Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
04 / 121897-nji ýyldaky hutbalar

Halaslyk Ylymy. – 1-nji

Alonzo Trevier Jones

TAM1897 D 46.21897-nji ýylyň fewralyň 12-si, anna güni agşam berlen hutba 1897-nji ýylyň fewralyň 16-syndaky Umumy Konferensiýanyň Günlük Habarnamasynyň 1-nji tomy, 3-nji sanynyň 46–47-nji sahypalarynda we 1897-nji ýylyň fewralyň 17-si boýunça Umumy Konferensiýanyň Günlük Habarnamasynyň 1-nji tomy, 4-nji sanynyň 49–53-nji sahypalarynda çap edildi.

TAM1897 D 46.3HEMME adam bilýär, bu döwür, azyndan ady, yglan edişi we arzuwy boýunça örän ylmy döwürdir. Hudaý öz halkynyň hemişe döwre yzarlaşmagyny isleýär. Munuň üstesine: ol öz halkynyň hemişe döwürden öňde bolmagyny isleýär. Hususan-da ol öz halkynyň hemişe reformator bolmagyny isleýär, we bir adamyň reformator bolmagy üçin ol döwürden öňde bolmalydyr. Şonuň üçin bu döwür, yglan edilişi taýdan hem-de başga taýdan, aýratyn ylmy döwür bolandygy sebäpli, Hudaýyň işi we onuň halky döwriň talaplaryna laýyk gelmek üçin ylmy bolmalydyr. Bu meniň sizi şu agşam öwrenmäge çagyrýan teklibimdir. Rebbiň maksady, siz we men şol teklibi kabul etmeli, ony öwrenmeli we onuň üstünde gurmaly, teklipiň ylmy taýdan dogrydygyny dünýäniň öňünde bizde subut bolýança. Eger men we siz, Mesihiň adyny boýun alýan hemmämiz şony etsek, onda bu işi Reb ýerine ýetirer. Dünýä munuň şaýat bolar, biz şol işe gatnaşsak-da, gatnaşmasak-da. Sebäbi eger biz şol işe gatnaşmasak, onda Rebbiň şol subutnamany özleriniň üsti bilen görkezmegine rugsat berýänler oňa gatnaşarlar; eger biz oňa rugsat bermesek, onda biz ondan mahrum galarys.

TAM1897 D 46.4Emma siz aýdýarsyňyz: “Halaslyk Hudaýyň halkynyň işidir.” Halaslyk Rebbiň esasy işidir. Bu beýleki doganlaryň hem aýdýan zatydyr. Bu günortan sapagymyzda hem, Ibroniler kitabyndaky ähli sapaklarda hem şunuň ýaly öwrenipdik. Bu Mukaddes Ýazgylaryň beýleki ýerlerinde hem öwrenen sapagymyz. We Ýazgylar aýdýar: biz Isa Mesihden we Onuň haça çüýlenendiginden başga hiç zady bilmeli däl. Siz şeýle diýýärsiňiz; hawa, menem şeýle diýýärin. Men diýýärin: Hudaýyň halkynyň işi — dünýäde Hudaýyň işi bolan zatlaryň ählisi halaslyk işidir. Bu bolsa öňden aýdylanlarymyz bilen doly gabat gelýär. Şonuň üçin halaslyk ylymdyr.

TAM1897 D 46.5Mundanam başga: halaslyk diňe bir ylym däl, diňe bir ylym däl; ol ähli ylymlaryň başlygy, açary, merkezi. Bu dünýäde adamlaryň aňy bilen meşgullanýan zatlaryň hemmesinden iň ylmy bolan zatdyr. Şonuň üçin Hudaýyň halky Hudaýyň halaslygyny Hudaýdaky ýaly kabul edende; dünýäde Onuň halaslyk işi hakykatdan hem Onuň halaslyk düşünjeleriniň wekili hökmünde duranda, onda dünýä beýleki ähli ylymlardan ýokary ylym açylar. Şonda Hudaýyň halky ylmyň patyşalarynyň öňünde hem ylmy döwürde utanç çekmez.

TAM1897 D 47.1Indi men bu hakykata doly ygrarly. We men siziň bu hakykatyň nähili doly hakykatdygyny görmegiňizi isleýärin. Siz we men Hudaýyň halaslygyna ygrarly. We men siziň Bibliýa — ähli hakykatlaryň kitaby — arkaly halaslygyň ylymdygyny görmegiňizi isleýärin. Şonda siz hem meniň bilen bilelikde bu hakykata ygrarly bolarsyňyz.

TAM1897 D 47.2Ilki bilen, men siziň akylly pikir etmegiňizi we diňe halaslygyň ylymdygyny däl, eýsem onuň ähli ylymlaryň iň ýokarydygyny hem özüňiz görmegiňizi isleýärin.

TAM1897 D 47.3“Ylym” sözi hakykatdan hem “bilim” diýmekdir. Botanika ylymy botanika baradaky bilimdir. Astronomiýa ylymy astronomiýa baradaky bilimdir. Şonuň üçin bir alym ylymy “pikirlenişiň önümi” diýip kesgitlendiripdir. Dünýäniň astronomiýa barada eýe bolan ähli bilimi — ylymy — astronomiýa mowzugynda dünýäniň pikirlenişiniň önümidir.

TAM1897 D 47.4Indi halaslyk Hudaýyň bilimi: “Şudur ebedi ýaşaýyş, seni, ýeke-täk hakyky Hudaýy, we seniň iberen Isa Mesihi tanamakdyr.” Şonuň üçin bu ylym. Emma bu bilim adamyň pikiriniň önümi däl: bu Hudaýyň pikiriniň önümi. Çünki “göz görmedi, gulak eşitmedi, adam ýüregine hem girmedi Hudaýyň özüni söýýänler üçin taýýarlanan zatlary. Emma Hudaý olar barada bize Öz Ruhy arkaly habar berdi; sebäbi Ruh ähli zady, hatda Hudaýyň çuň manyly zatlaryny hem gözden geçirýär.” Şonuň üçin halaslyk, Hudaýyň pikiriniň önümi bolup, diňe bir ylym däl, eýsem ähli ylymlaryň iň ýokarysy bolup durýar.

TAM1897 D 47.5Ýene-de: Dünýä tarapyndan ylym hökmünde ykrar edilýän — tebigy ylymlar — adamlaryň pikirlenişiniň önümidir. Adamlar akyl bilen pikir edýärler. Şonuň üçin adamlar bu ähli ylymlary akyl arkaly öwrenýärler. Emma halaslyk akylyň özi bilen meşgullanýar. Şonda haýsysy ýokarydyr? Haýsysy ýokarydyr — beýleki ähli zatlar bilen meşgullanýan zatmy, ýa-da beýleki ähli zatlar bilen meşgullanýan zat bilen meşgullanýan zatmy? Elbetde, ikinji. Şonuň üçin adamlar akyl arkaly beýleki ähli ylymlary öwrenýän mahaly, halaslyk bolsa göni akyl bilen meşgullanýar; şonuň üçin hem halaslygyň beýleki ylymlaryň haýsy bolsa şol derejede ylymdygyny, hem-de olaryň hemmesinden ýokarydygyny doly aýdyp bolýar. Ol adamyň akyly bilen bilinip bilinjek iň ýokary ylymdyr.

TAM1897 D 47.6Ýene-de: Halaslyk akyl bilen baglanyşyklydyr. Emma halaslykda we halaslyk arkaly akyl bilen meşgullanýan kimdir? — Ol özü Hudaýdyr. Şonuň üçin bu ylymy ösdürip, ony tanadýan hem Hudaý özüdür; we bu ylym Hudaýyň pikirlenişiniň önümi bolansoň, halaslyk ylymy diňe adam akyly üçin däl, eýsem bütin älem üçin hem iň ýokary, iň çuňňur we iň giň gerimli ylymdyr.

TAM1897 D 47.7Käbir mukaddes ýazgylary okaýalyň. “Bu dünýäniň görnüşine meňzemäň; eýsem akylyňyzy täzeläp, üýtgeň.” Rimliler 12:2. “Şonuň üçin akyl bilen men özüm Hudaýyň kanunyna gulluk edýärin.” Rimliler 7:25. “Biz Hudaýyň Oglynyň gelendigini we bize akyl berendigini bilýäris.” “Bizde Mesihiň akyly bar.” Rebbiň bize ýetip biljek ýeke-täk ýoly akyldyr. Ol diňe akyl arkaly biziň bilen işleşýär. Ol diňe akyl arkaly bizi dolandyrýar. Gör: “Akyl bilen men özüm Hudaýyň kanunyna gulluk edýärin, emma beden bilen günä kanunyna gulluk edýärin.” Hem-de ähli buýruklaryň ilkinjisi şudur: “Diňle, Israil; Hudaýymyz Reb ýeke-täk Rebdir; we sen Hudaýyň Rebbi ähli ýüregiň, ähli janyň we ähli aňyň bilen söýersiň.” “Etyp aňy Hudaýa garşy duşmanlykdyr; sebäbi ol Hudaýyň kanunyna boýun egmeýär, hakykatdan hem boýun egip bilmez.” Hudaýyň kanunyna boýun bolup bilmeýän bedeni akyl — bolup bilmez — üýtgedilmeli, hemişe Hudaýyň kanunyna gulluk edýän başga bir akyl bilen çalşylmalydyr. Akylyň bu üýtgemegi halaslykdyr. Akylyň bu täzelenmegi Hudaý tarapyndan halaslyk işinde amala aşyrylýar we ony başga hiç kim amala aşyryp bilmez. Şonuň üçin ol ähli ylymlaryň iň ýokarysy — adam aňyna mälim bolan iň ýokary ylym, älemiň hem mälim bolan iň ýokary ylym.

TAM1897 D 47.8Şeýdäki Şahidlikler “halaslyk ylymy” barada näme üçin gürrüň edýändigini görmäge başlamaýarsyňyzmy?

TAM1897 D 49.1Indi men siziň beýlekileriň hem şeýle pikir edýändigini görmegiňizi isleýärin. Men bu işde ýeke däldigimi görmegiňizi isleýärin. Men bu pozisiýa üçin biziň ygtyýarlygymyzy — ylmy ygtyýarlygymyzy — ýagny ylmy düşünýän adamlaryň ygtyýarlygyny — bardygyny görmegiňizi isleýärin.

TAM1897 D 49.2Eger men şu agşam size bu dünýäde beýleki ähli ylymlary iň gowy bilýän adamlaryň şol ylyma beýleki ähli ylymlardan jemlenip has köp gyzyklanýandyklaryny, beýleki ähli ylymlardan jemlenip üns bermäge mynasyp has köp zat tapýandyklaryny subut edip bilse, onda siz meniň ylmy nukdaýnazardan şeýle gürleşmegimi ygtybarly hasap etmezdiňizmi? Elbetde, meniň şeýle bir jemgyýetim bar — beýleki ähli ylymlary bilýän bir topar adam, we men olaryň beýleki ähli ylymlaryň jeminden hem bu ylma has köp gyzyklanýandygyny subut edýän hakyky delilleri hödürläp bilýärin.

TAM1897 D 49.31 Petros 1:10-12-de apostol halaslyk barada gürrüň berýär, we men şol ýerde aşakdaky ýaly okaýaryn:—

TAM1897 D 49.4Şol halaslyk barada pygamberler ünsli barlag etdiler we gözleg geçirdiler; olar size geljekde geljek merhemet barada pygamberlik edip, özlerindäki Mesihiň ruhunyň Mesihiň azaplaryny we ondan soň geljek şöhraty öňünden habar berende, haýsy wagty ýa-da nähili döwri görkezýändigini gözlediler. Olaryň bu zatlary özleri üçin däl-de, size indi asmanlardan iberilen Mukaddes Ruh bilen Injili ýetirýänler arkaly habar berlen zatlary bize hyzmat etmek üçin alyp barandyklary olara açyldy; şol zatlary perişdeler synlamagy arzuw edýärler.

TAM1897 D 49.5Perişdeler haýsy zatlary synlamagy isleýärler? — Asmanlardan iberilen Mukaddes Ruh bilen wagyz edilýän Hudaýyň halaslygy. Bu ýerde “islemek” sözüniň grekçe manysy “göwnüňi bir zada gönükdirmek” diýmekdir. Grekçe “synlamak” sözi bolsa “bir zady öwrenmek üçin egrilip seretmek; başy öňe egip seretmek; bedeni egrilip içine seretmek; üns bilen synlamak, gyzyklanmak — bir zat bilen tanyşmak isleýän adamyň hereketi” diýmekdir. Perişdeleriň halaslyk meselesine bolan garaýşy şoladyr.

TAM1897 D 49.6Indi, perişdeler beýleki ylymlary — biologiýa, geologiýa, ichtiologiýa, astronomiýa we beýleki ähli ylymlary — düşünýärlermi? Siz bilýärsiňiz, olar düşünýärler. Her kim bilýär, perişdeler beýleki ähli ylymlary doly düşünýärler. Her kim bilýär, ähli perişdeleriň beýleki ähli ylymlary adamlaryň haýsydyr bir ylymy nähili düşünmeginden ýa-da geçmişde düşünendiginden çäksiz derejede has çuňňur düşünýändiklerini aýdmak doly howpsuzdyr. Emma perişdeler halaslyk meselesine beýleki ähli ylymlardan has köp gyzyklanýarlar. Olaryň hemmesinden köp bilýänleri şol bir mowzuga iň uly gyzyklanma bildirýärler. O, gowy, biraz ozal siz meniň bilen ylalaşdyňyz: eger men şeýle ygtybarly çeşmä salgylansam, bu pozisiýany eýelemekde howpsuzdygymyzy aýdarsyňyz. Gelin, onda, biz howpsuzdyrys. Biz iň gowy ýoldaşlaryň arasynda — hawa, iň gowy ylmy ýoldaşlaryň arasynda. Bu mowzuk boýunça netijeli, ylmy ygtybarly çeşme bar.

TAM1897 D 49.7Indi men şu agşam “ylym” sözüniň söz oýunçylygyny etmeýärin. Men “ylym” we “ylmy” sözlerini halaslyk bilen baglanyşykly, doly hakykatly söz hökmünde ulanýaryn. Hudaýyň halaslygy hakykatdanam ylmy zatdyr; bu at boşuna berlen däl, eýsem hakykatdanam iň ýokary derejede ylmydir. Şonuň üçin “ylym” ýa-da “ylmy” sözleri bilen oýun oýnaýandygym hakda hiç hili pikirlenmeň. Men ony hakykatdanam dogry manyda ulanýaryn, sebäbi bu baglanyşykda ol takyk gelýär.

TAM1897 D 49.8Emma bu hemmesi däl: diňe perişdeler bu barada öwrenmek isleýänler ýaly däl, eýsem olar hakykatdan hem bir zady öwrenýärler. Olar munuň üstünde göz gezdirip we öwrenip, hakykatdan hem bilim alýarlar. Efesliler 3:8-11-e ýüz tutuň, we bu pikiriň beýan edilendigini görersiňiz:—

TAM1897 D 50.1Meniň ýaly, ähli mukaddesleriň iň kiçijigindenem kiçi bolan adama, bu merhemet berildi: men Mesihiň gözleg edilmejek baýlyklaryny paganalaryň arasynda wagyz etmeli; we hemmäniň [men “adamlar” sözüni aýyrýaryn, sebäbi ol goşulýar] gizlinligiň bileleşiginiň nämedigini görmegi üpjün etmeli; bu gizlinlik dünýäniň başyndan bäri Hudaýda gizlenip gelýärdi, ol ähli zady Isa Mesih arkaly döretdi; maksat bilen [Gör, indi men Mesihiň gözleg edilmejek baýlyklaryny wagyz etmeli, hemmeleriň Hudaýda gizlin saklanan syryň bileleşiginiň nämedigini görmegi üçin, we munuň maksady şudur:] indi asman ýerlerindäki başlyklara we häkimýetlere mesihler jemgyýeti arkaly Hudaýyň dürli-dürli hikmetini bildirmek, bu bolsa biziň Rebbimiz Isa Mesihde maksat eden ebedi maksada laýyklykda.

TAM1897 D 50.2Adamlary munuň bilen tanşdyrmagyň maksady näme? — “Asman ýerlerinde” (“asman” diýip beýleki terjimeler hem berýär; bu dogry) ýerleşýän başlyklara we häkimýetlere Hudaýyň köpugurly hikmetiniň belli bolmagy üçin. Perişdeler, başlyklar we häkimýetler asmanlardan iberilen Mukaddes Ruh bilen wagyz edilýän bu halaslyk Injilini synlamaga we öwrenmäge çyn ýürekden isleg bildirýärler. Olar hakykatdan hem synlaýarlar we öwrenýärler. Olar öwrenýän mahaly, Hudaýyň akyl-paýhasynyň täze açyşlaryny — Hudaýyň köpugurly akyl-paýhasyny — biziň Rebbimiz Mesih Isada maksat eden ebedi maksadyna laýyklykda öwrenýärler. Siz beýleki ýazgylardan bilýärsiňiz, bu Hudaýyň syry, bu ebedi maksat, Injilde açylypdyr. Siz bilýärsiňiz, asmandaky başlyklar we häkimýetler bir manada ebedi däldir — olar ebediden ebedä çenli däl. Olar belli bir pursatdan ebedä çenli, siziň we meniň ýaly. Jibril diňe döredilen pursadyndan ebedä çenli. Ol ebediden ebedä çenli däl.

TAM1897 D 50.3Emma Hudaý ebedilikden ebedilige çenli. Indi, ebedilikden ebedilige çenli bir maksat bardy, bar — biziň Hoşhabarçy Rebbimiz Isa Mesihde meýilleşdirilen onuň ebedi maksady. Perişdeleriň şol ebedi maksadyň çuňlugyna ýetmegi, ony öwrenmegi gutarmagy näçe wagt alar? — Ebedilige çenli. Bu gaty düşnükli. Şonda bu maksat Injilde ýüze çykarylanda, Hudaýyň syry — “Mesih siziň içinde, şöhratyň umydy” — arkaly belli bolanda, perişdeleriň ony öwrenýändigi aýdyň bolýar. Oňa syn edende, olar onda Hudaýyň ebedi maksadyna laýyklykda köpugurly hikmetiniň ýüze çykarylýandygyny görýärler. Olar ony öwrenmäge isleg bildirýärler. Şonuň ýaly edip öwrenýärler.

TAM1897 D 50.4Şonuň üçin, olar beýleki ähli ylymlary hiç bir adamyň bir ylymy nähili çuňňur öwrenýändiginden hem köp bilýänlerinde, beýleki ähli ylymlardan has köp gyzyklanýanlarynda we şondan öwrenýänlerinde, bu siziň we meniň arkaýyn daýanyp biljek hakykatymyz dälmi? Şeýdip, bu hem beýleki ähli temalardan jemlenip has gymmatly dälmi, biziň iň ýokary pikirlenişimiz üçin? Ylymdan daşlaşman, ýüregimizi munuň üstüne baglap, tutuş ruhymyzy munuň üçin bagyşlap bilmerisimi? O, biz muny edip bileris, edip bileris! Gel, muny edeliň.

TAM1897 D 50.5Indi meni nädogry düşünmäň. Men beýleki ylymlara hüjüm etmeýärin. Men beýleki ähli ylymlary inkär etmeli, olary Will-o’-the-wisps (ýagny hiç ýerine ýetmeýän, boş umytlar) diýip hasaplamaly we üns bermäge mynasyp däl diýýänok. Ýok; men diýýän, bu olaryň hemmesinden uludyr; we olaryň içinde öwrenýän zatlarymyz hem şol has uly ylma tabynlykda öwrenilmeli. Men diňe şeýle diýýärin: eger biz ylmy bolmagy isleýän bolsak, beýleki ähli ylymlar iň bolmanda bu birinden soň ikinji orny eýelemeli.

TAM1897 D 50.6Oýlan! Başga ylymlary öwrenmekde ulanýan tebigy aňymyzy göz öňüne getiriň. Elimizde has ýokary bir ylym bardygy barada mümkin bolan iň ygtybarly tassyklama bar mahaly, iň gowy we iň ýokary pikirlerimizi başga bir ylyma gönükdirmek ylmylyk bolar my? — Ýok. Şonuň üçin häzirki wagta çenli munuň bir ylymdygyny we iň ýokary ylymdygyny görýäris. Şonuň üçin, haýsydyr bir adam iň ýokary pikirlerini, iň gowy pikirlerini we ähli güýjüni ilkinji nobatda bu ylyma gönükdirmezden we ony beýleki ähli ylymlaryň öňbaşçylygyna goýmazdan, tebigat taýdan alnanda ylmy däl.

TAM1897 D 50.7Ol hem akylly däl. Sebäbi bu ylym näme? — Halaslyk. Gaty gowy. Ol hem ebedi ýaşaýyşdyr. Faraz ediň, men ömrümiň hemmesini, ähli güýjümi beýleki ylymlara bagyşlap, munuň üstünden geçsem ýa-da ony pes hasap etsem, ony alyp biljekmi? — Ýok. Onda beýleki ylymlary öwrenmek üçin maňa näçe wagt galar? — Iň köp diňe birnäçe ýyl. Soňra bu ylymlara bagyşlanan işim hemişelik tamamlanar we men olary has öwrenmek üçin hiç haçan mümkinçilik tapmaz.

TAM1897 D 50.8Emma eger men ilki bilen şony alyp, beýlekileri pes derejede goýsam, ony howpsuzlandyryp bolana çenli, beýlekileri öwrenmek üçin mümkinçilik taparynmy? — Hawa. Näçe wagt? — Ebedi. Ah, onda bu akylly ýol dälmi? Bu ýeke-täk akylly ýol dälmi? We bu ýeke-täk ylmy we akylly ýol dälmi? — Elbetde, şeýle. Geliň, onda biz ylmy bolalyň, doly ylmy, iň ýokary derejede ylmy.

TAM1897 D 50.9Indi biraz öňe seredeliň. Perişdeler barada seredip geçen ilkinji parçamyza gelsek, ol peýgamberler bilen başlaýar: “Şol halaslyk barada peýgamberler syn edip, gözleg geçirdiler; olar size geljek bolan merhemet barada öňünden habar berdiler,” diýip, Mesihiň azaplaryny we ondan soň geljek şöhratyny öňünden şaýatlyk etdiler.

TAM1897 D 51.1Indi, peýgamberler arkaly, şu ýerde görşümiz ýaly, halaslyk ylymy, halaslyk baradaky Hudaýyň pikiriniň önümi ýazmaça görnüşde getirildi. Bu ylym kitaby, halaslyk ylymy, peýgamberler arkaly geldi. Olar beýleki ylymlar barada hiç zat bilýärlermi? — Hawa.

TAM1897 D 51.2Muny birnäçe ýerde tapyp bileris — bu agşam üns bermäge wagtymyz ýetmez. Emma biz iki ýa üç nokada seredeliň, şol zatlaryň hakykatdanam olarda bardygyny aňymyzda saklamak üçin.

TAM1897 D 51.3Birinji Korinflikler hatynyň on bäşinji bapynda ylym tarapyndan ýüze çykarylmagyndan takmynan 1700 ýyl öň beýan edilen bir ylmy beýanat bar. Ol bu asyrlaryň dowamynda şol ýerde bardy, ýöne degişli ugurda işleýän alymlar ony pikirlenme prosesleri arkaly bilmediler. Bu astronomiýadaky bir hakykatyň beýan edilmegidir. Kitapdaky bu beýanaty ynanan adam, elbetde, astronomiýa sözini hiç eşitmese-de, hemişe ony bilýärdi; emma adamzadyň ylymy ony bilmeýärdi we ony diňe uzak wagt geçenden soň tapdy.

TAM1897 D 51.4Başga bir pikir: Bibliýanyň şol ýazyjysy şol ylmy beýanaty ýazanda, ony 1700 ýyl soň ylmy barlagçylar ylmy taýdan dogry diýip tassyklap bilenden ozal hem, tapylandan soňky döwürdäkiden tapawutsyz, hemişe hakyky ylmy beýanat däldimi? — Elbetde. Onda ýazyjy ony ýazanda hem şeýle däldimi? — Elbetde. Bu ýer 1 Korinflikler 15:41-de görkezilýär:—

TAM1897 D 51.5Günüň bir şöhraty bar, aýyň başga bir şöhraty bar, ýyldyzlaryň hem başga bir şöhraty bar; sebäbi bir ýyldyz başga bir ýyldyzdan şöhraty boýunça tapawutlanýar.

TAM1897 D 51.6Bu ýüz ýyl ozal belli däldi, sebäbi takmynan şol wagt özüni ökde astronom hasap edýän we kärdeşleri tarapyndan hem şeýle hasaplanýan bir adam bu beýannamany nädogry diýip tankyt etdi we Bibliýanyň ýazyjylarynyň bilimsizliginiň subutnamasy hökmünde görkezdi; sebäbi ol (ýagny Bibliýanyň ýazyjysy) bir ýyldyzyň başga bir ýyldyzdan şöhraty we ýagtylygy boýunça tapawutlanýandygyny, aralygy boýunça däldigini pikir edýärdi. Bu tankytçynyň bu barada beren beýanaty şeýledir. Onuň pikiri, astronomiýa ylymynyň adyndan aýdany ýaly, bir ýyldyzyň biziň üçin beýlekisinden has ýagty we has owadan görünmeginiň ýeke-täk sebäbi onuň bize beýlekisinden has ýakyn bolup, şonuň üçin biz onuň ýagtylygynyň has köp bölegini alýandygymyzdyr. Emma şu gün ylym dünýäsiniň ähli ugurlarynda hakykat hökmünde ykrar edilýär: ýyldyzlaryň ululygy, owadanlygy we reňkleri boýunça tapawutlary ýer ýüzündäki gülleriň tapawutlary ýaly uly. Şonuň üçin eger biz ýer ýüzündäki ähli gülleriň uly meýdanda, olaryň ähli şöhraty we reňk dürliligi bilen öňümizde ýerleşdirilenini görüp bilsek, soňra gök ýüzündäki ýyldyzlary hem şol gülleri görýän ýaly aç-açan görüp bilsek, onda ikisiniň hem deň derejede reňkli we owadan bolandygyny görer edik. Bu häzir belli, ýöne Korinfliklere şol ýazgy ýazylan döwürde bu hakykat belli däldi.

TAM1897 D 51.7Indi men sorýaryn: Paulyň ony Korinfä ýazyp iberen güni, häzirki ýaly takyk dälmi, bu ylmy beýanat dälmi, ylymdaky bir hakykatyň beýanaty dälmi? Ylymyň onuň hakykatdygyny anyklamagy ony hakykat etmedi we hakykat hökmünde agramyna bir bölejik hem goşmady. Olaryň tapyndysy diňe bir öňden bilmeýän, ýöne hakykat bolan bir zady tapandyklaryny görkezdi, sebäbi olar Bibliýa ynanmandyrlar. Eger olar muny Bibliýada okaýan, ynanýan we kabul edýän bolsalardy, ylymdaky şol nokady alymlar anyklamandan ozal uzak wagtlar ozal bilerdiler.

TAM1897 D 51.8Başga bir ylym bar: Bir gün Sir Isaac Newton alma agajynyň aşagynda oturypdyr. Onuň ýanyndaky şahadan bir alma düşdi. Öňem alma agajyndan köp gezek alma düşüpdi. Ol öňem alma agajyndan almalaryň düşýändigini göripdi. Emma şol gün ol oýlanyşykly ýagdaýda bolup, oýlanmaga başlady. Şol alma näme üçin düşdi? Ol, ähtimal, ýer onuň üstünde özüne çekiji täsir galdyrandygy üçindir. Alma agaçdan aýrylanda, ýer onuň has kiçi bolmagy sebäpli özüne çekýärdi. Ol şeýle diýdi: “Eger men şol almany alyp, elimden gelen iň ýokary derejä atsam, ol ýene-de ýere gaýdyp düşýär.” Şonda eger ony bu kiçi aralyga getiren zady ýeriň täsiri bolsa, men ony elimden gelen iň ýokary derejä atsam we ol gaýdyp gelse, onda bu ýeriň täsiriniň şol aralyga çenli ýetýändiginiň, şol zada ýapyşyp ony gaýdyp getirýändiginiň subutnamasydyr. Eger men ony bir mil beýik atsam we ol gaýdyp gelse, onda şol täsiriň şol zady gaýdyp getirmek üçin bir mil uzaklyga çenli ýetýändigi aýdyň bolar. Soňra ol: “Eger bu hakykat bolsa, onda şol täsir aýa çenli hem ýetmeli” diýdi. Ol aýa ýetýärmikä? Men baryp görerin. Ol öýüne gitdi we şol ýerde oturdy, aýyň orbitasy boýunça astronomik hasaplamalary ýerine goýdy we uzyn sanlar toplumyny çykardy. Emma olar gabat gelmedi. Ol gaýtalap synanyşdy, ýöne olar gabat gelmedi; ol şol täsiriň aýa ýetýändigini subut edip bilmedi.

TAM1897 D 52.1Eger dogry ýatlasam, ony täzeden ele almazdan ozal takmynan on ýyl şol işi bir tarapa goýdy. Bir gün aýyň orbitasynyň täze hasaplamasy çap edildi, öňki sanlardaky käbir nädogrylyklary düzetdi. Ol çap edilende, Newton: “Bu meniň isleýän zatymy üpjün edermi?” diýip pikir etdi. Ol sanlary aldy, işe girişdi we sen hem men haýran galar ýaly uzyn sanlar toplumyny hasaplady. Emma ahyrynda soňuna iki-üç hasaplama galanda, onuň gabat geljekdigini gördü. Ol bu ajaýyp hakykata şonça haýran galdy-da, sanlamalaryny tamamlap bilmedi. Galamy elinden düşdi we ony tamamlap bermek üçin dostundan kömek soramaly boldy. Dosty hem şonuň ýaly etdi we Sir Isaac Newton ylmy bir hakykaty, ýa-da takyk aýdylanda täze bir ylymy subut etdi. Oňa gravitatsion çekim diýilýär. Şondan bäri ol ölümsizleşdirildi.

TAM1897 D 52.2Bu hakykatdanam uly zatdy. Emma bu zat Bibliýada, Sir Isaac Newton ony tebigatda tapmazdan iki müň bäş ýüz ýyl ozal bellenipdi. Gravitasiýa diňe älemiň deňagramlylygyny üpjün etmekdir. Bu, alymlaryň aýtmagyna görä, älemiň deňagramlylygyny saklaýan ýörelge, kanundur. Başgaça aýdylanda, älemiň her bir bedeni beýleki bedenlere täsir edýär we olar bilen deňagramlylyk saklanýar. Diňe her bir beden däl, eýsem älemiň her bir maddasynyň bölejegi hem älemiň beýleki maddasynyň bölejegine çekýär we täsir edýär.

TAM1897 D 52.3Fiziki dünýäde bu, bu gün günortan Bibliýa sapagynda durmuş meselesinde öwrenen zatlarymyz bilen gabat gelýän degişli hakykatdyr. Biz islendik adama ýa-da zada degseň, munuň tutuş älemde mälim bolýandygyny gördük. Bir serçe düşse-de, Ataň bilmezden galmaýar, we şol serçäniň düşmegi tutuş älemde duýulmazdan galmaýar. Bu hem şol zat bilen gabat gelýän hakykatdyr.

TAM1897 D 52.4Şol ýerde hem bu ikisine gabat gelýän ruhy bir hakykat bar.

TAM1897 D 52.5Ruhuňdan nirä gideýin? ýa-da seniň huzuryňdan nirelere gaçsam? Eger men asmana çyksam, sen şol ýerde; eger men ýerastynda ýatagymy düzsem, sen şol ýerde. Eger men irdeniň ganatlaryny alyp, deňiziň iň uzak kenarynda ýaşaýan bolsam-da, şol ýerde hem eliň meni alyp barar, sag eliň meni tutar. Zäbur 139:7-10.

TAM1897 D 52.6Sen we men dogry pikir edende, ol başga bir ýerde duýulýarmy? Biz ýalňyş pikir edýäris. Ýalňyş pikir näme? — Günä. Onda günä nirede başlaýar? — Pikirdedir. Meniň günäm meniň özümden başga bir ýerde, älemde duýulýarmy? Ony kim duýýar? — Hudaý, Öz Ruhy arkaly. Onda, älemimizde duýulmaýan, duýulmaýan ruhy bir hakykat barmy? Ýa-da gowy ýa-da erbet bir pikir duýulmaýan barmy? Siz gravitasiýany ylym hökmünde görmeýärsiňizmi? Sir Isaac Newton älemde başga hakykatlara gabat gelýän bir hakykaty tapdy.

TAM1897 D 52.7Newtonyň tapýan kanuny, men öňem aýdyşym ýaly, älemiň deňagramlylygyny saklaýan kanundur. Indi men bu kanunyň Newtonyň tapmagyndan iki müň bäş ýüz ýyl ozal hem bilinendigini görkezýän mukaddes ýazgyny okaýaryn. Ysaya 40:12:—

TAM1897 D 52.8Kim suwlary eliniň çukurçasynda ölçäpdir, gökleri eliň arasy bilen ölçäpdir, ýeriň tozuny ölçeg bilen tutupdyr, daglary terazi bilen, tepelikleri hem ölçeg bilen agramlapdyr?

TAM1897 D 52.9Daglar we tepelikler ýerleşdirilende, olar biri-biri bilen deňagramly boldy. Hudaý olaryň deňagramlylygynyň saklanmagyny üpjün etdimi? Zatlar deňagramlylygyny saklaýan kanunyň ylmy ady näme? — Gravitasiýa. Şonda Ysaya näme barada gürrüň berdi? — Gravitasiýa. Elbetde, şeýle etdi.

TAM1897 D 52.10Bir alym bu hakykaty “gar damjygy” diýlip atlandyrylýan kiçi gül bilen düşündirýär. Däne arkaly köpelýän iki görnüşli güli göz öňüne getiriň. Olaryň biri dik gül, beýlekisi bolsa egrilip ösýän gül. Güllerde merkezde ýerleşýän bir milegiň daş-töwereginde kiçi milekleriň bardygyny gördiňiz. Indi, tohumdan köpelýän dik duran gülde merkezindäki milek daşyndaky mileklerden hemişe gysgajyk bolýar. Eger ol egrilen güldürse, onda merkezindäki milek daşyndaky mileklerden has uzyn bolýar. Munuň sebäbi şundan ybaratdyr: daşyndaky mileklerdäki tozan — polen — merkezindäkisine düşmeli, bolmasa gül köpelip bilmez.

TAM1897 D 52.11Indi, däne arkaly köpelýän dik duran gülde, bu merkezli mil beýlekilerden gysga bolmaly, şonda beýlekileriň tozany onuň üstüne düşüp biler. Eger ol uzyn bolsady, tozan aşak düşüp, oňa degmezdi we şonuň üçin däne emele gelmezdi. Eger ol egrilen gül bolsa we bu mil beýlekilerden gysga bolsa, tozan daşlaşyp, ýene-de däne emele gelmez. Şonuň üçin, däne arkaly köpelýän her bir dik gülde merkezli mil daşyndaky millerden gysgajyk bolmalydyr. Däne arkaly köpelýän her bir egrilip duran gülde bolsa merkezli mil daşyndaky millerden uzyn bolýar.

TAM1897 D 53.1Kar damjagy däne arkaly köpelýär. Duran gül bolmagyna garamazdan, onuň merkezli miliniň uzynlygy töweregindäkilerden has uzundur. Munuň sebäbi näme? Meseläni has düşnükli düşündirmek üçin gaýtadan aýdýaryn: Kar damjagy dogry manyda duran gül bolup, däne arkaly köpelýär. Şonuň üçin onuň merkezli miliniň töweregindäkilerden gysga bolmagy gerekdi. Emma ol has uzyn. Onda ol däne arkaly nähili köpelip biler? Reb munuň üçin ýörite düzgün girizdi. Ol şeýle düzdi: dik duran gül bolsa-da, egrilip egilýär. Şonuň üçin merkezli mil beýlekilerden has uzyn edilendir, bu dik duran gülde. Ol ösüp, gülläp, döllenmäge taýyn bolýança dik durýar. Şonda başyny egýär, tozançygy ýerine düşenden soň kiçi gül täzeden göterilip dik durýar.

TAM1897 D 53.2Indi, bu özüçe owadan; ýöne şu ýerde gravitatsion kanunyň mysaly ýüze çykýar. Bu alym maňa gülüň başyny egmegine, ýere egmegine sebäp bolýan zadyň ýer çekişidigini aýdýar. Bu dogry. Alma näme üçin düşýär? — Agram. Emma agram diňe gravitatsion kanun — latynça gravus sözünden alnan, agram diýmekdir. Durup duran gülüň başyny egmegine näme sebäp bolýar? — Ýeriň agramy. Emma näme üçin ýeriň agramy şol güli öňünden başyny egdirmeýär? — Ah, Hudaý şol kiçi güli döredeninde, ýeri, hakykatdanam älemi onuň zerurlyklaryna görä deňleýärdi. Hudaý şol sada kiçi gar güli döredeninde, älemi deňagramlylykda saklady we ony şol kiçi güliň zerurlygyna laýyklaşdyrdy! Eger Hudaý şol kiçi güliň hem ýagdaýyny oýlanýan bolsa, size, az ynançlylar, has-da köp oýlanmazmy?

TAM1897 D 53.3Indi bu alym maňa şeýle diýýär: eger ýer — we elbetde älem — häzirki agramyndan bir funt ýa-da bir uns ýokary bolup ýasalanda, garlygül wagtyndan öň başyny egjekdi; sebäbi agramy köp bolansoň, onuň üstünde has uly täsir galdyrjakdy. Şonda ilkinji garlygül soňky garlygül bolardy. Emma şol kiçijik gar güli ýaşaýşyny dowam etdirip, adamzada dünýäniň ahyryna çenli şatlyk bermek üçin, Hudaý älemi şol güliň zerurlyklaryna takyk laýyk geljek ýaly düzdi; şonuň üçin onuň gerek wagty gelende, agramy ony ýere çekmek üçin takyk ýeterlik bolýar. Soňra ol köpelmek üçin asylan mahaly, köklerden başga bir güýç gelip, göwre biraz berkidilýär we gül gravitasiýany ýeňip, öňki ýaly dik durýar.

TAM1897 D 53.4Kim suwlary eliniň çukurçasynda ölçäpdir, gökleri eliň aralygy bilen ölçäpdir, ýeriň tozuny ölçegde tutupdyr, daglary terazi bilen, tepelikleri hem ölçegde ölçäpdir?

TAM1897 D 53.5Älemiň deňagramlylygyny kim goýdy? — Hudaý. Ysaya bu hakykaty Sir Isaac Newton ony tapmazdan takmynan iki müň bäş ýüz ýyl ozal aýtdy. Ysaya ony ýazanda bu ylmy hakykat däldimi? — Hawa. Ol şol asyrlar boýy ýazga alynmandymy? — Hawa. Ol hemişe ylmy hakykat däldimi? — Hawa. Newton ony tapanda ol has-da ylmy hakykat boldumy? — Ýok; alymlar öň bilmeýän bir zady öwrendiler, ýöne ol hemişe Bibliýada durupdy.

TAM1897 D 53.6Bu zatlar barada pikir ediň. Hudaý biziň şeýle etmegimizi isleýär. Ol meniň we siziň halaslygyň, bize beren Sözüň, iň ýokary pikirlerimizi şol tarap çagyrýan zatlaryň kiçi, dar bir gapdal mesele däldigini, eýsem dünýäniň bilip biljek iň uly zatdygyny görmegimizi isleýär. Bu dünýä ylymynyň bilip biljek iň uly zatdyr. Bu dünýäniň bilip biljek iň esasy ylymydyr.

TAM1897 D 53.7Emma biz ony ylmy bolmak üçin öwrenmeli däldiris. Biz ony halas bolmak üçin öwrenmeli; halas bolmak bolsa ylmy bir zatdyr.

Note

Back