Babyl we Müsürden
TAM1897 Q1 45.81897-nji ýylyň 15-nji marty, duşenbe agşam berlen hutba 1897-nji ýylyň Birinji çärýegi, 2-nji tom, 1-nji sany, 45–54-nji sahypalarynda Umumy Konferensiýanyň Bülleteninde çap edildi.
TAM1897 Q1 45.9Düýn agşamky sapagymyzda Yuda taryhynyň şol bir pursatyna geldik, Assuriýadan gelen kynçylyklar ýurdy suw basyp ýaly doldurýardy. Olar ondan gaçmagy isleýärdiler, we Reb olary halas etsin üçin ony bütin ýürekden gözlemäge çagyrýardy. Olar özlerini halas etmek üçin bileleşik, ittifak we Müsür bilen hyzmatdaşlyk arkaly synanyşýardylar.
TAM1897 Q1 45.10Şeýlelikde, bu ýagdaý Hizekiýanyň durmuşynda Müsürden gelýän ähli kömegiň düýbünden kesilip galýan pursata çenli dowam etdi; bu onuň islegi bilen däl-de, ýagdaýyň şeýledigine görä boldy. Assiriýa patyşasy Ýerusalim bilen Ortaýer deňziň arasyndaky ýoly basyp geçip, Müsür we Ýerusalim goşunlarynyň birleşmeginiň öňüni almak üçin özüni olaryň arasynda ýerleşdirdi. Şondan soň ol olaryň haýsyny bolsa-da ýeke başyna ýeňip biljekdi.
TAM1897 Q1 45.11Sennekerib ilkinji gezek Ýerusalime hüjüm edende hem şol bir zady etdi, we Hizekiýa şonça günäli boldy, Mukaddes Ýazgylarda şeýle ýazylýar: ol Assuriýa patyşasynyň öňüne çykyp, “Men günä etdim; meniň ýanymdan gaýdyp git; maňa goýýan ähli ýüküňi götermäge taýýar” diýdi. Assuriýa patyşasy oňa otuz altyn talant we üç ýüz kümüş talant saldy, we Hizekiýa bu salgyny tölemek üçin Hudaýyň öýündäki gymmatlyklaryny ogurlady.
TAM1897 Q1 45.12Bu kynçylygyň sebäbi Ekron halkynyň Assuriýa halkyna garşy galandygy boldy; emma Ekron patyşasy Assuriýa patyşasyna wepaly bolup, halkyň bu gozgalaňyna goşulmady. Soňra halk ony güýç bilen esir edip Ýerusalime alyp geldi we howpsuz saklanmak üçin Hizekiýa tabşyrdy. Hizekiýa ony kabul etdi. Hizekiýa Assuriýa patyşasyndan boýun aýyranlaryna şonça duýgudaşlyk bildirdi we şol derejede olar bilen bilelikde bolmaga razy boldy.
TAM1897 Q1 45.13Assuriýa patyşasy gelip Ekrony eýeledi. Soňra ol Ekron patyşasyny alyp gaýtmak we ony täzeden Ekron tahtyna oturtmak üçin Ýerusalime tarap ýola düşdi. Hizekiýa şäheri berkitdi, diwarlary we zerur gorag gurluşlaryny gurdy; ýöne bu çäre işe ýaramady, olar halas edilmedi; sebäbi Hudaý olary şol ýagdaýda halas edip bilmeýärdi. Men Sennekeribiň şol ýörişi baradaky hasabatyny we Bibliýanyň hasabatyny okaýaryn. Bu iki hasabat “Bibliýanyň imperiýalary” atly kitabyň 322-nji sahypasynda we soňky üç sahypada bir-birine baglanyşykly ýagdaýda beýan edilýär. Men 15-nji paragraftan okap başlaýaryn. Sennekerib Ekron halkynyň nädip baş galdyrandygyny we olaryň patyşasyny tutup, tussag edendigini gürrüň berýär. Ol şeýle diýýär:—
TAM1897 Q1 46.1Ekronyň baş ruhanylary, asylzadalary we halky, padşahy Padiah (Assiriýanyň ynanç we ybadatyny saklaýan) demir zynjyrlara salyp, Yuda patyşasy Hizekiýa tabşyrdylar; hudaýa garşy duşmançylyk etdiler; bu adamlar indi ýüreklerinde gorkup galdylar.
TAM1897 Q1 46.2Ol şäheri eýeläp, şeýle diýýär: “Ýehuda patyşasy Hizekiýa meniň boýuntyrygyma boýun egmedi.” Soňra Bibliýa şeýle diýýär: “Şonuň üçin Assuriýa patyşasy Sennekerib Ýehudanyň ähli diwarly şäherlerine hüjüm edip, olary eýeledi.” Soňra Sennekerib şeýle diýýär:—
TAM1897 Q1 46.3Şol şäherleriň 46-sy berk galaly, we sebitindäki sanawsyz şäherleri harby enjamlar bilen gurşadym, eýeledim, taladym we ganimat hökmünde sanadym.... Olaryň arasyndan iki ýüz müň ýüz elli adam – kiçi-ululyk, erkek-aýal, atlar, baýtallar, eşekler, düýeler, sygyr we goýunlar sanawsyz – alyp gidip, ganimat hökmünde paýladym.
TAM1897 Q1 46.4Soňra Bibliýa şeýle diýýär:—
TAM1897 Q1 46.5Hizekiýa Sennekeribiň gelendigini we onuň Ýerusalime garşy söweşmäge niýet edendigini görende, şäheriň daşyndaky çeşmeleriň suwuny kesmek barada öz begleri we güýçli adamlary bilen geňeşdi; olar hem oňa kömek etdiler. Şeýlelikde köp adam ýygnanyp, şäheriň daşyndaky çeşmeleriň hemmesini we ýeriniň ortasyndan akýan derýany tosadylar we şeýle diýdiler: “Assuriýa patyşalary gelip, köp suw tapmalymy?” Şeýle hem ol güýç toplap, zeper gören diwaryň hemmesini dikeltdi, ony galalara çenli ýokarlandyrdy, daş tarapda başga bir diwar gurdy, Dawudyň şäherindäki Millo diýilýän ýeri abatlady we köp sanly ok we galkan ýasady.
TAM1897 Q1 46.6Indi Sennekerib şeýle diýýär:—
TAM1897 Q1 46.7Ol [Hizekiýa] özü, patyşalyk şäheri Ýerusalimde, kafesdäki guş ýaly, men ony şol ýerde berkidip goýdum; onuň garşysyna gabaw diňlerini gurdum (çünki ol şäheriniň uly gapysynyň gorag diwarlaryny täzeden dikeltmegi buýrupdy).
TAM1897 Q1 46.8Indi Bibliýa şeýle diýýär:—
TAM1897 Q1 46.9Ol halkyň üstüne uruş serkerdelerini belledi we olary şäher gapysynyň köçesinde ýygnap, olara ruhlandyryjy sözler bilen şeýle diýdi: “Gahryman we batyr boluň, Assuriýa patyşasyndan hem-de onuň bilen bilelikde bolan ähli goşunyndan gorkmaň we ruhdan düşmäň; sebäbi biziň bilen bilelikde bolanlar ondan has köp; onuň bilen bilelikde diňe beden eli bar; emma biziň bilen bolsa, kömek berjek we söweşlerimizi alyp barjak Reb Hudaýymyz bar. We halk Yuda patyşasy Hizekiýanyň sözlerine ynanyp, berk durdy.
TAM1897 Q1 46.10Bu hemmesi hakykatdanam dogrydy, eger ol bu meselede günäsiz bolup bilse; ýöne şol pursatda Ýerusalimde türmede saklanan Ekron patyşasy Padia bilen Reb şäheri goramak ugrunda Hizekiýanyň alyp baran ýoluna öz razylygyny berip bilmedi. Netijede Sennekerib aýdýar:—
TAM1897 Q1 46.11Hizekiýanyň özüni Meniň beýikligimiň käýinjiniň gorkusy basypdyr; şeýle hem Urbi, onuň öz esgerleri we ol paýtaht şäheri Ýerusalime girizdiren beýleki esgerler hem.
TAM1897 Q1 46.12Soňra Bibliýa şeýle diýýär:—
TAM1897 Q1 46.13Assuriýa patyşasy Iýuda patyşasy Hizekiýa üçin üç ýüz talant kümüş we otuz talant altyn belledipdi. Hizekiýa bolsa Rebbiň öýünde we patyşanyň saraýynyň hazynasynda tapylan ähli kümüşi oňa berdi. Şol wagtda Hizekiýa Rebbiň ybadathanasynyň gapylaryndaky altynlary we Yuda patyşasy Hizekiýanyň örten sütünlerindäki altynlary aýyryp, Assuriýa patyşasyna berdi.
TAM1897 Q1 46.14Şu barada Sennekerib aýdýar:—
TAM1897 Q1 46.15Öňki her ýyl tölenýän salgyga men eýeçiligimiň bileleşik salgyny hem goşup, ony onuň üstüne goýdum.... Ýerusalimi, onuň patyşalyk şäherini berkitmek üçin içindäki jemläpdi, işçi, esger we gurluşykçylary indi salgy daşadylar. Otuz altyn talanty, sekiz ýüz kümüş talanty; dokalan mata, gyzyl matalar, nakyşly matalar; uly göwrümli gymmatbaha daşlar; fil dişinden ýasalýan diwanlary, fil dişinden ýasalýan göçürilip bolýan tahtlary, bufalolaryň deri örtüklerini, dan agaçlaryny, ku agaçlaryny, her görnüşli uly hazynany; hem-de gyzlaryny, saraý eunuklaryny, erkek sazandarlaryny we aýal sazandarlaryny Ninive, meniň patyşalyk şäherime meniň yzymdan iberdi. We hyzmat tölegini bermek we hormat bildirmek üçin elçisini iberdi. Men talan şäherlerini onuň patyşalygyndan aýyrdym we Ashdodyň patyşasy Mitinti, Ekronyň patyşasy Padiah we Gazaň patyşasy Zilli-Bel berdim. Men onuň patyşalygyny kiçeltdim.
TAM1897 Q1 46.16Bu, Mukaddes Ýazgylardaky şol aýatyň doly hekaýasydyr; onda Hizekiýa Assuriýa patyşasyna elçiler iberdigini we “Men günä etdim; meniň ýanymdan gaýdyp git; maňa goýýan ýüküňi göterjek” diýendigini aýdýar.
TAM1897 Q1 46.17Şondan soňra Hizekiýa Müsüre elçiler iberdi, Müsür Hizekiýa bilen bileleşip goşun ugrady. Sennekerib bu barada wagtynda habar alyp, goşunyny Müsür bilen Ýerusalim arasynda ýerleşdirdi. Soňra ol ilki bilen Ýerusalime Hizekiýa patyşanyň baş egmegini we onuň Müsürden gaýdyp gelmegine çenli garaşmagyny talap edýän bir hat iberdi; ol gelip, olaryň hemmesini öz ýurdy ýaly gowy bir ýurda tutkun alyp gidjekdigini aýtdy. Emma Hizekiýa patyşa hiç hili jogap bermezlik barada buýruk berdi; adam Lakişe gaýdyp gelende, patyşanyň Libnaha gidendigini tapdy we olar şol ýerde oňa habar berdiler.
TAM1897 Q1 46.18Soňra Sennekerib Müsüriň goşunlarynyň gelýändigini eşidip, Ýerusalime ýene bir hat iberdi; hatda näme edip biljekdigini we Rebbiň näme edip bilmejekdigini düşündirdi; Hizekiýanyň Rebbe garaşmazlygy gerekdigini, sebäbi Rebbiň olary onuň ellerinden halas edip bilmejekdigini aýtdy; Müsüriň patyşasy bilen işini gutaransoň, ol geljekdigini we Ýerusalimiň netijeler bilen ýüzbe-ýüz boljakdygyny belledi.
TAM1897 Q1 46.19Şu wagta çenli Hizekiýa Rebbe ynanmagy öwrenipdi; sebäbi ynanmak üçin başga hiç kim ýokdy. Ahyrynda ol Rebbe ynanmaga mejbur boldy. Şonuň üçin ol ybadathana çykyp, Sennekeribiň hatyny Rebbiň öňüne goýdy we Rebbe şeýle diýdi: “Ine, hat şu ýerde; biz hiç zat edip bilmeris.” Ýa Reb, biziň üçin göreş. Reb hem şeýle etdi. Şol gije Sennekeribiň goşunlary heläk edildi we ol Ninewe şäherine gaýdyp gitdi. Şeýlelikde, ahyrynda, bu ähli kyn döwürlerde, olaryň üstüne gelen bu betbagtçylyklar we olary doly berkidip, Müsürden hem-de başga hiç ýerden kömek alyp bilmez ýagdaýda goýan şol ýagdaýlar, olary ilkinji nobatda Reb isleýän ýere — olary halas edip biljek ýere — getirdi.
TAM1897 Q1 47.1Eger olar şol wagt edendikleri ýaly hemişe diňe Rebbe garaşsa idiler, Reb hem şol wagt edendiklerini hemişe ederdi. Olar hiç haçan Asyriýanyň garamagyna düşmezdi we Müsür bilen hiç hili gatnaşykda bolmazdy. Olar hiç haçan talanyp, esir alnyp gidilmezdi. Olar hemişe Rebbiň halky we patyşalygy bolup, ýeke başyna ýaşaýardy we halklar arasynda hasaba alynmazdy.
TAM1897 Q1 47.2Men Yuda taryhyny jikme-jik yzarlamaly däl. Bu on taýpanyň taryhynyň gaýtalanmasydyr. Bu diňe düýn agşam üns berip geçen taryhymyzy gaýtalamak bolardy, Rebbiň soňky patyşasy Sedekýa üçin peýgamberini iberen we şeýle diýen ýere gelýänçä: “Taçy aýyr, başdaky tacy al; bu ýagdaý öňküsine meňzeş bolmaz; pesdigini ýokarlandyr, ýokarydagyny peselt.” Men ony agdaryaryn, agdaryaryn, agdaryaryn; we ol ýene bolmaz, hakly adamyň gelýänçä; we men ony oňa bererin.”
TAM1897 Q1 47.3Şondan gysga wagt soňra, ýurdyň iň garyp, hiç zatly bolmadyk adamlaryndan başga, ähli halk Babilona tutkun alnyp gidildi. Olar ýerde galdyryldy we islänleri ýaly ýurdy eýeläp bilerler. Şonuň üçin şol döwürde garyp we hiç zatly bolmak peýda boldy; we bu häzirki döwürde ýer ýüzünde ýaşaýan ähli adamlaryň düşünmegi üçin ýazylan. Häzirki wagtda baý bolmak we uly mülklere eýe bolmak bereket däl. Tiz geljek günlerde garyp we hiç zady bolmadyklar bu dünýäde iň gowy ýagdaýda bolarlar. Şeýle hem, şol wagtlar Ýerusalim ýok edilende, adamlar Babilona tutkun alnyp gidildi ýa-da öldürildi.
TAM1897 Q1 47.4Şol wagt eýeçiligi bolmadyklar ýurtda islendik ýerde öý eýe bolup bilýärdiler; sebäbi bütin ýurt olaryň özlerine degişli boldy. Galanlaryň ählisi tutkun alnyp gidildi. We ýene-de şeýle bolar. Bu dünýäniň eýeçiliklerine berk ýapyşýanlar, baý boljaklar, baýlyklary tarapyndan tutkun alnyp gidiler we bütin dünýä bilen bilelikde heläk bolarlar. Soňra bu dünýäniň mal-mülkünde garyp bolup, hiç zat saklamadyklar, sebäbi hemmesini Hudaýyň işi üçin bagyş edenler, dünýäniň ýerlerinde ýaşaýanlaryň hemmesi tutkun alynanda we bütin ýer ýüzü ýok edilende, Rebbiň ýerinde ýaşaýarlar.
TAM1897 Q1 47.5Ysraýylyň apostasiýasy we olaryň heläkçiligi baradaky bu hasabat boşuna ýazylmandy. Hoşea we düýn agşam agzalan peýgamberlikler boşuna ýazylmandy. Ysaya kitabynyň sekizinji bapy boşuna ýazylmandy. Bu sözler biziň üçin ýazylan we biz olaryň üstünde öz döwrümizde durmaly.
TAM1897 Q1 47.6Indi Ýehudanyň soňky günlerine gelýäris. Ýeremiýa we Hezekiel kitaplaryny okaň. Olar Ýedinji gün Adventistleri üçin şu gün hem Wahy kitaby ýaly häzirki hakykatdyr. Ýeremiýa we Hezekiel kitaplary dünýäniň ahyrynyň gelip ýetendigi aýdylýan biz üçin ýazylan; sebäbi bu kitaplar Iýudaň ahyry gelip ýetende ýazylan; we Ýerusalimiň ýok edilmegi we onuň bilen baglanyşykly döwürler, dünýäniň ähli halkyna dünýäniň ahyrynyň we onuň ýok edilmeginiň ýakynlaşýandygyny görkezmek, şeýle hem onuň bilen baglanyşykly wakalar we kynçylyklar barada duýduryş bermek üçin ýönekeýçe ýazylan.
TAM1897 Q1 47.7Ysraýyl Rebbiň garşylygyna garamazdan patyşa saýlady. Olar bölünende, on taýpa “Biziň patyşamyz ýok” diýmäge mejbur boldular; Reb bolsa “Men siziň patyşanyz bolaryn” diýdi. Olar ýene-de “Ýok; bize patyşa gerek” diýdiler. Şondan soň olar başga bir patyşa saýladylar, we bu soňky patyşa boldy. Soňra olaryň ne patyşasy, ne-de patyşalygy galdy; olar esir alnyp, hemişelik ýitip gitdiler, sebäbi olar Rebbi patyşa hökmünde kabul etmäge isleg bildirmediler.
TAM1897 Q1 47.8Ýehuda biraz wagtlap galypdy, soňra biraz ozal okaýan sözler geldi: “Taçy aýryň, başdaky tacy alyň,” — Ýehuda indi patyşa saklap bilmeýär. Ol “Biziň patyşamyz ýok” diýmäge mejbur boldy. Ol Babilona tutsaklyga gidýär. Halk we taýpalaryň hakyky Patyşasy gelip, hökmranlyk etmäge we dolandyrmaga hukugy bolan çenli, olaryň indi patyşalary ýokdy; hatda şol wagt hem olar Saul döwründe Hudaýy ret eden şol bir ruhyň täsiri astynda bolup, Rebbiň olaryň üstünde patyşa bolmagyny islemediler; olar Ony ret edip, bu dünýäniň patyşasyny saýladylar — “Biziň patyşamyzyň Kaisardan başga ýok.”
TAM1897 Q1 47.9Bularyň hemmesi bir hekaýa. Olar Hudaýy ret edende, olar munuň bilen onuň protestine garamazdan Saul atly bir patyşany saýladylar. Reb munuň içinde olaryň patyşasy Isany ret edişini we Sezary hem-de Barabasy saýlamagyny gördü. Mesihi ret etmekleri we Sezary saýlamagy diňe Hudaýy ret etmekleri we Sauly saýlamagyň yzygiderli logikasy boldy. Olar ony ret edip Sauly saýlanyňda, Reb olaryň ony ret edip Sezary saýlajakdygyny bilýärdi. We soňky ädim ilkinji ädimde bardy.
TAM1897 Q1 47.10Şonuň üçin Reb Samwele şeýle diýdi: “Olar seni däl-de, meni ret edýärler, men olaryň üstünde patyşa bolup hökm sürmegimi islemeýärler; we bu ýediinji gün Adventistleri üçin hem şol manyny aňladýar. Hudaý öz halkynyň hökümdary we patyşasy bolmagy isleýär. Ol şol bolar my? Onuň patyşalygy ýeterlik bolar my? Onuň hökümdarlygy halky üçin ýeterlik bolar my? Häzirki wagtda hem sorag şol, öňki döwürde bolşy ýaly. Ol wagt olar üçin ýeterlik däldi; sebäbi olar ýürekden boýun egmek islemeýärdiler. Olar formalizme düşdüler we dünýäniň putperestligine meňzeş boldular. Olar beýleki paganalaryňkine meňzeş patyşa isleýärdiler. Bu gün hem ýagdaý şol bir zat. Eger Hudaý Ýedinji gün Adventistleri üçin ýeterlik dolandyryjy däl bolsa, munuň sebäbi olar Oňa ýürekden ynanmaýarlar. Sebäbi olar paganalara gaty meňzeş bolup, özlerini özlerinden goramak we özlerini dolandyrmak üçin pagan hökümetine we pagan güýjüne mätäç bolýarlar. Gel, Ýedinji gün Adventistleri, şu gün Rebbiň sözüne gulak asyň: Men siziň patyşanyz bolaryn.
TAM1897 Q1 48.1Ýahuda, biraz öň aýdyşym ýaly, Babilona tutsak alnyp gidildi, we iň garyp az sanly adamlar ýurtda galdy. Şol ýerde galmalydylar. Emma olar öz islegleri bilen Müsüre gitdiler. Ýene-de Rebbiň garşylygyna garamazdan, olar Müsüre gitdiler. Şonuň üçin Rebbiň ähli halky Babilon we Müsürde paganalaryň arasynda ýaýrap gitdi. Şondan bäri Mukaddes Ýazgylar hemişe halkynyň Babilondan we Müsürden çykarylmagy barada gürrüň berýär; häzir hem şeýle.
TAM1897 Q1 48.2Şu gün şeýle diýilýär: “Gelin, halkym, ondan çykyň, günälerine gatnaşmaňyz we belalaryny almazlyk üçin.” Bu Babilondur. We Wahy kitaplarynyň on birinji bapynda “ruhy taýdan Misir diýlip atlandyrylýan” zat barada gürrüň berilýär; we jandara, onuň keşbine, onuň nyşanyna we adynyň sanyna garşy ýeňiş gazananlar “Musaň aýdymyny aýdýarlar” — onuň meňzeş bir zat däl — eýsem “Hudaýyň gullugçysy Musaň aýdymyny.” Musaň aýdymy näme eken? — Müsürden halas bolmak aýdymy. Şonuň üçin haýwan, onuň keşbi, onuň nyşany we adynyň sany boýunça ýeňiş gazananlar Musaň aýdymyny aýdýarlar; sebäbi olar Müsürden halas edilendir. Sebäbi şu gün hem, dünýäniň ahyryna çenli, “Men oglumy Müsürden çagyrdym.” Şu gün hem Babilon hem-de Müsür bar. Şu gün hem Babilonda hem-de Müsürde Hudaýyň halky bar. We şu gün Reb çagyrýar: “Meniň halkym, ondan çykyň;” we “Men oglumu Müsürden çagyrdym.”
TAM1897 Q1 48.3Ýene bir gezek serediň: Nimrod nirede boldy? — Ol Babilde boldy we Babil patyşalygyny dolandyrdy. Ibrahim nirede boldy? — Ol Nimrodiň döreden patyşalygynyň dolandyrylan ýurdunda boldy. Emma Hudaý ony şol ýurtdan çagyrdy. Ol ýurt hem ruhy, hem-de fiziki taýdan Babildi. Mundan başga-da: Nimrod Kushyň oglydy, Kush Hamyň oglydy, Müsür bolsa Hamyň ýurdy. Şonuň üçin Nimrodda hem Müsür, hem-de Babilon bardy. Hudaý Ibrahimi çagyranda, ony hem Müsürden, hem-de Babilondan çagyrdy. “Eger siz Mesihiňki bolsaňyz, onda siz Ibrahimiň neslinden we wada görä miras aljylardyrsyňyz.” Siz hem Müsürden hem-de Babilondan çagyryldyňyz.
TAM1897 Q1 48.4Gel, hemmämiz Bibliýany öwrenmäge we onda aýdylýan ruhy manylary okaýarka öwrenmäge girişeliň. Şonda Bibliýanyň tutuşy, ilkinji aýatyndan soňky aýatyna çenli, hemmämiz üçin janly we şöhle saçýan zat bolar.
TAM1897 Q1 48.5Soňra biz Ysraýyly Müsürde tapdyk, we Reb olary täzeden Müsürden çykardy. Soňra olar Rebbi ret etdiler, we munuň ahyrynda olar Babilona tutsaklyga gitdiler, we täzeden Müsüre gaýdyp geldiler. Isa gelende, olar ony ret etdiler we Sezary saýladylar. Soňra hristian kilisäsi döredi, we kilisäniň sapmalygy başga bir Babilon döretdi, we Hudaý adamlary şol Babilondan çykarmagy buýrdy. Reformasiýa döwründe ol olary şol Babilondan çykmaga çagyrdy. Soňra protestantçylyk, reformalary edilen hristianlyk geldi, ol hem dininden ýüz öwürdi we häzir haýwana şekil döredýär, bu hem täzeden Babilony — ene we gyzlaryny — dünýäniň hökümetleri bilen birleşdirýär. Hudaý henizem çagyrýar: “Babilondan çykyň, halkym, ondan çykyň.”
TAM1897 Q1 48.6Hristian kilisesinde dininden ýüz öwürmegi döredýän filosofiýa; Hristian mekdeplerine girizilen we dininden ýüz öwürmegi amala aşyran ýalan, paganyň öwretmegi Müsürden gelip çykdy. Şol Müsür filosofiýasy Hristian mekdeplerini bozdy, dininden ýüz öwürmegi döretdi we häzirki wagtda hem Babilon, hem Müsür bolan Rim kilisesini gurdy. Şonuň üçin häzirki janly häzirki hakykatda Reb öz halkyny hem Babilondan, hem Müsürden çykarmaga çagyrýar.
TAM1897 Q1 48.7Emma Reb hemmesini isleýär. Ol hemmesini dolandyrmak isleýär. Ol patyşalygynyň hemmesi üstünde bolmagyny isleýär. Ol munuň kilisede şeýle bolmagyny isleýär; mekdepde şeýle bolmagyny isleýär; neşir ediş edaralarynda şeýle bolmagyny isleýär; ady aýdylýan her ýerde şeýle bolmagyny isleýär. Siz oňa şeýle etmegine rugsat berersiňizmi?
TAM1897 Q1 48.8Eger şeýle bolsa, her biriňiz özüňiz üçin, ýüregiňiziň doly ýerini Rebbe bermek bilen başlamalysyňyz. Şol Patyşa Ruhuň patyşalygynda, öz patyşalygynda hökm sürsün. Bu patyşalyk we hökm etme şonça doly we mutlak bolmalydyr, şonda siz Hudaýdan başga hiç bir patyşany, hiç bir hökümdary, Hudaýyň kanunyndan başga hiç bir kanuny tanamazsyňyz.
TAM1897 Q1 48.9Şonda, we diňe şonda, biz Müsürden we Babilondan halas bolarys. Şondan soň, Müsürden we Babilondan şeýdip halas bolanymyzdan soň, hakykatdan hem aýdylyp biler, we şonda Reb ähli älemiň öňünde şeýle diýer: “Ine, olar Hudaýyň buýruklaryny we Isanyň ynanjyny saklaýarlar” — däl-de iň gowy synanyşýanlar däl, eýsem bu Hudaýyň älemiň öňünde berýän şahadatnamasy bolup, ýer ýüzündäki Hudaýyň buýruklaryny we Isanyň ynanjyny saklaýan bir halky görkezýär. Şol pursat ýakynlaşdy, we Hudaý Babyl we Müsürden bir halky çagyrýar, bu işiň ýerine ýetirilmegi we şonuň bilen Hudaýyň ähli äleme şaýatlyk etjekdigini görkezmek üçin: “Ine, bu halk meniň olary dolandyrmagymy kabul eder we Hudaýyňkydan başga hiç bir hökümdara, başga hiç bir kanuna, başga hiç bir hökümete mätäç däl.”
TAM1897 Q1 48.10Indi muny ýene bir gezek gözden geçiriň. Hudaý adamy döretdi we onuň içinde ýaşaýan, onuň bilen bolan ähli buýruklaryň ilkinji bolan buýruk bilen başlady: “Bütin ýüregiň, bütin janyň, bütin aňyň we bütin güýjüň bilen Reb Hudaýyňy söýersiň.” Adam başga ýol saýlady, başga biriniň gürrüňine gulak asdy we şonuň bilen hemmesini ýitirdi. Hudaý ony täzeden dikeltdi we ýene-de onuň ýüreginiň, janynyň, aňynyň we güýjüniň hemmesi bilen Hudaýy söýmek hukugyny berdi. Gysga wagt geçmänkä, onuň nesilleri Hudaýdan şonça uzaklaşdylar welin, Rebbiň olaryň durmuşynda hiç hili orny galmady we adamlar suw basyp ýer ýüzünden süpürilip aýryldy. Diňe sekiz ruh Rebbi durmuşlarynda kabul etmäge razy boldy.
TAM1897 Q1 49.1Reb ýer ýüzünde işini ýene-de sekiz adam bilen başlady. Olara berlen ilkinji buýruk şeýle boldy: “Reb Hudaýyňy ähli ýüregiň bilen, ähli janyň bilen, ähli aňyň bilen we ähli güýjüň bilen söý.” Emma olar şondan daşlaşdylar, başga hudaýlar tapdylar we putperestlikden patyşalyga geçdiler. Bir döwlet guruldy — dünýäniň ilkinji döwleti. Bu dininden ýüz öwürmegiň miwesi boldy.
TAM1897 Q1 49.2Şol ýaman döwletden Hudaý halkyny täzeden çagyrdy we täze bir jandarlaryň neslini döretdi. Hudaý Ibrahimi şol ýurtdan, dogan-ýaranlarynyň arasyndan we kakasynyň öýünden, oňa görkezjek ýurda çagyrdy. Oňa ýer ýüzünde aýagyny basjak ýer hem bermedi; ýöne heniz çagasy bolmazdan ozal, ony we ondan soňky nesliniň eýe boljakdygyna wada berdi. Şonuň üçin Hudaý ony ýaşaýan ýurdundan çagyrdy we dünýäde hiç bir ýurdy bermedi. Şonuň üçin Hudaýyň dosty, Hudaýyň ýygnagy Ibrahim bu dünýäde ýurtsuz galdy we “eger siz Mesihiňki bolsaňyz, onda siz Ibrahimiň neslinden we wada görä miras aljylarysyz.”
TAM1897 Q1 49.3Biz ata Ibrahimiň, heniz sünnet edilmänkä eýe bolan ynançyň ädimleriniň üstünden ýöremelidiris. Siz bu dünýäde ýurtsuzmy? Reb sizi ýurdyňyzdan çagyryp, size görkezjek ýere alyp barýar. Ol gök ýurdudyr. Ony kabul edersiňizmi?
TAM1897 Q1 49.4Ibrahimiň nesilleri Müsüre gidip, Hudaý olary şol ýurtdan aýyrdy. Şol döwürde Musanyň nusgasy uly boldy. Ol tahtyň mirasdarydy. Emma ol ondan ýüz öwürip, Hudaý bilen gitmegi saýlady; Hudaý bilen gitmek üçin ondan ýüz öwürmeli boldy.
TAM1897 Q1 49.5Hudaý öz halkyny halas etdi we olara şeýle diýdi: “Halk ýeke ýaşar we halklar arasynda hasaba alynmaz.” Emma olar Hudaýdan ýüz öwürip, töweregindäki paganyň ýaly patyşa we döwlet gurdular; munuň netijesi näme boldy? Bu olara hiç hili peýda getirdimi? Reb olary terk etmedi; ýöne bu zat olara hiç hili peýda getirdimi? Bu yzygiderli aşak, aşak, aşak gitmekdi, olaryň bölünmegine çenli, soňra ikisi hem hiç zat bolmady; we şol günden bäri olar “döwletler arasynda sergezdanlar” boldular. Olar döwletleriň arasynda hasaplanmadylar, synanyşsalar-da.
TAM1897 Q1 49.6Şonuň üçin Mesih gelende, ol täzeden ruhy maşgalany döretdi. Emma ýene-de dininden ýüz öwürme boldy, we kilise putperestlige we pagançylyga düşdi, we täzeden hökümeti — kilise bilen döwlet — gurdy. Bu papalykdy; we onuň aňrysy nähili bolar? — Siz bilýärsiňiz, ol “heläk bolmaga” barar. Soňra Hudaý Hristian protestantçylygy arkaly täzeden ruhy maşgalany döretdi. Emma ol hem dininden ýüz öwürdi, fahişeleriň enesine goşuldy we jandaryň suratyny — ýer ýüzünde Hudaýyň patyşalygy diýip yglan edýän bir döwlet — gurdy; we munuň hemmesi nähili bolar? — Siz bilýärsiňiz, ol ebedi ýok edilme bilen ýok ediljek.
TAM1897 Q1 49.7Nimrod patyşalygynyň aňrysy näme boldy?—Ol ýok edildi. Müsür patyşalygynyň aňrysy näme boldy?—Ol ýok edildi. Aşur patyşalygynyň aňrysy näme boldy?—Ol ýok edildi. On taýpa patyşalygynyň aňrysy näme boldy?—Ol ýok edildi. Yuda patyşalygynyň aňrysy näme boldy?—Ol ýok edildi. Babilon patyşalygynyň aňrysy näme boldy?—Ol ýok edildi. Mid-Persia patyşalygy bilen näme boldy?—Ol ýok edildi. Gresiýa patyşalygy bilen näme boldy?—Ol ýok edildi. Rim patyşalygy bilen näme boldy?—Ol ýok edildi. Onuň ornuny basan on döwlet bilen näme boldy?—Olar hem ýok ediljek. Rim galyndylarynda döredilen papalyk bilen näme boldy?—Ol hem ýok ediljek. Amerikanyň Birleşen Ştatlarynda onuň keşbine görä döredilen patyşalyk bilen näme bolar?—Ol hem ýok ediljek.
TAM1897 Q1 49.8Reb bize bu zatlar bilen halkynyň baglanyşmagyny islemeýändigini görkezmek isleýär. Munuň sapagy dälmi? Ol halkynyň söýgüsini ýok boljak zatlara baglamagyny isleýärmi? Adamyň döwründen bäri Hudaý adamlary onuň höküm sürmegine we öz patyşalary bolmagyna rugsat bermäge çagyrýar; halkyň öz ýurdyndan, garyndaşlaryndan, kakasynyň öýünden çykyp, ýeke ýaşamagyny we milletleriň arasynda hasaplanmaýandygyny isleýär. Ol islegini ýerine ýetirmäge rugsat berjek bir halky taparmy?
TAM1897 Q1 49.9(Sesler) Hawa.
TAM1897 Q1 49.10Hawa; biz bilýäris, onuň şeýle bir halky bolar, sebäbi Hudaýyň sözi şeýle diýýär. Emma häzir özlerini onuň halky diýýänleriň arasynda şol halky barmy? Sorag şunda. Siz şolardan biri bolarsyňyzmy? Siz şolardan biri bolarsyňyzmy?— Siz “Hawa” diýýärsiňiz. Onda siz ýurdyňyzdan, garyndaşlaryňyzdan we kakanyň öýünden çykarsyňyzmy? Ýeke ýaşarsyňyzmy we halklaryň arasynda hasaba alynmazsyňyzmy? Hudaýy patyşanyňyz hökmünde kabul edersiňizmi we başga patyşaňyz bolmazmy? Hudaýyň hökümetini öz hökümetiňiz hökmünde kabul edersiňizmi we başga hökümete mätäç bolmazsyňyzmy?
TAM1897 Q1 49.11Bu, başga hiç bir hökümete garşy durjakdygyňyzy aňlatmaýar; beýleki hökümetlere hiç zerurlygyňyz ýok, sebäbi siziň iň gowy, kemala gelen hökümete eýe. Eger şol hökümet durmuşyňyzda bar bolsa, ýer ýüzündäki hiç bir hökümet sizi dolandyrmak üçin gerek bolmaz we olar siziň bilen hiç hili kynçylyk ýa-da päsgelçilik çekmezler. Bu, Rebbiň sizden talap edýän ähli zatydyr. Onuň durmuşyňyzda ýerleşmegine ýol berersiňizmi?
TAM1897 Q1 50.1Üçünji perişdäniň habarynda hem şeýle diýilýär: Hudaý şol habar arkaly we onuň üsti bilen “hristianlygy ebedi binýada berkitmegi” maksat edinýär. Şeýlelikde, üçünji perişdäniň habaryndaky ýaly, Hudaý Hristianlygy ebedi binýada berkidýär; bu Hristianlyk ýer ýüzündäki hiç zat bilen baglanyşykly bolmaz. Ol diňe Hudaý bilen; diňe onuň ebedi sözi bilen; onuň ebedi Ruhy tarapyndan ýagtylandyrylan; ebedilikden bäri hereket edýän Hudaý tarapyndan öwredilen; we şonuň bilen ebedi Hudaýa alnyp barylýar, ol hökm sürer we aşakda ebedi gollar bolar.
TAM1897 Q1 50.2Men bilýärin, siz hem bilýärsiňiz, käbir doganlar munuň dogry däldigini pikir edýärler. Iki ýyl ozal bu wagyz edildi we BULLETIN-de çap edildi. Köp adamlar ony kabul etmedi. Käbirleri henizem kabul etmeýärler. Ol düýbünden ýalňyş hasaplanýar. Emma soňky Baş Konferensiýada bize iki şahadat okaldy — bu konferensiýa üçin ýörite ýazylan, olaryň biri BULLETIN No. 4-de çap edilen; ikinjisi heniz çap edilmedi, ýöne gysga wagtda çap ediljek diýip pikir edýärin — ol Ýedinji gün Adventistlerini syýasy işlere girmegi üçin tankyt edýär. Meniň bu ýerde okaýan bir parçam onuň manysyny size görkezjek:—
TAM1897 Q1 50.3Hudaýyň Ogly Iýesus halkyndan gynanýar. Ol serkerde bolup, olar onuň baýdagynyň astyna ýygnanmalydyr. Syýasy partiýalaryň tarapyny tutmak üçin olarda wagt, akyl ýa-da güýç ýok. Adamlar aşakdan güýçli hereket bilen hereketlendirilen, we Hudaýyň ogullary we gyzlary bu syýasy çaknyşykda öz täsirini ulanmaz. Emma biz häzirki wagtda üçünji perişdäniň habary, dünýäniň soňky merhemet habary diýip ynanýan, şol bir ynançdaky doganlarymyz syýasy partiýalaryň garşydaş nişanlaryny dakynanda, ters pikirleri yglan edip, bölünýän garaýyşlaryny aýan edende, halkymyza nähili ruh höküm sürýär?
TAM1897 Q1 50.4Indi men bu soragy teklip görnüşinde berýärin: Eger iki ýyl ozal hökümet we kilise mowzugynda wagyz edilen zat ähli Ýedinji gün Adventistleri tarapyndan kabul edilip, eýerilen bolsa, şol şaýatlyk üçin hiç hili ýer dörederdimi? — Elbetde, ýok. Onda şol sapaklar Hudaýyň halkyny olaryň günäsi tapylmajak bir pozisiýa çagyranda nädogry zatymy talap edýärdi? Men bu ýörite nokatda aýdýaryn. Men şeýle diýmek isleýärin: Hudaýyň sözi boýunça hakykatyň bir ugry hödürlenende, eger Hudaýyň halky ony Hudaýyň we dünýäniň öňünde kabul etse, olar şol hakykat ugruna degişli meselelerde Rebbiň olardan kemçilik tapmagyny mümkin däl edýän bir pozisiýa eýe bolar. Muny hakykat hökmünde kabul etmek howpsuz dälmi? Ol nädip ýalňyş bolup biler?
TAM1897 Q1 50.5Emma bu diňe bir şahadatnama. Ikinji şahadatnama hem sahypa-sahypa şol bir görnüşdäki käýinçleri öz halkyna berýär, olaryň soňky kampaniýanyň syýasy ara alyp maslahatlaşyklaryna gatnaşandyklary üçin; şonuň üçin iki yzygiderli şahadatnamada Reb halkyna kampaniýa başlamazdan on sekiz aý öň berlen habary kabul eden bolsalardy halas boljak bolan şol bir işi edendikleri üçin käýinç ibermäge mejbur boldy. Şonda näme üçin Reb şol habary halkyna olaryň ters ugur tutmagyna pursat döremezinden on sekiz aý öň iberdi? Ol şol çaşma we ara alyp maslahatlaşma döwrü gelende halkynyň taýýar bolmagyny, dogry ýoly bilmegi we çaşan beýlekiler bilen çaşmazlygy, şeýle hem olaryň Hudaýyň ýazgaryp geçmeli zatlara gatnaşmazlygyny islemeýärdimi?
TAM1897 Q1 50.6Men häzir hiç kimden diňe şol ýerde bardygy üçin ony kabul etmegini soramaýaryn. Men olardan ony kabul etmegi, öwrenmegi, onuň barada doga etmegi, seljermegi we hakykatdygy üçin kabul etmegi sorýaryn; bu bolsa Hudaýyň halkyny şol meselede hiç haçan tankyt edilmäge ýa-da düzetmäge mejbur bolmak howpyndan halas eder. Ýöne men entek hemmesi ýalňyş diýýän doganlaryň bardygyny bilýärin; olar munuň halkymyzy aşa pozisiýa almaga mejbur edýändigini we munuň aşa pozisiýa almakdygyny aýdýarlar. Dünýäni çaşdyrýan bu garyşyk zatlardan doly azat bolmak üçin Hudaýyň halkyny Onuň isleýän ýerinde duruzýan pozisiýa aşa bolup bilermi?
TAM1897 Q1 50.7Şu ýyl şol bir pikir akymy başga bir görnüşde ýüze çykdy. Iki ýyl ozal salgylanýan ýazgylar şu ýylky sapaklara hiç girizilmedi. Ol wagt hem Injildi; häzir hem Injildir; sebäbi ol bütin Bibliýany doldurýan Injildir we Bibliýanyň islendik ýerinden el uran ýeriňizde hem şol sözleri okap bilersiňiz.
TAM1897 Q1 50.8Başga bir meseläni hem göz öňünde tutmaly. Eger biz syýasy işlere we syýasy gepleşiklere gatnaşsak, dürli adamlar dürli taraplary tutar, garşydaş syýasy partiýalara goşular, ters pikirleri yglan eder we bölünişik garaýyşlaryny aýdyp, dogan bolandyklaryny öňe sürerler. Syýasy işleriň soňky ädimi näme?—Elbetde, uruş. Onda başynda näme bar?—Diňe ahyrynda bolşy ýaly — uruş. Ol başdan ahyryna çenli şol ruhtur. Mesihde bir bolan doganlar garşylyk ruhunda bölünişige sebäp boljak hiç bir işe girişip bilerlermi? Mümkinmi? —Ýok; Mesihde bir bolup galmak mümkin däl. Olar birligi, Ruhuň birligini gözlemeli, “parahatlyk baglanyşygynda Ruhuň birligini saklamaga çalyşyp” ýörmeli.
TAM1897 Q1 50.9Käbirler munuň mantygyny yzarlamaga taýyn bolup, ahyrynda hatda hristianlaryň, islendik hristianlaryň, Ýedinji gün Adventistleriniň ýa-da beýlekileriň hem söweşmegi rugsat berilýär diýip kabul etdiler. Elbetde, biri-birleri bilen däl, eýsem öz ýurdy üçin söweşmek we raýat hökümetini goramak üçin uruşa gatnaşmak. Emma hristianyň ýurdy nirede? Hristianyň hökümeti nirede? Aýdyp bilersiňizmi?
TAM1897 Q1 50.10(Sesler) “Bu dünýäniň däl.”
TAM1897 Q1 50.11Ol bu ýurduňky däl we bu dünýäniňki däl. Patyşalyk we ýurdumyz bu dünýäniňki däl. Emma hristianlar ýurdy üçin bedeni uruş gurallary bilen göreşip bilerlermi? Şol ýurduň Patyşasy ýurduny goramak üçin elini hem götermekden ýüz öwürip, özüni haçlanmaga, öldürilip, gözden gaçyrylyp gömülmäge razy boldy. Şonuň üçin şol derejä çenli barýan logika başyndan bäri hakykat bolup bilermi?
TAM1897 Q1 51.1Emma bu hemmesi däl. Eger biz, Ýedinji gün Adventistleri hökmünde, şol ýörelgeleri wagyz etmeli we olary berk eýlemeli bolsa, onda Birleşen Ştatlaryň hökümetine, Miçigan ştatyna we beýleki birnäçe ştatlara adalatly çemeleşmekde, dogry ýagtylykda görünmek üçin möhüm ädim ädilmeli.
TAM1897 Q1 51.2Men muny gaýtadan aýdýaryn, näme barada gürleşýändigimi düşünmegiňiz üçin. Eger biz hristianlaryň söweşip biljekdigine, ýurdy we hökümeti goramak üçin sag goluny göterip biljekdigine ynanmak ýaly prinsipi kabul etsek, onda bu konfessiýa, özüne adalatly bolmak we esasan-da ABŞ hökümetine hem-de birnäçe ştatlara adalatly bolmak üçin, muny aç-açan yglan etmeli we konfessiýanyň ozal eýe bolan ýoluny ret edip, tersine öwürmeli.
TAM1897 Q1 51.3Meniň elimde 1865-nji ýylda çap edilen iki kiçi resminama bar, ýöne olarda ýazylanlar 1864-nji ýylda bolup geçdi. Olaryň biri “Ýarag götermek barada Ýedinji gün Adventistleriniň garaýyşlary, birnäçe ştatyň gubernatorlarynyň we ABŞ-nyň baş marşalynyň öňünde hödürlenen, ýazylmak kanunyň bir bölegi bilen” diýlip atlandyrylýar.
TAM1897 Q1 51.4Şol wagt Ýedinji gün Adventistleri, Baş Konferensiýa Komitetiniň üsti bilen, ABŞ hökümetine, Illinoýs, Miçigan, Pensilwaniýa, Wiskonsin we başga bir ýa iki ştatyň hökümetine şeýle düşündirdiler: Ýedinji gün Adventistleri hristian hökmünde we hristian bolandyklary üçin, hristianlaryň hiç bir ýagdaýda ýarag göterip ýa-da söweşip biljekdigini kabul edip bilmezdiler. Ikinji resminama bolsa, Ýedinji gün Adventistleriniň ýazgylarynyň we neşirleriniň ýazgylaryndan alnan parçalardyr; olar hökümetiň bu dini guramanyň şol dileýşini hakyky diýip kabul etmegini esaslandyrmak üçin niýetlenendir.
TAM1897 Q1 51.5Indi eger şol buýruk tersine öwrüljek bolsa we biz hristianlaryň islendik şertde, hökümet üçin ýa-da başga bir sebäpli söweşip biljekdigine ynanmagy kabul etsek, onda biz Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň hökümetine borçludyrys: umumy konferensiýa komitetini, jemgyýetiň wekili hökmünde, Birleşen Ştatlaryň hökümetine ibermeli we olara pikirlerimizi üýtgetendigimizi aýtmaly; we şol ştatlaryň gubernatorlaryna baryp, garaýyşlarymyzy üýtgetendigimizi aýdyp, şonuň üçin ýazgylaryň şol mowzukdaky täze we gaýtadan seredilen garaýyşlarymyza laýyk geljekdigini görkezmek üçin.
TAM1897 Q1 51.6Men bir pursat hem şeýle pikir etmeýärin: diňe bir zat edilendigine görä oňa eýermelidiris. Emma eger edilýän zat dogry bolsa, onda oňa eýer. Men häzir aýdýaryn: eger pikirlerimiz bu babatda üýtgän bolsa, onda biz bu hökümetlere bu hakykaty habar bermeli, olar biziň hakyky kimdigimizi başgaça pikir etmesinler. Bu hökümetlere adalatlylykdan başga zat däl; sebäbi biz bir mezhep hökmünde resmi taýdan tersi pozisiýany eýeleýändigimizi ýazga aldyk.
TAM1897 Q1 51.7Iki ýyl ozal, şol sapaklar berlen wagty men bu resminamalaryň bardygyny bilmeýärdim. Men olaryň bardygyny 1897-nji ýylyň başlaryna çenli bilmeýärdim. Kimdir biri olary maňa konwertde iberdi, we men şondan başga hiç zat bilmeýärin. Olar 1865-nji ýylda “Steam Press of the Seventh-day Adventist Publishing Association, Battle Creek, Mich.” tarapyndan çap edilen. General Konferensiýa Komitetiniň agzalarynyň atlary ABŞ hökümetine hödürlenen resminamalara, ştat konferensiýa komitetleriniň agzalarynyň atlary bolsa ştat gubernatorlaryna hödürlenen resminamalara gol çekilen.
TAM1897 Q1 51.8Indi men size şol döwürde Ýedinji gün Adventistleriniň resminamalaryndan, neşirlerinden we gazetlerinden çap edilen käbir parçalary okaýaryn. Olar ABŞ hökümetine we ştat gubernatorlaryna delil hökmünde hödürlenip, General Konferensiýa Komitetiniň eýe bolan pozisiýasynyň olar tarapyndan doly kabul edilen we düşünilen pozisiýa bolup, goşuna çagyrylyşdan gaçmak ýa-da uruş sebäpli ýurtda dörän netijelerden gaçmak üçin döredilen pursatlyk çäre däldigini subut edýär. Bu mesele şol hökümetlere delil hökmünde berildi; ol Ýedinji gün Adventistleriniň prinsipi bolup, olar ony Hristianlyk hökmünde kabul edip eýe bolýardylar.
TAM1897 Q1 51.9Men bu ýerdäki käbir parçalary okaýaryn we meniň ony okan badyma görenimi hem görersiňiz — eger men iki ýyl ozal bu Tabernaklda şol resminamany elimde saklasam, onda berlen ýörelgeleri men beren we BULLETIN-de çap edilen sapaklarymdakydan has açyk düşündirip biljek däldim. 1853-nji ýylda pastor James White tarapyndan “Signs of the Times” neşirinde ýazylan bir ýazgynyň bölegi:—
TAM1897 Q1 51.10Mesihiň ykrar edilen ybadathanasy hakyky ýoldaşynyň goluny terk etdi we häzir kanunyň güýçli goluna daýanýar. Ol gorag gözleýär we dünýäniň bozulýan hökümetlerinden iýmitlenmegi isleýär, we ol dogrylykda gadymy enäniň fahişe gyzlary bilen beýan edilýär; ol Katolik ybadathanasynyň nyşanydyr. Aýal erine baglanmaly ýaly, kilise hem Mesih bilen baglanmaly we kanunyň golundan däl-de diňe Söýgüliň güýçli goluna daýanmaly. Kilise dünýä bilen kanunsyz nikada giripdir. Muny raýat dolandyryşynyň dürli bölümlerinde görmek bolýar. Hatda harby bölüme-de, özüni Isa Mesihiň gullukçysy diýýän adam parahatlyk Hudaýyny söweşde üstünlik gazanmak üçin edýän dogalary bilen masgaralaýar.
TAM1897 Q1 51.11Ýene-de, 1854-nji ýylyň 9-njy maýyndaky “Review and Herald” neşirinden alnan bir parçany getirýäris:—
TAM1897 Q1 52.1Bu zatlar golaýda bolsun ýa-da bolmasyn [bu Rebbiň gelmegi barada], hakykat şol: söweş ruhy ýaýrap ýör, ýigrenje we aldamçylyk ruhy. Biz onuň hapalandyryjy täsirinden gorkýarys — söweş we gan dökmek düşünjeleri bilen ýakyn gatnaşmagyň ahlagy bozan täsirinden, saglyga zyýanly höwesden, acy partiýa ruhundan; şol ýamanlyk we ýamanlygyň ýaýramagyna sebäp bolýar.
TAM1897 Q1 52.2Bu sebäplerden Mesihiň şägirtlerine howp ýok diýilmesin. Howp bar; sebäbi “ýazyk köpelende, köp adamyň söýgisi sowuklar.” Adamlary biri-birine baglaýan, aýratyn we üzňe bähbidi gadagan edýän, syrly we düşündirip bolmaýan duýgudaşlyklar bar; olar biziň ýaýran umumy ruhy duýgudaşlygy duýmaga mejbur edýär we aňymyz bozulýança, durnuksyzlaşýança munuň farkyna barmaýarys; şeýlelikde saglykdan mahrum ýagdaýda bolup, ýamanlygy kabul etmäge we döretmäge taýýar bolýarys. Ahlak zeperi epidemiýadan hem weýrançylyklydyr.
TAM1897 Q1 52.31856-njy ýylyň 31-nji iýulyndaky Review and Herald neşirinden gaýtadan çap edilen başga bir parça:—
TAM1897 Q1 52.4Isa şeýle diýdi: “Meniň yzymdan gel.” Näme, gadyrly dogan, gadyrly dogan gyz, siziň ynanç ölçegiňiz näme? Ol Bibliýa dälmi? Siz “Hawa” diýýärsiňiz. Onda şol ýere gelip, Isanyň yzyna eýerýändigimizi ýa eýermeýändigimizi öwreneliň. Men siziň ýoluňyzda öňüňizde bolup, size düşündirerin; bu ýol bolsa durmuşymyzdaky her bir hereketimizdir. Ilki giň gerimde syn edip, soralyň: Siz dünýä ýaly hereket edýärsiňizmi? Emma siz sorarsyňyz: “Näme aňladýarsyňyz?” Men size düşündirmäge synanyşaryn. Siz dünýäniň ýörelgelerine we kanunlaryna goşulyşýarsyňyzmy? Eger şeýle bolsa, siziň ýolyňyz Isa ýöreden ýol däl. Isa şeýle diýdi: “Olar (şägirtler) dünýäden däl, men dünýäden däl ýaly.” Siziňçe, Isa Sezaryň sud zalynda haçan görüldi? — Hiç wagt; diňe goýun ýaly soýulmaga alnyp barlanda.
TAM1897 Q1 52.5Emma biz gowy kanunlary isleýäris we olary düzüp ýerine ýetirmek üçin gowy adamlary tapmak biziň borjumyzdyr.
TAM1897 Q1 52.6Hakykatdanam biz gowy kanunlary isleýäris; we Isa bizi olar bolmazdan özüniň yzyna düşmäge goýmady. Ol aýdýar: “Siz eşiden söz meniň däl, eýsem meni iberen Atanyň sözi.” Ýohanna 14:24.
TAM1897 Q1 52.7Zeburçy aýdýar: “Rebbiň kanuny kämildir, jany täzeden öwürýär.” (Zebur 19:7). Pawlus aýdýar: “Ähli Mukaddes Ýazgylar Hudaýyň ruhy ilhamy bilen berlen we öwretmek, günäni görkezmek, düzetmek we dogrulygy öwretmek üçin peýdalydyr; şonda Hudaýyň adamy kämil we ähli gowy işlere doly taýýar bolar.” 2 Timoteý 3:16, 17. Näme has köp isleýärsiň? ýa näme has az isleýärsiň, eziz dogan?
TAM1897 Q1 52.8Agentinizden talap edýän indiki ädim, eger berjaý edilmese, hristian däl ýarag bolan gylyç bilen ýerine ýetirilýän kanunlary kabul etmekdir. Bu kanunlar, onuň bir bölegi bolan hökümetiň esasy, janly we möhüm bolup, diňe arsenaller ýa-da ölüm gurallary, uly deňiz flotiliýasy we ölümli ýaraglar bilen enjamlaşdyrylan harby güýçler arkaly milli bolmagyny saklap biler. Soňra bolsa, siziň gowy hristian doganyňyzy, Parahatçylyk Padyşasynyň yzarlaýjysyny, ölüm hökmüni ýerine ýetirmek üçin giýotiniň ýanyna ýa-da habeas corpus buýrugy bilen harby toparyň başyna, garyp doganyňyzy, gök howanyň erkin howasyny dem almak isleýändigi sebäpli, gaýtadan gullyga itmek üçin, goýarsyňyz. Ýa-da, eger ol siziň döwlet başlygyňyz bolsa, siz gowy piskopyňyzy başdan-aýak ýaragly uruş atyna münýärsiňiz we ony döwletiň ölüm güýçleriniň ählisine baş serkerde edýärsiňiz.
TAM1897 Q1 52.9Men sorajak bolardym, eziz Isa yzarlaýjylary, Hudaý “Öldürme” diýende adam öldürmegi dogry hasaplap bilermi? Adam hökümetiniň tutuş gurluşy gylyjyň üstünde durmaýarmy? Dogrulyk bilen dolandyrmak hukugy bolan gelende olar parça-parça bolmaly dälmi?
TAM1897 Q1 52.10Emma men adam hökümetleri bilen uruşda däl. Ýok, ýok. Dawit Hudaýa bagyşlanan bir madhaja aýdýar: “Elbetde, adamyň gahary seni madh eder; gaharyň galan bölegini bolsa sen saklarsyň.” Zäbur 76:10. “Çünki hökümdarlar oňat iş edýänler üçin däl-de, erbet iş edýänler üçin gorkudyr. Şonuň üçin güýçden gorkmazmykaň? Oňat iş et, şonda ondan öwgi alarsyň. Ol bolsa saňa [hristian] oňatlyk üçin Hudaýyň gullukçysydyr.” Romalylara 13:3, 4.
TAM1897 Q1 52.11Eger, doganlarym, hristianlaryň başga bir topar bolup, dünýäden aýrylan, dünýäniň içinde ýagtylyk bolmak üçin saýlanan, az sanly bir sürüdigini ýadyňyzda saklasaňyz, dünýä olaryň gowy işlerini (ýagtylygyny) görüp, günboýy kesilmek üçin hasaba alynýan şol az sürüniň ýanyna goşulmaga alnyp barylýar we şonuň bilen göklerdeki Atanyňyzy şöhlelendirýär, onda siz Rimliler 13 ýaly ýazgylary düşünip bilersiňiz, hem-de 1 Timoteý 1; 2, olary men soňra bellik ederim. “Keramika bölekleri ýer bölekleri bilen göreşsin” [Ýeşaya 45:9]; emma hristianlar Isanyň pikirini eýeläp, onda olar Isa eýerýärler.
TAM1897 Q1 52.12Dünýäni yzarlaýan özüni hristian diýýänleriň käbir netijelerini gördükmi? Onda biziň hem Balam ýaly belentlige ýetmegimize taýýarlyk bolsun; Balak ony Ysraýyly näletlemäge çagyranda, ol öz meselini aýdyp şeýle diýdi: “Hudaýyň näletlemedigini men nähili näletläp bilerin? Ýa-da Rebbiň garşy çykmadygyna men nähili garşy çykyp bilerin?” Daşlaryň başyndan ony görýärin, tepeliklerden ony synlaýaryn; işte, halk ýeke ýaşaýar we halklar arasynda hasaba alynmaz.” Sanylar 23:8, 9.
TAM1897 Q1 52.13Men häzir 1856-njy ýylyň 14-nji awgustyndaky “Review” žurnalyndan gaýtadan çap edilen başga bir parçany okaýaryn:—
TAM1897 Q1 52.14Isanyň Injili size gylyç ulanmak, bedeni ýaraglar bilen ýaraglanmak, “öz öýüňizdäkileri üpjün etmek” üçin gylyç almak, ezilenleri ezijiniň güýjünden azat etmek üçin Hudaýyň “Adam öldürme” diýen altynjy buýrugyny bozmak hukugyny berdimi? Isa aýdýar: “Düşmanlaryňyzy söýüň.”
TAM1897 Q1 52.15Siz, Injiliň astyndaky hristian hökmünde, islendik görnüşli syýasy çaknyşyklara gatnaşmak üçin Bibliýada rugsadyňyz bardygyny pikir edýärsiňizmi? Kanun çykarmakda ýa-da adam hökümetiniň kanunlaryny ýerine ýetirmekde? Eger şeýle bolsa, meniň pikirimçe, siz uly ýalňyşýarsyňyz.
TAM1897 Q1 52.16Bu 1864-nji ýylda konfessiýanyň aýdany şeýledi. Olar muny ABŞ hökümetine uruşa ynanmaýandyklarynyň, ýarag götermäge gatnaşyp bilmejekdikleriniň we eger goşuna çagyrylsalar, söweşmäge garaşylmajakdyklarynyň subutnamasy hökmünde hödürlediler. Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň hökümeti olaryň tekliplerine gulak asdy we olaryň Injil gullukçylary hökmünde hassahanalarda işleýän ýerlerine baryp, hassalara ideg edip, ölýänlere halaslyk getirmäge mümkinçilik döretmek üçin ýörite düzgünnamany kabul etdi. Indi eger bu pozisiýanyň tersine öwrülmegi meýilleşdirilýän bolsa, biz hökümetiň öňünde aç-açan durup, munuň tersine öwrülendigini aýtmaly.
TAM1897 Q1 52.17Men okamagy dowam edýärin:—
TAM1897 Q1 52.18Siz getirýän her bir ýazgy ýa-da ynandyryjy sebäbi açyk, söz-söz Kitaba görä barlamak zerurdyr. Belki-de, siz öňe sürýän şol ýazgylaryň we sebäpleriň ählisini ýerlikli wagtynda seljereris; ýöne ilki bilen Injile gulak asarys. Isa yzarlamaga taýyn hristianlar üçin munuň ýeterlik bolmalydyr.
TAM1897 Q1 52.19Isa aýdýar: “Kim maňa gulluk etjek bolsa, maňa eýerip gitsin.” Ýohanna 12:26. Emma siz aýdýarsyňyzmy: “Men muny edip bilerin we ýurdumyň milli syýasatyna we hökümetine ygrarly raýat hökmünde gulluk edip bilerin?” Duruň. Isa aýdýar: “Hiç kim iki eýe gulluk edip bilmez.” Matta 6:24. “Eger siz dünýäden bolsadyňyz, dünýä öz adamlaryny söýerdi; emma siz dünýäden däl, men sizi dünýäden saýlap aldym; şonuň üçin dünýä sizi ýigrenýär.” Ýohanna 15:19.
TAM1897 Q1 52.20Eger siz “dünýäden dälsiňiz” we dünýä siziňden ýigrenýän bolsa we siz dünýäden saýlanan bolsaňyz, dünýä syýasatynda nähili paý alyp bilersiňiz? Emma siz diýýärsiňiz: “Biz ýamanlaryň eline dolandyryşy bermelimi?” Siz munuň öňüni alyp bilmeýärsiňiz. Ýaman adamlar we aldatmakçylar has-da ýamanlaşar; dünýäniň ahyrynda ýamanlar ýamanlyk ederler we ýamanlaryň hiç biri düşünmez. Daniil 12:10. Munuň sebäbi şunda: dünýä Hudaýa boýun egmäge ýa-da Isa yzarlamaga islegli däl, bir Kanunçy bardygyny hem ykrar etmeýär. Ýakub 4:12.
TAM1897 Q1 53.1“Şonuň üçin Reb şeýle diýdi: ‘Bu halk agyzlary bilen maňa golaý gelýär we dudaklary bilen meni hormatlaýarlar; ýöne ýüreklerini maňa uzaklaşdyrdylar we meniňden gorkmak adamlaryň öwretmegi bilen öwredildi. Şonuň üçin, garaň, men bu halkyň arasynda ajaýyp bir iş, hakykatdan hem ajaýyp we geň galdyryjy bir iş ederin; sebäbi olaryň akyllylarynyň akyllylygy heläk bolar we olaryň düşünjeli adamlarynyň düşünjesi gizlin bolar.’” Ýeşaya 29:13, 14. Bu, geçmişde dini dirilişleriň, ahlak reformalarynyň we parahatçylyk jemgyýetleriniň başynda duran, bir wagtlar uly teologiýa professory bolup geçen köp adamlaryň mysal-ýagdaýynda nähili ajaýyp görkezilýär: olar durmuşy we ölümsizligi ýüze çykarýan Injil bilen ýaraglanan Hristosyň kilisesini alyp barýarlar; haýyşlar, doga-ýalbarlar we gözýaşlar bilen hereket edýärler; indi bolsa Injiliň göziň öňünde, Isa şeýle diýende, “Size: ‘Gonşyňy söý, duşmanyňy bolsa ýigren’ diýlip aýdylandygyny eşitdiňiz. Emma men size diýýärin: duşmanlaryňyzy söýüň, siziň adyňyza erbet söz aýdýanlary bereketläň, siziňden ýigrenýänlere ýagşylyk ediň we sizi hakarata salýan hem-de size garşy çykyş edýänler üçin doga ediň; şonda siz gökde ýaşaýan Atanyňyzyň çagalary bolarsyňyz; sebäbi Ol ýamanlaryň hem-de gowularyň üstüne öz güni dogýar we dogry adamlaryň hem-de adalatsyz adamlaryň üstüne ýagyş ýagdyrýar. “Şonuň üçin, Ataňyz merhemetli bolşy ýaly, siz hem merhemetli boluň.” Mätta 5:43-45; Lukka 6:36. Bu ýazgylara garamazdan, biz hristian kiliseleriniň ahlak taýdan çökgünligini we dünýäniň ýörelgelerine laýyklaşýandygyny gynanç bilen görýäris. Köp mysallaryň arasynda käbir az sanly mysallary getirýäris.
TAM1897 Q1 53.2Şu ýerde “ýarag,” “söweş,” “döwüş,” “uruş” we ş.m. sözleri bilen çykyş edýän abraýly wagyzçylaryň birnäçe beýanaty getiriler. Soňra ol şeýle dowam edýär:—
TAM1897 Q1 53.3Şeýle faktlary nazara alyp, iň arassa altynyň hatda zyňyndydan-da erbet derejä öwrülendigini, Mesihiň şaýatlyklaryna we öňki ykrar edişlerine düýbünden üns berilmeýändigini görkezýäris we biz gygyrmaly: “Olar Kainiň ýoluna düşdüler we Balaamyň ýalňyşlygyna açgözlik bilen ylgadylar.”
TAM1897 Q1 53.4Bu adamlar Isa Mesihiň yzyndan barýarmy? Olar özlerini we yzarlaýjylaryny Injil ýaraglary bilen ýaraglandyrýarmy? Olar Hudaýyň kämil kanunyna doly ynam bildirýärlermi? Olar hristian üçin diňe bir Kanun beriji bardygyny boýun alýarmy? Olar Pawlusyň “Biziň söweş ýaragymyz bedeni däl, eýsem Hudaýyň güýji bilen galalary ýykýan derejede güýçlidir” diýýändigini eşidýärlermi? (2 Korinfliler 10:4). Olar ahyrynda öwretdiklerini aýdýan Mukaddes Ýazgylaryň sözlerine gulak asýarmy?
TAM1897 Q1 53.5Şeýtanyň hile-ýollaryna garşy durup bilersiňiz üçin Hudaýyň ähli zirehini geýiň. Näme üçin? — “Çünki biz gan we et bilen däl, göreşýäris.” Ýok; bu Isa yzarlaýjylarynyň çagyryşy däl. Emma biz “başlyklara, häkimýetlere, bu dünýäniň garaňkylygynyň hökümdarlaryna, ýokary ýerlerdeki ruhy ýamanlyga [marginde ‘ýaman ruhlar’] garşy göreşýäris.” “Şonuň üçin şol ýaman güni garşy durup, hemmesini ýerine ýetirip, durup bilersiňiz diýip, Hudaýyň ähli jebehanasyny geýiň.” Efesliler 6:11-13.
TAM1897 Q1 53.6Pawlus Efesliler 6:14-18-de hristian ýaraglaryny sanap geçýär we şeýle diýýär: “Ruhuň gylyjyny [polat däl] alyň, ol hem Hudaýyň sözi; her wagt Ruhuň içinde ähli doga we ýalwa bilen yzygiderli doga ediň;” bu gök zireh bilen geýinip, aýaklaryny parahatçylyk Injili taýýarlygynyň aýakgaplary bilen geýdirip, Mesihiň bereketinden peýdalanmaga çalyşýarlar,—“Merhemet edýänler bagtlydyr, sebäbi olar hem merhemet taparlar.... Parahatçylyk döredijiler [parahatçylygy bozýanlar däl] bagtlydyr, sebäbi olar Hudaýyň çagalary diýlip atlandyrylar.” Mätta 5:7, 9. Esgerler näme etmelidigini soranda, Ýuhanna olara nähili jogap berýändigine gulak salyň. Ol jogap berýär: “Hiç kime zorluk etmeň.” Luka 3:14.
TAM1897 Q1 53.7Esläň, uly amaly öwrediş ähli hristianlar üçin berlen mahaly, Isa Pýetire gylyç bilen näme etmelidigi öwredilende şeýle diýdi: “Gylyjy ýene öz ýerine goý; sebäbi gylyç alýanlar gylyç bilen heläk bolar.” Matta 26:52.
TAM1897 Q1 53.8Hristianlar bu hakykatlaryň ýagtylygynda ýöremek bolsun, onda “Rev. Mr. Beecher-iň 25 sany Sharp tüpeňleri”ni ulanmak üçin Hristian generallary ýa-da esgerleri örän az bolar, her tüpeňiň arka bölegine ikiýüzlilik bilen mukaddes Kitap berkidilen hem bolsa.
TAM1897 Q1 53.9Olar Isanyň şeýle diýýändigini eşidýärler: “Meniň patyşalygym bu dünýäniň däl; eger meniň patyşalygym bu dünýäniň bolsady, gullarym göreşerdi.” Ýohanna 18:36. Şeýlelik bilen bu Injil ýaraglary bilen ýaraglanan we bedeni ýaraglaryndan doly aýrylan hristianlar, dünýäniň hökümetlerinden doly aýrylyp, ölüm ýaraglary bilen ýaraglanan dünýäniň giň ýol boýuna çalt gaýdyp gitmegine we hristian däl kanunlaryny ölüm jezasy bilen berkitmegine ýol berip bilerler.
TAM1897 Q1 53.10Geçmiş taryhyna seredip, Mesihiň şägirtleriniň hem Pawlus ýaly, “Seniň üçin biz günboýy öldürilýäris; biz kesilmek üçin goýunlar ýaly hasaplanýarys [Rimliler 8:36]” diýip gygyryşlaryna garamazdan, kilisäniň galan galyndylary üçin bu beýan edip bolmajak bir hormatdyr. Olaryň ýoly gözýaşlar bilen çyglandy, ganlary bilen doýdy, parçalanan jesetleri we agaran süňkleri bilen örtüldi;—Hudaýyň “halky ýeke ýaşar we halklar arasynda hasaplanmaýar” diýýändigini görüp, Balaam ýaly gygyrmak olaryň imtiýazydyr, “Goý, men adalatlylaryň ölümi bilen öleýin, we soňky ýagdaýym hem onuň ýaly bolsun!” Sanylar 23:9, 10.
TAM1897 Q1 53.11Bu broşýurda has köp zat bar, ýöne men ony mundan beýläk okamak gerek däl. Men bolsa biziň döwürümiz üçin şu ýerde berlen Rebden bir ýa-da iki aýat okaýaryn. Bu bize dört ýyl ozal Pygamberlik Ruhyndan berildi we şu Tabernaklda bize okaldy:—
TAM1897 Q1 53.12“Ýehova Ýakubu özüne saýlady, Israýili bolsa özüne aýratyn gymmatlyk hökmünde saýlady. Çünki men bilýärin, Hudaýyň ulydygyny we biziň Hudaýymyzyň ähli hudaýlardan ýokarydygyny.” Dogan-garyndaşlar, oýlanyň: Hudaýyň bir halky, saýlanan halky, onuň ýerli ýygnagy bar; olar onuň özüne degişli, onuň öz goraghanasy bolup, günä basyp alan, garşy çykan dünýäde durýarlar; we ol islän, onda başga hiç bir ygtyýarlyk tanalmasyn, başga hiç bir kanun ykrar edilmesin, diňe onuň öz kanunlary bolsun.
TAM1897 Q1 53.13Şu ýylky Baş Konferensiýada bize başga bir zat geldi. Bu bizi apostasiýanyň başlanan ýerine gaýtaryp getirýär we bizi Hudaý bilen, onuň hakykaty bilen we bu temanyň hemmesini Rebden gelşi ýaly ýüzbe-ýüz goýýar; ol şu gün öz halky bilen bilelikde bolmagy isleýär.
TAM1897 Q1 53.14Dynç günleri saklaýan Hudaýyň halky bilen dünýäniň arasyndaky çäk kesgitlemesi öňküsinden ýaly aýdyň däl. Hudaý bilen sazlaşykda ýaşaýanlar syýasy ýygnaklara gatnaşmaýarlar. Muny edýänler Isa Mesihiň ynançly gullary däldikleriniň subutnamasyny berýärler. Olar uzak wagtlap umumy ot bilen işleşip, duýgurlyklaryny ýitirdiler. Ýesusyň baýdagy astynda durmaga ýazylan bir halk bar. Olar Hristiň goşuny. Olar dünýäden çykyp, aýrylmaga wada berdiler. Olar ruhyň gyjagyny, ýagny Hudaýyň sözi bilen günä we ähli ýaramazlyga garşy agressiw uruş etmek üçin wada berdiler. Biz wefalylygymyzy görkezmeli.
TAM1897 Q1 53.15Hökümetlik bir termin bar; raýatlyga degişli bir termin bar. Biz nämä ygrarlylygymyzy görkezmeli? Sorag şunda.
TAM1897 Q1 53.16Biz Patyşamyza, Hudaýyň Sözüsi Isa Mesihä ygrarlydygymyzy görkezmeli. Apostol Ýakup aýdýar: “Şonuň üçin kim dünýäniň dosty bolsa, ol Hudaýyň duşmanydyr.” We söýgüli Yohanna, ruhy taýdan Isa Mesihä iň meňzeş şagirt, duýduryş berdi: “Dünýäni we dünýäde bolan zatlary söýmäň. Eger kim dünýäni söýse, Atanyň söýgisi onda ýok.” Adam mysalyny yzarlamak we Özüni Döredeniňden daşlaşmak bilen hiç kim bagtyýarlyk tapmaz.
TAM1897 Q1 54.1Şeýlelikde, bu sapaklar başlanan ýere — Adem we Onuň Döredijisi hem-de älemdäki ähli buýruklaryň ilkinjisine — “Sen Reb Hudaýyňy, bütin ýüregiňden, bütin janyňdan, bütin aňyňdan we bütin güýjüňden söýersiň” diýen söz bilen gutarýar. Şonda Sen Özüni Döredeniňden daşlaşmazsyň. Şonda dininden ýüz öwürmek bolmaz. Şonda putperestlik bolmaz. Şonda Hudaýdan daşlaşan paganalaryň nusgasy boýunça döredilen hiç bir hökümet bolmaz; ýöne Hudaý ähli zatda hemme zat bolar we halkyny dünýäniň ähli hökümetlerinden aýrylanda atamyza Ibrahime görkezip, dünýäde ýaşaýan mahaly ony aýry saklanan şol şöhratly ýurda alyp barar.
TAM1897 Q1 54.2Ol, heniz sünnet edilmänkä ata-baba Ibrahimiň eýe bolan imanynyň yzyna düşmäge we onuň ädimleriniň üstünden ýöremäge çagyrýan Hudaý, şonda bizi ähli ýurtlaryň şöhraty bolan şol ýurda alyp barar; we şol ýerde biz Rebbiň ýüzüniň öňünde, Gudratygüýçliniň şöhle saçýan kanatlarynyň aşagynda ebedi ýaşarys—Hudaýy ýürekden, jandan, akyldan we güýçden tutuşlygyna söýüp; we ol häzir, şonda we ebedi döwürde älemiň öňünde bize görkezip: “Ine, olar Hudaýyň buýruklaryny we Isanyň ynamyny saklaýanlar” diýip biler.
TAM1897 Q1 54.3Hem-de hemmeler: “Amin we Amin” diýsinler.