Saense ya Poloko. – No. 2

TAM1897 D 59.2Thero e e neetsweng ka maitseboa a Sontaga, Tlhakole 14, 1897 E gatisitswe mo General Conference Daily Bulletins tsa Tlhakole 17, 1897, Bol. 1, Nom. 4, ditsebe 59-64 le tsa Tlhakole 18, 1897, Bol. 1, Nom. 5, ditsebe 65-66.

TAM1897 D 59.3LEFOKO le le lengwe kgotsa a mabedi a tlhaloso pele re simolola thuto ya bosigo jono: Ga go na pelaelo gore bontsi bo ka tswa bo ipotsa gore a tsotlhe tse di builweng maitseboa a mangwe di tla kgona go emelana le teko. Ee, di tla kgona. Ke ne ke sa bue fela go se na ntlha. Ke boammaaruri gore ga ke a ka ka latela sengwe le sengwe ka botlalo, mme fa lo ka akanya ka se ke neng ke se bua fa lo se bona se kwadilwe, lo tla bona gore ke boammaaruri. Fa ke ne ke bua gore snow-drop e lekalekane le lefatshe, mme lefatshe le lekalekane le snow-drop, jaanong fa naledi e e wang (meteor) e e bokete jwa ditone di le mmalwa e wela mo lefatsheng, a kgogedi ga e nne kgolo go feta pele? mme a seo se ne se se ka sa senya tekatekano ya sethunya le lefatshe? — Nnyaa; ka gonne ga se lefatshe fela le le lekalekaneng le sethunya seo, mme ke lobopo lotlhe. A lo gakologelwa gore, mo go ithuteng molao wa kgogedi, polelo ya saense ke gore, karolwana nngwe le nngwe ya selo mo lobopong lotlhe e gogelwa ke karolwana nngwe le nngwe e nngwe, mo e leng gore ga se lefatshe fela, mme e le lobopo lotlhe, le le lekalekaneng le ditlhokego tsa dithunya; ka jalo go wa ga leje leo le le tswang kwa lefaufaung go ne go se ka ke ga oketsa kgogedi ya lobopo.

TAM1897 D 59.4Mafoko a sekae fela a tlhaloso kwa tshimologong: Fa ke ne ke bua, mo thutong e e fetileng, ka setlhogo sa “Saense mo Baebeleng,” kgotsa “Saense le Baebele,” nkabo ke tlotlile ka botlalo gore kgogedi ke eng, le gore ga se eng, go ya ka kgopolo ya saense ya lefoko le. Mme ke ne ke sa bue ka seo; sotlhe se ke neng ke ikaeletse go se dira mo bosigong jo bo fetileng e ne e le fela go bolela ntlha ya go ribololwa ga molao wa kgogedi, le kgopolo ya one jaaka molao. Go nnile le diphetogo tsa pono go tloga ka nako ya ga Newton, mabapi le kgopolo ya molao oo; mme seo ga se ame molao.

TAM1897 D 60.1Mo nneteng e e feletseng, kgogedi ga se molao gotlhelele, mme ke maatla fela a Modimo. Tota ga go na “melao ya tlholego.” Melao ya tlholego ke mekgwa fela ya Modimo. Sotlhe se molao wa kgogedi e leng sone, ke mokgwa wa Modimo; ponagatso ya maatla a Modimo. Mme ka jaana ke ne ke sa buisane ka se tota e leng sone, ke dirisitse mafoko a ka tlhaloso e e amogelesegang gantsi, mme fela go tlhalosa gore ke selo se se bolokang tekatekano ya lobopo.

TAM1897 D 60.2Mo maitseboeng ano ke tla buisa tlhaloso e nngwe ya saense. Le yone, e tserwe mo go mongwe wa borasaense ba bagolo ba ba itsegeng mo lefatsheng: “Saense ke kitso e e nepileng go gaisa tsotlhe e re nang le yone ka ga setlhogo sepe fela.” Lefoko “saense” tota le raya kitso. Tlhaloso e re neng re na le yone mo maitseboeng a mangwe e nepile. Ke maduo a go akanya. Gape go siame go e tlhalosa jaaka kitso e e nepileng go gaisa tsotlhe e re nang le yone ka ga setlhogo.

TAM1897 D 60.3Jaanong fa re boela kwa dintlheng tse pedi tse re neng re na le tsone mo thutong e e fetileng. Kitso e e nepileng thata mabapi le pharologano ya phatsimo ya dinaledi e ne e ka bonwa kae mo dingwageng di le sekete le makgolo a supa pele ga saense e e ribolola? — Mo Baebeleng. Jaanong saense ya nnete ya setlhogo seo e ne e ka bonwa kae? — Mo Baebeleng. — Kitso e e nepileng thata ya go lekalekanya lobopo e ne e bonwa kae mo dingwageng di le dikete di le pedi le makgolo a matlhano pele ga e ka ribololwa? — Mo Baebeleng. Jaanong, ke buka efe e e neng e le ya saense go gaisa tsotlhe mo lefatsheng, mabapi le kgang ya saense eo? — Baebele. Gakologelwang gore ga ke bue ka saense le Baebele. Ke bua ka saense ya poloko. Mme le fa go ka buiwa ka disaense tse dingwe, go dirwa fela ka kamano e e sa kgaoganeng le saense eno e kgolo. Ke gore lona le nna re tla itse ka bosupi jotlhe jo re ka bo phuthang mo diureng tse pedi tse tsa go ithuta, gore poloko ke saense, gore ke saense e e kwa godimodimo mo lobopong lotlhe, gore ke e e tshwanetseng go ithutiwa go gaisa, le gore re dira ka fa saenseng fa re e neela thuto ya rona e kgolo le e e tletseng pelo yotlhe.

TAM1897 D 60.4Jaanong, Baebele ga se lokwalo lwa saense epe kwantle ga saense ya poloko. Ke lokwalo lo lo totileng setlhogo seo. Baebele e bua ka disaense tse dingwe; mme ga go na dikwalo tse di totileng mo go yone saense epe e sele. Go buiwa ka disaense tse dingwe, jaaka tse re di boneng mo go Bakorintha le mo go Isaia; ke eng fa go buiwa ka tsone mo mafelong a — a go tlhalosa ntlha ya saense? — Nnyaa; mme go dirisiwa go tlhalosetsa botoka mo go rona saense ya poloko. Ke eng fa boammaaruri joo jwa dinaledi bo tsenngwa mo go 1 Bakorintha 15:41? Maikaelelo a go bua jaana, “dinaledi le tsone di farologanye le tse dingwe ka bontle jwa tsone le phatsimo” ke afe? E tswelela ka go bua jaana, “Fela jalo, mebele ya rona ya selefatshe e e swang, e bo e bola, e farologanye le mebele e re tlaa nnang le yone fa re rula, gonne ga e kitla ee swa. Mebele e re nang nayo gompieno e a re bogisa gonne e a lwala ebile e a swa; mme e tlaa tlala kgalalelo fa re rula. Ee, e bokoa, mebele e e swang gompieno, mme fa re sena go rula e tlaa bo e tletse nonofo.” Fela jaaka naledi e farologana le e nngwe mo kgalalelong, go ntse fela jalo le ka tsogo ya baswi. Ka jalo o bona gore maikaelelo a go tsenya ntlha eo ya saense, ke go tlhalosa ntlha mo saenseng ya poloko, go re thusa go bona boammaaruri botoka mo saenseng ya poloko.

TAM1897 D 60.5Ke eng fa Isaia a ne a tsenya polelo eo ya nnete ya kgogedi mo puong ya gagwe? A re lebelebeng go sekae kwa teng ga kgaolo, mme re tla bona. Ke tla bala temana eo mme morago ke bale e nngwe kwa bokhutlong jwa mogopolo o a o latelang. “Ke mang yo o lekanyeditseng metsi mo kgobong ya seatla sa gagwe?” “Jaanong lo ka mpapisa le mang, kgotsa ke tlaa lekana le mang? go bua yo o Boitshepo. Tlhatlhosang matlho a lona kwa godimo, mme lo lebe gore ke mang yo o bopileng dilo tse, yo o ntshang masomosomo a tsone ka palo: o di bitsa tsotlhe ka maina ka ntlha ya bogolo jwa maatla a gagwe, gonne o nonofile ka thata; ga go na le e le nngwe e e salang morago.” Isaia 40:25, 26.

TAM1897 D 60.6Ga go na le fa e le se le sengwe se se mo falolang, mme tsotlhe di lekaneditswe go ya ka ditlhoko tsa sethunya sengwe le sengwe se sennye se se melang mo tshimong. Mme ke eng a re gogela tlhokomelo kwa go seo, a bo a se tsenya mo puong ya gagwe fano? — E seng go tlhalosa ntlha ya saense; mme ke go gogela tlhokomelo ya batho botlhe kwa saenseng ya poloko. O re raya eng ka seo? Re tshwanetse go akanya ka seno sotlhe, le go akanya gore ke eng se se dirileng seno sotlhe? Mme ke bala go ya pele, “Ke eng o bua o re, Jakobe, le go bua o re, Iseraele, Tsela ya me e fitlhilwe mo go Morena, mme Modimo wa me o tlhokomologile tshwanelo ya me?” Isaia 40:27.

TAM1897 D 60.7Fa Modimo a tlhokometse sethunya se se golang fa dinaong tsa rona go le kalo, ga se fitlhege e bile ga se lebalwe; jaanong o ka bua jang gore o fitlhegile mo go Morena, le gore tshwanelo ya gago e tlhokomologilwe, mme ga a tlhole a go tlhokomela? Ka jalo o a bona gore mo kgannyeng nngwe le nngwe, boammaaruri jwa saense bo tsenngwa gotlhelele go go bontsha le nna saense ya poloko.

TAM1897 D 61.1Mogopolo o mongwe: Fa bakwadi ba, ba ne ba amogela seno, e ne e le ka senolelo. Ee ruri ga ba a ka ba tsaya dilo tse go tswa mo dithutong dipe tsa saense tse lefatshe le neng le na le tsone. Morena o ne a senola saense ya gagwe e kgolo, e leng saense ya poloko; mme a dirisa disaense tse dingwe go e tlhalosa. Jaanong ke efe ya disaense tsotlhe e e leng botlhokwa thata mo go Morena? — Ke poloko, ruri. Fa Morena a ne a dirisa disaense tse dingwe fela go tlhalosa eno, go a bonala sentle gore o tsaya saense eno e le botlhokwa go feta tse dingwe.

TAM1897 D 61.2Le fa go ntse jalo, ga se seno sotlhe. Monna mongwe yo o umakilweng mo Baebeleng o ne a itse ka botlalo saense ya lefatshe lotlhe — disaense tsotlhe tsa tlholego tsa lefatshe leno. Ke batla gore lo bone gore go ne go na le monna yo o neng a itse ka botlalo disaense tse jaanong di tsewang tsia thata mo lefatsheng. Mme ke batla gore lo utlwe se a se buang mabapi le seno sotlhe. Kwalo ke e:—

TAM1897 D 61.3Mme Modimo a naya Solomone botlhale le tlhaloganyo e e fetang kgakala, le bogolo jwa pelo, jaaka motlhaba o o fa losing lwa lewatle. Mme botlhale jwa ga Solomone bo ne bo feta botlhale jwa bana botlhe ba botlhaba, le botlhale jotlhe jwa Egepeto. Gonne o ne a le botlhale go feta batho botlhe; go feta Ethan wa Ezrahite, le Heman, le Chalcol, le Darda, bomorwa Mahole; mme tumo ya gagwe e ne e le mo ditšhabeng tsotlhe tse di mo dikologileng. Mme a bua dipapiso di le dikete di le tharo: mme dipina tsa gagwe e ne e le sekete le botlhano. Mme a bua ka ditlhare go tswa ka setlhare sa sedara se se kwa Lebanon go fitlha ka hisopo e e tlhogang mo loboteng: gape a bua ka diphologolo, le ka dinonyane, le ka ditshedi tse di gagabang, le ka ditlhapi. 1 Dikgosi 4:29-33.

TAM1897 D 61.4O ne a bua ka ditlhare go tswa mo setlhareng sa sedara se se kwa Lebanon go fitlha ka hisopo e e tlhagang mo loboteng. Seo se bidiwa eng mo saenseng? — Thuto ya dimela. O ne a tlhaloganya thuto ya dimela go feta ope fela mo lefatsheng.

TAM1897 D 61.5O ne a bua gape ka diphologolo. Lefoko la saense e ka nna lefe fa le ne le ka tsenngwa mo go yone gompieno? — Thuto ya diphologolo. Solomone o ne a tlhaloganya thuto ya diphologolo go feta monna ope yo o tshelang mo lefatsheng gompieno. O ne a e ruta; gonne go bolelwa gore o ne a bua ka dilo tse tsotlhe. O ne a ruta disaense tse.

TAM1897 D 61.6“Le tsa dinonyane.” Saense eo ke efe?—Thuto ya dinonyane. Jalo he, Solomone o ne a ruta thuto ya dimela, thuto ya diphologolo, le thuto ya dinonyane.

TAM1897 D 61.7Go latela eng? — “Le ditshedi tse di gagabang.” Saense eo ke efe? — Thuto ya ditshenekegi.

TAM1897 D 61.8“Le ka ditlhapi.” Saense eo ke efe? — Thuto ya ditlhapi.

TAM1897 D 61.9Batho ba ba balang temana eno ya Dikwalo, gantsi ga ba akanye ka Solomone jaaka moitseanape wa dilo tsotlhe. Mme fa go ne go ka twe Solomone o buile ka thutaditlhare, thutadiphoofolo, thutadinonyane, thutadikokonyane, le thutaditlhapi, ba ne ba tla bo ba ipaakanyeditse go re, A bo Solomone e ne e le monna yo o gakgamatsang jang! Mme e ne e se kake ya nna e e gakgamatsang go feta jaaka e ntse; gonne e bua tsotlhe tseo.

TAM1897 D 61.10Ke buisa seno gore lo bone gore Solomone o ne a itse sengwe ka saense, e seng fela sengwe ka saense, mme o ne a itse disaense tse tsotlhe go feta ka moo motho ope a kileng a itse nngwe fela ya tsone ka teng.

TAM1897 D 61.11Le fa a ne a tlhaloganya disaense tse tsotlhe ka botlalo, e bile a di rutile, se ke se a se buang: “A re utlweng konelo ya kgang yotlhe;” kakaretso ya tsotlhe tse di builweng ke e: “Tshaba Modimo o bo o obamela ditaelo tsa gagwe, gonne ke gone boikarabelo jotlhe jwa motho: gonne Modimo o tla tlisa tiro nngwe le nngwe mo katlholong, le selo sengwe le sengwe se se fitlhegileng, e ka tswa e le se se siameng kgotsa e le se se bosula.”

TAM1897 D 61.12Mo ponong ya gagwe, ke eng se se neng se le botlhokwa go feta disaense tsotlhe tse dingwe fa di kopantswe? — Poloko ya Modimo.

TAM1897 D 61.13Baengele ba tlhaloganya disaense tsotlhe, mme le gale ba tsaya poloko e le botlhokwa go e ithuta go feta disaense tse dingwe tsotlhe fa di kopantswe. Baporofeti le bone ba ne ba e tsaya e le botlhokwa go feta; mme ba dirisa tse dingwe jaaka tsela ya go tlhaloganya poloko botoka. Mme jaanong go na le monna yo o neng a tlhaloganya disaense tse dingwe, mme o bolela gore saense ya poloko e feta tsotlhe. Jaanong ke batla gore lo bone gore Modimo ka boene, fa re mo tsaya a le esi kwa ntle ga botlhe ba re buileng ka bone, o tsaya jalo fela.

TAM1897 D 61.14Leba fano: Re sa tswa go bala gore Solomone o ne a ruta disaense tse tsotlhe. Ke dithuto di le kae mo go tseo tse re nang le tsone di kwadilwe gore re di ithute? — Ga go le e le nngwe. Modimo ga a re tlisetsa lokwalo kgotsa pego epe ya dithuto tsa ga Solomone mo go tsa dimela. Ga a re tlisetsa, kgotsa go di kwadisa, thuto le fa e le nngwe e Solomone a kileng a e ruta mo go tsa diphologolo, kgotsa mo go nngwe ya disaense tse dingwe tse. Mme o ne a re tlisetsa, kgapetsakgapetsa, dithuto go tswa go Solomone, mmogo le ba bangwe botlhe, ka ga saense ya poloko. Jaanong, fa re tsaya gore baengele ba neela fela mogopolo wa moengele; baporofeti ba neela fela mogopolo wa moporofeti, le Solomone a neela fela mogopolo wa moitseanape wa lefatshe lotlhe; mogopolo wa Modimo one ke ofe? — Ke gore poloko e botlhokwa go feta mo go wena le mo go nna, e bile e tshwanelwa ke go ithutiwa go feta disaense tse dingwe tsotlhe tse, tse kitso ya tsone a e re neetseng ka boene.

TAM1897 D 61.15Saense eno e Solomone a neng a e tlhaloganya le go e ruta e ne e se saense jaaka ya ga Huxley, Darwin, le borasaense ba bangwe ba motlha ono. Ka tlhaloganyo ya tlholego, motho a ka batlisisa mo di-saenseng tsa tlholego, mme a dira diphitlhelelo di le dintsi. Mme le fa di sa nepagala ka dinako tsotlhe, le gale ba ka fitlhela dintlha dingwe tse di leng nnete. Mme eo e ne e se tsela ya ga Solomone. Modimo o ne a naya Solomone botlhale, gore a kgone go bona dilo tse tsotlhe ka lesedi la Modimo. O ne a bua ka dilo tse tsotlhe ka botlhale jwa Modimo. Ka jalo, saense e Solomone a neng a e ruta e ne e le saense ya Modimo. Thuto ya dimela e a neng a e ruta e ne e le ya nnete, e le ya bomodimo. Thuto ya diphologolo e a neng a e ruta e ne e le ya bomodimo. E ne e le dipono tsa Modimo, boammaaruri jwa Modimo, saense ya Modimo mo dilong tse tsotlhe. E ne e se saense e e bidiwang fela jalo ka maaka.

TAM1897 D 62.1Hee, ka jalo, ka e le saense ya Modimo, mme e le ya semodimo ka boyone, ke eng Morena a sa re neye tsotlhe? Ke eng a sa neye lefatshe lokwalo lwa ga Solomone lwa thuto ya dimela, le ka ga ditlhogo tse dingwe tsotlhe tse? — Go na le lebaka la seo; mme ke gore ga se sone se lefatshe le se tlhokang go gaisa tsotlhe.

TAM1897 D 62.2Motho a ka nna le tsotlhe tseo, a ka tlhaloganya tsotlhe tseo, jaaka ga Solomone. Le fa go ntse jalo, di ka mo solegela molemo ka eng, fa a ne a se na saense ya poloko pele ga tsotlhe? Solomone o ne a na le tsotlhe; le fa go ntse jalo, fa a ne a faposa pelo ya gagwe mo Modimong, mo kitsong ya poloko, le mo go ithuteng seo ka pelo ya gagwe yotlhe, kitso ya gagwe ya dikitso tse dingwe e ne ya mo solegela molemo ka eng? E ne e kgona go mo thibela go le kae mo boleong? Go ne go na le maatla a a kae mo go yone go mo thibela go latela tlholego ya gagwe ya boleo, le bosatane le boitsholo jo bo senyegileng tse di neng di le mo go ene?

TAM1897 D 62.3O a itse gore fa a ne a faposa pelo ya gagwe mo saenseng ya ga Modimo, mo saenseng ya poloko, le fa a ne a na le tse dingwe tsotlhe, o ne a le maswe fela jalo, a le bosula fela jalo, a nwetswe gotlhelele mo kobamelong ya medimo ya disetwa le mo selong sengwe le sengwe se se makgapha, jaaka e kete o ne a sa itse le A B C ya sepe.

TAM1897 D 62.4Ka jalo re ka bona gore ke eng fa Morena a sa bolokela motho kitso yotlhe e e leng teng. A re re ba ne ba na le yotlhe, jaaka Solomone a ne a na le yone, mme ba ka e ruta jaaka Solomone a ne a e ruta. Ka pelo e e sa ineelelang mo Modimong, ka mowa o o sa bolokwang, kitso e ne e ka ba thusa ka eng? E ne e ka se ba thibele mo mefuteng yotlhe ya bosula le tshenyo e e mo pelong ya motho.

TAM1897 D 62.5Disaense tse ga se tsone tse lefatshe le di tlhokang gompieno, sa ntlha. Pelo e tlhoka go phepafadiwa, mowa o tlhoka go bolokwa, botho jotlhe bo tlhoka go agiwa sesha, mogopolo o fetolwa go nna setshwantsho le kgalalelo ya Modimo ka boone, gore botshelo bo supe tshiamo ya gagwe, go senola kitso ya Modimo a le nosi mo lefatsheng lotlhe. Le fa re na le tsotlhe tse di ka re newang ke disaense tsotlhe, ga go na mosola ope kwantle ga poloko; gonne e tla nna fela nakwana go fitlhelela re se na sepe sa tsone gotlhelele. Seno se tshwanetse go akanyediwa ke rona ka namana gompieno, mo dithutong tsa rona tsotlhe, mo go buiseng ga rona, le mo dipatlisisong tsa rona.

TAM1897 D 62.6Go na le selo se sengwe gape: Modimo o batla gore wena le nna, batho botlhe, re akanye sentle ka kgang nngwe le nngwe e a amegang mo go yone. Go na le batho gompieno ba ba akanyang ka dikgang tse tsotlhe tsa saense, mme ga ba akanye sentle. Ba gatela pele thata mo ba feleletsang ba sa bone lefelo la Modimo gotlhelele. Mme motho yo o se nang Modimo, a sena kaelo ya mogopolo, tlhaloganyo ya Modimo, ga a kgone go akanya sentle mo ditlhogong tse dingwe tse. Mme tlhaloganyo ga e a siama go fitlhelela e ntšhafadiwa ka setshwano sa Ene yo o e bopileng. Tlhaloganyo e tshwanetse go fetolwa, go ntšhafadiwa. Re tshwanetse go nna le tlhaloganyo e sele gotlhelele. Mogopolo mongwe le mongwe o tshwanetse go tliswa mo kutlong, mo boikokobetsong, mo go Keresete.

TAM1897 D 62.7Ke tiro ya poloko. Ke go tsosolosa setshwano sa Modimo mo moweng; go tlisa mogopolo kwa o tla nnang fela setshwantsho, le phatsimo, ya tshiamo, mogopolo, wa Modimo o o tshelang. Fa seo se dirilwe, mme tiro ya Modimo e fedile mo lefatsheng leno, mo go itsise batho ba bangwe botlhe ka kitso ya Modimo, ke gone Morena a tla re bulelang lobopo le bosakhutleng. Foo dithuto tse dingwe tsotlhe di tlaa bulega gore re di ithute, mme Morena a ka re raya a re, Tsamayang kwa le ka ratang teng, ke a lo tshepa. Lobopo lo lo atlhameng lo bulegetse lona. Ga go na sepe se se lo thibetsweng. Tsotlhe ke tsa lona. Ke tsa lona. Tsamayang kwa le ratang teng, nnang kwa le ratang teng, dirang se le se ratang; ke a lo tshepa. Akanyang ka setlhogo sepe fela se le se ratang, tsenang mo go sone boteng jo le le ratang, lo tlaa se dira sentle.

TAM1897 D 62.8Jaanong, ga ke re batho ba tshwanetse go itlhokomolosa disaense tse dingwe tsotlhe go fitlha re goroga kwa lefatsheng le lengwe. Ke bua fela gore saense ya poloko e tshwanetse go etelela pele mo thutong ya tsone tsotlhe. A ga se Morena a re beileng sekao sa gore re tshwanetse go tlhokomela dilo tse jang, le gore re di dirise jang? Maikaelelo a go bala le go ithuta dibuka tse dingwe tse ke afe? — Gore tse di re thuse go tlhaloganya le go ruta dilo tsa saense ya poloko botoka, go na le fa re ne re se na kitso eo. Ke yone tiriso e e dirilweng ka tsone mo Baebeleng. O re roma go rera efangele e tse dingwe di amanang le yone, mme ka sekao o re bontshitse gore re e dirise jang. Ka seno Morena o re bontsha gore saense ya poloko e tshwanetse go etelela pele disaense tsotlhe tse dingwe tse di itsiweng mo lobopong lotlhe.

TAM1897 D 62.9E tshwanetse go etelela tse dingwe tsotlhe pele mo lefatsheng leno, mme fa re goroga kwa lefatsheng le lengwe le le tlang e tla tswelela e etelela pele. Fa bosakhutleng bo bulega fa pele ga rona, mme re ya gongwe le gongwe kwa re ratang, le go akanya ka kgang epe fela e re ratang, a re tla tlogela poloko ka nako eo, mme ra re, Ke alogile mo go yone? — Nnyaa. Re a itse go kwadilwe gore “mokgoro wa ga Keresete o tla nna saense le sefela sa ba ba golotsweng mo dingwageng tsotlhe tse di sa khutleng tsa bosakhutleng.” (thanolo ya lefoko ka lefoko) Jalo, fa re feditse dithuto tsa rona fano, fa re alogile, mme nako e goroga ya tshimologo e kgolo, mme re tsena mo bosakhutleng jwa dithuto, re tla kgona go tlhaloganya saense e e gaisang tsotlhe go feta jaaka re ne re le mo lefatsheng leno.

TAM1897 D 63.1Re boletse mo thutong e e fetileng gore ga se tiriso e e sa siamang ya mafoko “saense” le “ya saense,” go a dirisa mo polokong. Poloko ke saense, ke ya saense. Tiro ya Mowa wa Modimo mo tlhaloganyong, go fetola tlhaloganyo le botshelo jotlhe go nna setshwano sa ga Jesu Keresete, go tswa mo boleong go ya mo tshiamong — seo ke selo sa saense. Ka jalo, fa o e ithuta, gopola gore ga re na sepe se se sa tsamaelaneng le saense le fa e le go le gonnye fa re dira seo go nna selo sa konokono le tsotlhe mo thutong nngwe le nngwe, ka dinako tsotlhe. Baitsesaense ba ba ipitsang ba, ga ba na tsa saense ka go itlhokomolosa seno, e leng yone e e kwa godimo ga disaense tsotlhe.

TAM1897 D 63.2Go na le selo se sengwe se se supilweng; mme se supilwe mo ditšhabeng tse tharo tse e leng dikai mo thutong ya lefatshe. Rekoto ya batho ba Baebele, batho ba Sejuta, batho ba Modimo jaaka ba le mo Baebeleng, go bolelwa fa e le sekao le motswedi wa thuto go botlhe ba ba ikaelelang go direla Modimo. Gerika le Roma, ka filosofi ya tsone, dikwalo tsa tsone, le melao ya tsone, ke dikai tsa bontsi jwa ba ba ipolelang fa ba latela Baebele, le tsa ba bangwe botlhe.

TAM1897 D 63.3Jaanong re bone gore mo gare ga batho ba Modimo go ne go na le monna yo e neng e le motlhami wa dipapiso wa lefatshe lotlhe, mmogo le go nna mmoki wa lefatshe lotlhe, le moitseanape wa lefatshe lotlhe. Dipina tsa gagwe e ne e le sekete le tlhano, mme dipapiso tsa gagwe e le dikete di le tharo. Foo o bona mogopolo o o tseneletseng; mme le fa go ntse jalo, yo o neng a na le tlhaloganyo e e ntseng jalo, botlhale jo bo kana mo dilong tsotlhe tse, o supile mo botshelong jwa gagwe gore kitso yotlhe e e ntseng jalo ga e na maatla gotlhelele go dira molemo ope mo mothong kgotsa go mo thusa, kwantle ga gore saense ya poloko e nne teng go laola, le go tshegetsa tekatekano mo go tsotlhe ka tshiamo.

TAM1897 D 63.4Ke ne ka gogela tlhokomelo ya lona nakwana e e fetileng kwa ntlheng ya gore Modimo ga a re tlisetsa sepe sa thuto eo ya saense. Jaanong ke gogela tlhokomelo ya lona kwa ntlheng ya gore o re tlisetse pego ya botshelo jwa monna yoo fa a ne a fapoga mo Modimong. O re tlisetse pego ya go palelwa mo go feteletseng mo monna yoo a neng a go dira le fa a ne a na le kitso eno yotlhe, fa a ne a lebala saense ya poloko. Jaanong, ke eng fa Modimo a ne a tsaya go le botlhokwa thata go re kwalela botshelo jotlhe jwa monna yoo morago ga a sena go fapoga mo Modimong, go na le go re tlisetsa kwalo ya dithuto tsotlhe tsa saense tse a di ruteng? Mo megopolong ya batho, ke sefe se se botlhokwa thata mo bathong? Pego ya go palelwa, go palelwa go go seng kana ka sepe, ga ga Solomone e na le mosola o o fetang go ka nna le dithuto tsotlhe tsa saense tse Solomone a kileng a di bua di kwadilwe mo bukeng gore batho ba gompieno ba di bone; ka gonne mo go palelweng goo go ne ga supjwa mo lefatsheng lotlhe kafa kitso yotlhe ya dilo tsotlhe e leng lefela le go se nne sepe ka teng, fa e se na kitso ya poloko ya Modimo.

TAM1897 D 63.5Sekao se sengwe se segolo se bonwa mo go Bagerika. Mogopolo wa tlholego ga o ka ke wa fitlhelela kakanyo e e kwa godimo, e e tseneletseng, le e e itekanetseng go feta jaaka mogopolo wa Segerika o ne o dira. Mo go seo go bontshiwa boitekanelo jwa kakanyo ya motho kwantle ga Modimo.

TAM1897 D 63.6Mme seo se ba thusitse jang? Ke yone potso. Dikwalo tsa bone di ba thusitse jang? Filosofi ya bone e ba thusitse jang? Botaki jwa bone bo ba thusitse jang? Bodumedi jwa bone bo ba thusitse jang? Filosofi, philo sophia — lorato lwa botlhale. Botlhale joo e ne e le eng? — E ne e le boeleele jo bo feletseng. Modimo o bua jalo. Bodumedi jwa bone e ne e le eng? — E ne e le ditlhamane fela. Botaki jwa bone e ne e le eng? — Modimo o re e ne e le go obamela ditshwantsho. A o gopola se se kwadilweng?

TAM1897 D 63.7Lefoko la Modimo ga le re fa Paulo a ne a tsamaya mo gare ga ditshwantsho tseo a bona botaki jwa bone, o ne a kgatlhwa ke botaki jwa bone. Nnyaa, le re: “a tshwenyega thata ka go bona medimo ya disetwa gongwe le gongwe mo motseng.” Jaanong e ne e le eng? — Kobamelo ya medingwana.

TAM1897 D 63.8Le fa go ntse jalo, le gompieno banna, basadi, le bana ba tsaya masalela a se e neng e le fela kobamelo ya medimo ya disetwa, mme ba a bo obamela, ba bo bitsa botaki, le go bo etsa. Megopolo ya bone e nna mo go jone, ba kwala dibuka ka jone, mme ba bo ruta le go bo ithuta mo dikolong tsa naga. Mme go ka tswa eng mo go seno sotlhe? Go ne ga tswa eng mo go jone mo go Bagerika ka bobone? Lo a itse se bo se diretseng. Ga ke tlhoke go boeletsa — dikwalo, botaki, molao, filosofi, dilo tse tsotlhe. Roma e ne ya kopolola filosofi ya yone go tswa kwa Gerika go feta jaaka e ne e itlhametse, mme dikwalo di teng. Mme e ne ya direla Baroma eng? — Dilo dingwe tse e di diretseng ba bangwe, fela, fa go kgonega, e ne ya ba dira maswe go feta jaaka ba bangwe ba ne ba ntse. Mo Gerika yotlhe, go ya ka fa ke boneng ka teng, ke ne ka bona gongwe le gongwe gore Bagerika ba ne ba tlotla mosadi mo go lekaneng go mo apesa sentle setshwantsho sengwe le sengwe sa gagwe se ba se betlileng. Monna, tota, o nna a sa apara; mme fa re goroga kwa Itale tlotlo eo e a bo e seyo, mme botlhe ba sena diaparo dipe gotlhelele. Mo mabakeng a le mantsi diaparo di fedile gotlhelele; mme gape, bokgoni jo bo feletseng jwa botaki jwa gompieno jo bo obamelwang ke ba ba yang kwa Roma, ba ba ithutang botaki teng, ke ditshwantsho fela tsa basadi ba ba sa aparang, mme seo ga se botaki le fa e le jang fa se dirilwe; mme le fa go ntse jalo bo fitlhile kwa bokgoning jo bo feletseng jwa botaki, mme bo etsegwa gongwe le gongwe, mme diphoso tsa jone di etsegwa nako le nako.

TAM1897 D 64.1Ke batla go botsa potso. Ke mang mo go lona yo o kileng a bona maoto a motho a le mabedi go tswa mo mangoleng go ya kwa tlase? Fa ke eme fano, bokete jwa mmele wa me bo mo leotong la me la molema. Seo se lekalekanya bokete jotlhe jwa mmele wa me. Leoto la moja e ikhutsitse ka menwana ya lonao mo fatshe. A mesifa ya leoto la me la moja e tla tshwana thwi le ya molema? — Nnyaa. Mme ke yone tiro e e gakgamatsang ya botaki. Go na le pharologanyo eo fela. Maoto a mabedi a tshwana go le kalo, mme ga re kake ra bona pharologanyo e e lekanang le moriri. Ka jalo re bona gore ga se botaki le fa e le jang. Go na le go le gontsi go ka buiwang ka seo, mme ga ke neele thuto ka botaki bosigo jono. Ke bua ka gore boleng jwa poloko ke eng, le gore molemo wa dilo tsotlhe kwantle ga yone ke eng. Roma e ne e na le molemo ofe kwantle ga yone? — Ditiro tsa yone tsa boleo di e nweditse. Gerika e ne e na le molemo ofe kwantle ga yone? — Ditiro tsa yone tsa boleo di e nwekile.

TAM1897 D 65.1Jalo he, fa ntlha e e supilwe jaana ka ditsela di le tharo fa pele ga lefatshe, ka ga go palelwa gotlhelele ga maiteko otlhe a tlhaloganyo ya motho mo boitekanelong jwa yone go fitlhelela molemo ope fa pelo e fapogile mo Modimong, Morena a ka direla lefatshe eng fa dithuto tse tharo tse tsa lefatshe di sa rute batho? A ka direla batho eng fa ba tla tswelela ka go tsamaya ka tsela eo, go sa kgathalesege dikai tse tharo tse tsa tlhagiso e e masisi? Modimo o kwadile dikai tse tharo tse go re ruta go se nonofe ga maiteko a a kwa godimodimo a tlhaloganyo mo makaleng otlhe a saense, botaki, le dikwalo, go direla batho molemo ope, go ba thibela mo boleong, le go ba isa kwa molemo ope fela wa mofuta ope, fa ba lebala poloko ya Modimo le saense ya poloko, e a e neetseng dipelo tsa batho.

TAM1897 D 65.2Ka jalo ke a botsa: A re tshwanetse go etsa boeleele jwa Bagerika le Baroma? A re tshwanetse go kgatlhwa ke kobamelo ya bone ya medimo ya disetwa, mme re akanye gore ke botaki? A re tshwanetse go kgatlhegela bodumedi jwa bone, mme e le gore ke boikepo jo bo feteletseng gotlhelele? Ga go a lekana go re ke ditlhamane fela; ke boikepo jo bo feteletseng.

TAM1897 D 65.3Mme mongwe o tlaa re, A dikwalo tsa bone ga di botlhokwa thata? A re bone gore Modimo o ne a akanya gore di na le boleng bo kae. Ka nako e ka puo ya Segerika a neng a tlhagisa saense ya poloko lefatshe ka bophara, Morena o ne a na le dikwalo tsotlhe tsa Segerika fa pele ga gagwe, le tsa Seroma, tota. Le fa go ntse jalo, o fitlhetse fela dipolelo di le tharo tse dikhutshwane mo dikwalong tsotlhe tseo tse di neng di tshwanetse go tsewa le go tsenngwa mo lokwalong lono lwa saense ya poloko. Ke tla lo di naya. Nngwe ya tsone e mo kgaolong ya bo lesome le bosupa ya Ditiro. E nopotswe go tswa go mokwadi wa Segerika yo o bidiwang Aratus, mme e ntse jaana. Ke bala go tswa mo temeng ya bo masome a mabedi le borobabobedi. Paulo o bua, a re:—

TAM1897 D 65.4“mongwe wa bakwadi ba lona ba maboko a boletse a re, ‘Re bana ba Modimo!’.” Mokwadi mongwe wa Segerika o ne a re motho ke losika lwa Modimo. Morena o ne a tsaya seo, mme a re, Seo ke nnete.

TAM1897 D 65.5E nngwe gape e mo kgaolong ya bo lesome le botlhano ya Bakorintha ba Ntlha, mo temeng ya bo masome a mararo le boraro. Karolo ya ntlha ya temana e bua jaana, “Lo se ka lwa tsiediwa.” A ke mafoko a Morena. Karolo e e setseng ya temana e tserwe mo mokwading wa Segerika yo o bidiwang Menander: “Fa lo ba reetsa lo tlaa simolola go dira jaaka bone.”

TAM1897 D 65.6E nngwe e mo go Tito, kgaolo ya ntlha temana ya bo lesome le bobedi, mme e tswa go Epimenides, jaana: “Batho ba botlhe ba Kereta ke baaki; ba tshwana le diphologolo tse di ditshwakga, tse di tshelelang dimpa tsa tsone fela.”

TAM1897 D 65.7Ditemana tse tharo tseo e ne e le tsone fela tse Morena a kgonneng go di bona mo dikwalong tsotlhe tsa Segerika tse di neng di tshwanela go tsewa le go fiwa kemo-nokeng ya gagwe.

TAM1897 D 65.8Jaanong, ga ke re se ke sone fela se mongwe le mongwe a ka se dirisang go solegelwa molemo. Go na le dintlha tsa hisitori mo puong ya Segerika tse di nang le boleng. Mme Modimo o ruta dilo tse di botlhokwatlhokwa mo bathong botlhe; o ruta melaometheo ya se se siameng le boammaaruri, e seng fela go tlhagisa lefatshe ka letoto la dintlha. Mme tsotlhe tse a neng a ka di bona mo dikwalong tsotlhe tsa Segerika tse di neng di ka dirisiwa mo go tsa boammaaruri kgotsa tshiamo jaaka melaometheo ya go kaela motho, e ne e le fela dipolelo tse tharo tse: “Re bana ba Modimo”; “Fa lo ba reetsa lo tlaa simolola go dira jaaka bone”; le gore “Batho ba botlhe ba Kereta ke baaki.” Ke mang gape yo o ka bonang go feta foo, se se ka mo solegelang molemo mo tseleng ya tshiamo le boammaaruri, boitsheko le bothokgami?

TAM1897 D 66.1Jaanong se lebale. Bagerika le Baroma e ne e se baheitane ba maemo a a kwa tlase, ba ba nyatsegileng, ba ba sa aparang sentle, ba ba sa itseng sepe; e ne e le batlotlegi, ba ba rutegileng, e bile ba na le thuto e e kwa godimo thata. Go ne go ka nna jang ka tsela e sele fa dilo tse ba neng ba di itse le go di ruta e le tsone tlhoa e barutabana ba gompieno ba e batlang? Julius Caesar e ne e le mongwe wa banna ba ba neng ba na le maitseo a a tlhabologileng go gaisa botlhe ba ba kileng ba tshela — mo maitseong a kwa kgotleng ya segosi, mekgwa ya maitseo, bontle jwa dilo, le mekgwa ya botshelo ka kakaretso. Mme botho jwa gagwe bo ne bo le jang? Tlhaloso ya jone e e dirilweng ka mafoko a a kelotlhoko thata, gore e nne e e feletseng kgotsa e e siameng, e ne e se kake ya tshwanela go gatisiwa.

TAM1897 D 66.2Fa Morena a sena go bontsha kafa saense yotlhe, thuto yotlhe ya mefuta yotlhe e leng lefela ka teng kwantle ga poloko ya gagwe, ke a bua gape, O ka direla batho eng fa dilo tse a di beileng fa pele ga lefatshe di sa ba rute gore eo ga se tsela e e tshwanetseng go tsewa? Fa batho ba sa rutwe ke dilo tse go tsaya tsela e e siameng, go dumela gore kitso ya Modimo ke yone e e kwa godimo, le gore se a se itseng ke sone se se gaisang, jaanong setho se ka solofela jang go falola bosula jo bo weleng botlhe ba ba fetileng pele?

TAM1897 D 66.3Kitso ya poloko ya Modimo ke selo se le sengwe fela se batho ba tshwanetseng go se itse, pele ga sengwe le sengwe; le gore e re etelele pele, e re kaele, e re lekalekanye, e re tshegetse gongwe le gongwe mo go sengwe le sengwe, le kgatlhanong le dilo tsotlhe tse di bosula. Mme e tla dira seno sotlhe. Seo ke boammaaruri jo bo sego. Ke badile maabane bosigo, mme ke bala gape:—

TAM1897 D 66.4A lo ko lo akanyeng! Le fa ke sa dira sepe se se dirang gore ke le tshwanele, gape le fa nna ke le Mokeresete yo e seng wa sepe bogolo go botlhe, le fa go ntse jalo ke nna yo ke neng ka tlhophelwa tiro e, e e itumedisang, e e faphegileng ya go bolelela Badichaba Mafoko a Boitumelo a mahumo a a sa feleng a ba ka a bonang ka Keresete; le go tlhalosetsa mongwe le mongwe gore Modimo ke Mmoloki le wa Badichaba, fela jaaka ene yo o dirileng dilo tsotlhe a ne a rulaganya mo sephiring go tswa tshimologong. Baefesia 3:8, 9.

TAM1897 D 66.5Sephiri seo sa Modimo ke eng? — “Keresete mo dipelong tsa lona ke ene fela tsholofelo ya lona ya kgalalelo.” Keresete e le maatla a Modimo, le botlhale jwa Modimo, efangele, maatla a Modimo a go boloka — seo ke sephiri sa Modimo; seo ke saense ya poloko. Seo ke boammaaruri jwa saense, jo disaense tse dingwe tsotlhe di dikologang mo go jone. Maatla ao a Modimo a go boloka, motho mongwe le mongwe o tshwanetse go nna le one go mo thibela mo bosuleng jo bo mo teng ga gagwe. Bobe jo bo tsholetsweng mo mothong mongwe le mongwe bo tla mo isa kwa tshenyegong, go sa kgathalesege saense yotlhe, dikwalo tsotlhe, botaki jotlhe, bodumedi jotlhe, sengwe le sengwe se lefatshe le ka se ntshang, kgotsa se se kileng sa se ntsha, ntle le fa a tshwara maatla a Modimo a poloko, a motho a a bonang ka tumelo ya ga Jesu Keresete.

TAM1897 D 66.6Kwa ntle ga maatla ao mo pelong, tota le saense e Modimo a e rutileng — re sa bue ka dikwalo, botaki, bodumedi, le tsotlhe tse di neng di rutwa ke batho ba ba sa dumeleng mo go ene — ga e na maatla a go thibela motho go dira boleo. Kwa ntle ga seo, letshwaonyana lengwe le lengwe la bosula le le mo mothong le tla itshupa, go sa kgathalesege dilo tse dingwe tsotlhe tseo. Ke ka lebaka leo e leng maatla a Modimo a a isang kwa polokong: a boloka motho mo bosuleng jotlhe.

TAM1897 D 66.7Sephiri sa Modimo, e leng Keresete mo teng ga lona, tsholofelo ya kgalalelo; Keresete e le maatla a Modimo, le botlhale jwa Modimo; Keresete le ene yo o bapotsweng; seo fela, se se leng tsotlhe mo go tsotlhe, se se kwa godimo ga tsotlhe, mo go tsotlhe, go ralala tsotlhe, jaanong le go ya go ile, — seo ke kitso ya poloko, e e kwa godimo ga dikitso tsotlhe; se se etelelang dikitso tsotlhe pele, se le kwa pele ga tsotlhe, e bile se kaela mo thutong ya tsotlhe. E nne jalo ka tsotlhe go ya go ile.

TAM1897 D 66.8Jaanong a Morena ka Mowa wa gagwe a re gogele kwa go ene ka tsela e e ntseng jalo; a pelo e bulwe ka tsela e e ntseng jalo kwa maatleng ao, kwa botsalaneng jwa sephiri seo, kwa Moweng wa Modimo, gore a jale teng Jesu Keresete, bopelotlhomogi jwa gagwe le molemo wa gagwe. Mme jaaka re bula dipelo tsa rona mo go ene ka metlha, e seng mo go ope fa e se ene fela, jaaka sethunya se leba letsatsi, re amogela ka botlalo jotlhe, tshiamo ya gagwe, maatla a gagwe, poloko ya gagwe, kutlwelobotlhoko ya gagwe, boammaaruri jwa gagwe, boitumelo jwa gagwe, boipelo jwa gagwe, kagiso ya gagwe — O, le botshelo jwa gagwe jo bo sa khutleng!