Ysraýylyň dininden ýüz öwürmegi. – 2-nji
TAM1897 Q1 40.51897-nji ýylyň 14-nji marty, ýekşenbe agşam berlen hutba 1897-nji ýylyň Birinji çärýegi, 2-nji tom, 1-nji sany, 40–45-nji sahypalarynda Umumy Konferensiýanyň Bülleteninde çap edildi.
TAM1897 Q1 40.6Öňki sapagda gördügimiz ýaly, Ysraýyl dininden ýüz öwürdi we ähli halklar ýaly bolmak üçin patyşa saýlamagy talap etdi. Häzirki öwrenişde bolsa, olar hakykatdan hem halklara nähili meňzeş bolandygyny göreris. Emma Ysraýyl Hudaýdan ýüz öwürdi; sebäbi olar Hudaýa bütin ýürekden ynanmandylar. Diňleýän adamlaryň ýüreginde bu söz ynanmak bilen garyşmandy. Olar diňe däp-dessur derejesine düşdüler, we Hudaýa wepaly bolsalardy gaçyp biljek ýamanlyklar, beýleki paganalarda bolşy ýaly, olaryň üstüne gelip ýetdi; soňra, peýgamberligiň ruhy bize aýdýan ýaly, öz apostasiýalarynyň netijesinde dörän ähli ýamanlyklary Hudaýyň hökümetiniň üstüne ýüklediler. Olar onuň hökümetiniň şowsuzlyk bolandygyny hasap etdiler; ol olara ýeterlik däldi, bu dünýäde olara ýeterlik däldi, we olar özleriniň dolandyryp biljek, özlerini dolandyrmak we goramak üçin peýdalanyp biljek öz hökümetine eýe bolmalydylar.
TAM1897 Q1 40.7Soňra olar Samwele: “Biziň üçin hem ähli halklar ýaly bir patyşamyzy saýla” diýdiler; “bizem ähli halklar ýaly bolalyň” diýdiler; we ýöne Reb, Samwele arkaly, munuň garşysyna berk garşy çykyp protest bildirse-de, olar şol protesta garşy çykyp: “Ýok; bizem ähli halklar ýaly üstümizde patyşa bolmaly” diýdiler. Olar şeýle isleýändigi üçin, Reb hem olaryň islegine görä etdi. Olar diňe patyşa eýe bolmak kararyna gelmän, eýsem, kim patyşa bolar diýen meseläni hem kesgitläp goýdylar. Ol Kişiň ogly Sauldy; we Reb hem olaryň islegine görä Sauly patyşa etmegine rugsat berdi, sebäbi olar öz islegleriniň ýerine ýetirilmegini talap edýärdiler.
TAM1897 Q1 40.8Emma Rebbiň olara patyşa we patyşalyk saýlamagy sebäpli geljekdigini aýdan ähli ýaramazlyklar olaryň üstüne geldi. Olar munuň käbirini Saul döwründe başdan geçirdiler. Dawidiň täsiri we hökümdarlygy olaryň ýaramazlyklardan halas bolmagyna uly kömek etdi. Olar Hudaýy ret etseler-de, ol olary terk etmedi; ol henizem olaryň bilen galyp, ýol görkezilmegi isleýänleri ýolbaşçylyk etdi we mümkin boldugyça, hökmany geljekde boljak, geljekdigini onuň bilýän we olaryň halk hökmünde gaçyp bilmejek betbagtçylyklardan halas etmäge çalyşdy. Emma ol şahsy taýdan halas bolup biljekleriň hemmesini halas etjekdi. Olar hökmany we gaýtarylyp bolmajak ýagdaýda, bir ädim soňra bir ädim öňe alyp barýan ýola başlapdylar, netijede, görjek bolşumyz ýaly, heläkçilik gelip ýetdi.
TAM1897 Q1 40.9Süleýman döwründe, Rebbiň garşylygyna garamazdan kabul eden ýolunyň zerur netijesi bolan kynçylyklar iň açyk görnüşde başlady. Müsür hemişe şol işleriň içinde boldy. Müsür hemişe goşulýar. Süleýman Rebbiň sözüne garamazdan Müsürden aýal aldy. Ol Rebbiň sözüne garamazdan atlary almak üçin Müsüre adam iberdi. Rebbiň oňa beren şöhratyny Müsüre, Müsür putperestligine we töweregindäki ähli halklaryň putperestliklerine hyzmat etmäge öwürdi. Halkyň üstüne Süleýman patyşanyň ähli butparaz halklardan bolan ýedi ýüz aýaly we üç ýüz gyrnagynyň bütperestlik ibadetlerini goldamak üçin salnan ýükler halk üçin göterilip bolmajak, iki halkyň hem bähbidine ýaramazdy; şonuň üçin Reb on taýpany iki taýpadan aýyrmaga karar berdi.
TAM1897 Q1 40.10Biz Rebbiň on taýpa ýa-da iki taýpa üçin niýet eden şol gowulygyň nämedigini bilip bilmeris, sebäbi ol hiç haçan amala aşyrylmady. Ýeroboam on taýpany ilkinji bolup dolandyrjak hökmünde bellendi. Emma Ýeroboam Dawidiň ajaýyp nusgasyny, Rebbiň dogry wagtyny garaşmagy we ony öz ýoluna görä on taýpanyň tagtyna çykarmagy unutdy — hatda Süleýman ýaşap duran mahaly hem ol patyşanyň garşysyna elini göterdi; on taýpanyň tagtyny eýelemek we olary dolandyrmak maksady bilen özüni Süleýmana garşy patyşa hökmünde yglan etdi. Bu döwlet hyýanaty we garşylykdy. Süleýman ony şonuň üçin jezalandyrmak isledi, we ol Müsüre gaçyp, Süleýman ölýänçä şol ýerde galdy.
TAM1897 Q1 40.11Öň ýüreginde misirli bolmasa-da, ol ýere baranyndan soň misirli boldy. Süleýman ölenden soň, Ýeroboam Müsürden dolanyp geldi. On taýpanyň iki taýpadan aýrylmagy üçin pursat geldi we Rehoboam olary aýyrjak ugry saýlady. Halk gelip, atasynyň olaryň üstüne goýan ýüklerini ýeňilleşdirmegi haýyş edende, bu akylly we ýerlikli haýyşdy. Süleýmanyň geňeşçileri bolan gadymy adamlar hem oňa şol işi etmegi maslahat berdiler. Emma Rehoboam bu maslahatlary kabul etmäge kanagatlanmady, sebäbi ol halkyň hyzmatkäri bolmak islemeýärdi we olar ony halkyň gullugynda bolmagy maslahat beripdi; ol bolsa halkyň ýolbaşçysy bolmak isleýärdi we şonuň üçin öz bilen bir hatarda ösüp gelen ýaşlar bilen maslahatlaşdy. Onuň ejesi Ammonit gelin bolup, Süleýmanyň putperest aýallarynyň iň pes hasaplanýanlarynyň biridi; onuň bilen ulalýan ýaş oglanlar hem Süleýmanyň beýleki putperest aýallarynyň ogullarydy. Bu ýaş oglanlar Süleýmanyň aýallary bilen amala aşyran ähli pagançylyk we iýmit gadaganlyklarynyň arasynda ulaldylar. Rehoboam olaryň pikirlerine goşulyp, olaryň ýoluna eýerdi we elbetde Rebbiň maslahatyny hem-de Rebden gorkýan adamlaryň maslahatyny ret etdi.
TAM1897 Q1 41.1Rehoboam halkyň soragyna hemmämiziň tanşydygy ýaly jogap berdi: “Siz maňa ýükleriňizi ýeňilleşdirmegi haýyş etdiniz, emma men tersine, olary has agyrlaşdyraryn; olar kiçi barmagyňyz ýaly bolsa, men olary beliniz ýaly ederin.” Olar bolsa: “Çadyrlaryňyza gaýdyň, Ysraýyl! Indi öz öýüňize serediň, Dawud!” diýdiler. Rehoboam bolup geçenleri görende hakykatdanam geň galdy; ýöne bu onuň üçin gaty geň däldi, sebäbi ol aýdan sözleriniň iň akylsyzdygyny görmäge ukyply däldi, şonuň üçin soňundan gelýän netijä geň galmagy geň däldi. Ol öz hazynçysyny olara iberdi, olary rahatlandyrmak, meseläni ýumşatmak we mümkin bolsa olary yzyna getirmek üçin. Emma olar hazynçyny derrew daşlap öldürdiler, we Rehoboam netijäni görüp gorkup, arabasyna münüp çaltlyk bilen Ýerusalime gaýdyp geldi, olary basyp alyp, özüne gulluk etmäge mejbur etmek üçin goşun toplady. Emma Rebbiň pygamberi oňa munuň edilmejekdigini, olar öýlerinde galmalydyklaryny aýtdy, we olar şonuň ýaly etdiler.
TAM1897 Q1 41.2Soňra Ýeroboam patyşalygy eýeläp, Müsürden getirilen altyn buzaklary gurdy; şonuň netijesinde on taýpa iki taýpadan aýrylandan soň derrew Müsüre, Müsür putperestligine we Müsür dolandyryş ulgamyna alnyp gidildi. Şeýlelikde Ýeroboam bilen bu akym başlandy we on taýpanyň galan patyşalarynyň hemmesi şol nusgany yzarlady. Her gezek soňundan hem “Nebatyň ogly Ýeroboam, günä eden we Ysraýyly hem günä etmäge mejbur eden” diýlip aýdylýar. Dini inkär yzygiderli peselip, tutuş patyşalyk heläk bolup, soňundan hem hiç wagt eşidilmedi we indi hem eşidilmez. On taýpanyň patyşalarynyň neslindäki dini inkär ýaramazdan has ýaramaz we has-da ýaramaz boldy. Ýeroboam ýaman boldy; ondan soň derrew gelenler hem ýaman boldular. Soňra Omri geldi, ol beýlekilerden hem ýaman boldy; soňra Ahap geldi, ol öňki ähli patyşalardan hem ýaman boldy. Şeýlelik bilen patyşalykda ýagdaý dowam etdi, ahyrynda onuň hemmesi heläk bolup ýok boldy.
TAM1897 Q1 41.3Emma Reb hemişe olaryň özüne gulluk etmegine çalyşýardy. Ol olara peýgamberiň üstüne peýgamber iberdi; ol patyşalary gaýtalap-gaýtalap özünden gorkmaga we özüne gulluk etmäge çagyrdy. Ysraýylyň soňky günlerine gelende, esasan Amos we Hoşea peýgamberlik etdiler. Amos, Hoşea we Mika Ysraýyl üçin we Ysraýyla Ysraýylyň soňky günlerinde peýgamberlik etdiler. Emma Mika kitabyndan diňe azajyk bölek göni on sany taýpa bilen baglanyşyklydyr. Amos kitabynyň takmynan hemmesi, Hoşea kitabynyň bolsa köp bölegi şol taýpalara degişlidir. Amos we Hoşea esasan, takmynan doly, Ysraýyl barada we Rebbiň Ysraýyla soňky gezek ýüzlenip, täzeden Oňa öwrülmegi we doly heläkçilikden halas bolmagy baradaky çagyrşygy barada peýgamberlik eden.
TAM1897 Q1 41.4Şol pygamberlikler hem-de Ysraýylyň taryhy bu dünýäniň taryhynyň soňky günlerinde ýaşaýan adamlary duýdurmak üçin Mukaddes Kitaba girizildi. Hudaýyň bu soňky günler üçin beren öwüdi şundan ybaratdyr: adamlar hakyky heläkçilikden halas bolmak üçin Hudaýa ýüz tutsunlar. Şonuň üçin olar şol ýerde ýerleşdirildi. Şonuň üçin Amos we Hoşea şu gün size-de, maňa-da we bütin dünýäde hemmä-de, olar on taýpanyň halkyna ýazylan döwürde bolşy ýaly, häzirki hakykatdyr.
TAM1897 Q1 41.5Amos peýgamberlik etdi, we Bet-El-de bolýan ruhany oňa: “Bu ýerde peýgamberlik etme; bu patyşanyň öýi we patyşanyň diwany; Yuda ýurdyna git” diýdi. Ol gitdi we ikinji Ýeroboama Amosyň ýurt barada ýaman pygamberlik edýändigini, patyşa garşy garşylyk öwredýändigini we Rebbiň gylyjynyň onuň üstünden geljekdigini, ýurduň bolsa onuň ähli sözlerini göterip bilmejekdigini aýtdy.
TAM1897 Q1 41.6Indi bolsa aýratyn bölüme ýüzleneliň we Amos 7:10-15-i okaýalyň:—
TAM1897 Q1 41.7Şonda Bet-eliň ruhanysy Amazýa Ysraýyl patyşasy Ýeroboama habar iberip: “Amos seniň garşyňda Ysraýyl öýüniň içinde fitne gurýar; bu ýurt onuň ähli sözlerini götermäge ukyply däl” diýdi. Çünki Amos şeýle diýýär: “Ýeroboam gylyç bilen öljek we Ysraýyl hakykatdan hem öz ýurdyndan sürgün ediljek.” Amazýa hem Amosa şeýle diýdi: “Eý görýän adam, git, gaçyp Yuda ýurdyna bar, şol ýerde çörek iýip, şol ýerde pygamberlik et; ýöne Bet-El-de ýene pygamberlik etme, sebäbi ol patyşanyň ybadathanasy we patyşanyň saraýy.” Şonda Amos Amazýa jogap berdi: “Men pygamber däldim, pygamberiň ogly hem däldim; men goýunçy we ýabany injir miwelerini ýygnadyjy edim. Goýun sürüsiniň yzyna düşenimde, Reb meni aldy we maňa: ‘Git, halkym Ysraýyla pygamberlik et’ diýdi.”
TAM1897 Q1 41.8Ol hem olara pygamberlik etdi; ýöne unudmaň, olar Ysraýylyň soňky günleri boldy. Emma olar Amosy şol ýerde pygamberlik etmäge rugsat bermän, ony kowup, öňki köp pygamberleriň başyna gelen ýaly ony hem yzarlap başladylar. Şonda Reb Yuda ýerinde Hoşea pygamberi duruzdy; ol hem, şol putperest ruhanynyň Amosy gitmegi maslahat beren Yuda ýerinde bolup, Ysraýyl barada pygamberlik edip bildi, we olar ony yzarlap, islän zady edip bilmediler.
TAM1897 Q1 42.1Indi bolsa bu tutuş meýdany gaýtadan gözden geçirip, bir söz aýdalyň: Siz bilýärsiňiz, Samuýeliň döwründen başlap Ysraýyl patyşalary Hudaýyň halkyny we pygamberleri yzarlapdyrlar, ruhanylary bolsa öz isleglerine görä öldüripdirler. Olar muny etmek üçin hem güýje, hem-de muny etmäge bolan islege eýe bolandyklary üçin edipdirler. Emma indi, eger Ysraýylyň hiç wagt öz patyşasy, döwlet ýa-da hökümeti bolmandygyny aýtsak, olar muny edip bilerdimi? — Ýok; bu mümkin däldi. Siz bilýärsiňiz, Ysraýyl patyşalary Hudaýyň adamlaryna we Rebbiň pygamberlerine garşy paganyň patyşalaryndan hem ýaman boldular: Ysraýyl we Yuda patyşalary Rebbiň pygamberlerine doly zulum edende, paganyň patyşalary olary hormatlaýardy we goldaýardy.
TAM1897 Q1 42.2Men öňem aýdyşym ýaly, Hoşea hem munuň barada peýgamberlik etdi. Indi men Hoşeanyň kitabyndan birnäçe aýaty okaýaryn, şonda siz onuň munuň barada näme diýýändigini görersiňiz. Ilki bilen dokuzynjy bapyna serediň, diňe bir-iki söz:—
TAM1897 Q1 42.3Olar Rebbiň ýerinde ýaşamazlar; emma Efraim Misire gaýdyp gider.
TAM1897 Q1 42.4Efraim on taýpanyň biri bolupdy; ýöne bu ýerde bu at olaryň hemmesi üçin ulanylýar. On taýpa Asyriýa gitdi; olar Asyriýalylaryň tarapyndan esir alyndy. Emma olar Asyriýalylaryň tarapyndan esir alynanda, Reb “olar Müsüre gaýdyp bararlar” diýende näme aňladýar?—Müsür Hudaýdan mümkin boldugyça iň uzak apostasiýany aňladýar. Tamamy bilen Müsür garaňkylygy diýilýän ýagdaý, adamlar Hudaýyň ornuna hökmranlyk edýän ýerdir, we bu doly dolandyryş — hökümeti, adamlary we beýlekileri — Hudaýa we onuň halkyna garşy goýulýar; bu, Müsüre gelen belalardan we Ysraýylyň azat edilmeginden öň Müsürde bolan Ysraýyla garşy bolşy ýaly. Bu ýerde Reb Efraimiň Müsire gidjekdigini aýdanda, Assiriýanyň — Assiriýanyň hökümetiniň — olary tutsak alyp barjakdygyna garamazdan, bu olaryň doly dininden ýüz öwürmäge berk niýet edendigini görkezýär, şonuň üçin olar “Rebbiň ýerinde” ýaşap bilmediler, sebäbi ýaşamak islemediler.
TAM1897 Q1 42.5Siz ýadyňyzda saklaň, biz Rebbiň Abrama aýdanlaryny okadyk: “Öz ýurdyňyzdan, garyndaşlaryňyzdan we kakanyň öýünden çykyp, size görkezjek ýurda gidin.” Şeýlelikde, şol ýurt Rebbiň ýurdudyr. Hoşea arkaly Ysraýylyň Rebbiň ýerinde ýaşamajakdygyny aýdanynda, bu Samariýanyň töweregindäki kiçi bir ýer bölegine däl-de, Ebrahime görkezilen we Hudaýyň halkyny Müsürden çykaranynda olary çagyran ýere degişlidir. Olar Rebbiň ýerinde ýaşamazlar; soňra Müsür gelýär, doly apostaziýa. Muny okaýan mahalym has aýdyň görersiňiz.
TAM1897 Q1 42.6Olar Rebbiň ýerinde ýaşamazlar; emma Efraim Misire gaýdyp barar we olar Asiriýada haram zatlary iýerler. Olar Rebbe şerap sadakalaryny hödürlemeýärler we oňa hoşuna gelmeýärler; olaryň kurbanlary gynançly adamlaryň çöregi ýaly bolar; ony iýýänleriň hemmesi kirlenýär; sebäbi olaryň ruhlary üçin çöregi Rebbiň öýüne girmez. Siz mukaddes gün we Rebbiň baýramy güni näme edersiňiz? Çünki, gör, olar heläk bolmak sebäpli gidipdirler: Misir olary ýygnar, Memphis olary gömer; Gümüşleri üçin amatly ýerleri gyjytganlar eýeler; Çadyrlarynda tikanlar bolar.
TAM1897 Q1 42.7Onunjy bap:—
TAM1897 Q1 42.8Ysraýyl boş üzümdir, ol özüne miwe berýär: miweleriniň köpüsine görä ol gurbanlyk stollaryny köpeldýär; ýeriniň bereketine görä olar owadan heýkelleri döretdiler. Olaryň ýüreginiň bölünmegi ýüze çykýar; indi olar günäli tapylarlar: ol olaryň gurbanlyk stollaryny dargadyp, heýkellerini talar. Sebäbi indi olar: “Biziň patyşamyz ýok” diýerler.
TAM1897 Q1 42.9Şol wagt olar patyşasyzdylar. Ol öldürilipdi we aralyk döwür ýüze çykdy. Onuň ornuna başga patyşa heniz gelip ýetmedi. Emma ol näme diýýändigine üns beriň: “Çünki häzir olar: ‘Patyşamyz ýok’ diýerler.” Ol protest bildirenine garamazdan şol patyşany saýlanlarynda, olaryň ony ret edendigini aýtdy. “Ýok; biz patyşa isleýäris.” Olaryň patyşasy bardy?—Hawa; we şol pursat geldi, olar “Biziň patyşamyz ýok” diýmäge mejbur boldular. Emma şol pursatda Reb näme diýdi?
TAM1897 Q1 42.10Häzir olar: “Bizde patyşa ýok, sebäbi biz Rebden gorkmadyk; patyşa bize näme edip biler?” diýýärler. Olar şertnama baglaşanda ýalan and içip sözler aýtdylar; şonuň üçin hökm meýdanyň joýalarynda zehirli ösümlik ýaly baş galdyrýar. Samariýanyň ýaşaýjylary Bet-Awen buzaklary sebäpli gorkarlar; sebäbi onuň halky oňa gynanar, şol buzaklaryň şöhraty sebäpli şatlanan ruhanylar hem gynanar, sebäbi şöhrat ondan aýryldy.
TAM1897 Q1 42.11Onüçinji bapda Rebbiň aýdýanlaryny görersiňiz. Dokuzynjy aýat:—
TAM1897 Q1 42.12Eý Ysraýyl, özüňi heläk etdiň; ýöne kömegiň meniň içimde. Men seniň patyşanyň bolaryn.
TAM1897 Q1 42.13Emma olar muny kabul etmediler. Şonuň üçin görýärsiňiz, Reb diňe Özi olaryň patyşasy bolmagy isleýärdi; olaryň özleriniň patyşasy hökmünde Ony tapmagyny we başga hiç kimiň bolmazlygyny isleýärdi. Soňra indiki aýatynda şeýle diýýär: “Men gaharymda size patyşa berdim we gaharymda ony alyp gitdim.” Şonuň üçin men şol aýatyň hemmesini okaýaryn:—
TAM1897 Q1 42.14Men seniň patyşanyň bolaryn; ähli şäherleriňde seni halas edip biljek başga kim bar? Hem-de “maňa patyşa we häkimler ber” diýip aýdan sudýalaryň nirede?
TAM1897 Q1 42.15Ol olaryň “üstümizde hökmranlyk etjek bir patyşa ber” diýen şol wagtlara gaýtadan ünsi çekýär. Ol aýdýar: “Men şol wagt siz oňa eýe bolmaly däldigiňizi protest etdim we bu ýamanlygyň geljekdigini size aýtdym; indi özüňiz hem patyşanyňyz ýokdugyny we özüňizi ýok edendigiňizi boýun alýarsyňyz. Men siziň patyşanyňyz bolaryn; meni patyşanyňyz ediň.” Indi on birinji bapyň birinji aýatyna serediň:—
TAM1897 Q1 42.16Ysraýyl çaga bolanda men ony söýdim we oglumy Müsürden çagyrdym.
TAM1897 Q1 43.1Ol bu sözleri Israýylyň soňky günlerinde, ony Müsürden çykaraly bäri müň ýyl geçenden soň näme üçin aýdýar? Munuň maksady näme?
TAM1897 Q1 43.2Ysraýyl çaga bolanda men ony söýdim we oglumy Müsürden çagyrdym. Olary çagyrdyklaryça, olar çagyrýanlardan daşlaşdylar; Baallara pida etdiler we oýma şekillere tütetgi ýakdylar. Men Efraime hem elinden tutup ýöremegi öwretdim; ýöne olar meniň olary sagaltandygymy bilmediler. Men olary adam ipleri bilen, söýgi baglanyşyklary bilen çekdim; we men olara agyzlaryndaky boýuntyrygy aýyrýan adam ýaly boldum, we olara iýmit berdim. Ol Müsür ýurduna gaýdyp barmaz; eýsem, aşurly onuň patyşasy bolar, sebäbi olar gaýdyp gelmegi ret etdiler. Gylyç şäherlerinde galar, budaklaryny ýok eder we öz maslahatlary sebäpli olary iýip gutarar. Halkym maňa yzyna gaýdyp gelmekden ýüz öwürýär; olar iň ýokary Hudaýa çagyrsa-da, hiç kim Onuň şöhratyny ýokarlandyrmaz.
TAM1897 Q1 43.3Reb häzir Ysraýyl üçin gynanýar, ol ýok edilmegiň bosagasynda duransoň. Ol soňky çagyryşyny edýär: soňky peýgamberlik häzir gelýär; we şol wagt, şu pursatda Hizekiýa Yuda patyşalygynda hökmranlyk edýär. Ol tahta çykan mahaly patyşalygy reformalaşdyrmaga we Ahazyň dininden ýüz öwürmeginden soňky ýagdaýy dikeltmäge girişdi. Ol mukaddes jaýy arassalap, hemmesini tertip bilen goýansoň, iki hepdelik Pesah baýramyny geçirdiler. Emma şol Pesah baýramyndan öň Hizekiýa on sany taýpanyň galan böleklerine ähli ýere habarçylary iberdi, olary Ýerusalimdäki Pesah baýramyna gelip, Goşunlaryň Hudaýy Rebbe ybadat etmäge çagyrmak üçin; ýöne ýazga görä, olar habarçylara gülüp, olary hakarlandyrdylar; Emma Yssakardan, Zebulundan, Naftaliden we welaýatlaryň dürli ýerlerinden köp adam Ýerusalime gelip, Pesah baýramyny geçirdiler we Rebbe goşuldular. Bu adamlar Ýerusalime çykyp, Ýehuda halkynyň arasynda ýerlerini eýeleýänlerinde, şol döwürde Assuriýa patyşasy gelip, on taýpanyň ähli ýerini eýeledi. Şonuň üçin Hizekiýanyň çagyrşyna gulak asyp, Ýerusalime çykyp, Rebbe ybadat etmek üçin gelenler Assuriýa tutkulugyndan halas boldular.
TAM1897 Q1 43.4Indi Hizekiýa öz dilegini etmezden ozal Hoşea muny ýazýar we Reb halkyň etmegi ýüregine düwen zatlaryna gynanýar. Ol näme diýýändigine serediň:—
TAM1897 Q1 43.5Men hem Efraime ýöremegi öwretdim, olary golundan tutup.
TAM1897 Q1 43.6Reb olaryň dogry ýol bilen gitmegine şonça alada edipdi, olary golundan tutup alyp gitdi; ýöne olar goluny çekip, hatda şol ýol bilenem alnyp gitmäge razy bolmadylar. Emma ol olary terk edip bilmeýär. Gör:—
TAM1897 Q1 43.7Men seni nädip terk ederin, Efraim? Men seni nädip tabşyraryn, Ysraýyl? Men seni Adma ýaly ederinmi? Men seni Zeboyim ýaly goýarynmy? Içimde ýüregim öwrüldi, töwbekärligim bir ýerde ýanyp başlady. Men gaharymyň güýjüni ýerine ýetirjek däl, men Efraimi ýok etmek üçin gaýdyp geljek däl; sebäbi men adam däl, Hudaý; seniň arasynda Mukaddes; we men şäheriň içine girjek däl.
TAM1897 Q1 43.8Şonuň üçin ol olaryň üstüne düşmeli hökümlerden özüni saklaýar. Ol Hudaý bolany üçin, hökümleriň henizem ýerine ýetmegine ýol bermeýär; hatda olar hökmany ýagdaýda ýerine ýetmeli bolanda hem. Emma olar şonda-da garşy çykdylar; şonda-da öz ýollaryna dowam etdiler. Netijesi 2 Patyşalar 17:5-8-de ýazylan:—
TAM1897 Q1 43.9Soňra Aşur patyşasy ýurdyň üstünden gelip, Samariýa şäherine gelip, ony üç ýyl gurşady. Hoşea patyşasynyň dokuzynjy ýylynda Aşur patyşasy Samariýany eýeläp, Ysraýyl halkyny Aşura alyp gidip, olary Hala şäherine, Gozan derýasynyň boýundaky Habura we Medleriň şäherlerine ýerleşdirdi. Çünki Ysraýyl ogullary özleriniň Hudaýy Rebbe garşy günä etdiler; Ol olary Müsür patyşasy fyrownyň elinden Müsür ýerinden çykardy, başga hudaýlara gulluk edip, Rebbiň Ysraýyl ogullarynyň öňünden kowup çykaran halklarynyň we özleriniň bellän Ysraýyl patyşalarynyň düzgünlerine eýerdiler.
TAM1897 Q1 43.10Soňra ol olaryň yzyna 13-nji aýata çenli düşýär:—
TAM1897 Q1 43.11Ýöne Reb Ysraýyl we Yuda garşy ähli pygamberler we görüjiler arkaly şaýatlyk etdi we şeýle diýdi: “Erbet ýollaryňyzdan gaýdyp gelin, meniň buýruklarymy we düzgünlerimi, atalaryňyza buýruk eden ähli kanuna laýyklykda saklaň, hem-de men pygamber gullarym arkaly size iberen ähli kanunlary.” Şeýle-de bolsa olar gulak asmadylar, eýsem boýnuny berk etdiler, Hudaýy Rebbe ynanmadyk atalarynyň boýny ýaly. Olar Onuň düzgünlerini, atalary bilen baglaşan şertnamasyny we olara şaýatlyk eden subutnamalaryny ret etdiler; boş işleriň yzyna düşüp, boş boldular we töweregindäki halklaryň yzyna düşdüler, Rebbiň olara şolaryň ýaly etmän diýip buýruk beren halklaryň.
TAM1897 Q1 43.12Şeýlelik bilen on taýpa ýitirildi. Hoşea bu barada pygamberlik edende şeýle diýdi: “Ýuda henizem Hudaý bilen höküm sürýär we mukaddesler bilen ynamlydyr.” Ýuda henizem biraz wagt durup bilerdi. Hizekiýa patyşady; Manasse Hizekiýanyň yzyna gelip, patyşalygy täzeden dininden ýüz öwürmäge saldy; onuň ogly hem onuň ädimleriniň yzyna düşdi; Ýosiya onuň yzyna gelip, patyşalygy ýene-de bir gezek özgertdi; we Ýosiya öldürilende, patyşalyk göni heläkçilige uçurdy. Ýosiyadan soňra Rebden howatyr bolan hiç kim galmady. Hatda Hizekiýanyň döwründe hem olar yzygiderli Müsire ýüz tutup, Müsire ýapyşyp, Müsiriň olary halas etmegine we kömek bermegine synanyşýardylar; emma olaryň başyna gelen ähli kynçylyklar olaryň ynanmazlygy we Rebden ýüz öwürmegi sebäpli bolupdy.
TAM1897 Q1 43.13Indi Yudaň soňky günlerine serediň. Ahaz Assuriýanyň patyşasy Tiglat-Pilesere elçi iberdi we ondan Damaskus patyşasynyň hem-de Samariýa patyşasynyň elinden halas etmegini haýyş etdi. Tiglat-Pileser şeýle etdi; ol Damaskusy eýeläp, Ahazy halas etdi. Ahaz oňa haraj töledi we Damaskusda oňa duşuşmak hem-de tabyn adam hökmünde boýun egermek üçin bardy. Ol ýerde ol putperest mihraby görüp, şonyň ýaly birini ýasatdy we ony Rebbiň ybadathanasynyň gapysyna goýdy. Şeýlelikde ol halky Ysraýyldaky beýleki adamlar ýaly dininden ýüz öwürmäge alyp geldi.
TAM1897 Q1 43.14Ýehuda’da Ahazyň ornuna Hizekiýa geldi. Hizekiýa patyşa bolanda, ol Assuriýanyň hökümdarlygyndan we salgydyndan halas bolmak isleýärdi. Ýehuda’da Hizekiýanyň tarapdarlaryndan düzülen we Assuriýadan halas bolmaga berk niýetlenen bir topar bardy. Bu topar munuň ýeke-täk ýoly diýip Müsiriň kömegini almakdygyny çaklady. Şol wagt Ysaya pygamberlik edipdi we olara hem Müsürden, hem-de Assuriýadan halas bolmak üçin diňe Rebbe garaşmagy maslahat berdi. Olara Rebbe garşy günä etmekleri sebäpli ezilenligini aýtdy. Müsürden kömek soraýan synanyşyklarynyň peýdasyz boljakdygyny, sebäbi Müsürden kömek soraýanlarynda olaryň has-da eziljekdigini, Müsüriň olaryň kömekçi däl-de, eziji boljakdygyny aýtdy; Müsüriň halas edip bilmejekdigini belledi.
TAM1897 Q1 44.1Indi Ysaya pygamberiň sekizinji bapyna serediň. Ysaya kitabynda Rebbiň gelmegi we Onuň gelmegini garaşmak barada biziň iň köp ulanýan aýat haýsy? Ony nirede tapýarys? Ysaya pygamberiň sekizinji bapynyň ruhyýetçilige, ýagny pyşyrdaýan we hüňürdeýän tanyş ruhlara ýüzlenýän adamlar barada gürleýändigini ýatda saklaýarsyňyzmy? Şol ýerde şeýle diýilýär: “Şaýatlygy berkidip bagla, kanuny şagirdlerimiň arasynda möhürle. Men Ýakubyň öýünden ýüzüni gizleýän Rebbe garaşaryn we Ony gözlejekdirin.” Bu advent bapymy? — Hawa. Bu Rebbiň gelmegine degişli bapmy? — Hawa.
TAM1897 Q1 44.2Indi şol bapda nämeler bardygyny görüň. Bäşinji aýatdan başlap, bu bapyň başyndaky zatlary görüň.
TAM1897 Q1 44.3Reb maňa ýene-de şeýle diýdi: “Bu halk Şiloahdaky ýumşak akýan suwlary ret edýär we Rezin bilen Remaliýanyň ogluna (bu Assuriýa we Damaskusdy) şatlanýar; şonuň üçin, indi, garaň, Reb olaryň üstüne derýa suwlaryny, güýçli we köp suwlaryny, hatda Assuriýa patyşasyny we onuň ähli şöhratyny getirýär; ol ähli kanallarynyň üstünden çykar, ähli kenarlarynyň üstünden geçip; Ýehudanyň içinden geçer; suw basar we geçip, hatda boýuna çenli ýetjek; we onuň kanatlarynyň ýaýramagy seniň ýurdyň giňligini doldurjak, Eý Immanuýel.
TAM1897 Q1 44.4Bu olaryň barada hakykatdan hem dogry boldy. Assuriýa patyşasy gelip, tutuş ýurdy suw basdy. Emma näme üçin bu, Rebbiň gelmeginiň garaşylýan we Rebbiň gelmegini garaşmaly bir halk barada we şol ýerde ýazylan? Ol ýerde şeýle ýazylan we biziň günümize ýetirilendir, ähli adamlara görkezmek üçin, kynçylyklar, agyrlyklar we düşnüksizlikler ähli ýer we milletleri basyp geçjekdigini, boýuna çenli ýetjekdigini we ýeriň giňligini doldurjakdygyny, adamlaryň ondan nähili gaçmagy bilmejekdigini. Şonuň üçin bu parçanyň biziň, Rebbe garaşýanlaryň eline ýetirilendigidir. Okap dowam edeliň we görelim.
TAM1897 Q1 44.5Halklar, özüňizi birleşdiriň, we siz bölek-bölek edilersiňiz; uzak ýurtlaryň hemmesi gulak asyň: belleriňizi berkidiň, we siz bölek-bölek edilersiňiz; belleriňizi berkidiň, we siz bölek-bölek edilersiňiz. Geňeşip maslahat ediň, ýöne ol puja çykar; söz aýdyň, ýöne ol durmaz; sebäbi Hudaý biziň bilen. Çünki Reb maňa berk el bilen şeýle diýdi we bu halkyň ýoluna gitmeli däldigimi öwretdi: “birligi” diýmäň, bu halkyň “birligi” diýjek ähli adamlaryna; olaryň gorkusyndan gorkmaň, hem-de çekinmäň.
TAM1897 Q1 44.6Häzirki wagtda, Rebbiň gelmegi garaşylýan döwürde, şeýle pursatlar barmy? Olar gorky we çaşmaçylyk üstüne gelende, ýurtda kynçylyklar ýüze çykanda özara birleşýärlermi? Biz şeýle bir zady nirede görýäris? Sizden hiç kim şeýle bir zady gördimi?—Hawa, gördüňiz! Ýedinji gün Adventistlerinden başga hiç kim muny görmedimi? — Hakykatdanam, eger bir tapawut bar diýsek, adamlaryň tas hemmesi muny Adventistlerden has aýdyň görýär. Emma ol görünýär; bu ýeterlik aýdyň. We olar bilelikde birleşýärler, topar-topar we bukja-bukja baglanyşýarlar we taýýarlyk görýärler. Näme üçin taýýarlyk görýärler? Näme boljak? — Olar bölek-bölek ediljekler. Onda olar näme üçin taýýarlanýarlar?—Parçalanmak üçin. Emma olar şeýle pikir etmeýärler; olar geljekdäki ýamanlyklara garşy taýýarlanýandyklaryny pikir edýärler. Olar özlerini ýamanlyklardan halas etmek üçin edýän synanyşyklary bolsa ýagdaýy has-da çuňlaşdyrýar we olary heläkçilige we parçalanmaga has-da ýakynlaşdyrýar.
TAM1897 Q1 44.7Goşunlaryň Rebbini mukaddes tutuň; ol siziň gorkyňyz we howsalaňyz bolsun. Ol mukaddes ýer bolar; ýöne Ysraýylyň iki öýüne hem büdreme daşy we päsgel gaýasy, Ýerusalim ýaşaýjylary üçin tuzak we gapan bolar. Olaryň köpüsi büdräp, düşüp, döwülip, tuzağa düşüp, ele alynar. Şaýatlygy bagla, kanuny şagirdlerim arasynda möhürle. Men bolsa ýüzüni Ýakubyň öýünden gizleýän Rebbe garaşaryn we Ony gözläp duraryn. Ine, men we Rebbiň maňa beren çagalarym Sion dagynda ýaşaýan Goşunlaryň Rebbinden Ysraýylda alamat we möjize üçin.
TAM1897 Q1 44.8Bu Rebbiň gelmegine çenli barýandygyny açyk görkezýär. Bu Rebbi garşy aljak adamlara berlen höweslendirmedir. Emma näme üçin ol Assiriýanyň Yuda halkyny ezýän döwrüň kynçylyklaryny getirýär? Sebäbi bu Rebbiň geljek döwründe tutuş ýer ýüzünde nähili kynçylyklaryň boljakdygyny we ähli halky nähili ejir çekdirjekdigini iň açyk görnüşde görkezýär. Ýehudaň şol erbetliklerden gaçyp, özüni halas etmek üçin eden synanyşyklary, geljekde geljek erbetliklerden halas bolmak isleýän, özüni Hudaýyň halky diýip atlandyrýanlaryň etjek synanyşyklary bilen doly gabat gelýär.
TAM1897 Q1 44.9Hudaý hemişe çagyrýar: Assiriýa bilen ynanmaň; Müsür bilen ynanmaň; diňe Rebbe ynanyň. Assiriýa tarapyna arkanyňyzy öwüriň: bu dogry. Emma Assiriýadan gaçmak üçin Müsüre gitmäň. Rebbi gözläň. Mysyra gitmäň; Rebbe bar. Rebbi bütin ýüregiňiz bilen tapsaňyz, Assuriýanyň bu ähli kynçylyklaryndan we ezijiliginden halas bolarsyňyz. Munuň üstünde diňe birnäçe söz. Ysaya pygamberiň otuzunjy bapy munuň syryny bize aýdýar.
TAM1897 Q1 45.1Gynansynlar garşy çykýan çagalar, diýýär Reb, maslahat alýarlar, ýöne Menden däl; örtük örtýärler, ýöne Meniň Ruhumdan däl, günä üstüne günä goşmak üçin; Misire gitmek üçin ýol alýarlar, emma Meniň agzymdan soramandylar; özlerini fyrownyň güýji bilen berkitmek we Misiriň kölegesine ynanmak üçin. Şonuň üçin fyrownyň güýji siziň utançyňyz bolar, Müsiriň kölegesine ynanmak bolsa siziň aljyryşyňyz bolar. 1–3-nji aýatlar.
TAM1897 Q1 45.2Onuň ilçileri öz tekliplerini Misire ýetirmek üçin şol ýere geldiler. Yuda hem Misire ilçiler iberdende, Misir şol ilçilerden utanç duýdy.
TAM1897 Q1 45.3Çünki onuň ýolbaşçylary Zoanda boldy, we onuň elçileri Hanese geldiler. Olar hemmesi peýda getirmeýän, kömek ýa-da peýda bolup bilmeýän, diňe utanç we hakarat bolan halkdan utanç duýdular. Günorta haýwanlarynyň ýükü: kynçylyk we ejir ýurdyna, şol ýerden ýaş we garry arslan, alahöwren we ýanýan uçýan ýylan çykýar; olar baýlyklaryny ýaş eşekleriň omuzlaryna, gymmatlyklaryny düýeleriň örküçlerine dakyp, olar üçin peýdasyz boljak bir halkyň ýanyna alyp bararlar. Çünki misirliler boşuna kömek ederler we peýdasyz bolar; şonuň üçin men bu barada: “Olaryň güýji oturyp galmakdyr” diýip gygyryp çagyrdym. 4–7-nji aýatlar.
TAM1897 Q1 45.4Indi munuň baglanyşyksyz däldigini görersiňiz diýip, men şu ýere öwrülip, 1896-njy ýylyň 5-nji iýulyna degişli şaýatlykdan aşakdakylary okaýaryn:—
TAM1897 Q1 45.5Hudaýyň sözi arkaly Ysraýyl ogullaryna berlen duýduryşlar diňe olaryň üçin däl, eýsem ýer ýüzünde ýaşaýan hemmeler üçin niýetlenipdi. Ol olara şeýle diýýär: “Garşy çykýan çagalara gam! ... Meniň däl, başga adamlardan maslahat alýanlar; meniň Ruhym däl, başga zat bilen özüni örtüp, günä üstüne günä goşýanlar; Meniň agzymdan soramadan Müsire gitmäge çalyşýanlar; Firawunyň güýjüne daýanyp, Müsiriň kölegesine ynanýanlar.” Eger-de Hudaý gadymy döwürde kynçylyk döwründe ondan maslahat soramagy gözden gaçyrandyklary üçin halkyny tankyt edendigine görä, häzirki döwürde hem halky ýoluny ýagtylandyrmak üçin Adalat Güniniň şöhle saçýan nurlaryna garaşmak ýerine, synag we synag döwründe kömek üçin özleri ýaly ýalňyşýan we netijesiz adamlara ýüz tutsa, ol hoşal bolmazmy? Güýjümiz nirede? Ol biz ýaly kömeksiň we bagly adamlarda, hatda biz ýaly Hudaýdan ýol görkezmäge mätäç adamlarda dälmi? Mesih aýdýar: “Men bolmazdan hiç zat edip bilmezsiňiz;” we ol her zerur wagtda kömekçi hökmünde Mukaddes Ruhy berdi.
TAM1897 Q1 45.6Emma siz geçen ýylyň kynçylyklarynda, syýasy kampaniýa arkaly çözüljek diýlip umyt edilýän şol döwürde, hatda Ýedinji gün Adventistleriniň hem Hudaýa bolan wepalylygyndan şonça daşlaşyp, syýasy işleri dolandyrmak, saýlawlary gözegçilikde saklamak we ýagdaýlary islegleri ýaly şekillendirmek üçin kampaniýa gatnaşandygyny bilýärsiňiz. Näme üçin? — Özleriniň berk ynamyna görä, ýurduň başyna geljek kynçylyklardan halas bolmagyna kömek etmek üçin. Elbetde, ýurtda kynçylyklar ýüze çykýar. Emma Ýedinji gün Adventistleri şeýle bir iş üçin özlerini toparlara bölüp düzelerlermi? Olar Assuriýadan halas bolsun; olar hem Assuriýadan, hem-de Müsürden halas edilip, Hudaýa barsynlar. Bu ýeke-täk halaslykdyr. Bu ýeke-täk halas bolmakdyr, şol döwürde-de, häzir-de, ebedi-de.