Ilkinji Uly Buýruk
TAM1897 D 279.21897-nji ýylyň 2-nji marty, sişenbe agşam berlen hutba Umumy Konferensiýanyň Günlik Bülleteni, 1897-nji ýylyň 5-nji marty, 1-nji tom, 16-njy sany, 279–285-nji sahypalar.
TAM1897 D 279.3Siz bilýärsiňiz, Rebbiň şu döwür we şu döwürde ýaşaýan adamlar barada: “Ine, olar Hudaýyň buýruklaryny we Isanyň ynanjyny saklaýanlar” diýendigini. Siz we men dogrylyk bilen şol halkdygymyzy boýun alýarys we şol ýerde durýarys, şonuň üçin Reb älemine: “Ine, olar Hudaýyň buýruklaryny we Isanyň ynamyny saklaýarlar” diýip aýdyp biler. Bu hakykat bolar: diňe onuň şeýle diýýändigi üçin däl, eýsem ol muny hakykat bolandygy üçin aýdar.
TAM1897 D 279.4Bu tekst şu öýde bar bolan size we maňa doly degişlidir; we Reb onuň häzir hakykata öwrülmegini we hemişe şol hakykat bolmagyny isleýär, şonda ol ony bütin dünýä we älem boýunça yzygiderli yglan edip biler: “Ine, olar Hudaýyň buýruklaryny we Isanyň ynanjyny berjaý edýärler.”
TAM1897 D 279.5Şol zady öwrenmelidiris. Bu sapaklarda biz Hudaýyň buýruklaryny berjaý edýändigimizi ýa-da etmeýändigimizi anyklamak üçin öwrenmeli; şonda Reb biziň barada: “Ine, olar Hudaýyň buýruklaryny we Isanyň ynanjyny berjaý edýänlerdir” diýip aýdyp biler.
TAM1897 D 279.6Hudaýyň buýruklaryny berjaý etmekde, elbetde, ilkinji buýruk gelýär we ony biz hem elbetde berjaý etmelimiz gerek. Ine, onuň sözi: “Ähli buýruklaryň ilkinjisi şudur: Diňle, Israil; Reb Hudaýymyz ýeke-täk Rebdir; we sen Reb Hudaýyňy ähli ýüregiň, ähli janyň, ähli aňyň we ähli güýjüň bilen söýersiň; bu ilkinji buýrukdyr.”
TAM1897 D 279.7Indi, bu buýruk barada Reb siziň we meniň hakda: “Ine, olar ony berjaý edýärler” diýip bilýärmi?
TAM1897 D 279.8Reb siziň ähli ýüregiňizi eýeleýärmi, şonuň üçin-de sizde ondan we onuňkydan başga hiç zat üçin ýürek ýokmy?
TAM1897 D 279.9Reb ähli ruhyňyzy eýeleýärmi, bagyşlanan söýgi bilen, şeýdip, siziň hiç bir duýgyňyz onuňky däl bolman galýarmy?
TAM1897 D 279.10Reb siziň ähli pikirleriňizi eýeläpmi, şonuň üçin aklyňyzyň hiç bir pikirini, hiç bir hereketini, hiç bir bölegini Oňa degişli we Onuň gullugyna bagyşlanan bolmandan başga bir zada gönükdirip bilmeýärsiňizmi? Sebäbi aklymyz bilen biz Reb Hudaýymyza gulluk edýäris. Onuň bir bölegi bilen däl, onuň bir bölegi bilen däl, eýsem onuň hemmesi bilen. Şonuň üçin aklyňyzy Hudaýdan däl zatlara gönükdirip bilmeýärsiňiz.
TAM1897 D 279.11Ähli güýjiňiz Onuňmy, şonuň üçin Hudaýyňkiden başga hiç bir ýere, diňe Onuň gullugyna sarp edýän güýjiňiz ýokmy?
TAM1897 D 279.12Eger bu zatlaryň ählisi siziň hakda dogry bolsa, onda hakykatdan hem siziň hakda şeýle diýilýär: “Buýruklara eýerýänler şulardyr.”
TAM1897 D 279.13“Ikinjisi hem şuna meňzeşdir: ‘Goňşyňy özüň ýaly söýjeksiň.’” Ilkinji buýrukda bolşy ýaly, Hudaý söýgisi ýüreklerimizi eýelän wagty, goňşularymyzy özümiz ýaly söýmek aňsat bolar.
TAM1897 D 279.14Geçen gün dogan Kellogg-yň çykyşynda agzalandygy ýaly, Çikagodaky bir kiçi oglan tanşymadyk bir adama gelip: “Dünýäniň iň uly günäkäriniň sen ekeniňi bilýärsiňmi?” diýipdir. Adam geň galyp, munuň nähili bolup biljekdigini sorap, “Men hiç kimi öldürmedim, hiç hili uly jenaýat etmedim” diýende, kiçi oglan: “Iň uly buýruk şeýledir: ‘Ýüregiňiň, janyňyň, aňyňyň we güýjüňiň hemmesi bilen Reb Hudaýyňy söý’ diýýär. Sen muny edýärsiňmi?” diýip sorady. Ol bolsa: “Ýok, men etmeýärin” diýip jogap berdi. Men munuň ýaly edýändigimi aýdyp bilmerin.” “Bolýar,” diýdi kiçi oglan, “bu iň uly buýrukdyr. Sen iň uly buýrugy bozýarsyň; şonuň üçin sen iň uly günäkärsiň.” Adam muny boýun aldy we Hudaýa hem-de doly halaslyga alnyp baryldy. Bu gaty düşnükli: bu iň uly buýruk bolansoň, ony bozan adam iň uly günäkärdir. Bu senmi?
TAM1897 D 279.15Sen we men Hudaýyň buýruklaryny we Isanyň ynanjyny berjaý edýändigimizi aýdýarys. Biz Hudaýyň ähli buýruklarynyň ilkinji buýrugyny bozýarysmy? Eger biz ähli buýruklaryň iň ulysyny, ilkinji buýrugyny berjaý etmeýän bolsak, onda biz ony bozýarys. Eger biz şu buýrugy bozýan bolsak, onda biz buýruklary berjaý etmeýäris; bu mesele kesgitli. Sen we men häzir we hemişelik üçin karar bermelidiris: Rebbe bütin ýüregimiz, bütin ruhumyz, bütin aňymyz we ähli güýjümiz bilen hyzmat ederismi ýa etmeris?
TAM1897 D 279.16Şeýle ýazylan: “Hudaýyň patyşalygy siziň içindedir.” Biziň içimizdeki bu dünýä Hudaýyň patyşalygy; adam döredilen wagty şeýle bolupdy, ýöne duşman Hudaýyň ornuny basyp aldy; we Reb adamzady täzeden azat etdi, Hudaýyň öz patyşalygynda öz ornuny eýelemegini ýa-da basyp alan duşmanyň Hudaýyň patyşalygynda Hudaýyň ornuny eýelemegini saýlamaga. Siziň içindäki patyşalyk Rebbiňkidir. Ol ýerde Rebbiň ýa-da duşmanyň dolandyrmagyny saýlamak siziň elinizdedir. Eger siz Rebbiň ol ýerde dolandyrmagyny saýlamaýan bolsaňyz, onda duşmanyň dolandyrmagyny saýlaýarsyňyz. Kim dolandyrjakdygyny doly adam öz saýlawy bilen kesgitleýär.
TAM1897 D 280.1Kimdir biri hökmranlyk etmeli. Adam Hudaýdan garaşsyz, özüni dolandyrmak üçin döredilenok. Ol Hudaý bilen bilelikde özü bolmak üçin döredildi we Hudaýsyz özü bolup bilmez. Adam Hudaý bilen bilelikde durmak üçin döredildi. Hudaýyň patyşalygy onuň içinde boldy. Hudaý onuň içinde hökmranlyk etdi. Emma ol Şeýtanyň yzyna düşüp, öz islegini amala aşyrmaga başlady. Emma adam diňe Hudaýyň yzyna düşüp öz islegini amala aşyryp biler. Hudaýyň patyşalygy siziň içinde. Biz Hudaýyň öz ýerini, ýüregimizdeki öz patyşalygyny eýelemegini saýlamaly. Ol şol ýerde öz ýerini eýeler we şol ýerde hökm sürer, öz patyşalygynda öz ornuny eýeläp bilende.
TAM1897 D 280.2Siz bilýärsiňiz, Hudaýyň ýer ýüzündäki patyşalygynyň deňizden deňize, derýadan ýer ýüzüniň çäklerine çenli boljakdygyny. Hudaýyň patyşalygy, Reb gelende geljek bu patyşalyk, bilýärsiňiz, bu dünýäde bar bolan her bir inç, her bir bölejik ýeri öz içine alar. Indi Hudaýyň patyşalygy siziň içinde. Hudaýyň hökmranlyk edýän şol içki patyşalygy — onuň hökmranlygy ýüregiňiziň her bir boşlugyny, her bir bölegini öz içine alýarmy? Alýarmy? Bu sorag, we bu soraglar bize birnäçe taýdan degişlidir.
TAM1897 D 280.3Men diňe bu buýrugy okaýaryn we bu buýrugyň näme diýýändigine ünsüňizi çekýärin. Munuň maksady şundan ybarat: siz hem men hem hemişe bu soraga açyk pikir we açyk ýürek bilen garalyň: “Hudaýyň buýruklaryny we Isanyň ynanjyny ýürekden, jandan, akyldan we güýçden saklaýanlaryň hatarynda biz hem barmy?”
TAM1897 D 280.4Aklyňyz nämä gönükdirilen, nämäni öwrenýär, nämäniň üstünde işleýär — şol zatda Hudaý barmy? Bu Hudaýyň şöhraty üçinmi? Etýän barlaglaryňyz, yzarlaýan öwrenişleriňiz, aňyňyzyň ähli pikirleri — munuň hemmesi Hudaýyň keşbiniň şol ýerde ýazylmagy üçinmi? Bu aňda Hudaýy has giňden tapmak üçinmi? Ony has köp şöhlelendirmek üçinmi? Onuň siziň aň-düşünje tagallalaryňyzda ilkinji we hemmesi bolup durýarmy? Ony söýýärsiňizmi, bütin aňyňyz bilen oňa gulluk edýärsiňizmi?
TAM1897 D 280.5hem-de ähli güýjiň bilen. Sürýän meýdanyňy, tahta ýüzüni tekizlemek üçin sürýän rendäňi — bulary Hudaý üçinmi sürýärsiň? Alýan zadyňyň hemmesi Hudaýyň bolup, hiç zat özüňe degişli dälmi? Güýjiňi şonça-da doly Hudaýa bagyşlap, eliňi haýsy işe uran bolsaň, şol işi Hudaýyň işi üçin edýärsiňmi?
TAM1897 D 280.6Köplenç şeýle pikir bar: adam sebäbiň işgäri bolmak üçin el hünärinden ýa-da başga bir beden zähmetinden el çekmeli. Köp adam aýdýar: “Men häzirki işimden çykmak isleýärin. Käşgä çykalgany görüp bilsedim. Käşgä bu dükandan çykyp bilsedim. Işiň işgäri bolmak isleýärin.” Eger-de siz häzirki ýerleşýän ýeriňizde işiň işgäri däl bolsaňyz, isleýän ýeriňizde hem işiň işgäri bolmarsyňyz. Eger-de siz meýdany sürýän wagtyňyz işiň işgäri däl bolsaňyz, minbarda wagyz etmäge synanyşýan wagtyňyz hem işiň işgäri bolmarsyňyz. Eger sen demirçi bolup, her gün demirçi daşynda işleýän bolsaň — men pulpitde nähili çuňňur, tüýs ýürekden we tutanýerli işlänim ýaly sen hem işiň işgäri bolmasaň, onda nirede broşýuralar paýlasaň hem işiň işgäri bolmazsyň.
TAM1897 D 280.7Adamzat nähili bolup biljekdigi we Isa ynanýan her bir adamyň nähili bolmalydygy barada bize nusga görkezildi. Hudaýyň Ogly bu dünýä gelip, bize buýruklara nähili eýermek we munuň nähili amala aşyrylýandygyny görkezmek üçin geldi. Ol wagyz eden döwründen takmynan alty esse köp wagt el hünärinde işledi. On iki ýaşyndan başlap, Ýusup bilen agaç işlerinde işleşip, köp zat edip bilýän ýagdaýynda — on iki ýaşly oglan agaç işlerinde kömek edip köp işleri ýerine ýetirip bilýär. Şonuň üçin on iki ýaşyndan başlap, ol çokundyryldy we takmynan otuz ýaşynda wagyz etmäge başlady; bu on sekiz ýyl bolýar. Bu ýyllar ol agaç ussady hünärinde işledi. Otuzdan otuz üç ýaryma çenli ol jemgyýetçilik gullugynda, wagyz etmek bilen geçirdi. Şonuň üçin görýäňizmi, ol agaç ussady hünärinde işlän wagty wagyz eden wagtyndan takmynan alty esse köp boldy.
TAM1897 D 280.8Indi ol on sekiz ýyl agaç ussaçylygynda işleýän mahaly hem, üç ýarym ýyl wagyz edýän mahalyndaky ýaly Hudaýyň Ogly däldimi? — Siz bilýärsiňiz, ol şeýle boldy. Ol şol ýerde tahtany kesip, oturgyç ýasap, onuň aýaklaryny dakýan mahaly — ol şol wagt meniň we siziň halas edijimizmi? — Haçda duran mahalyndaky ýaly şol wagt hem meniň we siziň halas edijimizmi? — Siz bilýärsiňiz, ol şeýle boldy. “Çünki biz onuň durmuşy bilen halas edilýäris.”
TAM1897 D 281.1Unutmaň, bu on sekiz ýylyň ahyrynda, ol gullugynyň başynda we agaççylyk işiniň ahyrynda suwa batyrylmak üçin gelip, suwa batyryldy — şol wagt Hudaý: “Bu meniň söýgüli oglum, ondan men hoşal” diýdi. Şonda ol şol on sekiz ýyl boýy hem, soňky üç ýarym ýyl ýaly, işiň işgäri däldimi? — Siz bilýärsiňiz, ol şeýle boldy. Şonuň üçin eger siz agaç ussady we Isa Mesihde ygrarly ynanýan adam bolsaňyz, onuň yzarlaýjysy bolup bilmeýärsiňizmi? Siz onuň yzarlaýjysy we şol işde, pulpitde duran ýaly hakykatdanam işgär bolmaly dälsiňizmi? Men siziň hemişe agaç ussady bolup galmalydygyňyzy aýdmaýaryn. Ol hem şeýle etmedi. Men hemişe demirçi ýa-da daýhan bolmagyňyza mejbur bolarsyňyz diýmeýärin; ýöne men aýdýaryn we nygtaýaryn: siz agaç ussady, demirçi ýa-da daýhan bolup işleýän wagtyňyz hem, nirede bolmagyňyzdan garaşsyz, bu işiň hakyky işgäri bolmaly.
TAM1897 D 281.2Şeýlelikde, Isa her birimize hristian bolmagyň nämedigini we akyl-paýhasymyz, ýüregimiz ýa-da elimiz haýsy iş bilen meşgul bolýandygyna garamazdan, durmuşymyzyň nähili bolmalydygyny görkezdi. Ol agaç ussady bolup işleýän mahalynda Hudaýy ýüreginiň, janynyň, akyl-paýhasynyň we güýjüniň ählisi bilen söýdi. Tahtalary kesende, stollar ýasanda, gapylar ýasap gurnanda, bularyň ählisi Hudaýyň şöhraty üçin edildi. Hudaý onuň üçin hemmesi hem hemmesi boldy. Bir adam ony diňe agaç ussady hökmünde görýän mahaly, ony dünýäniň halas edijisi hökmünde görmän gelende, diňe agaç ussady hökmünde gelip, onuň bilen oturyp: “Men bir stol ýasatmak isleýärin. Meniň üçin ony edip berersiňizmi?” diýip sorady. Ol bolsa: “Haýsy görnüşli stol isleýärsiňiz?” diýip jogap berdi. Adam ony düşündirdi we Isa: “Hawa, men ony size edip bererin” diýdi. Isa stolu edip, ony beline alyp adamyň öýüne eltip, öýe girizip, adama ulanmak üçin goýup berdi — bu ähli işde Isa doly Hudaýyňkydy. Hudaý onuň ähli hereketlerinde bardy. Ol stolyň her bir birleşigini berkidende çatlak ýokdy, hiç biri tozan bilen örtülen däldi, hiç zat gizlenmändi; bu dürüst stoldy. Ol Hudaýyň hem razy bolup biljek stoldy.
TAM1897 D 281.3Onuň stoly ýasamak baradaky şertnamasy hem dogrydy, Hudaýyň hem “bu dogry şertnama” diýip biljekdigine meňzeýärdi. Ol adama bu iş üçin adalatly tölegden artyk pul talap etmän. Adam ondan: “Şuňa meňzeş stoly ýasap berersiňizmi?” diýip sorady. “Ýasap bererin.” “Onuň üçin näçe alarsyň? — näçe bolar?” Ol hasap edip, adama şeýle diýerdi: “Agajyň bahasy şonça bolar, ony ýasamak üçin şonça wagt gerek bolar, meniň işim şonça bolar. Şeýle dälmi? Şol wagtlap edýän işim şonça bolar diýip pikir etmeýärsiňmi?” Adam bolsa: “Hawa, menem şeýle pikir edýärin. Ol munuň ählisine degýär. Bu dogry. Bu düşnükli söwda” diýerdi. Ol stolu beline alyp, şol ýere eltip goýansoň, adam söwdada bellenen puly bererdi, we Hudaý bu tutuş iş-amal boýuna seredip: “Bu dogry. Adam edip biljek zat hem şol” diýip bilerdi.
TAM1897 D 281.4Sen şeýle agaççysyňmy? Özüňi hristian diýýärsiň. Näme iş etseň-de, şeýle bir işçisiňmi?
TAM1897 D 281.5Hudaýy ýüregiňiň, janyň, aňyň we güýjüňiň hemmesi bilen söýýärsiňmi? Näme iş etseňiz ýa-da näme iş etmäge çagyrlan bolsaňyz; goňşyňyz bilen, pagany ýa-da hristian bolmagyna garamazdan, geçiren işleriňiz hemmesi Hudaýyň oňa seredip: “Bu Hudaýyň patyşalygy üçin ýeterlik gowy” diýip biljek derejede edilýärmi; sebäbi ýüregiňiziň, janyňyň, aňyňyň we güýjüňiziň hemmesi Hudaýyň şöhraty üçin şol işe gönükdirilýär.
TAM1897 D 281.6Biz bu buýruklary berjaý edýärismi ýa-da etmeýärismi? Sorag şunda. We indi bu meseläni şonça düýpli öwrenmeli wagt geldi, şonda Reb öz sözünde: “Ine, olar Hudaýyň buýruklaryny berjaý edýärler” diýip tassyklap biler.
TAM1897 D 281.7Indi, bu buýrugyň ähli zady öz içine alýandygyny we biz başlanan bu ýazgy çägine düşmeýän bir pikir ýa-da pikir dünýäsindäki bir zady hem degip bilmeýändigimizi görersiňiz. Şonuň üçin pikirlerimiziň hemmesinde, aňymyzyň çagyrylýan ähli zadynda, bu ähli buýruklaryň ilkinji bolan şol ýazgynyň ýagtylygynda seretmelidiris.
TAM1897 D 281.8Elimizi urmaga çagyrlan her zady şol iň uly buýrugyň ýagtylygynda seretmelidiris. Bu Hudaýdan gorkmak bilen bütin ýüregim, bütin ruhum, bütin aklym we bütin güýjüm bilen girip biljek zadymy? Eger däl bolsa, onda men ony degmek isleýärinmi? — Ýok. Eger bu zat meniň bütin ýüregim, bütin aklym, bütin ruhum we bütin güýjüm bilen, Hudaý bilen bilelikde girip bolmajak zat bolsa, onda meniň onuň bilen näme işim bar? Eger Hudaý meniň bilen gidip bilmeýän bolsa, onda men buýruklary bozýaryn. Men hemmesini Oňa bagyşlamaýaryn. Meniň ähli güýjüm, Onuň girip, degip, makullap ýa-da kabul edip bilmejek bir zadyna gönükdirilse, hiç zat aňlatmaýar.
TAM1897 D 282.1Men munuň dogrydygyny bilýärin, ýöne bu hristianlykdyr. Bu hristianlykdyr, we sen hem menem şol zatdan başga hiç zat bilen, hatda onuň on altynjy bölegi bilenem kanagatlanmaly däldiris. Biz bu dünýäde hiç zat bilen, hatda bir pursatlyk kölege ýaly hem kanagatlanmaly däldiris; biz girýän ähli işe Hudaý bilen bile bolup, soňra ony bütin ýürek, bütin ruh, bütin akyl we bütin güýjimiz bilen etmelimiz gerek. Men size aýdýaryn, şol pursata gelende, eger bu öýdäki hemmämiz häzirki pursatda Oňa boýun egsek we şol ýerde berk dursak, dünýäde Hudaýyň nähili güýjüniň ýüze çykjakdygyny göz öňüne getirmek mümkin däl.
TAM1897 D 282.2Başyndan bäri iň uly kynçylyk şundan ybarat boldy: adamlar Hudaýyň ýüreklerinde eýe bolmaly orny bermekden ýüz öwrüp gelýärler. Hudaý adamy şeýle döretdi, ýöne ol başga zatlara ýüz öwrüp, Hudaýy düýbünden daşarda galdyrdy. Hudaý ony şol garaňkylykdan azat etdi, saýlamaga rugsat berdi we ony çagyrdy: Hudaýy bütin ýürekden, bütin ruhdan, bütin akyldan we bütin güýçden söýmäge saýlamaga. Ol Hudaýyň ýene-de ýerini eýelemegine ýol bermek üçin azat edildi; ýöne köp adamlar Rebbiň öz ýerini eýelemegine rugsat bermän, suw basylyşy olary ýer ýüzünden süpürip aýyrdy.
TAM1897 D 282.3Soňra Reb bu adam neslini täzeden başlady. Ol her birinden diňe şunuň ýaly haýyş etdi: Reb Hudaýy ähli ýürekden, ähli ruhdan, ähli akyl-paýhasdan we ähli güýçden söýmegi, hem-de ýakynlaryny özüni ýaly söýmegi. Gämä giren we ondan çykan sekiz adamdan hem diňe şolary haýyş etdi. Eger ilkinji adam Hudaýy ýüreginiň, janynyň, aňynyň we güýjüniň ählisi bilen söýse, hiç bir günä girip bilmezdi.
TAM1897 D 282.4Ol günä edeninden we Reb ony şol gullykdan azat edenden soň, eger Adem we onuň ähli çagalary Hudaýy ýürekden, ruhyndan, güýjünden, aňyndan we kuwwatyndan söýselerdi, dünýäniň ýagdaýy nähili bolardy? — Olar Hudaýyň buýruklaryny we Isanyň ynanjyny saklap, dogrulyk deňiziň suwlary ýaly ýer ýüzüni örterdi. Näletiň gullygynda, günäli etiň gullygynda adamda munuň ýerine ýetirilmegi mümkin dälmi? Hudaý günäkär adamy etindäki günäniň güýjünden şeýle azat edip bilermi, ol Hudaýy ýürekden, jandan, güýçden, akyldan we kuwwatdan söýüp biler? — Hawa. Eger adamlar Hudaýa ynanyp, Hudaýyň buýruklaryny we Isanyň ynamyny saklasalardy, günä dünýäni häzirki ýaly näletläp bilmezdi, hatda günäli etiň gullygy astyndaky adamlar bilen hem. Bu hakykatdyr, sebäbi bu hristianlykdyr. Şonuň üçin, siz görýärsiňizmi, Rebbiň bizden isleýän zatlarynyň ählisi, Adem günä edeninden bäri adamdan isleýän zatlarynyň ählisi, Hudaýyň buýruklaryny we Isanyň ynamyny saklamagy boldy we bolýar. Buýruklaryň iň birinjisi: “Reb Hudaýyňy ähli ýüregiň bilen, ähli janyň bilen, ähli aňyň bilen we ähli güýjüň bilen söýjeksiň.”
TAM1897 D 282.5Rimliler 1:21-de “başlangyçda olar Hudaýy tanadylar” diýilýär. Muny serediň: adam ýoluna başlanda Hudaýy tanady. Adam hem başlangyçda Hudaýy tanady, ýöne bu bilimi saklamady. Adam günä edip täzeden başlanda Hudaýy tanady. Tufandan soň nesil täzeden başlanda hem başlangyçda Hudaýy tanady; şonuň üçin adamzat hemişe Hudaýdan daşlaşdy. Dünýä şonça günäkärdi, häzir hem şonça günäkär, geljekde hem şonça günäkär bolar, sebäbi ol Hudaýy tanady hem ony ret edýär, Hudaýy tanamandygy üçin däl. Şonuň üçin dünýä garaňkylyk sebäpli ýamanlykda däl; dünýä ýamanlyk sebäpli garaňkylykdadyr.
TAM1897 D 282.6Dünýä ýagtylyk bilen başlanypdy; garaňkylygyň gelmegi bolsa adamlaryň saýlawy sebäpli boldy; “Hudaýy tananlarynda, ony Hudaý hökmünde şöhlelendirmediler, minnetdar hem bolmadılar; tersine, pikirlerinde boşa çykdylar we akylsyz ýürekleri garaňkylyga batdy.” Özlerini akylly hasaplap, olar ahmak boldular we bozulmajak Hudaýyň şöhratyny bozulýan adama, guşlara, dört aýakly haýwanlara we sürünýän jandarlar ýaly surata öwürdiler.”
TAM1897 D 282.7Indi üns beriň; ilki bilen näme? — Olar Hudaýy bildiler; ýöne ony Hudaý hökmünde şöhlelendirmediler; oňa özlerinde degişli orny bermediler. Olar Hudaýy şöhlelendirmediler — ony adama açyp görkezmediler, ony ýer ýüzünde aýdyňlaşdyrmadılar; sebäbi Isa şeýle diýdi: “Men seni ýer ýüzünde şöhlelendirdim” we ol etde aýdyňlaşan Hudaýdy. Hudaýy tanan bu adamlar Hudaýyň etde aç-açan görünmegine ýol bermediler. Olar minnetdar bolmadylar. Soňra olar pikirlerinde boşlaşdylar; soňra olaryň akylsyz ýürekleri garaňkylaşdy; soňra garaňkylykda özlerini akylly diýip yglan etdiler. Ol akyllylyk akylsyzlykdy, soňra olar suratlary döretdiler.
TAM1897 D 282.8Şonuň üçin adamlaryň gözüniň öňüne goýlan surat, putperestligiň diňe daşarky görkezmesi, onuň daşarky nusgasy bolup durýar. Putperestlik eýýäm ýürekde başlanýar we birnäçe ädim öňe işleýär. Muny oýlaň. Putperestlik nirede başlaýar? — Ýürekde. Bu ýagdaýda putperestlik nirede başlaýar? — Olar Hudaýy tananda, Ony Hudaý ýaly şöhlelendirmediler; şol pursatdan başlap hemmesi başlaýar. Şonda Hudaýy tanamak bilen putperestlik arasynda orta ýer nirede?
TAM1897 D 283.1Indi ünsli pikir ediň. Olar Hudaýy bildiler we “Seni tanamak ebedi ýaşaýyşdyr” diýilýär. Hudaýy bilmek ebedi ýaşaýyşdyr; bu anyk. Olar Hudaýy bildiler; Hudaýy bilmekde ebedi ýaşaýşy bardy. Bu ýazylan. Emma olar putperestlige düşdüler. Hudaýyň biliminiň nähili basgançagyndan olar putperestlige geçdiler? — Diňe bir. Şonda, Hudaýy bütin ýürekden, güýçden, akyldan we ähli kuwwatdan söýmekden putperestlige geçmek üçin näçe basgançak gerek? — Diňe bir. Şonda, eger men Hudaýy bütin ýürekden, bütin ruhumdan, bütin akyldan we bütin güýçden söýmeýän bolsam, men näme? — Putperest.
TAM1897 D 283.2Belki-de meniň öňümde hiç hili ýontulan heýkel ýok. Bu adamlaryň hem başda ýontulan heýkeli ýokdy. Emma olaryň aklynda bir şekil, bir düşünje bardy, we olar ýontulan heýkellerini ýasanda, bu diňe gözüň öňünde durmak üçin, aklynda eýýäm bar bolan zadyň görkezijisi boldy. Heýkel ýasap başlanan ilkinji adam hem ony ýasamandan öň aklynda onuň düşünjesini döretdi. Surat ýasap başlan ilkinji adam, ony agaçdan ýa-da daşdan ýasamandan ozal, onuň hudaýy bolmalydygy baradaky düşünjäni aklynda döretdi. Şonuň üçin ol gözüniň öňüne goýan daş suraty diňe aklynda eýýäm bar bolan hudaýyň şol görnüşde daşarky görnüşi boldy. Şonda ol şol oyma şekili ýasamanka öň hudaýy ýokdymy? — Hawa. Ol nirede boldy? — Onuň ýüreginde.
TAM1897 D 283.3Olar pikirlerinde boşa çykdylar. Kimiň pikirleri? — Özleriniň. Ine, bir adam bar, ol bir zady göz öňüne getirýär; ol göz öňüne getirişiniň suratyny düzüp, ony özünden daşarda gözüniň öňüne goýýar. Hyýal etmek diňe akylda surata öwürmekdir. Daşdaky surat bolsa ýürekdäki surata öwürmegiň el bilen duýulýan görnüşidir. Surat ilkinji gezek nirede döredildi? — Onuň akylynda; onuň öz hyýal etmeklerinde, öz pikirlerinde. Emma ol Hudaýdan aýrylanda ýanynda kim bardy? — Diňe Şeýtan we özü. Şonda onuň pikirleri nireden gelip biler? — Diňe özünden we Şeýtandan.
TAM1897 D 283.4Şonuň üçin putperestligiň ýürekde ýerleşýändigini açyk görýärsiňiz; düşünje, surat daşarda görünmezden ozal eýýäm ýürekde bar. Onuň hudaýy gün, aý ýa-da ýyldyzlar bolsun, bu düşünje, bu pikir, bu göz öňüne getiriş gün, aý we ýyldyzlarda daşarky görnüşe öwrülmezden ozal ýürekde bar.
TAM1897 D 283.5Putperestlikde görünýän zatlaryň ählisi ýürekde saklanýan zatlaryň ýalňyz aksydyr. Hudaý ýürekde bolmaly, doly ýürek, doly ruh, doly akyl we doly güýç bilen bolmaly, bolmasa putperestlik ýüze çykýar. Orta ýol ýok.
TAM1897 D 283.6Hakykatda, suw basyşyndan soň, adamlar ilkinji gezek hakyky Hudaýy terk edip, gidip öz hudaýlaryny döretdiler — olar bu hudaýlaryň özleri üçin Hudaýyň ornuny eýelemegine ýol berdiler, şonuň bilen olar Hudaýy tananlarynda Ony ýeke-täk hökümdary hökmünde ykrar edendiklerini görkezýärler. Men Hudaýy ýüregim bilen, ruhum bilen, aňym bilen we güýjüm bilen doly söýýänimde, ýeke-täk kim meniň Hudaýym bolar? — Hudaý. Ýeke-täk ygtyýarlygym kim bolar? — Hudaý. Meniň üstümde ýeke-täk kim ygtyýarlyga eýe bolar? — Hudaý. Ol dogry ygtyýarlygy ulanmaga ukyplymy? — Hawa. Ol adamy dogry ýolda saklamaga ukyplymy? — Hawa. Adam Hudaýy ýüreginiň, janynyň, aňynyň we güýjüniň ählisi bilen söýende, dünýäde ony dogry ýolda saklamak üçin başga bir kanuna ýa-da ygtyýarlyga mätäç däldir. Onuň dolandyryjysy kim? — Hudaý. Biz ony iň ýokary derejede söýýän mahalymyzda Hudaý dolandyrmaga ukyplymy? — Hawa. Emma adam Hudaýy terk edip putperestlige baranda, özüni dolandyrmaga ukyplymy? — Ýok.
TAM1897 D 283.7Indi suw basylandan soň, olar henizem Hudaýy tanýan mahaly, Ony özleriniň ýeke-täk Patyşasy we Dolandyryjysy hökmünde ykrar etdiler. Olaryň başga ýolbaşçysy ýokdy. Olar ilkinji gezek Hudaýdan ýüz öwürip, Onuň ornuna başga hudaýlary goýanlarynda — başda, Hudaýdan aýrylyp, başga hudaýlary Hudaýyň ornuna goýanlarynda — şol başga hudaýlaryň dolandyryjy ornuny eýelemegine ýol berdiler. Olar bu hudaýlaryň özleriniň dolandyryjylarydygyny boýun aldylar. Olaryň patyşalary ýokdy; adamlar henizem özüni dolandyryjy hökmünde yglan etmändi. Adamlar hudaýlaryň patyşalar bolandygyny aýdýardy; we ygtyýarlyklarynda bolan adamlar diňe hudaýlaryň wekilleri bolup, hakyky patyşalar hudaýlardy.
TAM1897 D 283.8Munyň subutnamasyny “Empires of the Bible” atly kitabyň 50-nji sahypasynda taparsyňyz. Iň ilkinji ýazgylar Babiloniýada tapyldy; şol ýerde adamzat döräp, diller garyşdy we adamlar Hudaýy unuddylar. Men okaýaryn:—
TAM1897 D 284.1Riduň waliýasy, Ninridunyň gullugçysy we şatlygy bolan Idadunyň goraglylygy üçin, onuň patyşasy Ninriduna.
TAM1897 D 284.2Bu ýerde häkim Idadu, hudaýyna ýazylan ýazgyda diňe hudaýynyň wizeroyy (orunbasary) bolandygyny boýun aldy. Ol özüni patyşa diýip yglan etmän. Şonuň üçin hudaýyň bu adamyň patyşasy bolandygyny görersiňiz. Hudaý halkyň patyşasy hasap edilýärdi, we bu häkimlik edýän adam diňe hudaýyň wizeroyy ýa-da leýtenanty bolupdyr.
TAM1897 D 284.3Bu, Hudaýyň dogry hökümdar hökmünde bilinmegi şonça täze bolup, hiç kim henizem özüni patyşa hökmünde yglan etmäge gaýrat edip bilmeýändigini görkezýär. Muny görýäňizmi? Düşünip görüň. Hudaý ýeke-täk hökümdar bolanda, ol elbetde olaryň ýeke-täk patyşasy bolupdy; Emma olar Hudaýdan ýüz öwürip, başga hudaýlary kabul edende, hakyky Hudaýyň hakyky patyşa hökmünde düşünilmegi gaty täze bolup, onuň bilen aragatnaşyk düşünjesi gaty täze bolansoň, olar Hudaýyň ornuna başga hudaýlary goýup, bu ýalan hudaýlary patyşa hökmünde goýdular — adamlar arasynda ygtyýarlyk eýesi bolan adam patyşa adyny almaga gaýrat edip bilmedi; eýsem hakyky patyşa boljak hudaýyň waliýi hökmünde tanalmak isledi. Men muny gaýtadan aýdýaryn. Hakyky Hudaýyň ýeke-täk patyşa hökmünde düşünjesi bu adamlaryň aklynda şonça täze bolup, hiç kim henizem patyşa adyny almaga gaýrat edip bilmedi. Hudaýy ýeke-täk patyşa we dolandyryjy hökmünde ýatlamalary henizem şonça düşnükli bolup, haýsydyr bir adamyň patyşa adyny almagy Hudaýy tahtdan düşürmäge synanyşyk ýaly görünjekdi.
TAM1897 D 284.4Men şol bir ýerden, şol bir döwürden başga bir ýazgyny okaýaryn:—
TAM1897 D 284.8Bu adam öz hudaýynyň hormatyna öý gurdy. Ol bu hudaýyň, patyşanyň, wizeroyy (orunyny basýan) bolandygyny aýdýar. Bu adam Gudea özüni patyşa diýip yglan etmeýär. Ol ygtyýarly, ýöne patyşa diýip yglan etmeýär. Patyşa kim? — Onuň hudaýy. Bu size ýene-de görkezýär, hakyky Hudaýyň ýeke-täk patyşa hökmünde düşünjesi olaryň aklynda gaty täze bolup, olar Hudaýdan we Hudaýyň diňe patyşa we dolandyryjy bolup durýandygy düşünjesinden doly ýüz öwürip, Hudaýyň patyşalygy düşünjesini ýatyryp, adama patyşa atyny bermäge razy bolmandyklaryny.
TAM1897 D 284.9A. F. Ballenger. — Şeýdip, ygtyýarlyk ýerindäki adam öz hudaýynyň welaýatçysy bolup, patyşa däldigini öňe sürýärdimi?
TAM1897 D 284.10Hawa. Heniz patyşalar ýokdy. Biz adamy patyşa hökmünde aýdmaýarys. Adamlar arasynda heniz patyşalar ýokdy. Hukukly wezipelerde duran adamlar bardy. Bir adam beýlekileri dolandyrýardy. Onuň güýji bardy, ýöne özüni patyşa diýip atlandyrmady. Ol patyşa hökmünde tanalmaýardy we henizem özüni patyşa diýip atlandyrmaga rugsat bermeýärdi. Näme üçin? — Sebäbi ol henizem hakyky Hudaýyň ýeke-täk we kanuny patyşa bolmagy düşünjesinden ýeterlik uzaklaşmady, şonuň üçin hem ähli hudaýlyk patyşalyk düşünjesini ýatdan çykaryp, özüni patyşa diýip yglan etmäge batyrlyk we ýaramaz gaýrat ýetmedi.
TAM1897 D 284.11Bularyň şol ýurtda tapylan iň gadymy ýazgylardyr. Olaryň iň ilkinji ýazgylaryň hatarynda durandygyny görüp bilersiňiz. Bu ýazgylary adamlar heniz patyşa adyny almanka we hakyky Hudaýyň patyşa bolup durýandygyna ynanýan döwrüne degişlidir.
TAM1897 D 284.12Emma bu ýerde biraz öňki bir ýazgy bar, ol Babel diňindäki diller garyşmasy barada gürrüň berýär. “Mukaddes Kitabyň imperiýalary” atly kitabyň dördünji sahypasynda diller garyşmasy baradaky Bibliýanyň gürrüňini taparsyňyz. Bu, diller garyşmasy bolan halkyň öz ýazyp galan gürrüňidir. Bibliýada bolsa bu hadysa barada Rebbiň ýazgysy bar. Babylon galyndylarynda gömülen we tapylan kerpiçlerdäki bu ýazgyda olaryň bu barada beren hasabaty bar. Ony Injiliň Däp-dessur kitabynyň on birinji bapyndaky hasabat bilen deňeşdirip bilersiňiz we iki hasabatyň hem birmeňzeşdigini görersiňiz. Olar bu barada şeýle diýdiler:—
TAM1897 D 284.14Bu iň gadymy hasabatlaryň biridir. Galanlary onuň ýanynda durýar. Emma beýleki çeşmeler adamlaryň arasynda heniz patyşanyň bolmandygyny; häkim bolan adamyň “patyşa” diýen aty kabul etmändigini; onuň hudaýynyň onuň patyşasydygyny; we hakyky Hudaýyň patyşa bolmagy baradaky düşünje şonça täze bolup, ol özüni patyşa diýip atlandyrmaga gaýrat edip bilmeýändigini görkezýär. Şol wagtlar hakyky Hudaý düşünjesiniň öňünde bu gaty köp ygtyýar eýelemek hasaplanýardy.
TAM1897 D 285.1Bu Nimroddan öň bolupdyr. Nimrod bolsa Hudaýyň patyşa bolandygy düşünjesiniň öňünde patyşa unvanyny almaga batyrlyk eden ilkinji adamdy. Şonuň üçin men “Empires of the Bible:” atly kitabyň elli sahypasynda okaýaryn—
TAM1897 D 285.2Nimrod şol batyr adamdy. Onuň ady isyany, ýokarydan seretmegi aňladýar we Geseniusyň pikiriçe, örän din garşy isyançy diýmekdir. We “ol ýer ýüzünde güýçli adam bolup başlady.” Ýa-da başga bir terjime şeýle aýdýar: ol “ýer ýüzünde ilkinji güýçli adamdy.”
TAM1897 D 285.3Nimrod özüne patyşalyk adyny alýan ilkinji adamdy; patyşalyk ygtyýarlygyny eýeleýän we aç-açan patyşa diýlip atlandyrylýan ilkinji adamdy. Onuň ady hem üstünden özüni patyşa edip goýan halkynyň arasynda şol zat aňladýan manyny takyk beýan edýär.
TAM1897 D 285.4Indi, bu meniň däl-de, bu meselä degişli ygtybarly bir çeşmäniň beýanaty şeýle diýýär:—
TAM1897 D 285.5Nimrodiň patyşalygynyň döredilmegi bilen, gadymy dünýäniň ählisi täze taryhy tapgyra girdi. Şol söweşijini patyşa taçyny geýen ilkinji adam diýip görkezýän gündogar däbi, diňe täze geýim bezeginiň kabul edilmeginden ýa-da bir welaýatyň eýelenmeginden hem has ähmiýetli bir hakykaty görkezýär. Onuň hökmdarlygy dünýäde dolandyryjy bilen dolandyrylýanlar arasynda täze gatnaşyk ulgamyny getirdi. Öňki dolandyryjylaryň ygtyýary garyndaşlyk duýgusyna esaslanypdy, we ýolbaşçynyň hökmranlygy ene-ata gözegçiliginiň nusgasy bolupdy. Nimrod bolsa tersine, territoriýanyň we şol ýeriň ýaşaýjylary bolan adamlaryň hökümdarydy, şahsy baglanyşyklary nazara almaýardy. Şu wagta çenli taýpalaryň — giňelen maşgalalaryň — jemgyýetiň bardy; indi bolsa millet, syýasy jemgyýet — Döwlet bardy. Şondan başlap dünýäniň syýasy we sosial taryhy aýry-aýry bolup, hatda biri-birinden tapawutlanýar. — Bibliýadaky imperiýalar, 51-nji sahypa.
TAM1897 D 285.6Şonuň üçin döwletiň gelip çykyşy näme boldy?