वन् आसीत्, यथा प्राचीनपवित्रभविष्यद्वक्तृभिः भविष्यत्कथिते काले च प्रकारे च।
GSAM 62ख्रीष्टस्य मसीहत्वस्य दृश्यमानं प्रमाणम्
GSAM 62.3ख्रीष्टस्य सेवाकार्ये निरन्तरं चमत्कारप्रदर्शनं आसीत्, यत् जनानां कृते यद्यपि ते तस्य उपमानानि वाक्यानि च पूर्णतया न अवगच्छन्, तथापि दृश्यमानं प्रमाणं आसीत् यत् स इम्मानुएलः, अर्थात् “ईश्वरः तेन सह आसीत्।”14 एतेषु चमत्कारेषु ख्रीष्टः जगत् न केवलं स्वस्मिन् ईश्वरस्य सामर्थ्यस्य प्रमाणं दत्तवान्, अपितु ईश्वरस्य स्वभावं च तस्य प्रेमपूर्णदया च व्यवहारिकरूपेण प्रदर्शितवान्। यदा फिलिप्, ख्रीष्टेन सह त्रिवर्षपर्यन्तं निरन्तरसमागमे तस्य महाचमत्कारान् पश्यन्, अवदत् – “हे प्रभो, पितरं अस्मभ्यं प्रदर्शय, तत् अस्माकं पर्याप्तम्” – तदा येशुः तस्मै अवदत् – “किं दीर्घकालं अहं भवत्सहितः अस्मि, तथापि त्वं मां न जानासि, फिलिप्? यः मां पश्यति सः पितरं पश्यति। कथं त्वं तर्हि वदसि, पितरं अस्मभ्यं प्रदर्शय? मम विश्वासं कुरु यत् अहं पितरि अस्मि च पिता मयि अस्ति; अन्यथा एव कर्मणां कृते मम विश्वासं कुरु।”15
GSAM 63योहान् सम्भ्रान्तः
GSAM 63.1यद्यपि योहान् ख्रीष्टस्य बप्तिस्माकाले पवित्रात्मनः दृश्यमानं अवतरणं दृष्टवान्, स्वर्गवाणीं च श्रुतवान् यः तं ईश्वरपुत्रः इति घोषयत्, स्वयमेव च उद्घोषितवान् यः “संसारात् पापं वहन् ईश्वरस्य मेषशावकः” इति, तथापि घटनाः तस्य अपेक्षाभ्यः विपरीते रूपेण अभवन्, अतः सः तमसि कारागृहस्थले क्लिष्टः च सम्भ्रान्तः च अभवत्।
GSAM 63.2“उद्धारकस्य शिष्यानामिव योहान् बप्तिस्माकर्त्ता ख्रीष्टस्य राज्यस्य स्वरूपं न अवगतम्। सः अपेक्षितवान् यत् येशु दावीदस्य सिंहासनं गृह्णीयात्; यदा च कालः यापितः, उद्धारकः राज्याधिकारं न प्रतिज्ञातवान्, तदा योहान् सम्भ्रान्तः क्लेशितश्च अभवत्।”16 “तस्मात् स्वशिष्येभ्यः द्वौ आहूत्य, [सः] तान् येशोः समीपं प्रेषितवान्, उवाच— भवान् एव आगतव्यः किम्? वा वयं अन्यं अपेक्षामहे?” “तस्मिन्नेव क्षणे सः [येशुः] तेषां बहूनां व्याधीनां महामारीणां च दुष्टात्मनां च विमोचनं कृत्वा, अंधेभ्यश्च बहूभ्यः दृष्टिं प्रदत्तवान्। ततः येशुः प्रत्युत्तरं दत्त्वा तेभ्यः उक्तवान् – गच्छध्वम्, यत् पश्यत् श्रुतवन्तः तत् योहनाय वदितव्यम्।”17
GSAM 63.3उद्धारकः ये बहूनि सत्यानि उक्तवान्, तानि यहूदयः अपि शिष्याश्च स्पष्टतया पश्यितुं क्लेशं अनुभवन्, यतः ते दृढविश्वासे प्रतिष्ठिताः आसन् यत् मसीहः आगत्य रोमीयबंधनं, यत् तेषां अतिशयक्लेशजनकं आसीत्, छेदयिष्यति तथा तत्क्षणात् दावीदस्य राज्यं पुनः स्थापयित्वा लौकिकराजा इव शासनं करिष्यति।
GSAM 63.4येशुः स्वप्रवचनारम्भे उक्तवान् – “पश्चात्तापं कुर्वन्तु, स्वर्गस्य राज्यः समीपः अस्ति।”18 यदा तस्य द्वादशः प्रेषिताः प्रेषिताः, ते अपि एव संदेशं वहन् – “स्वर्गस्य राज्यः समीपः अस्ति।”19 पश्चात् तस्य सेवाकाले यदा सप्ततिः प्रेषिताः, ते अपि एव उक्तवन्तः – “ईश्वरस्य राज्यः युष्मभ्यः समीपम् आगतः।”20
GSAM 64ख्रीष्टस्य कर्मणि जनाः विस्मिताः
GSAM 64.1ख्रीष्टस्य अद्भुतवाक्यानि उपदेशाश्च जनान् प्रेरयन्ति यत् “कदापि मानवः एतस्मिन् मनुष्ये इव न भाषितवान्।”21 यदा च सः अन्धं मूकं च पुरुषं आरोग्यं दत्तवान्, तदा सर्वे जना विस्मयिताः अभवन्, “किं न एषः दावीदस्य पुत्रः?” इति उक्तवन्तः।22 अर्थात्, किं न एषः दावीदस्य बीजः, प्रतिज्ञितरक्षकः? यदा सः स्वदेशं आगतः, स्वसिनगोगे तान् उपदिशत्; ते विस्मयिताः अभवन्, उचुः— “कुतः एतस्य पुरुषस्य एषा बुद्धिः एतानि च महाकार्याणि? न वा एषः शिल्पकारपुत्रः? न वा तस्य माता मरियम इति कथ्यते? भ्रातरः च याकोबः, योसेसः, शिमोनश्च यहूदाश्च?”23
GSAM 64.2ख्रीष्टस्य सेवायाः प्रायः तृतीयवर्षे यदा सः समर्पणोत्सवे मन्दिरे आसीत्, तदा यहूदयः तं आवृत्वा उवाच – “कियत्कालम् अस्मान् संशये स्थापयसि? यदि त्वं ख्रीष्टः असि तर्हि स्पष्टतया वद।”24 गतवर्षे यदा सः पञ्चसहस्रजनान् “पञ्च यवरोटीकाः द्वे लघु मीनौ” अद्भुतेन भोजनं कृत्वा तदा सः “अवगतम् यत् ते आगम्य बलपूर्वकं तं राजारूपेण स्थापयितुम् इच्छन्ति [अतः] सः पुनः पर्वतम् अगमत्।”25
GSAM 64ख्रीष्टः स्वशिष्यान् स्वमरणविषये शिक्षयति
GSAM 64.3शिष्येभ्यः उपदेशे ख्रीष्टः तत्त्वतः महत्त्वपूर्णं सूचयामास यत् शीघ्रं आरभ्यमाणस्य लौकिकराज्यस्य कल्पना त्यक्तव्या, तथा च ते अवगच्छेयुः यत् सः म्रियते पुनरुत्थाय गच्छति पुनरागच्छति च। अतः सः तान् पृच्छत्— “यदि च यूयं मनुष्यपुत्रं पूर्वमेव यत्र आसीत् तत्र आरोहन्तं पश्यथ तर्हि किं?”26 ततः सः तान् आज्ञापयत्— “यः सः येशु मसीहः इति कस्यापि न कथयेत्।” ततः कालात् आरभ्य येशुः स्वशिष्येभ्यः प्रदर्शयितुम् आरब्धवान् यथा सः यरूशलेम् गन्तव्यः, वृद्धैः प्रधानपुरोहितैः लेखकैश्च बहूनि दुःखानि सोढुं वधं प्राप्तुं च अर्हति, ततः तृतीयदिने पुनरुत्थितव्यम्। तदा पेत्रुसः तं गृह्य निन्दितुम् आरब्धवान्, अवदत्— “दूरं भवतः, हे प्रभो; एतत् भवतः न भविष्यति।”27
GSAM 65.1तस्मिन्नेव काले सः तेभ्यः अवदत् यत् तत्र केचन तिष्ठन्ति ये यावत् मानवपुत्रं स्वराज्ये आगच्छन्तं न पश्यन्ति तावत् न म्रियन्ते।28 प्रायः अष्टदिनानन्तरम् एषा भविष्यवाणी पूर्णा अभवत्; च प्रेरितः पेत्रः तस्य स्वराज्ये आगमने “दर्शनम्” इति उल्लेख्य भविष्ये ख्रीष्टस्य वास्तविकस्य द्वितीयस्य आगमनस्य प्रमाणरूपेण निर्दिशति।29
GSAM 65.2एकदा यदा ख्रीष्टः स्वशिष्यैः सह गालीलप्रदेशे आसीत्, तदा येशुना तेभ्यः उक्तम् – “मानुषपुत्रः मनुष्याणां हस्तेषु प्रत्यर्प्यिष्यते; ते तं हनिष्यन्ति, तृतीयदिने च स पुनरुत्थितः भविष्यति।” ते च अतीव शोकितवन्तः।30 तथापि ते तस्य अभिप्रायं अवगन्तुं न शक्नुवन्, यतः सः स्वमरणपुनरुत्थानस्य गम्भीरसत्येन तेषां मनसि प्रभावं कर्तुम् यतमानः अपि, ते स्वपरस्परं स्वर्गराज्ये कः श्रेष्ठः स्यात् इति प्रश्नं विमर्शन्तः आसन्।31
GSAM 65.3अन्यस्मिन् काले पेत्रुसः येशोः उवाच – “वयं सर्वं त्यक्त्वा त्वाम् अनुगतवन्तः स्मः; अतः किं लभामहे? येशुः तेभ्यः अवदत् – सत्यं वदामि युष्मभ्यः ये मां अनुगतवन्तः पुनर्जन्मकाले यदा मानवपुत्रः स्वमहिमासिंहासनं उपविश्यति तदा युष्माकं अपि द्वादशसिंहासनेषु उपविश्य द्वादश इजरायलगोत्राणां न्यायं करिष्यथ।”32 तथापि शीघ्रं स्थाप्यस्य राज्यस्य कल्पना तेषां मनसि प्रधानतया आसीत्, ते च मानवाः इव राज्ये सर्वोच्चस्थानम् अन्वेष्टुम् आरब्धवन्तः।
GSAM 65.4ततः याकोबस्य योहानस्य च, जेबेदेयोः पुत्रयोः, महत्त्वाकाङ्क्षिणी माता आगता, ख्रीष्टं याचते यत् तस्याः पुत्रौ उच्चपदे भूषितौ स्युः—एकः तस्य सिंहासनस्य दक्षिणपार्श्वे, अन्यः वामपार्श्वे; अथवा कदाचित् एकः शासनप्रधानः, अन्यः राज्यसचिवः। किन्तु ख्रीष्टः स्पष्टतया अवदत्, “यत् याचथ, न जानथ।”33
GSAM 66यरूशलेमं विजयीप्रवेशः
GSAM 66.1अस्मात् कालतः समीपे एकः महान् च विस्मयजनकः च घटना अभवत्। चत्वारि दिनानि मृतः लाजरः समाधिस्थलात् उत्थापितः। एतत् महाद्भुतम् चमत्कारः जनान् अतिशयेन उत्तेजयत् विस्मययत् च, अतः फरिसीयाः भीताः सन्तः पुरोहितैः सह तत्क्षणात् परिषदम् आहूतवन्तः; ते च विचारयन्तः पृच्छन्, “वयं किं कुर्मः? एषः पुरुषः बहूनि चमत्कारान् करोति। यदि वयं तं एवमेव एकाकिनी त्यजेम, सर्वे जना तस्मै श्रद्धां कुर्वन्ति; रोमाः आगमिष्यन्ति च अस्माकं पदं राष्ट्रं च अपहरिष्यन्ति।”34 यदा अधस्तात् सैतानिकशक्तिः ख्रीष्टं विनष्टुं यतमान् जनान् आक्रामति स्म, तदा ऊर्ध्वात् दिव्यशक्तिः जनसमूहान् तं महिमानयितुं प्रेरयत्, यत् तस्मिन् पूर्वमेव भविष्यवाणीकृतम् तत् साकारयितुम्।
GSAM 66.2उपरोक्ते प्रसङ्गे जनाः न केवलं येशुं दृष्टुं, अपितु यं सः मृतेभ्यः पुनरुत्थापितवान् लाजरुं अपि दृष्टुं समूहेन आगताः। तेभ्यः निःसन्देहं आसीत् यत् येशुः दीर्घकालप्रतीक्षितः राजा आसीत्। यदा ते यरूशलेमं प्रति आगच्छन्तं गर्दभशावकस्य उपरि उपविष्टं तं दृष्ट्वा, शास्त्रवाक्यानि तेषां मनसि दृढतया उत्पन्नानि। “हे सियोनपुत्रिके, न भयः; पश्य तव राजा गधेः वत्सस्य उपरि उपविष्टः आगच्छति।”35 तस्मात् महती जयघोषणा महती जनसमूहात् उद्भूता, या शीतहृदयान् गणनाशीलांश्च फरिसीन् अतिशयेन अव्याकुलयत्। ते स्वयमेव परस्परम् उक्तवन्तः – “पश्यत कथं न विजयं लभध्वम्? पश्य, जगत् तं अनुगच्छति।”36 तेभ्यः याचनायै यत् ख्रीष्टः जयघोषं निरोधयेत्, सः प्रत्युत्तरं दत्तवान् – “अहं युष्मभ्यं वदामि, यदि एते मौनं धारयन्ति, तर्हि शिलाः तत्क्षणात् उद्घोषयिष्यन्ति।”37 प्रभुः अस्मिन् अवसरे उक्तवान् – “जयघोषं कुर्वन्तु।” यदि जनाः तस्य वचनं न पालयन्ति, सः मार्गे शिलासु स्वरं स्थापयिष्यति, ताः च जयघोषं कुर्वन्ति; यतः तस्य वचनं अनिवार्यं पूर्णं भवितव्यम्।
GSAM 66ख्रीष्टः गन्तुं पुनरागन्तुं च
GSAM 66.3न केवलं अस्माकं उद्धारकः शिष्याणां मनसि निर्देशयितुम् यतत् यत् सः म्रियते पुनरुत्थीयते च, अपि तु तान् अपि शिक्षयितुम् इच्छत् यत् यावत् सः गत्वा पुनरागच्छेत् तावत् राज्यस्य आगमनम् न भविष्यति। स्वक्रूशदण्डारोहणं सूचयन् सः उवाच – “यदि अहं पृथिव्याः ऊर्ध्वं उत्थाप्ये तर्हि सर्वान् मनुष्यान् मयि आकर्षयिष्यामि। एतत् सः उक्तवान्, यत् सः कथमृत्युं प्राप्स्यति इति संकेतयन्। जनाः तस्मै प्रत्युत्तरं दत्तवन्तः – वयं धर्मशास्त्रात् श्रुतवन्तः यत् ख्रीष्टः नित्यं तिष्ठति; कथं त्वं वदसि, मानवपुत्रः ऊर्ध्वं उत्थाप्यः? कः एषः मानवपुत्रः?”38
GSAM 67.1तस्य राज्यस्य पृथिव्यां स्थापने पूर्वं सः गन्तुं पुनरागन्तुं च इति तथ्ये शिष्याणां मनसि अधिकं दृढतया प्रतिष्ठापयितुं सः उक्तवान् – “लघुबालाः, अल्पकालं अहं युष्मभ्यं सह अस्मि। युष्माभिः मां अन्वेष्टव्यम्; यथा मया यहूदेभ्यः उक्तम् – यत्र अहं गच्छामि, तत्र युष्माभिः आगन्तुं न शक्यते; तथा अद्य अपि वदामि युष्मभ्यम्.... सिमुन् पेत्रः तस्मै अवदत् – हे प्रभो, कुत्र गच्छसि? येशुः प्रत्युत्तरं दत्तवान् – यत्र अहं गच्छामि, त्वं अधुना मम अनुगन्तुं न शक्नोषि; परन्तु पश्चात् अनुगमिष्यसि।”39 ततः सः तेषां चिन्तितदुःखितहृदयान् एतेन वाक्येन प्रोत्साहयत् – “न तव हृदयं क्लेदितं भवेत्। त्वं ईश्वरे श्रद्धां कुर्वसि, मम अपि श्रद्धां कुर्व। मम पितुः गृहे बहवः निवासस्थानानि सन्ति। यदि न तथा आसीत्, अहं युष्मभ्यम् अवक्ष्यम्। अहं गच्छामि युष्मभ्यः स्थानं सज्जीकर्तुम्। यदि च अहं गच्छामि स्थानं सज्जीकर्तुम्, पुनरागमिष्यामि च युष्मान् मया सह गृह्णीष्यामि, यत्र अहं तत्र भवन्तः अपि भविष्यथ।”40
GSAM 67कुलीनपुरुषस्य दृष्टान्तः
GSAM 67.2पुनरपि उद्धारकः यरूशलेम् आरोहणकाले स्वशिष्यैः सह निम्नलिखितं दृष्टान्तं उपयुज्य तत्क्षणात् राज्यस्य आगमनम् इति मिथ्याभिमतिम् निराकर्तुम् यतत्: “कश्चन कुलीनपुरुषः स्वयमेव राज्यं गृह्णातुं दूरदेशं गतः, पुनरागन्तुं च। सः च स्वदशदासान् आहूत्य तेभ्यः दशपौण्डान् दत्तवान्, अवदत् च, यावत् अहं आगच्छामि तावत् व्यवसाये स्थित्वा फलम् उपार्जयत इति.... तथा च यदा सः राज्यं प्राप्तवान् पुनरागतः, तदा सः तैः धनप्रदानेन येभ्यः सेवकैः तेभ्यः आह्वानं कर्तुं आज्ञापयत्, येन सः जानातुं शक्नोति यत् प्रत्येकः व्यापारकर्मणा कियत् लाभं अर्जितवान्।”41 अस्मिन् दृष्टान्ते प्रभुः स्वयम् कुलीनपुरुषेण प्रतिरूपितः। सः दूरदेशं गन्तुम् आसीत्—पितरं प्रति—तत्र राज्यं प्राप्तुम्, ततः पुनरागत्य राज्यं कर्तुम्।
GSAM 68.142शिष्येभ्यः “भवतः आगमनस्य च जगत्समाप्तेः च लक्षणं किम्?” इति प्रश्नस्य प्रत्युत्तररूपेण उद्धारकः तेभ्यः चर्चे भविष्यन्ती महाक्लेशपर्यन्तं घटनानां सूचीं तथा निश्चितलक्षणानि च प्रदत्तवान्। यदा एतानि दृश्यन्ते तदा ते जानन्ति यत् तस्य आगमनम् समीपम् अस्ति, द्वारयोः अपि, च या पीढी तानि पश्यति यावत् स आगच्छति कर्मभूमिं न त्यजति।43
GSAM 68सर्वशिष्यैः परित्यक्तः
GSAM 68.2किन्तु ख्रीष्टेन स्वमरणनिन्दाविषये च प्रेरितेभ्यः यत् उपदेशः प्रदत्तः, तेन ते तस्य परीक्षान्त्यक्रूशदण्डविषये शिक्षितं सत्यं पूर्णतया न अवगच्छन्। तेषां सत्यस्य धारणा अतिदुर्बलतया आसीत् यतः यदा परीक्षा आगतः, तेषां आशा मृता अभवत्, ते च सर्वे तं त्यक्त्वा पलायिताः।44 अपि च सदा उत्साही पेत्रः, यः दृढतया उक्तवान् यदि सर्वे तं त्यजेयुः, सः कदापि न त्यजेत्; किन्तु कतिपयघण्टानन्तरम् सः स्वाधिपतिं नकारयत्, शपथेन च उक्तवान् यत् सः तं पुरुषं न जानाति। ते स्वाधिपतेः उक्तं “क्रूशदण्डानन्तरं तृतीयदिने मृत्युपुनरुत्थानम्” इति वचनम् अवबोधने अतिमन्दबुद्धयः आसन्; अतः ते परस्परं पृच्छन्तः मन्यन्तः च अभवन्—“मृत्युपुनरुत्थानम् किम् अर्थः स्यात्?”45 नूनं ते तावन्तः श्रद्धाहीनाः आसन् यत् तस्मिन् मृते, तस्य च शरीरे यूसुफस्य नूतनसमाधौ स्थापिते, ते तस्य देहस्य सुगन्धद्रव्यैः संरक्षणार्थं सज्जीकरणं कृतवन्तः। आशा नष्टा—कब्रिणि ख्रीष्टेन सह समाधिता—शिष्येभ्यः कथं सबाथदिनम्! शोकनिराशयोः भारैः क्लिष्टहृदयाः, न च कोऽपि दयालुः करुणाशीलः रक्षकः यस्य जीवनम् सौम्यदयाकृपाकृत्यैः परिपूर्णम् आसीत्, सान्त्वनायै बलवर्धनाय च समीपे; तेषां अवस्था कथं निःसहायाः आसीत्!
GSAM 69पुनरुत्थानप्रभातस्य उत्तेजकघटनाः
GSAM 69.1सप्ताहस्य प्रथमदिनस्य प्रातःकालः उदयते। स्वर्गे च पृथिव्यां च महती हलचलः। महिमाजगत् इत्यस्मात् एकः महाबलवान् देवदूतः यूसुफस्य समाधिं प्रति अवतरति, ईश्वरपुत्रं उत्तिष्ठतु इति आज्ञासूचनां वहन्। “पश्य, महती भूकम्पः अभवत्; यतः प्रभोः दूतः स्वर्गात् अवतरित्वा द्वारस्य शिलां परावर्तयित्वा तस्या उपरि उपविष्टः।” तस्य मुखं विद्युत् इव, वस्त्रं हिमवत् श्वेतम्। तस्य भयात् रक्षकगणाः कम्पिताः, मृतवत् जाताः।46 “पूर्वं निद्रितानां पवित्राणां बहवः देहाः उत्तिष्ठन्ति, तस्य पुनरुत्थानानन्तरं समाधिभ्यः निर्गत्य पवित्रनगरं प्रविशन्ति, बहुभ्यश्च दृश्यन्ते।”47 एतादृशान् यरूशलेममध्ये स्वमित्रद्वारेषु आगतान् चिन्तयत, येन संदेशेन यः क्रूशदण्डेन हतः ख्रीष्टः मृत्युपश्चात् पुनरुत्थितः, तथा ते अपि तस्य शक्तिभ्यः जीवितं प्राप्ताः, तस्य पुनरुत्थानस्य साक्ष्यं दातुं प्रयत्नवन्तः। शिष्येषु च पवित्रस्त्रीषु च मध्ये कियत् उत्साहः—सर्वत्र धावन्तः हर्षसमाचारं घोषयन्ति, “सः मृत्युपश्चात् पुनरुत्थितः, यतः वयं तं दृष्टवन्तः सह संभाषितवन्तः!”
GSAM 69येशुः ग्राम्यप्रदेशं पादाभ्यां गच्छति
GSAM 69.2“तस्मिन् एव दिने ते द्वौ एम्माऊस् नाम लघुग्रामं गतौ, यः यरूशलेमात् प्रायः षष्ट्या फर्लोङ् [सार्धसप्त मील्] दूरीकृतः आसीत्। ते च सर्वे एते यत् अभवत् तत् परस्परं संभाषितवन्तौ। यदा च ते परस्परं संभाषन्तः विमर्शन्तः आसन्, येशुः स्वयम् समीपं आगत्य तेभ्यः सह गतवान्। किन्तु तेषां नेत्राणि निबद्धानि आसन् यतः ते तं न अवगतम्। स च तेभ्यः अवदत्— एते किं संभाषणानि यानि भवन्तः मार्गे गच्छन्तः परस्परं कुर्वन्ति, दुःखिताश्च सन्ति? तेषां मध्ये एकः नाम क्लोपास् तं प्रत्युत्तरं ददौ— किं त्वं एव यरूशलेमे परदेशी असि, न च जानासि एतानि घटनानि यानि अत्र एतेषु दिनेषु अभवन्? स तेभ्यः अवदत्— का घटनानि? ते तस्मै उक्तवन्तः— नासरीयतस्य येशोः विषये, यः ईश्वरस्य च सर्वजनानां च पुरतः कर्मणि वचने च महद् भविष्यद्रष्टा आसीत्; कथं च प्रधानपुरोहिताः अस्माकं च शासकाः तं मृत्युदण्डाय समर्प्य क्रूशदण्डेन दण्डितवन्तः। वयं च आशितवन्तः यः स एव इजराइलस्य उद्धारकः स्यात्; अपि चैतानि कर्माणि कृतानि यतः, ततः आरभ्य अद्य तृतीयः दिवसः अस्ति। आम्, अस्माकं सङ्घे कतिपयाः स्त्रियः अपि प्रातःकाले समाधिस्थले आगत्य अस्मान् विस्मयितवन्तः। यदा ताः तस्य देहं न दृष्टवन्तः, तदा आगत्य उक्तवन्तः यत् ताः अपि देवदूतानां दर्शनं दृष्टवन्तः, ये उक्तवन्तः यत् सः जीवति। अस्माकं सहचारिणां केचन समाधिं गत्वा यथा स्त्रियः उक्तवन्तः तथा दृष्टवन्तः, परं तं न दृष्टवन्तः।
GSAM 70.1ततः सः तेभ्यः अवदत्— “हे मूर्खानो, भविष्यद्रष्टृभिः यत् सर्वं उक्तम्, तत् श्रद्धया स्वीकर्तुं हृदये मन्दबुद्धयः भवन्तः। किम् न ख्रीष्टः एतानि दुःखानि भोगित्वा स्वमहिमां प्रविशितुम् अर्हति?” इति। ततः मूशेभ्यः आरभ्य सर्वेभ्यश्च भविष्यद्रष्टृभ्यः स्वविषये यत् सर्वेषु धर्मग्रन्थेषु उक्तम्, तत् सर्वं तेभ्यः व्याख्यातवान्।48 यदा सः तैः सह भोजनं कर्तुम् उद्यतः आसीत्, तदा सः रोटीं छिन्नीकृत्य धन्यवादं अकुर्वत्। तदा तेषां नेत्राणि उद्घाटितानि, ते च तं अवगतवन्तः। ते च परस्परम् उक्तवन्तः – “मार्गे अस्माभिः सह संभाषन्, शास्त्राणि च उद्घाटयन्, तदा किं न अस्माकं हृदयानि अन्तर्गते दग्धानि अभवन्?”49
GSAM 70.2अधुना अन्ते शिष्याः, यदा समस्या तेषां सम्यक् प्रदर्शिता, तदा ते पश्यन्ति यत् उद्धारकस्य मिशनसम्बन्धे मृत्युः पुनरुत्थानञ्च अभवत्। किन्तु ते तस्य राज्यस्य प्रश्नं कथं मन्यन्ते?
GSAM 70.2“सः स्वपीडानन्तरं बहुभिरमोघप्रमाणैः स्वं जीवन्तं दर्शितवान् चत्वारिंशत्दिनपर्यन्तं तेभ्यः दृष्टः, ईश्वरराज्यसम्बद्धानां विषयाणां च भाषितवान्। तेभ्यः सह समागत्य आज्ञापयत् यत् ते यरूशलेमात् न निर्गच्छेयुः, अपि तु पितुः प्रतिज्ञां प्रतीक्षन्ताम्, या प्रतिज्ञा, इति सः वदति, यूयम् मत्तः श्रुतवन्तः। यतः योहान् खलु जले स्नानं दत्तवान्; परन्तु यूयम् अल्पदिनानन्तरम् पवित्रे आत्मने स्नानं गृह्णीयात्।
GSAM 71अधुना किं त्वं राज्यं पुनर्स्थापयिष्यसि?
GSAM 71.1“ततः ते समागत्य तस्मै पृच्छन्, हे प्रभो, किं अस्मिन् समये इजरायलाय राज्यं पुनः स्थापयिष्यसि? इति। [यथा ते अवगच्छन्, शास्त्रानुसारं तव क्रूशदण्डेन बन्धनं मरणं च अनिवार्यम् आसीत्, पुनरुत्थानं च; किन्तु किं न अधुना राज्यं पुनः स्थापयिष्यसि?] सः तेभ्यः अवदत् – न युष्माकं ज्ञातुं युक्तम् कालान् वा ऋतवः, यान् पिता स्वशक्तौ स्थापितवान्। किन्तु पवित्रः आत्मा यदा युष्माकमुपरि आगतः स्यात् तदा यूयं शक्तिं प्राप्स्यथ। यूयं च मम साक्ष्यं दास्यथ यरूशलेमे च सर्वयहुदियायां च शमारेयां च पृथिव्याः परिधौ च। एतानि वचनेभ्यः उक्त्वा ते पश्यन्तः सः उत्थापितः अभवत्। मेघेन च तेषां दृष्टिभ्यः सः आच्छादितः। यदा ते तं आरोहन्तम् अपि स्वर्गं प्रति दृष्टिं स्थिरीकृत्य पश्यन्ति स्म, इदम्, द्वौ पुरुषौ श्वेतवस्त्रधारिणौ तेभ्यः समीपे स्थिताः; ये अपि उक्तवन्तौ— हे गलीलदेशवासिनः, किं कारणेन यूयं स्वर्गं प्रति दृष्टिं स्थिरीकृत्य पश्यन्तः तिष्ठथ? एष एव येशुः, यः युष्मत्तः स्वर्गं प्रति गृहीतः, एवं प्रकारेण आगमिष्यति यथा यूयं तं स्वर्गम् आरोहन्तम् अपि दृष्टवन्तः।”50
GSAM 71पुनर्स्थापनपर्यन्तं येशुः स्वर्गे तिष्ठति
GSAM 71.2यदा रक्षकः तान् त्यक्तवान्, ते च तं यथा पूर्वं आसीत् तत्र आरोहन्तं दृष्टवन्तः, तेषां विश्वासः जातः यत् पवित्रः आत्मा राज्यस्य आगमनकालम् विषये तान् शिक्षयिष्यति। अतः पवित्र-आत्मनः प्राप्तेः अनन्तरम्, प्रजासु उपदेशं कुर्वन् पेत्रः उक्तवान् – “सः येशुं ख्रीष्टं प्रेषयिष्यति, यः पूर्वमेव युष्मभ्यं प्रचारितः आसीत्; तं स्वर्गः यावत् सर्वस्य पुनर्स्थापनायाः कालः आगमिष्यति तावत् गृह्णीयात्; यः कालः ईश्वरः जगत् आरभ्य स्वस्य सर्वेषां पवित्राणां भविष्यवक्तॄणां मुखेन उक्तवान्।”51
GSAM 71.3प्रेरितः पेत्रोः अपि पवित्र-आत्मना त्रिलोकविषये तथ्यानि प्रदत्तानि: प्रथमं जलप्रलयपूर्वं जगत् यत् जलेन विनष्टम्; द्वितीयं वर्तमानं जगत् यत् अग्न्यर्थं सञ्चितम्—यया पृथिवी सञ्चिता अस्ति इति Revised Version वदति—सा अग्निः अधर्मीणां विनाशं, क्षयं, प्रलयं च साधयिष्यति; तृतीयं नूतनं पृथिवी यत्र धर्मः वसति; अथवा यथा केचन अनुवादयन्ति यत्र धर्मात्माः वसिष्यन्ति।52
GSAM 72.1पौलः प्रेरितः ईश्वरस्य जनानां पुनरुत्थानं च सर्वेषां पवित्राणां मर्त्यत्वात् अमरत्वप्राप्तिं च नेत्रक्षणे अन्तिमशंखनादे उद्घोषितवान्। सः कोरिन्थीयैः उक्तवान् यत् ख्रीष्टः अधुना पितुः सिंहासनस्थः अस्ति, यावत् सर्वे शत्रवः तस्मै अधीनतां न प्राप्नुवन्ति तावत् तत्र एव स्थास्यति। अर्थात् यावत् पितुः हस्तेन तस्य राज्यं तस्मै प्रदत्तं भविष्यति, यथा दानियेलस्य सप्तमः अध्यायः १३–१४ तथा भजनसंग्रहस्य द्वितीयः ८–९ श्लोकयोः भविष्यद्वाणीकृतम्। थेस्सालोनिकीस्थिताय चर्चाय सः ख्रीष्टस्य आगमनं पुनरुत्थानं च एकमेव आशां इति प्रतिपादितवान्, यत् तेषां प्रियजनाः मृत्युहस्तेन वियुक्ताः स्युः तदा तेषाम् एव यथार्था सान्त्वना स्यात्।53
GSAM 72स्वामिनः प्रत्यागमनस्य अनिश्चितता
GSAM 72.2अद्यापि चर्चस्य न निश्चितज्ञानम् आसीत् यत् प्रभुः कदा प्रत्यागमिष्यति। यदा प्रेरितः प्रथमपत्रात् थेस्सालोनिकीयानां प्रति उक्तवान्, “वयं ये जीवामः च अवशिष्टाः स्मः, ऊर्ध्वं गृहीताः भविष्यामः,” भ्रातरः तं एव अवगतम् यत् ख्रीष्टः आगमिष्यति यावत् तेषां केचन जीविताः सन्ति। द्वितीये पत्रे सः स्वपत्रस्य विषये तेषां भ्रान्तधारणां संशोधयति तथा च अवदत् – “यावत् प्रथमं अपचरणं न स्यात् तथा पापपुरुषः विनाशपुत्रः न प्रकटितः, तावत् सः दिवसः न आगमिष्यति; यः ईश्वर इति नामधेयं सर्वं वा पूजितं प्रतिषेधति स्वयम् ऊर्ध्वं स्थापयति।”54
GSAM 72धर्मत्यागः
GSAM 72.3तथापि चर्चाः ख्रीष्टस्य द्वितीयआगमने काले अन्धकारे अन्वेषणमार्गेण गन्तुं एव अवशिष्टाः। भ्रातरः अवगतम् यत् धर्मत्यागः भविष्यति; किन्तु तस्य कालपरिमाणं कियत् इति प्रश्नः आसीत्। पश्चात् पतमोसद्वीपे दर्शने योहानाय उत्तरं प्रदत्तम्, प्रकाशितवाक्यग्रन्थस्य द्वादश-त्रयोदश-अध्यायेषु प्रतीकचिन्हेषु—“कालः, कालाः, अर्धः”, “द्विचत्वारिंशत् मासाः”, “द्वादशशत् षष्टिदिनानि” (वर्षाः); किन्तु अद्यापि तस्य दीर्घकालस्य उद्घाटनलक्षणं न जातम्। तस्मात् चर्चः अद्यापि ख्रीष्टस्य आगमनस्य निश्चितकालस्य न ज्ञात्वा आशां धारयन् प्रतीक्षां च कुर्वन् आसीत्; यतः क्लेशकालः यदा समाप्तः स्यात् तदा अपि “अवशिष्टचर्चः” इत्यस्य संघर्षविजययोः लघुकालः अवशिष्टः भविष्यति।55
GSAM 73.1नवनियमस्य अभिलेखानां समाप्तौ ख्रीष्टस्य द्वितीयआगमने विषयः अस्माकं पुरतः स्पष्टतया स्थाप्यते। त्रिंशत्श्लोकेषु प्रायः एकः श्लोकः कञ्चित् प्रकारेण अस्माकं प्रभोः येशु ख्रीष्टस्य द्वितीयआगमनम् उल्लेखयति। एतस्मिन् विषये च आधुनिककालपर्यन्तं युगान्तरेषु तस्य आशायाः संदर्भे चर्चस्य स्थितिं विषये डॉ॰ रॉबर्ट् पैटरसन् इति व्यक्तिः Interior इति नामधेये पत्रे “धन्या आशा” इति शीर्षके इदं प्रकारेण उक्तवान्—
GSAM 73लौकिकसहस्राब्दि—पैटरसन्
GSAM 73.2“यदा अस्माकं प्रभुः स्वचर्चम् पृथिव्यां त्यक्त्वा पितरं गन्तुम् इच्छन् तदा सः तं दुःखितावस्थायां त्यक्तवान्। तस्य पञ्चशत् शिष्याः शत्रूणां समग्रविश्वेण आवृताः, ख्रिस्त्विरोधीधर्मेषु शासनव्यवस्थासु च उच्चतमबुद्धिमतामन्यतमेन संस्थापितानां, अतीवविषयुक्तेन द्वेषेण प्रेरितानां, युगानुभवेन विनाशस्य प्रभावकतमार्गेषु शिक्षितानां। प्रभुः अस्माकं संकटं न अज्ञातवान्; न च स्वस्य अन्तिमवचनेषु तद् न्यूनं कृतवान्, न च जगत् वैरस्य च चर्चस्य क्लेशस्य च क्षयं प्रतिज्ञातवान्। किन्तु सः प्रतिज्ञातवान् यत् सः स्वयम् प्रत्यागच्छेत् स्वशत्रून् पराजयितुम्, च तं शुभदिनपर्यन्तं अस्मान् धारयिष्यति। ‘जगत् युष्मान् द्वेष्टि। जगति क्लेशं अनुभविष्यथ। रुदिष्यथ शोकयिष्यथ, जगत् तु हर्षं अनुभविष्यति। यूयं शोकिताः स्युः, किन्तु शोकः युष्माकं हर्षे परिवर्तिष्यते। अधुना तु युष्माकं शोकः अस्ति, परन्तु अहं पुनरपि युष्मान् पश्यिष्यामि, हृदयानि युष्माकानां हर्षं अनुभविष्यन्ति, हर्षं च युष्माकं कश्चन न हरिष्यति। यदि अहं गच्छामि, पुनरागमिष्यामि च, स्वसमीपं युष्मान् ग्रहीष्यामि, यत्र अहं अस्मि तत्र अपि भवन्तः स्युः।’
GSAM 74.1“एषा आसीत् तस्य स्वयम् आगमनस्य धन्याशा या स्वयम् निर्गमने सः स्वसंघं सान्त्वयत्। तस्य अनुपस्थित्याः समस्तकाले सः उक्तवान् वयं क्लेशं भोगेम; तथा च अभवत्। यदि तस्य अनुपस्थित्यां वयं किञ्चित् बाह्यशान्तिं अनुभविष्यामः, यदि तस्य चर्चः विश्वस्य आक्रमणात् विमोच्यते, यदि शुद्धतायुगं भविष्यति यत्र अपतृणानि गोधूममध्ये न वर्धिष्यन्ते, अथवा तस्य आगमने सः प्रभोः महिमापूर्णेन भूमण्डलेन जनसमूहेन स्वागतं प्राप्स्यति, अथवा अपि पृथिव्यां श्रद्धां लब्धुं समर्थः स्यात्, तर्हि एतत् सर्वं तस्मै अतिआकस्मिकं आश्चर्यम् भविष्यति। येशु ख्रीष्टः अस्य सहस्राब्दस्य न ज्ञातवान्। वयं वदामः सः न ज्ञातवान्, यतः सः अस्मभ्यं तद् न उक्तवान्; सः च अवदत्, ‘अहं युष्मान् मित्राणि आह्वयामि, यत् सर्वं मया पितुः श्रुतम् तत् सर्वं अहं युष्मभ्यं प्रकाशितवान्।’ किन्तु तस्य सर्वेषु प्रवचनेषु दृष्टान्तेषु च न किञ्चित् संकेतः अस्ति यत् वयं तस्य आगमनपूर्वं शान्ति-कालं वा महिमा-कालं अपेक्षामहे। प्रेरिताः अपि ख्रीष्टरहितसहस्राब्दिविषये अज्ञाः। अस्माकं प्रभोः निर्गमनानन्तरं त्रिशत् वर्षाणि चर्चस्य धन्यः आशा तस्य पुनरागमनाशा आसीत्।
GSAM 74.2“किन्तु यदा ख्रीष्टस्य वधूः सा पूर्वकथितधर्मत्यागस्य प्रगतौ स्वप्रभुनानुपस्थितौ पृथिव्याः राज्ञानां मैत्रेण आत्मनः सान्त्वनां कर्तुम् आरब्धवती, स्वाभाविकतया सा पूर्वदिशगगनं च स्वप्रभोः पुनरागमनं च अवलोकयितुं न इच्छत्, यत् तस्याः लौकिकवैभवं विनश्येत्। यदा सुधारकाः सुसमाचारशंखं मुखे स्थापयन्ति तदा ख्रीष्टरहितसहस्राब्दीस्वप्नाः क्षणेनैव विनष्टाः चर्चः पुनः ख्रीष्टस्य आगमनाय प्रतीक्षारम्भं कृतवान् येन खलख्रीष्टः विनश्येत्। तेषां पत्रेषु प्रवचनेषु श्रद्धास्वीकारेषु च सुधारकाः स्वपूर्वसहस्राब्दीयाः आशाः उद्घोषितवन्तः।
GSAM 74.3“वेस्टमिन्स्टर-सभा स्वस्वीकारपत्रं प्रभोः द्वितीयआगमने श्रद्धायाः उद्घोषणेन समाप्तवन्तः, येन शब्दैः पूर्वसहस्राब्दीयानां श्रद्धा पूर्णतया व्यक्ता भवति। ते एतेषां गभीरशब्दानां मध्ये उद्घोषयन्ति: ‘यथा ख्रीष्टः अस्मान् निश्चिततया विश्वासितुम् इच्छति यत् न्यायदिवसः भविष्यति, सर्वान् पापात् निरोधार्थम् च धर्मात्मनां क्लेशे महतीं सांत्वनां च दातुम्; तथा सः तं दिवसं मानवेभ्यः अज्ञातं कर्तुम् इच्छति, यतः ते सर्वं देहिकसुरक्षाभावम् त्यक्तुं शक्नुवन्ति, च सदा जागरूकाः स्युः, यतः ते न जानन्ति कस्मिन्काले प्रभु आगमिष्यति; च सदा सज्जाः स्युः कथयितुम् – आगच्छ प्रभो येशो, शीघ्रं आगच्छ!’56
GSAM 75.1“अस्माकं धर्मसुधारकाः पूर्वजाः प्रभोः आगमनस्य प्रतीक्षया हृदयान् दृढीकृतवन्तः, परस्परं च ‘क्षेत्रं धारयत! सः सहाय्यसेनासहितः आगच्छति’ इति उद्घोषणेन उत्साहयन्तः। एषा भावना हालैः लोकप्राचुर्येण धार्मिकजागरणगीते समाविष्टा, परन्तु पुरातनैः स्कॉटलण्डदेशीयैः संधिविधृताभ्यः परिचिता आसीत्।
GSAM 75.2“किन्तु शीघ्रमेव सुधारितेषु चर्चेषु विश्वासात् द्वितीयः पतनः आरब्धः। स्कॉटलण्डे तद् मॉडरेटिज्म् इति, इङ्ग्लण्डे एरियनिज्म् इति, हालमेव ब्रॉड् चर्चीज्म् इति, अमेरिकायां यूनिटेरियनिज्म् इति, जर्मनीदेशे रैशनलिज्म् इति ख्यातः। मानवबुद्धिं न्यायाधीशरूपेण स्थापयित्वा, अस्माकं अतीव सीमितं आधुनिकपरीक्षणं प्रमाणरूपेण गृह्य, तथा प्रकृतिनियमानां अवलोकितप्रवृत्तिं विना काचित् अपि घटना संभवति इति नकार्य, तेन येशुं यहूदीगुरुणां श्रेण्यां अवनयत्, यः स्वयुगस्य अपेक्षया किंचित् उन्नतः आसीत्, परन्तु आधुनिकविज्ञानविहीनः आसीत्। अवश्यं च अदृश्यलोकात् पृथिव्यां राज्यं कर्तुं पुनरागमनस्य कल्पना हिब्रू-पुराणकथासु प्रत्यावर्तिता।
GSAM 75डेनियल् व्हिटबीः सहस्राब्दीविषये
GSAM 75.3“तस्य पुनरागमनस्य च पृथिव्यां राज्यस्य च प्रतिज्ञाः केवलं तस्य सुसमाचारस्य प्रसारणं इति व्याख्याताः, तथा विश्वस्य महतीं अंशं ख्रिस्तीयधर्मे सहस्रवर्षपर्यन्तं वा यथा केचन मन्यन्ते ३६०,००० वर्षपर्यन्तं समर्पयितुं इति; यस्मिन् काले मानवजातिः सभ्यताकलासु उन्नतिं प्राप्स्यति, अतुलं च शान्तिं समृद्धिं च अनुभवति। तस्य दीर्घचक्रस्य अन्ते, यः सामान्यबुद्ध्या अवलोकयितुं अतीव विस्तीर्णः, सम्भवतः प्रकृतिः महाकम्पः स्यात्, तथा च कथ्यते यत् प्रभु आगमिष्यति जगत् विनाशयिष्यति मानवजातिं च न्यायनिर्णयाय आह्वयिष्यति। एषः सिद्धान्तः व्हिटबी इति नामधेयेन आङ्ग्लभाष्यकारेण विस्तृतः च प्रसिद्धः च [डेनियल् व्हिटबी १७२६ तमे संवत्सरे निधनं प्राप्तवान्], यः स्वप्रकाशितपत्रव्यवहारेण अरिअन् इति प्रमाणितः, परन्तु तस्य भाष्यानि स्ववर्गे लोकप्रियानि आसन्, तथा तस्य कल्पितसहस्राब्दः बहुभिर्धर्मनिष्ठैर्युरोपदेशीयराज्यचर्च्-पेंशनग्राहकैः च धर्मनिष्ठैः मित्रैश्च अनुकूलतया स्वीकृतः, यतः तेन ते दीर्घकालं दशभागदानानां च सम्मानानां च अधिकारं प्रतिज्ञातम्। तेषां प्रभावेण एतत् अमेरिकां प्रति आयातितम्, यत्र तत् तत्क्षणात् निःसारमंचवाक्यानां भाषणोपसंहाराणां च विषयवस्तू रूपेण उपयुज्यत।”
GSAM 76.1यदा वयं तं कालम् समीपयामः यदा प्रभुः स्वस्य आगमनस्य गम्भीरं चेतावनीं “द्वारयोः समीपे” इति प्रेषितवान्, तदा पृथिव्याः विविधेषु प्रदेशेषु एतादृशाः सिद्धान्ताः आसन्।
Notes
- गलातियन् ४:४, ५। ↩
- रोमन्स् १६:२५–२७। ↩
- एफिसियन्स् ३:३–९। ↩
- The Desire of Ages, पृ. २९, ३०–३४। ↩
- लूका २:२६। ↩
- लूका २:२८–३८। ↩
- लूका ३:१५-१७। ↩
- यूहन्ना १:२९–३४। ↩
- मत्ती ३:१६, १७। ↩
- यूहन्ना १०:४१. ↩
- लूका ३:२३। ↩
- लूका ४:१६–२१। ↩
- मार्कः १:१५। ↩
- प्रेरितकृत्येषु १०:३८; यूहन्ना ३:२। ↩
- यूहन्ना १४:८–११। ↩
- The Desire of Ages, पृ. २१५। ↩
- लूका ७:१९–२२; मत्ती ११:४। ↩
- मत्ती ४:१७। ↩
- मत्ती १०:७। ↩
- लूका १०:९। ↩
- यूहन्ना ७:४६। ↩
- मत्ती १२:२३। ↩
- मत्ती १३:५४, ५५। ↩
- यूहन्ना १०:२४। ↩
- यूहन्ना ६:१५। ↩
- यूहन्ना ६:६२। ↩
- मत्ती १६:२०–२२; मार्कः ९:३१. ↩
- मत्ती १६:२८; लूका ९:२७। ↩
- २ पेत्रुस् १:१६-१९। ↩
- मत्ती १७:२२, २३। ↩
- मत्ती १८:१; मार्कः ९:३३, ३४। ↩
- मत्ती १९:२७–२८; लूका २२:२८–३०। ↩
- मत्ती २०:२०–२४। ↩
- यूहन्ना ११:४७, ४८। ↩
- यूहन्ना १२:१५। ↩
- यूहन्ना १२:१९। ↩
- लूका १९:४०। ↩
- यूहन्ना १२:३२–३४। ↩
- यूहन्ना १३:३३–३६। ↩
- यूहन्ना १४:१-३। ↩
- लूका १९:११-१५। ↩
- मत्ती २४:३। ↩
- मत्ती २४; लूका २१; मार्कः १३। ↩
- मार्कः १४:५०। ↩
- मार्कः ९:१०। ↩
- मत्ती २८:२–४। ↩
- मत्ती २७:५२–५३। ↩
- लूका २४:१३–२७। ↩
- लूका २४:३१, ३२। ↩
- प्रेरितकृत्येषु १:६–११। ↩
- प्रेरितकृत्येषु ३:२०–२१। ↩
- २ पेत्रुस् ३:५-१३. ↩
- १ थिस्सलुनीकियन् ४:१३–१८। ↩
- २ थिस्सलुनीकियन् २:३, ४। ↩
- प्रकाशितवाक्यम् १२:१७। ↩
- Confession of Faith, अध्यायः ३३, खण्डः ३। ↩