Saayinsii Fayyinaa. – Lakk. 1
TAM1897 D 46.2Lallabni Jimaata galgala, Guraandhala 12, 1897 kenname General Conference Daily Bulletins kan Guraandhala 16, 1897, Jild. 1, Lakk. 3, fuula 46-47 fi kan Guraandhala 17, 1897, Jild. 1, Lakk. 4, fuula 49-53 irratti maxxanfame.
TAM1897 D 46.3Namni hundi barri kun bara baay’ee saayinsaawaa ta’uu isaa ni beeka; yoo xiqqaate maqaan, waan ofiin jedhuun fi hawwiidhaan. Waaqayyo ummanni isaa yeroo hundumaa yeroo wajjin akka tarkaanfataniif ni barbaada. Sana caalaas: ummanni isaa yeroo hundumaa yeroo irra akka dursan ni barbaada. Keessumaa ummanni isaa yeroo hundumaa haaromsitoota akka ta’an ni barbaada, namni tokko haaromsituu ta’uuf garuu, yeroo irra dursuu qaba. Kanaafuu, kun yeroo addatti saayinsawaa waan ta’eef, hojiin Waaqayyoo fi ummanni isaa fedhii yeroo kanaa guutuuf saayinsawaa ta’uu qabu. Kun ibsa yaada bu’uuraa barumsa ani har’a galgala isin affeere sanaati. Gooftaan aniifi isin yaada kana akka fudhannu, akka qo’annu, fi irratti ijaarru barbaada, hanga yaanni sun saayinsiidhaan sirrii ta’uun isaa addunyaa duratti nutti mul’atutti. Yoo anii fi ati, yoo warri maqaa Kiristoos baatan hundi kana goone, wanti sun Gooftaadhaan raawwatama. Addunyaan ni argiti, anii fi ati keessatti hirmaannus hirmaachuu baannus ni argiti. Sababni isaas, yoo anii fi ati keessatti hirmaannaa hin qabaanne, warri Gooftaan agarsiisa sana karaa isaanii akka raawwatu hayyaman keessatti hirmaatu; yoo anii fi ati inni akka raawwatu hayyamuu didne, nuti irraa hafna.
TAM1897 D 46.4Garuu isin immoo, “Fayyinni hojii ummata Waaqayyooti,” jettu. Fayyinni kaayyoo Gooftaa isa tokkichadha. Kun waan obboloonni kaan kun yeroo kanaa as jedhaa turanidha. Kun waan barumsa waaree booda kana keessatti baranne, akkasumas waan barumsa kitaaba Ibrootaa hunda keessatti argannidha. Barumsa kana iddoowwan biroo Macaafa Qulqulluu keessattis arganna. Macaafni Qulqulluunis waa’ee Yesuus Kiristoos fi isa fannifame malee waan biraa akka hin beekne nutti hima. Isin akkas jettu; eeyyee, anis akkas jedha. Ani hojiin ummata Waaqayyoo — wanti hundi kan dhimma Waaqayyoo addunyaa kanarra jiru hojii fayyinaati jedheen amana. Kunis sirriitti waan duraan ibsine wajjin walsima. Kanaafuu fayyinni saayinsii dha.
TAM1897 D 46.5Kana caalaas: Fayyinni saayinsii qofa miti; saayinsiiwwan keessaa isa tokko qofa illee miti; inni saayinsota hundaa keessaa isa olaanaa, furtuu, fi giddugaleessa dha. Inni wantoota addunyaa kana keessatti sammuu namootaatiin qorataman hunda caalaa isa saayinsawaa dha. Kanaafuu, yeroo ummanni Waaqayyoo fayyina Waaqayyoo akka inni Waaqayyoo biratti ta’etti fudhatu; yeroo kaayyoon isaa kan fayyinaa addunyaa keessatti yaada isaa kan fayyinaa dhugumaan bakka bu’ee dhaabbatu, sana booda saayinsiin kan saayinsiiwwan kaan hunda caalu addunyaadhaaf ni mul’ata. Sana booda ummanni Waaqayyoo bara saayinsii kana keessatti, mootota saayinsii mataa isaanii dura dhaabbatanii qaana’uu hin qaban.
TAM1897 D 47.1Amma, ani dhugaa sanaaf guutummaatti of kenneera. Akkasumas hammam guutummaatti dhugaa akka ta’e akka isin argitan nan barbaada. Isinii fi an fayyina Waaqayyootti of kennineerra. Akkasumas, Macaafa Qulqulluu—kitaaba dhugaa hundaa—tiin fayyinni saayinsii ta’uu isaa akka argitan nan barbaada. Sana booda, isinis ana wajjin dhugaa sanaaf of kennitu.
TAM1897 D 47.2Kanaafuu, jalqaba irratti, ani akka isin of eeggannoodhaan yaaddanii, ofii keessaniif kan hubattan, fayyinichi saayinsii ta’uu qofa osoo hin taane, saayinsota hunda caalaa isa olaanaa ta’uu isaa akka argitan nan barbaada.
TAM1897 D 47.3Jechi “saayinsii” jedhu hiika kallattiin beekumsa jechuudha. Saayinsiin biqiltootaa beekumsa biqiltootaati. Saayinsiin urjii beekumsa urjiiti. Kanaafuu, saayintistiin tokko saayinsii akka “oomisha yaadaatti” ibseera. Beekumsi hundi — saayinsiin — addunyaan waa’ee urjii qabdu, oomisha yaada addunyaa mata duree urjii irratti godhamedha.
TAM1897 D 47.4Amma, fayyinni beekumsa Waaqayyooti: “Jireenyi bara baraas kana: innis akka isaan siʼi Waaqa dhugaa tokkichaa fi Yesuus Kiristoos isa ati ergite sana beekaniif.” Kanaafuu, saayinsiidha. Garuu beekumsi kun bu’aa yaada namaa miti: bu’aa yaada Waaqayyooti. Sababni isaas, “Waan Waaqni warra isa jaallataniif qopheesse iji hin argine, gurri hin dhageenye, garaa namaattis hin yaadamne … Waaqni garuu Hafuura isaatiin waan kana nutti mulʼiseera. Hafuurri wantoota hunda, wantoota Waaqaa kanneen gad fagoo taʼan illee ni qora.” Kanaafuu, fayyinni bu’aa yaada Waaqayyoo waan ta’eef, saayinsii qofa osoo hin taane, saayinsota hundumaa keessaa isa olaanaadha.
TAM1897 D 47.5Ammas irra deebi’amee: Wanti addunyaan akka saayinsii ta’ee beekamu — saayinsiiwwan uumamaa — bu’aa yaada namootaa ti. Namoonni sammuudhaan yaadu. Kanaafuu, saayinsiiwwan kanneen hunda namoonni kan qabatan sammuudhaani. Garuu fayyinichi sammuu mataa isaa waliin kan wal qabatu dha. Yoos, kamtu ol’aanaadha? Kamtu ol’aanaadha — kan wantoota biroo hunda waliin qabatu moo kan isa wantoota biroo hunda waliin qabatu waliin qabatu? — Dhugumatti isa lammaffaa dha. Kanaafuu, namoonni saayinsiiwwan biroo hunda sammuudhaan kan qoratan waan ta’eef, fayyinni immoo sammuu mataa isaa irratti kan hojjetu waan ta’eef, fayyinni akkuma saayinsiiwwan biroo kamiyyuu saayinsii ta’uun isaa qofti osoo hin taane, saayinsiiwwan biroo hundarra saayinsii ol’aanaa ta’uun isaa guutummaatti ifa dha. Inni saayinsii sammuu namaatiif beekamuu danda’u keessaa isa hundarra ol’aanaa dha.
TAM1897 D 47.6Ammas irra deebinee: Fayyinni sammuu wajjin wal qabata. Garuu eenyutu fayyina keessatti fi fayyinaan sammuu wajjin wal qabata? — Waaqayyo mataa isaati. Kanaafuu, akkuma Waaqayyo mataan isaa saayinsii kana hojjetee fi beeksise; akkasumas saayinsiin kun bu’aa yaada Waaqayyoo ta’eef; saayinsiin fayyinaa saayinsii beekamu hunda caalaa ol’aanaa, gadi fagoo fi bal’aa ta’uu isaa kan agarsiisuudha, kunis sammuu namaa qofaaf osoo hin taane, uumama guutuufidha.
TAM1897 D 47.7Mee barreeffamoota qulqulluu muraasa dubbisnaa. “haaromfamuu qalbii keessaniitiin geeddaramaa malee addunyaa kana hin fakkaatinaa.” Roomaa 12:2. “Kanaafuu ani mataan koo qalbii kootiin garbicha seera Waaqaa ti.” Roomaa 7:25. “akka Ilmi Waaqaa dhufee … hubannaa nuu kenne ni beekna.” “Nu garuu yaada garaa Kiristoos qabna.” Karaan tokkichi Gooftaan ittiin nu bira ga’uu danda’u karaa sammuu keenyaati. Inni nu waliin kan hojjetu karaa sammuu keenyaa qofa. Inni nu kan bulchus karaa sammuu keenyaa qofa. Ilaa: “ani mataan koo qalbii kootiin garbicha seera Waaqaa ti; namummaa koo cubbamaadhaan garuu ani garbicha seera cubbuu ti.” Ajajoota hundumaa keessaa isa jalqabaa kunidha: “Yaa Israaʼel dhagaʼi! Waaqayyo Gooftaan keenya Gooftaa tokkicha. Waaqa kee Goofticha garaa kee guutuudhaan, lubbuu kee guutuudhaan, yaada kee guutuudhaan … jaalladhu.” “Yaadni foonii diina Waaqaa ti; seera Waaqaatiifis hin bulu. Buluus hin dandaʼu.” Yaadni foonii kan seera Waaqayyootiif buluu hin dandeenye—buluu hin danda’u—jijjiiramuu qaba; yaadni biraa kan yeroo hunda seera Waaqayyoo tajaajilu bakka isaa bu’uu qaba. Jijjiiramni yaadaa sun fayyina. Haaromsi yaadaa sun hojii fayyina isaa keessatti Waaqayyoon raawwatama, kan biraatiin raawwatamuu hin danda’u. Kanaafuu, saayinsiiwwan hunda caala — isa sammuun namaa beeku, isa uumamni beekus isa hundarra ol’aanaadha.
TAM1897 D 47.8Ragaaleen waa’ee “saayinsii fayyinaa” maaliif akka dubbatan arguu hin jalqabduu?
TAM1897 D 49.1Amma garuu, namoonni kaanis akkasuma akka yaadan akka argitan nan barbaada. Waan kana keessatti kophaa koo akka hin taane akka argitan nan barbaada. Ilaalcha kanaaf ragaa namoota saayinsii keessatti beekumsa amanamaa qaban irraa argamu akka qabnu akka argitan nan barbaada.
TAM1897 D 49.2Yoo ani galgala kana ragaa isiniif fiduu danda’e, namoonni addunyaa kana irratti eenyullee caalaa saayinsiiwwan biroo hunda sirriitti beekan, saayinsii kanaaf saayinsiiwwan biroo hundumaa walitti qabaman caalaa fedhii akka qaban, akkasumas saayinsiiwwan biroo hundumaa walitti qabaman caalaa keessatti waan xiyyeeffannoo isaanii argatu akka argan ragaa ba’an, sana booda gama saayinsiitiin akkas dubbachuuf bu’uura amansiisaa akkan qabu hin jettuu? Egaa, ani garee akkasii qaba — garee saayinsiiwwan biroo hunda hubatu, akkasumas ragaa dhugaa kan isaan kana hunda caalaa fedhii akka qaban agarsiisu qaba.
TAM1897 D 49.31 Phexros 1:10-12 keessatti, ergamaan waa’ee fayyinaa dubbachaa jira, achittis akkana jedheen dubbisa:—
TAM1897 D 49.4Raajonni waaʼee ayyaana isinii kennamuuf jiru sanaa dubbatan sun itti jabaatanii waaʼee fayyina kanaa qorachaa, iyyaafachaas turan; isaanis yommuu Hafuurri Kiristoos inni isaan keessa ture sun waaʼee dhiphina Kiristoosiitii fi waaʼee ulfina itti aanu sanaa duraan dursee dubbatetti yoomii fi haala akkamii keessa akka taʼu beekuuf yaalaa turan. Namoonni Hafuura Qulqulluu isa samiidhaa ergameen wangeela isinitti lallaban sun waan amma isinitti himan keessatti utuu ofii isaanii hin taʼin isin akka tajaajilan ifa ni taʼeef; waan kana ergamoonni iyyuu gad fageenyaan arguu hawwu.
TAM1897 D 49.5Maal ergamoonni ilaaluu barbaadu? — Fayyina Waaqayyoo kan Hafuura Qulqulluu samii irraa ergameen lallabamu. Jechi Giriikii “barbaadu” jedhu asitti hiikni isaa “waan tokko irratti onnee xiyyeeffachuu” jechuu dha. Jechi Giriikii kan “ilaaluu” jechuun hiikamu, “waan tokko ilaaluuf gad jedhuu; mataa gara fuulduraatti gadi qabuun ilaaluu; qaama gadi qabuun keessa ilaaluu; of eeggannoodhaan keessa ilaaluu, hawwiidhaan qorachuu — kan nama waan tokko beekuu barbaaduu agarsiisuudha.” Kun ilaalcha ergamoonni waa’ee fayyinaa qaban agarsiisa.
TAM1897 D 49.6Amma, ergamoonni saayinsiiwwan biroo—baayoloojii, ji’ooloojii, iktiyooloojii, astiroonoomii—saayinsiiwwan biroo hunda ni hubatuu? Akka isaan hubatan ni beektu. Namni hundi ergamoonni saayinsiiwwan biroo hunda guutummaatti akka hubatan ni beeka. Namni hundi ergamoonni hundi saayinsiiwwan biroo hunda, saayinsii tokko qofa namni kamiyyuu amma hubatu yookaan kanaan dura hubatee beeku caalaa, daangaa malee akka hubatan dubbachuun guutummaatti nageenya qabeessa ta’uu isaa ni beeka. Garuu ergamoonni saayinsiiwwan biroo hunda caalaa mata duree fayyinaarratti caalaatti xiyyeeffatu. Warri warra kaan hunda caalaa beekan, kanarratti caalaatti fedhii qabu. O, tole, yeroo muraasa dura akka walii galle, yoo ani ragaa warra beekumsa amanamaa akkasii qaban irraa argamu dhiyeesse, ejjennoo kana fudhachuuf bu’uura amansiisaa akka qabnu ni jettu. Kottaa, egaa, bu’uura amansiisaa qabna. Nuti hiriyaa gaarii wajjin jirra — eeyyee, hiriyaa saayinsii isa gaarii wajjin. Mata duree kanarratti ragaan murteessaan warra saayinsii keessatti beekumsa amanamaa qaban irraa argamu jira.
TAM1897 D 49.7Amma, ani har’a galgala jecha ‘saayinsii’ jedhu hiika addaa itti kennuun taphachaa hin jiru. Ani jechoota “saayinsii” fi “saayinsawaa” jedhan waa’ee fayyinaa dubbachuuf hiika isaanii guutummaatti dhugaa ta’een itti fayyadamaa jira. Fayyinni Waaqayyoo dhugumaan waan saayinsawaati; maqaa kanaan sobaan kan moggaafame osoo hin taane, dhugumaan, sadarkaa olaanaadhaan saayinsawaadha. Kanaafuu, gonkumaa akka ani jecha “saayinsii” yookiin “saayinsawaa” jedhuun taphachaa jirutti hin yaadinaa. Dhugaan itti fayyadamaa jira, sababni isaas walqabata kana keessatti sirrii waan ta’eef.
TAM1897 D 49.8Garuu kun qofti miti: ergamoonni akka warra waan tokko beekuu barbaadanii kana qorachuu hawwuu qofa osoo hin taane, isaan dhugumatti waan tokko ni beeku. Isaan kana qorachuufi barachuudhaan waan tokko ni baratu. Gara Efesoon 3:8-11 ilaalaa, yaada kana akka ibsame ni argitu:—
TAM1897 D 50.1Ani qulqulloota hundaa gad taʼu iyyuu akka badhaadhummaa Kiristoos kan qoramee bira hin gaʼamne sana Namoota Ormaatti lallabuuf ayyaanni kun naa kennameera; akkasumas icciitiin bara dheeraaf Waaqa waan hunda uumeen dhokfamee ture kun maal akka taʼe ani namoota hundaaf [jecha ‘namoota’ jedhu nan dhiisa, sababni isaas kan dabalame waan ta’eef] akka ibsuuf. Kaayyoon isaas [Ilaa, amma, ani badhaadhina Kiristoos isa hin qoramne lallabuun koo, hundi hiriyaa iccitii isa Waaqayyo biratti dhokatee ture maal akka ta’e akka argu gochuufidha, kunis kaayyoo, yoo ta’u] akka ogummaan Waaqaa inni dachaa hedduu qabu sun amma karaa waldaa kiristaanaatiin bulchitootaa fi abbootii taayitaa kanneen samii irra jiranitti beeksifamuuf; kunis akkuma kaayyoo isaa kan bara baraa kan inni karaa Gooftaa keenya Yesuus Kiristoosiin raawwate sanaatti ture.
TAM1897 D 50.2Kaayyoon namoonni kana akka argan godhuu maaliidha? — Qondaaltonniifi aangawwan “bakka samii keessa jiran” (hiikkaawwan biroo “samatti” jedhu; kunis sirriidha) ogummaa Waaqayyoo garaagaraa akka beekaniifidha. Ergamoonni, qondaaltonniifi aangawwan, wangeela fayyinaa kana yeroo Hafuura Qulqulluun samii irraa ergameen lallabamu cimaatti ilaaluufi qorachuuf hawwu. Dhugumatti ni ilaalu, ni qoratus. Yeroo isaan qo’atanis, iftoomina haaraa ogummaa Waaqayyoo — ogummaa Waaqayyoo kan gosa hedduu qabu — kaayyoo isaa isa bara baraa kan inni Gooftaa keenya Yesuus Kiristoos keessatti yaade sanaan baratu. Barruulee qulqulluu birootiin akka beektanitti, icciitiin Waaqayyoo kun, kaayyoon bara baraa kun, wangeela keessatti ifoomeera. Akka beektanitti, aangawonnii fi humnoonni samii keessa jiran karaa tokkoon bara baraa miti — isaan bara baraa irraa hanga bara baraatti hin jiran. Akkuma keessanii fi kootii, isaan yeroo murtaa’e tokko irraa kaasee bara baraan jiraatu. Gabri’eel bara baraan kan jiraatu yeroo uumame irraa kaasee qofa. Inni bara baraa irraa hanga bara baraatti hin jiru.
TAM1897 D 50.3Garuu Waaqayyo bara bara irraa hanga bara baratti. Amma, bara bara irraa hanga bara baratti kaayyoon ture, ni jira — kaayyoo isaa kan bara baraa kan Gooftaa keenya Yesuus Kiristoos keessatti yaadame. Ergamootaaf gad fageenya kaayyoo bara baraa sanaa gahuuf, qo’annoo isaa xumuruuf yeroo hammamii fudhata? — Hanga bara baratti. Kun ifa gahaadha. Itti aansuun, kaayyoon sun wangeela keessatti yeroo mul’atu, icciitii Waaqayyoo, kan “Kiristoos, abdii ulfinaa isa isin keessa jiruu” jedhuun yeroo beeksisamu, ergamoonni isa qo’achaa akka jiran ifa dha. Yeroo isaan itti gadi faganis, ogummaa Waaqayyoo garaagaraa, kaayyoo isaa isa bara baraa wajjin walsimu, achitti mul’atee argu. Isa gadi fageenyaan ilaaluu ni hawwu. Akkasis godhu, kanaanis ni baratu.
TAM1897 D 50.4Egaa, isaan saayinsiiwwan biroo hunda hamma namni kamiyyuu saayinsii tokko hubatu caalaa waan hubataniif, yeroo isaan kana warra kaan hunda caalaa jaallatan, fi irraa baratan; kun dhugaa atiifi an ofitti amanamummaan itti hirkachuu dandeenyu mitii? Yoos kunis, mata duree warra kaan hunda walitti qabame caalaa yaada keenya isa olaanaaf, xiinxala keenyaaf caalmaatti kan malu mitii? Akkasumas, saayinsii ta’uu keenya osoo hin dhabin, onnee keenya guutuun kana irratti kaa’uu fi lubbuu keenya guutuun isaaf kennuu hin dandeenyuu? Eeyyee, ni dandeenya, ni dandeenya! Kana haa goonu.
TAM1897 D 50.5Amma, dogoggoraan na hin hubatinaa. Ani saayinsiiwwan biroo irratti haleellaa hin raawwachu. Saayinsiiwwan kaan hundi dagatamuu qabu, akkasumas akka ifa nama gowwoomsuun karaa irraa nama jal’isuutti fi xiyyeeffannoo kamiyyuu kan hin arganneetti lakkaa’amuu qabu jechuu koo miti. Lakki; ani kan jedhu, kun isaan hunda caala; akkasumas wanti kamiyyuu kan nuti isaan keessaa barannu, isa kana kan isaan caaluuf gadi bu’ee baratamuu qaba. Wanti ani jedhu, yoo saayintifikoota ta’uu barbaanne, warri kaan hundi yoo xiqqaate isa kanaaf iddoo lammaffaa qabachuu qabu qofa.
TAM1897 D 50.6Ilaa yaadaa! Sammuu keenya uumamaa kan ittiin saayinsiiwwan biroo qabannu fayyadamaa. Ani, yookaan namni kamiyyuu, saayinsii tokko irratti yaada isaa isa gaarii fi olaanaa hundaa kaa’uun sirriitti saayinsawaa ta’uu danda’aa, yeroo saayinsiin isa caalaa ol’aanaan isaaf dhihoo ta’ee jiraachuu isaa ragaa hundumaa caalaa amanamaa ta’een beeku? Kun saayinsawaa ta’aa? — Lakki. Egaa, amma hanga kanaatti kan argine, kun saayinsii ta’uu isaa; akkasumas saayinsiiwwan hunda caalaa isa olaanaa ta’uu isaa ti. Kanaafuu, namni kamiyyuu kan yaada isaa isa olaanaa, yaada isaa isa filatamaa, fi humna isaa hunda, hundumaa dura saayinsii kana irratti hin kaa’in, fi saayinsiiwwan kaan hunda akka inni dursu hin taasifne, haala kanaan nama saayinsawaa miti.
TAM1897 D 50.7Innis ogeessa miti. Sababni isaas, saayinsiin kun maaliidha? — Fayyina. Baayyee gaariidha. Jireenya bara baraas ti. Mee haa yaadnu, jireenya koo guutuu, humna koo hunda saayinsiiwwan biroo irratti kaa’ee, kana dagachuun yookaan gadi aanaa itti dhiheessuun, isa argachuu danda’aa? — Lakki. Yoos saayinsiiwwan biroo barachuuf yeroo hammamii qabaadha? — Yoo baay’ate waggoota muraasa qofa. Yoos hojiin koo saayinsiiwwan kanneen irratti godhamu bara baraan xumurama, ammas isaan barachuuf carraa gonkumaa hin argadhu.
TAM1897 D 50.8Garuu yoo ani kana dura fudhadhe, hanga kana mirkaneeffadhetti kanneen biroon iddoo gadi aanaa akka qabatan godhe, sana booda carraa kanneen biroo qo’achuuf nan argadhaa? — Eeyyee. Hammamiif? — Hanga bara baraan. Aa, kun yoos karaa ogeessaa mitii? Kun yoos tarkaanfii ogeessaa isa tokkicha mitii? Akkasumas kun yoos tarkaanfii saayinsaawaa fi hubannaa qabu isa tokkicha mitii? — Dhugumatti akkasuma. Kottaa, kanaafuu, haa taanu saayinsaawaa, sirriitti, sadarkaa olaanaadhaan.
TAM1897 D 50.9Amma xiqqoo fagaannee haa ilaallu. Kutaa jalqabaa waa’ee ergamootaa ilaalle sana keessatti, akkas jedhuun raajota irraa eegale: “Raajonni waaʼee ayyaana isinii kennamuuf jiru sanaa dubbatan sun itti jabaatanii waaʼee fayyina kanaa qorachaa, iyyaafachaas turan,” yeroo isaan duraan dursee waa’ee dhiphina Kiristoos fi ulfina isa hordofu ragaa baasan.
TAM1897 D 51.1Amma, akkuma asitti arginu, saayinsiin fayyinaa kun, bu’aan yaada Waaqayyoo mata duree fayyinaa irratti, raajitootaan barreeffamaan dhiyaate. Kitaabni saayinsii kun, saayinsiin fayyinaa kun, raajitootaan dhufe. Isaan saayinsiiwwan kaan ilaalchisee waan beekan qabu turan? — Eeyyee.
TAM1897 D 51.2Kana iddoowwan hedduu keessatti argachuu dandeenya — kan har’a galgala ilaaluuf yeroo qabnu caalaa. Garuu, isaan waa’ee kanaa beekumsa akka qaban dhugaa sana sammuu keenya keessa galchuuf, qabxiilee lama yookiin sadii ilaalla.
TAM1897 D 51.3Boqonnaa 15ffaa kitaaba 1ffaa Qorontos keessatti ibsi saayinsii tokko kan saayinsiin argamuu isaa dura gara waggaa kuma tokkoo fi dhibba torbaa dura ibsame jira. Bara hundumaa sana achuma ture, garuu saayintistoonni damee isaanii keessa jiru adeemsa yaada isaaniitiin hin beekan ture. Kun ibsa dhugaa saayinsii urjii ti. Namni kamiyyuu jecha Macaafa Qulqulluu keessa jiru kana amanu, dhugumatti yeroo hundumaa beeka ture, yoo jecha ‘astronomii’ jedhu takkaa dhaga’ee hin beekne illee; garuu saayinsiin ilmaan namootaa hin beekne ture, yeroo dheeraa booda qofa argate.
TAM1897 D 51.4Yaada biraa: Yeroo barreessaan Macaafa Qulqulluu sun ibsa saayinsii kan waggoota kuma tokkoo fi dhibba torbaa booda saayintistoonni sirrii ta’uu isaa mirkaneeffatan sana barreessetti, yeroo hundumaa akkuma yeroo argame sanaa dhugumaan ibsa saayinsii hin turree? — Dhugumatti. Yoos yeroo inni barreessaan sun barreessetti akkas hin turree? — Eeyyee dhuguma. Kutaan sun 1 Qorontos 15:41 dha:—
TAM1897 D 51.5Aduun ulfina gosa tokkoo qabdi; jiʼis ulfina gosa biraa, urjiiwwanis ulfina gosa biraa qabu; urjiin tokko ulfinaan urjii biraatiin addaatii.
TAM1897 D 51.6Kun waggaa dhibba dura hin beekamne ture, sababni isaas, gara yeroo sanaatti namni ofiin akka ogeessa astiroonoomii guddaatti ilaalu, fi hiriyoota isaa gidduuttis akkasitti kan ilaalame, ibsa kana dogoggora akka ta’ee fi ragaa wallaalummaa barreessitoota Macaafa Qulqulluu ta’uu isaa qeeqe; sababni isaas inni (jechuunis, barreessaan Macaafa Qulqulluu) akka yaadeetti, urjiin tokko urjii biraa irraa kan adda itti ta’u fageenyaan osoo hin taane, ulfinaafi ifaadhaan ture. Kun ibsa qeeqaan kun waa’ee isaa kenne dha. Yaadni isaa, akkasumas inni saayinsii astiroonoomii bakka bu’ee dubbachaa ture, sababni tokkichi urjiin tokko isa kaan caalaa nuuf ifaa fi bareedaa ta’ee mul’atuuf, tokko isa kaan caalaa nu bira jiraachuudhaan ifa isaa caalaatti arginu qofa ture. Garuu har’a dameewwan saayinsii hunda keessatti, urjoota gidduutti, guddina, bareedinaa fi halluu isaaniitiin garaagarummaan akkuma daraaraawwan lafa irra jiranitti bal’aa ta’uun isaa dhugaa ta’uun beekamaadha. Kanaafuu, yoo daraaraawwan lafa irra jiran hunda dirree guddaa keessatti ulfina isaanii hundaafi halluuwwan adda addaa isaanii wajjin fuuldura keenya kaa’amanii arginuu dandeenye, sana booda urjoota samii akkuma isaan kana ifatti arginutti arguu yoo dandeenye, tokko akkuma isa kaanii garaagarummaa qabuu fi bareedaa ta’ee argina turre. Kun amma beekamaadha, garuu yeroo keeyyanni sun warra Qorontosiif barreeffametti hin beekamne ture.
TAM1897 D 51.7Amma, ani gaafadha, yeroo Phaawulos guyyaa sana barreessee Qorontositti erge, kun ibsa saayinsii hin turree? Dhugaa saayinsii keessatti argamu, akkuma amma dhugaa ta’etti, yeroo sanattis dhugaa hin turree? Argannoon saayinsiin dhugaa ta’uu isaa mirkaneesse, dhugaa isa hin taasifne; akkasumas ulfaatina inni akka dhugaatti qabu irratti waan xiqqoo tokko illee hin daballe. Argannoon isaanii salphaatti kan agarsiise, waan dhugaa ta’e, garuu kan isaan duraan hin beekne argachuu isaaniiti; sababni isaas Macaafa Qulqulluu hin amanan turan. Otoo Macaafa Qulqulluu keessaa kana dubbisan, amanan, fi fudhatan ta’ee, qabxii saayinsii sana saayintistoonni kamiyyuu osoo hin argatin dura yeroo dheeraa dura ni beeku turan.
TAM1897 D 51.8Saayinsiin biraa jira: Guyyaa tokko Saayir Isaak Niiwtan muka aappilii tokko jala taa’ee ture. Aappiliin tokko damee isatti dhiyoo jiru irraa kufee. Aappiliin yeroo sana dura irra deddeebi’ee mukkeen irraa kufee beeka. Inni aappiliin yeroo sana dura mukkeen irraa yeroo kufu argee beeka. Garuu guyyaa sana sammuun isaa xiinxala keessa ture, akkasumas yaaduu jalqabe. Aappiliin sun maaliif kufte? Kunis sababa lafti dhiibbaa tokko irratti uumtee gara ofitti harkifteef ta’uu qaba. Lafti aappilii caalaa waan guddattuu, yeroo inni muka irraa gargar ba’u gara ofitti harkifti. Akkas jedhe, ‘Aappilii sana fudhadhee hanga danda’ametti ol darbadhe, deebi’ee lafatti kufa. Yoos, yoo humni lafaa fageenya gabaabaa kanatti isa fidde ta’e, yeroon hanga danda’ametti ol kaasee darbachu, innis deebi’ee dhufu, kun ragaa humni lafaa fageenya hangas irraa ga’ee, wanta sana qabee deebisuu isaati. Yoo ani aappilii sana ol dheerina maayilii tokkoof darbadhee deebi’ee dhufe, sana booda dhiibbaan sun wanta sana deebisuuf fageenya maayilii tokkoo akka ga’u ifa ta’a.’ Sana booda, akkana jedhe, ‘Yoo kun dhugaa ta’e, dhiibbaan sun hanga ji’aatti ga’uu qaba.’ Dhuguma hanga ji’aatti ni ga’aa laata? Ani deemee nan ilaala. Gara mana isaatti deeme, achi taa’ee, shallaggiiwwan astiroonoomii daandii ji’aa bakka isaanii irra kaa’ee, shallaggiiwwan lakkoofsaa hedduu hojjete. Garuu wal hin simne. Irra deddeebi’ee yaale, garuu wal hin simne; dhiibbaa sana hanga ji’aatti akka ga’u gochuu hin dandeenye.
TAM1897 D 52.1Yoo sirriitti yaadadhe, deebi’ee itti qabachuu isaa dura, dhimma kana gara waggaa kudhaniif dhiisee ture. Gaaf tokko, shallaggiin haaraan daandii ji’aa, dogoggora shallaggiiwwan duraanii sirreessu, maxxanfame. Yeroo sun maxxanfamu, Niwutan, ‘Kun waan ani barbaadu naaf laata?’ jedhee gaafate. Lakkoofsa sana argatee hojiitti kan ka’e yoo ta’u, shallaggiiwwan dheeraa kan atiifi an baay’ee nu dinqisiisan hojjete. Garuu dhuma irratti lakkoofsa lama yookiin sadiin qofti isa irraa hafe, akkasumas walsimuu isaa hubate. Dhugaa ajaa’ibaa kanaan akkaan dinqisiifatee lakkoofsa isaa xumuruu hin dandeenye. Qalama harkaa isaa keessaa bu’e, kanaafuu hiriyyaa isaa tokko akka isaaf xumuru gaafachuun isa barbaachise. Hiriyyaan isaas akkas godhe, Sir Aayzaak Niwutanis dhugaa saayinsii, yookiin caalaatti, saayinsii haaraa tokko mirkaneesse. Maqaan isaas harkisa lafaa (gravitation) jedhama. Achii kaasees bara baraan yaadatamaa jira.
TAM1897 D 52.2Kun dhugumatti waan guddaa ture. Haa ta’u malee, kun Macaafa Qulqulluu keessatti waggoota kuma lamaa fi dhibba shan dura, Sir Isaac Newton uumama keessatti osoo hin argatin dura barreeffamee ture. Harkifannaan salphumatti madaallii uumamaati. Inni seera, akkuma saayintistoonni jedhan, kan madaalliin uumamaa ittiin eegamu sana dha. Kunis, qaamni uumama keessa jiru hundi qaama kaan irratti dhiibbaa geessisa, akkasumas isa waliin madaalama. Qaama hundumaa qofa osoo hin taane, suudoon wantootaa uumama keessa jiru hundi, suudoowwan wantootaa kaan uumama keessa jiran hunda ni harkisa akkasumas irratti dhiibbaa ni geessisa.
TAM1897 D 52.3Addunyaa fiizikaalaa keessatti kun dhugaa walfakkaataa kan barumsa Macaafa Qulqulluu waaree boodaa kana mata duree jireenyaa irratti qabnutti ta’a. Nama yookiin waan tokko osoo uumama guutuu keessatti hin beekamin tuquun akka hin danda’amne hubanneerra. Simbirroon tokko abbaan kee osoo hin beekin hin kufu, akkasumas kufaatiin simbirroo sanaa uumama guutuu keessatti osoo hin dhaga’amin hin hafu. Kun salphaatti dhugaa sana waliin walfakkaatuudha.
TAM1897 D 52.4Dhugaan hafuuraa kan kana lamaan wajjin walsimu sunis ni jira.
TAM1897 D 52.5Hafuura kee biraa ani eessa dhaquun dandaʼa? Fuula kee duraas ani eessatti baqachuun dandaʼa? Yoo ani samiiwwanitti ol baʼe, ati achi jirta; yoo ani siree koo siiʼool keessa dhaabbadhes, achis ni jirta. Yoo ani qoochoo ganamaatiin barrisee qarqara galaanaa fagoo irra qubadhe, achittis harki kee karaa na argisiisa; harki kee mirgaas jabeessee na qaba. Faarfannaa 139:7-10.
TAM1897 D 52.6Yeroo atiifi an yaada sirrii yaannu, bakka biraatti ni hubatamaa? Yaada dogoggoraati kan nuti yaannu. Yaadni dogoggoraa maali? — Cubbuu. Yoos cubbichi eessaa jalqaba? — Yaada keessatti. Cubbuun koo naan ala uumama keessatti bakka biraatti ni hubatamaa? Eenutu hubata? — Waaqayyo, Hafuura Isaatiin. Egaa, dhugaan hafuuraa uumama keenya keessatti hin hubatamne jiraa? hin dhaga’amne? yookaan yaada gaarii yookiin hamaa kan hin dhaga’amne jiraa? Yeroo sana harkifannaa akka saayinsichaatti hin argituu? Saayir Isaaq Niwutan uumama keessatti dhugaa tokko kan dhugaawwan uumama keessa jiran kaan wajjin walsimu argateera.
TAM1897 D 52.7Seerri Niwutoon argate, akkuman jedhe, kan madaalliin uumamaa ittiin eegamuudha. Amma barreeffama isa kana Niwutoon argachuu isaa dura waggoota kuma lamaa fi dhibba shan beekamuu isaa agarsiisu nan dubbisa. Isaayyaas 40:12—
TAM1897 D 52.8Bishaanota konyee isaatiin kan safare yookaan samiiwwan taakkuu isaatiin kan safare eenyu? Biyyoo lafaa safartuudhaan walitti kan qabe yookaan tulluuwwan madaaliidhaan gaarran immoo madaaliidhaan kan madaale eenyu?
TAM1897 D 52.9Yeroo tulluuwwanii fi gaarreen dhaabbatan, wal madaalanii turan. Waaqayyo madaalliin isaanii akka eegamuuf kana akkas godhee? Seera madaalliin wantootaa ittiin eegamu maqaan saayinsii isaa maali? — Harkisa. Yoos, Isaayyaas waa’ee maalii dubbate? — Waa’ee harkisaa. Dhugumatti akkas godheera.
TAM1897 D 52.10Saayintistiin tokko dhugaa kana daraaraa xinnoo ‘abaaboo cabbii’ (snowdrop) jedhamuun fakkeessuun ibsa. Gosa daraaraa lama kan sanyii irraa of-oomishan yaadaa. Tokko daraaraa dhaabbatu yoo ta’u, inni kaan immoo daraaraa gadi jedhuudha. Daraaraawwan keessatti utubaa xixiqqoo naannoo isa gidduu jiru tokkoo dhaabbatan argitaniittu. Amma, daraaraa dhaabbatu kan sanyii irraa wal horu keessatti, utubaan gidduu yeroo hundumaa kan naannoo isaa caalaa gabaabaa ta’uu qaba. Yoo daraaraa gombifamu ta’e immoo, utubaan gidduu kan naannoo isaa caalaa dheeraa ta’a. Sababni kanaas, daakuun daraaraa — paaleniin — kan warra naannoo irra jiru, isa gidduu irratti kufuu qaba, yoo kana ta’uu baate daraarichi wal horuu hin danda’u.
TAM1897 D 52.11Amma, daraaraa dhaabbatu kan sanyii irraa wal horu keessatti, utubaan giddugaleessaa kun kanneen naannoo isaa irra gabaabaa ta’uu qaba, kunis akka daakuun daraaraa kanneen naannoo isaa irra jiru isa irratti kufuuf. Otoo dheeraa ta’ee, daakuun sun gadi bu’ee isa darbuun, sanyiin tokkollee uumamuu hin danda’u. Yoo daraaraa gombobduu ta’ee, fi utubaan kun kanneen naannoo isaa irra gabaabaa yoo ta’e, daakuun sun irraa fagaatee kufa, achiis ammas sanyiin uumamuu hin danda’u. Kanaafuu, daraaraa dhaabbatu kan sanyii irraa wal horu hundumaa keessatti, utubaan gidduu kan naannoo isaa caalaa gabaabaadha. Daraaraa gadi jedhu kan sanyii irraa wal horu hundumaa keessatti, kan gidduu jiru kan naannoo isaa caalaa dheeraadha.
TAM1897 D 53.1Abaaboon cabbii sanyii irraa of dhalata. Osoo abaaboowwan dhaabbatan keessaa tokko ta’eeyyuu, utubaan isaa inni gidduu kan naannoo isaa irra dheeraadha. Kun akkamitti ta’uu danda’a? Akka isin caalaatti hubattaniif irra deebi’ee isiniif haa ibsu: Abaaboon cabbii sirriitti abaaboowwan dhaabbatan keessaa tokko, akkasumas sanyii irraa of dhalata. Kanaafuu, utubaan gidduu kan jiru kanneen biroo irra gabaabaa ta’uu qaba ture. Garuu inni dheeraadha. Yoos, akkamitti sanyii irraa of dhalachuu danda’a? Gooftaan kanaaf furmaata baaseera. Inni akkas godheera, abaaboon dhaabbatu ta’us, garuu ni gombifama, ni gadi jedha. Kanaafuu, abaaboo dhaabbatu kana keessatti, utubaan gidduu kanneen biroo caalaa dheeraa uumame. Guddatee ol ba’ee, hanga daraaraa bilchaatee wal horuuf qophaa’utti qajeela dhaabbata. Yeroo sanatti mataa isaa gadi jedha, yeroo paaleeniin iddoo isaatti kufus, abaaboon xiqqoon sun deebi’ee ol ka’ee dhaabbata.
TAM1897 D 53.2Amma, kun mataa isaatiin bareedaadha; garuu asirratti fakkeenyi seera harkisa lafaa dhufa. Saayintistiin kun akka natti himetti, wanti abaaboon sun akka gombifamu, mataa isaa akka gad buusu taasisu harkisa lafaati. Kun sirriidha. Maaltu apilii kuffisa? — Ulfaatina. Garuu ulfaatinni salphaatti harkisa lafaati — jecha Laatiin ‘gravus’ jedhu irraa kan dhufe, hiikni isaas ulfaatina jechuu dha. Maaltu abaaboo dhaabbate sana mataa isaa akka gombifatu taasisa? — Ulfaatina lafaati. Garuu ulfaatinni lafaa maaliif abaaboon sun dursee mataa isaa akka gadi jedhu hin taasisu? — Egaa, yeroo Waaqayyo abaaboo xinnoo sana uume, lafa madaale, eeyyee, uumama guutuu fedhii isaa wajjin madaale. Yeroo Waaqayyo abaaboo cabbii xinnoo salphaa sana uume, uumama guutuu madaallii irra kaa’ee, fedhii abaaboo xixiqqoo sanaatiif mijeessee! Waaqayyo yoo waa’ee abaaboo xixiqqoo sanaa yaade, waa’ee keessan, isin warra amantii gabaabaa qabdan, caalaatti hin yaaduu laata?
TAM1897 D 53.3Amma saayintistiin kun akka natti himetti, yoo lafti—dabalees uumamni guutuun—ulfaatina paawundii tokko yookaan awnsii tokkoon caalaa ulfaatee uumamte ta’e, abaaboon cabbii yeroo isaa sirrii osoo hin gahin akka gadi jeddu taasisa ture; sababni isaas, ulfaataa waan ta’eef, dhiibbaa caalu isarra geessisa ture. Haala sana keessatti, abaaboon cabbii inni jalqabaa inni dhumaa ta’a ture. Garuu abaaboon cabbii xiqqoon sun akka jiraatuufi hanga dhuma addunyaatti ilmaan namootaa gammachiisuuf, Waaqayyo uumama guutuu sirriitti fedhii abaaboo sanaatiif madaale; kunis yeroo barbaachisummaa isaa sirriitti ga’u, ulfaatinni isaa sirriitti isa harkisuuf gahaa akka ta’uufidha. Sana booda yeroo inni rarra’u, sanyiin isaa akka itti fufuuf, humni biraa hidda isaa irraa dhufaa jira, jirmaan isaas xiqqoo jabaata, abaaboonsis humna harkisa lafaa mo’atee akkuma duriitti dhaabbata.
TAM1897 D 53.4Bishaanota konyee isaatiin kan safare yookaan samiiwwan taakkuu isaatiin kan safare eenyu? Biyyoo lafaa safartuudhaan walitti kan qabe yookaan tulluuwwan madaaliidhaan gaarran immoo madaaliidhaan kan madaale eenyu?
TAM1897 D 53.5Madaallii uumamaa eenyutu kaa’e? — Waaqayyo. Isaayyaas Sir Aayizak Niwutoon isa argachuu isaa dura waggoota gara kuma lamaa fi dhibba shanii dura isa ibseera. Yeroo Isaayyaas barreessetti dhugaa saayinsii hin turree? — Eeyyee. Bara hundumaa sana galmee keessa hin turree? — Eeyyee. Yeroo hundumaa dhugaa saayinsii hin turree? — Tureera. Yeroo Niwuton isa argatetti caalaatti dhugaa saayinsii ta’eeraa? — Lakki; saayintistoonni waan duraan hin beekne baratan, garuu inni yeroo hundumaaf Macaafa Qulqulluu keessa ture.
TAM1897 D 53.6Waan kana irratti yaadaa. Waaqayyo akkas akka goonu barbaada. Inni aniifi ati fayyina, Dubbii inni nuuf kenne, kan inni yaada keenya isa olaanaa irratti akka xiyyeeffannu nu waamu, dhimma cinaa xiqqoo dhiphaa akka hin taane; garuu wanta addunyaan yoomiyyuu beekuu dandeessu keessaa isa guddaa ta’uu isaa akka arginu barbaada. Inni wanta saayinsiin addunyaa yoomiyyuu beekuu dandeessu keessaa isa guddaa dha. Inni saayinsii addunyaan yoomiyyuu beekuu dandeessu keessaa isa olaanaa dha.
TAM1897 D 53.7Haa ta’u malee, nuti saayinsaawaa ta’uuf jennee isa qorachuu hin qabnu. Fayyina argachuuf isa qorachuu qabna; fayyina argachuun immoo saayinsaawaa dha.