Saayinsii Fayyinaa. – Lakk. 2

TAM1897 D 59.2Lallaba galgala Dilbataa, Guraandhala 14, 1897 kenname General Conference Daily Bulletins kan Guraandhala 17, 1897, Jild. 1, Lakk. 4, fuula 59-64 fi kan Guraandhala 18, 1897, Jild. 1, Lakk. 5, fuula 65-66 irratti maxxanfame.

TAM1897 D 59.3Barnoota galgala kanaa osoo hin jalqabin dura, ibsa dabalataa jecha tokko yookaan lama: Shakkii hin qabu, namoonni baay’een wanti galgala kaleessaa dubbatame hundi qorannoo ni danda’aa laata jedhanii yaadaa turanii ta’a. Eeyyee, ni danda’a. Ani waanuma barbaadetti hin dubbanne. Dhugaa dha, waan hunda bal’inaan hordofee hin ibsine, garuu yeroo barreeffamaan argattan waan ani dubbachaa ture yoo yaadattan, dhugaa ta’uu isaa ni hubattu. Yeroon abaaboon cabbii lafa wajjin, lafis abaaboo cabbii wajjin madaalameera jedhe, sana booda yoo urjiin kufaan ulfaatina toonii hedduu qabu lafa irratti kufe, humna harkisuun sun kan duraa caalaa hin guddatuu? fi sun madaallii abaaboon lafa wajjin qabu hin balleessuu? — Lakki; sababni isaas kan abaaboo sana wajjin madaalame lafa qofa osoo hin taane, uumama guutuudha. Seera harkisa lafaa yeroo qo’attan, ibsi saayinsii akkana jedha: Suuddoon wanta uumamaa kamiyyuu kan uumama keessa jiru suuddoo biraa kamiyyuun wal harkisa; kanaafuu, lafti qofa osoo hin taane, uumamni guutuun fedhii daraaraawwaniitiif madaala; kanaafuu, dhagaan samii irraa lafa irratti kufuun isaa humna harkisa uumama guutuu hin dabalu.

TAM1897 D 59.4Jalqaba irratti ibsa gabaabaa muraasa: Osoo ani barnoota darbe keessatti mata duree “Saayinsii Macaafa Qulqulluu Keessatti,” yookaan “Saayinsii fi Macaafa Qulqulluu,” irratti dubbachaa jiraadhee, yaada saayinsawaa jechichaa irratti hundaa’uun, harkisni ulfaatinaa maal akka ta’ee fi maal akka hin taane caalaatti bal’inaan nan ibsa ture. Garuu ani waa’ee sanaa hin dubbanne; wanti ani halkan sana dubbachuuf yaade hundi, dhugaa argannoo seera harkisa lafaa, fi yaadrimee isaa akka seeraatti ibsuu qofa ture. Erga Niiwtoon booda, ilaalcha yaadrimee seera sanaa irratti jijjiiramni jiraatus, kun garuu seericha irratti dhiibbaa hin qabu.

TAM1897 D 60.1Dhugaa sirrii ta’een, harkisni uumamaa seera gonkumaa miti, garuu humna Waaqayyoo qofa. Dhugumatti, “seeronni uumamaa” jedhaman hin jiran. Seeronni uumamaa amala Waaqayyoo qofa. Seerri harkisa lafaa hundi kan ta’e amala Waaqayyoo; mul’ata humna Waaqayyooti. Garuu, akkuma ani dhugumaan maal akka ta’e irratti hin dubbanneef, jechoota sana hiika akka waliigalaatti fudhatamuun fayyadame, akkasumas madaalliin uumamaa ittiin eegamu ta’uu isaa ibsuuf qofa.

TAM1897 D 60.2Har’a galgala hiika saayinsii kan biraa nan dubbisa. Kunis saayintistoota addunyaa beekamoo fi dursitoota keessaa tokko irraa kan fudhatameedha: “Saayinsiin beekumsa nuti mata duree kamiyyuu irratti qabnu keessaa isa hundarra sirrii ta’eedha.” Jechi “saayinsii” jedhu hiikni isaa kallattiin beekumsa jechuu dha. Hiikni kaleessa galgala qabnu sirriidha. Inni bu’aa yaadaati. Akkasumas, akka beekumsa nuti mata duree sana irratti qabnu keessaa isa hundarra sirrii ta’eetti hiikuun ni danda’ama.

TAM1897 D 60.3Amma gara qabxiiwwan lamaan barnoota darbe keessatti qabnutti yoo deebinu. Beekumsi sirriin waa’ee garaagarummaa ifa urjiiwwanii, saayinsiin osoo hin argatin dura waggoota kuma tokkoo fi dhibba torbaaf eessatti argama ture? — Macaafa Qulqulluu keessatti. Yoos saayinsiin dhugaan mata duree sanaa eessatti argama ture? — Macaafa Qulqulluu keessatti. — Waggoota kuma lamaa fi dhibba shaniif saayinsiin kun osoo hin argamin dura, beekumsi sirrii ta’e kan madaallii uumamaa eessatti argama ture? — Macaafa Qulqulluu keessatti. Yoos, mata duree saayinsii sanaa irratti, addunyaa kanarraa kitaabni saayinsii isa kam ture isa hundarra caalu? — Macaafa Qulqulluu. Ammas yaadadhaa, ani waa’ee saayinsii fi Macaafa Qulqulluu dubbachaa hin jiru. Ani waa’ee saayinsii fayyinaa dubbachaa jira. Saayinsiiwwan biroonis yoo eeraman, kan ta’u walitti hidhata addaan hin baane kan saayinsii guddicha kana waliin qofaatiin. Wanti isin fi an ragaalee yeroo barumsaa sa’aatii lama kana keessatti walitti fiduu dandeenyuun beeknu, fayyina saayinsii ta’uu isaa, saayinsii uumama keessaa isa olaanaa ta’uu isaa, waan hundumaa caalaa qo’annoo keenyaaf kan malu ta’uu isaa, akkasumas yeroo barumsa keenya isa guddaa fi guutummaa qalbiin kenninuuf saayinsawaa ta’uu keenyaati.

TAM1897 D 60.4Amma, Macaafni Qulqulluun saayinsii fayyinaa irraa kan hafe saayinsii kamiyyuu irratti barruu addaa miti. Mata duree sana irratti barruu addaati. Macaafni Qulqulluun saayinsota biroo ni eeru; garuu Macaafa Qulqulluu keessatti saayinsii biraa kamiyyuu irratti barruun addaa hin jiru. Saayinsotni biroo, akkuma warra Qorontosii fi Isaayyaas keessatti hubanne, maaliif iddoowwan kanatti eeraman — qabxii saayinsawaa ibsuufi? — Lakki; garuu saayinsii fayyinaa hubannoo keenyaaf caalaatti ibsuuf kan ooludha. Dhugaan astiroonoomii sun maaliif 1 Qorontos 15:41 keessatti galfame? Kaayyoon, “urjiin tokko ulfinaan urjii biraatiin addaatii” jechuu maaliidha? Itti fufuunis akkana jedha: “Duʼaa kaʼuun warra duʼaniis akkasuma. … Inni salphinaan facaafama; ulfinaan kaafama; dadhabbiin facaafama; humnaan kaafama.” Akkuma urjiin tokko ulfinaan urjii biraa irraa adda ta’u, ka’umsi warra du’anii illee akkasuma. Kanaafuu, kaayyoon qabxii saayinsii sana fiduu, qabxii saayinsii fayyinaa ibsuu, dhugaa saayinsii fayyinaa keessaa caalaatti akka hubannuuf nu gargaaruudha.

TAM1897 D 60.5Isaayyaas maaliif dubbii dhugaa harkisa lafaa sana haasaa isaa keessatti galche? Mee boqonnaa kana keessa xiqqoo gad fageenyaan haa ilaallu, ni argina. Caqasa sana, achiis kan biraa yaada inni hordofaa jiru dhuma irratti jiru nan dubbisa. “Bishaanota konyee isaatiin kan safare … eenyu?” “‘Isin eenyutti na fakkeessitu? Yookaan eenyutu anaan qixxaata?’ jedha Qulqullichi. Ija keessan ol fudhadhaatii samiiwwan ilaalaa: Eenyutu kanneen hunda uume? Isa tuuta urjiiwwanii tokko tokkoon fidee tokkoo tokkoo isaanii maqaa maqaadhaan waamu sanaa dha. Sababii humna isaa cimaa sanaatii fi jabina isaa guddaa sanaatiif isaan keessaa tokko iyyuu hin dhabamu.” Isaayyaas 40:25, 26.

TAM1897 D 60.6Tokko illee ija isaa jalaa hin miliqu, hundumtuus fedhii abaaboo xinnoo dirree keessa biqilu tokkoon tokkoo guutuuf madaalameera. Garuu maaliif gara sanaatti xiyyeeffannoo keenya nuuf harkisa, iddoo kanattis dubbii isaa keessatti kaase? — Dhugaa saayinsii ibsuuf miti; garuu xiyyeeffannoo namoota hunda gara saayinsii fayyinaatti harkisuufi. Inni kana akkamitti itti fayyadama? Nuti kana hunda xiinxaluu qabna, akkasumas maal akka kana hunda hojjete xiinxaluu qabna. Sana booda itti fufee dubbisa, ‘Yaa Yaaqoob, yaa Israaʼel, ati maaliif, “Karaan koo Waaqayyo duraa dhokateera; haajaan koos fuula Waaqa koo duratti tuffatameera” jettee guungumta?’ Isaayyaas 40:27.

TAM1897 D 60.7Yeroo Waaqayyo abaaboo miila keenya jala biqiluuf kunuunsa guddaa akkanaa qabaatu, inni hin dhoksamu yookaan hin irraanfatamu; yoos akkamitti isin dhokataa akka jirtan Gooftaarraa, murtiin keessanis akka isin irraa darbe, fi inni ammaan booda waa’ee keessan akka hin yaaddofne dubbattu? Akkasumas akka argitanitti, haala hundumaa keessatti, dhugaan saayinsii kun, saayinsii fayyinaa isiniifi anaaf ibsuuf guutummaatti keessatti galfama.

TAM1897 D 61.1Yaada biraa: Yeroo barreessitoonni kun kana hubatan, mul’ataan ture. Dhugumatti, isaan wantoota kana beekumsa saayinsii addunyaan kana qabdu kamiyyuu irraa hin arganne. Gooftaan saayinsii isaa isa olaanaa, jechuunis saayinsii fayyinaa mul’isaa ture; kanaafis saayinsiiwwan kaan akka fakkeenyaatti itti fayyadame. Maarree, saayinsiiwwan hunda keessaa kamtu Gooftaadhaaf baay’ee barbaachisaadha? — Dhugumatti, Fayyinadha. Yeroo Gooftaan saayinsiiwwan kaan kanaaf qofa fakkeenya gochuuf itti fayyadame, saayinsii kana warra kaan caalaa akka barbaachisaa ta’e guutummaatti ifa godha.

TAM1897 D 61.2Garuu kun qofti miti. Namni Macaafa Qulqulluu keessatti maqaan isaa dhahame tokko saayinsii addunyaa guutuu—saayinsiiwwan uumamaa addunyaa kanaa hunda—keessatti beekumsa guutuu qaba ture. Namni saayinsiiwwan ammaan tana addunyaa keessatti iddoo guddaan kennamuuf hunda sirriitti beeku tokko akka ture akka hubattan nan barbaada. Akkasumas, kana hunda ilaalchisee maal akka inni jedhu akka hubattan nan barbaada. Barreeffamni isaas kunooti:—

TAM1897 D 61.3Waaqnis ogummaa fi hubannaa guddaa akkasumas garaa balʼaa akka cirracha qarqara galaanaa Solomooniif kenne. Ogummaan Solomoon ogummaa namoota baʼa biiftuu jiraatanii hunda caala; ogummaa Gibxi hundas ni caala. Inni nama kam iyyuu caalaa ogeessa; Eetaan namicha gosa Izraahi sana caalaa, Heemaan, Kalqoolii fi Dardaa ilmaan Maahool caalaa ogeessa. Maqaan isaas saboota naannoo sana jiraatan hunda biratti beekame. Inni fakkeenya kuma sadii dubbate; baayʼinni faarfannaa isaas kuma tokkoo fi shan ture. Inni birbirsa Libaanoon jalqabee hamma hiisophii dallaa irratti guddatuutti jireenya biqiltuuwwanii ibse. Waaʼee bineensotaatii fi waaʼee simbirroo, waaʼee uumamawwan lafa irra looʼaniitii fi waaʼee qurxummii illee dubbateera. 1 Mootota 4:29-33.

TAM1897 D 61.4Waa’ee mukkeenii, muka kedarii Libaanoon irraa kaasee hanga ispooppii dallaa keessaa biqilutti dubbate. Saayinsaan maqaan isaa maali? — Saayinsii biqiltootaa. Inni saayinsii biqiltootaa nama addunyaa kanarra jiru kamiyyuu caalaa hubatee ture.

TAM1897 D 61.5Waa’ee bineensotaas dubbateera. Yoo har’a achitti kaa’ame, jechi saayinsii isaas maali? — Saayinsii bineensotaa. Solomoon saayinsii bineensotaa nama har’a addunyaa kanarra jiraatu kamiyyuu caalaa sirriitti beeka ture. Barsiiseera; sababni isaas waa’ee wantoota kana hunda dubbachuu isaa dubbata. Saayinsiiwwan kana barsiiseera.

TAM1897 D 61.6“Akkasumas waa’ee allaattii.” Saayinsiin sun maali?—Saayinsii allaattiiwwanii. Kanaafuu Solomoon saayinsii biqiltootaa, saayinsii bineensotaa fi saayinsii allaattiiwwanii barsiise.

TAM1897 D 61.7Itti aansee hoo? — “Fi bineensota lafa irra mucucaatan.” Saayinsiin isaa maali? — Saayinsii ilbiisotaa.

TAM1897 D 61.8“Akkasumas qurxummiiwwanii.” Saayinsiin kun maaliidha? — Saayinsii qurxummiiwwanii.

TAM1897 D 61.9Namni keeyyata Macaafa Qulqulluu kana dubbisu, yeroo baay’ee Solomoon akka saayintistii addunyaa guutuutti hin yaadu. Garuu utuu Solomoon waa’ee saayinsii biqiltootaa, saayinsii bineensotaa, saayinsii allaattiiwwanii, saayinsii ilbiisotaa fi saayinsii qurxummiiwwanii dubbate jedhamee, isaan, “Solomoon nama akkam dinqisiisaa ture!” jechuuf qophaa’oo ta’u turan. Garuu sana ta’e illee, amma caalaa dinqisiisaa ta’uu hin danda’u; sababni isaas waan kana hunda ni dubbata.

TAM1897 D 61.10Kana kanan dubbise Solomoon waa’ee saayinsii waan tokko akka beeku isinitti agarsiisuufi; waan tokko qofa utuu hin ta’in, saayinsiiwwan kana hunda irratti beekumsi inni qabu beekumsa namni biraa kamiyyuu isaan keessaa tokko irratti illee qabaatee beeku akka caalu isinitti agarsiisuufi.

TAM1897 D 61.11Haa ta’u malee, inni saayinsiiwwan kana hunda guutummaatti hubatee fi isaan hunda keessatti barsiisee, kunoo waan jedhe: “Amma wanni hundinuu dhagaʼameera; dhumni dubbii kunoo ti”; cuunfaan waan jedhame hundumaa kana: “Waaqa sodaadhuutii seera isaa eegi; wanni namni hojjechuu malu guddaan isa kanaatii. Waaqni hojii hunda, waan dhokfame hundas gaarii yookaan hamaa taanaan murtiitti dhiʼeessaatii.”

TAM1897 D 61.12Akka tilmaama isaatti, wanti saayinsiiwwan kaan hunda walitti qabamee caalaa dursa argate maalidha? — Fayyina Waaqayyooti.

TAM1897 D 61.13Ergamootni saayinsiiwwan hunda ni hubatu, garuu fayyina walii gala saayinsiiwwan kaan hunda caalaa qo’annoof kan filatamaa ta’ee isaanitti mul’ata. Raajonnis akkasuma caalaatti kan filatamaa ta’ee fudhataniiru; saayinsiiwwan kaanis fayyina caalaatti hubachuuf akka meeshaaatti itti fayyadamu turan. Amma immoo nama saayinsiiwwan kaan hubate tokko, inni saayinsiin fayyinaa hunda isaanii ni caala jedha. Amma Waaqayyo mataan isaa, gama isaatiin, warra kana hundumaa irraa adda ta’ee, akkasuma akka ilaalu akka hubattan nan barbaada.

TAM1897 D 61.14As ilaalaa: Solomoon waa’ee saayinsiiwwan kana hundaa akka barsiise dubbisneerra. Barsiisawwan kanneen keessaa meeqatu qo’annoo keenyaaf barreeffamee nuuf jira? — Tokko illee miti. Waaqayyo saayinsii biqiltootaa ilaalchisee barumsa Solomoon kan nuuf galmeessise yookaan nu ga’e tokkollee hin jiru. Saayinsii bineensotaa yookaan saayinsiiwwan kanneen biroo kamiyyuu keessaa barumsa tokko kan Solomoon yoomiyyuu barsiise nuuf hin galmeessine, yookaan nuuf hin dhiheessine. Garuu, barumsa fayyinaa irratti, Solomoonii fi warra kaan hunda irraa irra deddeebiin barumsawwan nuuf fideera. Yoos, ergamoota akka yaada ergamaa qofa kennanitti, raajota akka yaada raajii qofa kennanitti, fi Solomoon ammoo akka yaada saayintistii addunyaa qofa kennutti yoo lakkaa’ne; yaadni Waaqayyoo maali? — Inni, fayyinichi isiniifis anaafis saayinsota kanneen biroo hunda, beekumsa kanneen inni mataan isaa kenne, caalaa gatii guddaa kan qabuufi qo’annoofis caalaa kan malu ta’uu isaati.

TAM1897 D 61.15Saayinsiin Solomoon hubatee barsiise sun saayinsii akka kan Hakslii, Darwiin, fi saayintistoota biroo bara kanaa hin turre. Sammuu uumamaatiin namni saayinsiiwwan uumamaa keessa gadi fageenyaan ilaaluu, fi argannoowwan hedduu argachuu danda’a. Osoo yeroo hunda sirrii hin taane iyyuu, qabxiilee dhugaa ta’an tokko tokko argachuu danda’u. Garuu karaan Solomoon kana hin turre. Waaqayyo Solomoonitti ogummaa kenne, innis ifa Waaqayyootiin kana hunda keessa ilaale. Waa’ee kana hundaa ogummaa Waaqayyootiin dubbate. Kanaafuu, saayinsiin Solomoon barsiise saayinsii Waaqayyooti. Bootaaniyaan inni barsiise bootaaniyaa dhugaa, kan Waaqayyooti. Zooloojiin inni barsiise zooloojii Waaqayyooti. Waan kana hunda keessatti ilaalcha Waaqayyooti, dhugaa Waaqayyooti, saayinsii Waaqayyooti. Maqaa saayinsii jedhamuun sobaan kan waamamu hin turre.

TAM1897 D 62.1Egaa, kun beekumsa Waaqayyoo, fi ofuma isaatiin kan Waaqayyoo ta’ee osoo jiruu, maaliif Gooftaan kana hunda nuuf hin kenne? Maaliif barruu beekumsa biqiltootaa kan Solomoon, fi mata dureewwan biroo kanneen hunda addunyaadhaaf hin kenne? — Sababni isaa ni jira; innis wanti addunyaan duraan dursee barbaaddu kana miti.

TAM1897 D 62.2Namni tokko waan kana hunda qabaachuu danda’a, akkuma Solomoon hubachuu danda’a. Haa ta’u malee, yoo inni duraan dursee saayinsii fayyinaa hin qabaatin, beekumsi kun faayidaa maalii isaaf qabaata? Solomoon waan kana hunda qaba ture; garuu yeroo inni onnee isaa Waaqayyo irraa, saayinsii fayyinaa irraa, fi barumsa sana guutummaa onnee isaatiin hordofuu irraa deebise, beekumsi saayinsiiwwan biroo beeku isaaf faayidaa maalii qaba ture? Hagam isa cubbuu irraa ittisuu danda’e? Hagam humna isa keessa jiruun ofii isaa isa uumamaa, akkasumas hamaa fi manca’ina isa keessa jiru irraa isa eeguu danda’e?

TAM1897 D 62.3Akka beektanitti, yeroo inni onnee isaa saayinsii Waaqayyoo irraa, jechuunis saayinsii fayyinaa irraa, garagalche, kanneen biroo hunda yoo qabaate iyyuu, akkuma nama waan tokko illee hin beekneetti, waaqeffannaa siidaafi wantoota xuraa’oo hunda keessatti guutummaatti liqimfamee, hammeenyaafi badaadhaan guutamee ture.

TAM1897 D 62.4Kanaafuu, Waaqayyo beekumsa hunda ilma namaaf akka hin hambisne sababni isaa maali akka ta’e hubachuu dandeenya. Mee yaa isaan hundumaa isaanii qabaatan, akkuma Solomoon qabu, akkasumas akkuma Solomoon barsiisetti barsiisuu danda’an haa ta’u. Garaa Waaqayyoof hin kennamneen, lubbuu hin fayyineen, beekumsi maal isaan fayyada? Beekumsi sun hammeenyaafi badaa garaa namaa keessa jiru kamiyyuu irraa isaan ittisuu hin danda’u.

TAM1897 D 62.5Saayinsiwwan kun, duraan dursee, wantoota addunyaan har’a barbaaddu miti. Onneen qulqullaa’uu qaba, lubbuun fayyuu qabdi, amalli guutuun irra deebi’amee ijaaramuu qaba, sammuun gara waanuma fakkii fi ulfina Waaqayyoo ta’eetti jijjiiramuu qaba, kunis jireenyi qajeelummaa Isaa akka calaqqisiisuuf, beekumsa Waaqayyoo qofa addunyaa guutuuf mul’isuufidha. Saayinsiin hundi waan kennuu danda’u yoo qabaanne iyyuu, fayyina malee faayidaa hin qabu; sababni isaas yeroo gabaabaa keessatti guutummaatti waan kana hunda dhabna. Kun barumsa, dubbisa, fi qorannoo keenya hunda keessatti har’a ofii keenyaaf yaada keessa galchuun barbaachisaadha.

TAM1897 D 62.6Wanti biraa jira: Waaqayyo atiifi an, akkasumas namni hundinuu, dhimma kamiyyuu inni itti hirmaatu irratti sirriitti akka yaannu barbaada. Har’a namoonni dhimmoota saayinsii kanneen hunda irratti yaadaa jiru jiru, garuu sirriitti hin yaadan. Hanga tokko guddatu, achumaan Waaqayyoof iddoo tokkollee dhabu. Namni Waaqayyo malee, qajeelfama yaadaa, sammuu Waaqayyoo malee, dhimmoota kanneen biroo irratti sirriitti yaaduu hin danda’u. Garuu sammuun hanga fakkii Isa uumee sanaan haaromfamutti sirrii miti. Sammuun jijjiiramuu, haaromfamuu qaba. Nutis guutummaatti sammuu biraa qabaachuu qabna. Yaadni hundinuu Kiristoosiif akka ajajamuu fi isa jalatti akka bitamu taasifamuu qaba.

TAM1897 D 62.7Kun hojii fayyinaati. Fakkii Waaqayyoo lubbuu keessatti deebisuudha; sammuu bakka calaqqee, ifa haqa, yaada Waaqa jiraataa ta’utti fiduudha. Yeroo kun raawwatamu, fi hojiin Waaqayyoo addunyaa kanarraa, beekumsa Waaqayyoo saba kaan hundaaf beeksisuun xumuramu, sana booda Gooftaan uumama bal’aa fi bara baraa nuuf ni bana. Yeroo sana mata dureewwan kun hundi qo’annoo keenyaaf banaa ta’u, Gooftaanis akkas jechuun danda’a, Bakka barbaaddetti deemaa, isin amanuun danda’a. Uumamni bal’aan isiniif banaadha. Wanti isin irraa dhorkame hin jiru. Hunduu kan keessaniidha. Kan keessaniidha. Bakka barbaaddanitti deemaa, bakka barbaaddanitti turaa, waan barbaaddan hojjedhaa; ani isin amanachuu nan danda’a. Mata duree kamiyyuu kan barbaaddan irratti yaadaa, hamma barbaaddanitti gad fageenyaan qoradhaa, sirriitti ni hojjettu.

TAM1897 D 62.8Amma, hanga addunyaa biraa geenyutti ilmaan namootaa saayinsiiwwan biroo hunda guutummaatti akka dagatan hin jedhu. Ani salphaatti kanin jedhu, saayinsiin fayyinaa qo’annoo isaanii hunda keessatti dursa fudhachuu qaba. Waa’ee xiyyeeffannaa hammamii wantoota kanneeniif kennuu akka qabnuufi faayidaa akkamii irraa argachuu akka qabnu Waaqayyo fakkeenya nuuf hin taasisne? Kaayyoon kitaabota barumsaa biroo kana dubbisuu fi qo’achuun maali? — Kunis wantoota saayinsii fayyinaa caalaatti hubachuufi barsiisuuf akka nu gargaaruufi, beekumsa sana yoo hin qabaanne caalaa. Fayyadama isaanii kan Macaafa Qulqulluu keessatti argamu kanuma. Inni wangeela saayinsiiwwan biroon kun ittiin wal qabatan sana akka lallabnuuf nu erga, akkasumas fakkeenyaan akkamitti akka itti fayyadamnu nu agarsiiseera. Kanaaniin Gooftaan saayinsiin fayyinaa saayinsiiwwan biroo uumama keessatti beekaman hunda dursuu akka qabu nu agarsiisa.

TAM1897 D 62.9Addunyaa kanarra kanneen biroo hunda dursuu qaba, addunyaa isa sana yeroo geenyu illee ammas dursaa ta’a. Yeroo jireenyi bara baraa fuuldura keenya banamu, bakka barbaanne deemnee, mata duree barbaanne irratti yaadnu, yeroo sana fayyina duubatti dhiisnee, ‘Waan sanaan eebbifameera’ jennaa laata? — Lakki. Akka barreeffametti, “Fannoon Kiristoos bara baraan saayinsii fi faarfannaa warra furamanii ni ta’a.” Sana booda, yeroo asitti barumsa keenya xumurru, yeroo eebbifamnu, yeroon ayyaana eebbaa guddaa ga’u, fi yeroo gara jireenya bara baraa barumsaatti ceenu, yeroo addunyaa kanarra turre caalaa beekumsa hunda caalu kana hubachuuf dandeettii guddaa qabaanna.

TAM1897 D 63.1Barnoota darbe keessatti, jechoota “saayinsii” fi “saayinsawaa” jedhan fayyadamuun fayyinaaf itti fayyadama dogoggoraa miti jennee ibsineerra. Fayyinni saayinsii dha, saayinsawaa dha. Hojiin Hafuura Waaqayyoo sammuu irratti hojjetu, sammuu fi jireenya guutuu gara fakkii Yesuus Kiristoositti jijjiiruun, cubbuu irraa gara qajeelummaatti geessuun — kun waan saayinsawaa dha. Kanaafuu, yeroo isin isa qo’attan, yaadadhaa, nuti yeroo hundumaa mata duree kamiyyuu keessatti isa hangafaa fi hundumaa isa taasifnu, gonkumaa saayinsii kan hin taane miti. Saayintistoonni ta’uu barbaadan kun, isa hangafaa saayinsota hundaa kan ta’e kana dagachuudhaan, saayinsii ala ta’aniiru.

TAM1897 D 63.2Wanti biraa kan mul’ifame jira; kunis saba addunyaa keessatti barumsaaf fakkeenya ta’an sadan keessatti mul’ifameera. Galmeen saba Macaafa Qulqulluu, saba Yihuudii, saba Waaqayyoo akka Macaafa Qulqulluu keessatti, ifatti warra Waaqayyoof tajaajiluuf yaadan hundaaf fakkeenyaafi madda barumsaati. Giriikiifi Roomaan, falaasama, ogbarruu, fi seera isaaniitiin, namoota Macaafa Qulqulluu hordofna jedhan keessaa hedduufi warra kaan hundaaf fakkeenyota.

TAM1897 D 63.3Amma, ummata Waaqayyoo keessaa nama mammaaksota addunyaa guutuu dubbate, akkasumas walaleessaa fi saayintistii addunyaa guutuu ta’e tokko akka ture argineerra. Faaruuwwan isaa kuma tokkoo fi shan, mammaaksonni isaa immoo kuma sadiitu ture. Achitti sammuu cimaa ni argitu; haa ta’u malee, inni hubannoo fi ogummaa akkasii wantoota kanneen hunda keessatti qabu sun, jireenya isaa keessatti, beekumsi akkasii hundi, beekumsi fayyinaa kan hunda to’atee, haqaadhaan madaallii hunda irratti qabatee hin jiraatin, namaafis ta’e nama keessatti gaarummaa kamiyyuu fiduuf guutummaatti humna dhabuu isaa agarsiiseera.

TAM1897 D 63.4Yeroo muraasa dura, Waaqayyo barsiisa saayinsii sana keessaa tokkollee nuuf akka hin fidne xiyyeeffannoo keessan nan harkise. Amma garuu, Waaqayyo seenaa jireenya nama sanaa erga inni Waaqayyo irraa garagalee booda ture nuuf akka fide xiyyeeffannoo keessan nan harkisa. Beekumsa kana hunda waliin ta’us, yeroo inni saayinsii fayyinaa dagate kufaatii guddaa inni raawwate seenaa isaa nuuf fideera. Yoos, Waaqayyo barumsa saayinsii inni barsiise hundumaa galmeessuu nuuf dhiisee, jireenya nama sanaa erga Waaqayyo irraa garagalee booda ture galmeessuun anaafi isiniif caalaatti barbaachisaa ta’ee maaliif ilaale? Sammuu namootaa keessatti, isa kamtu ilmaan namootaatiif caalaatti gatii qaba? Galmeen kufaatii, kufaatii guddaa, kan Solomoon raawwate, barsiisa saayinsii hundumaa kan Solomoon yoomiyyuu dubbate kitaaba keessa galchuun har’a ilmaan namootaaf qabsiisuu irra sanyii namaatiif caalaatti gatii qaba; sababni isaas kufaatii sana keessatti, beekumsi waan hundumaa kan beekumsa fayyina Waaqayyoo malee jiru, akkam guutummaatti bu’aa kan hin qabnee fi homaa dhabuu irra gad aanaa akka ta’e addunyaa guutuuf agarsiifameera.

TAM1897 D 63.5Fakkeenyi guddaan kan biraa warra Giriikii keessatti mul’ata. Sammuun uumamaa yaada sammuu warra Giriikii irra caalaa ol’aanaa, gadi fageenya qabu, fi guutuu ta’e gonkumaa argachuu hin danda’u. Kana keessatti guutummaan yaada sammuu namaa Waaqayyoo malee jiru agarsiifameera.

TAM1897 D 63.6Garuu kun isaaniif maal buuse? Gaaffiin isaa kanuma. Ogbarruun isaanii isaaniif maal buuse? Falaasamni isaanii isaaniif maal buuse? Aartiin isaanii isaaniif maal buuse? Amantiin isaanii isaaniif maal buuse? Falaasifni, filoosifiyaa — jaalala ogummaa jechuudha. Ogummaan sun maalii ture? — Gowwummaa guutuudha ture. Waaqayyo akkas jedha. Amantiin isaanii maali ture? — Durdurii waaqolii qofa ture. Aartiin isaanii maali ture? — Waaqayyo waaqeffannaa siidaa akka ture dubbata. Galmee sana ni yaadattuu?

TAM1897 D 63.7Dubbiin Waaqayyoo, akkuma Phaawulos siidaawwan sana gidduu deemaa aartii isaanii argee aartii isaanii dinqisiifate jedhee hin dubbatu. Lakki, akkas jedha: “akka magaalaan sun waaqota tolfamoodhaan guutamte argee akka malee gadde.” Yoos maali ture? — Waaqeffannaa siidaa.

TAM1897 D 63.8Haa ta’u malee, har’a illee dhiironni, dubartoonniifi ijoolleen, wantoota waan siidaa waaqeffannaa qofa turan irraa hafan fudhatanii, isa waaqeffatu, aartii jedhanii waamu, akkasumas irraa garagalchu. Sammuun isaanii irratti xiyyeeffata, kitaabota waa’ee isaa qopheessu, akkasumas manneen barumsaa biyyattii keessatti ni barsiisu, ni qo’atus. Garuu kana hunda irraa maaltu dhufa? Warra Giriikii mataa isaanii gidduutti maaltu irraa dhufe? Waan isaaniif godhe ni beektu. Irra deebi’uun na hin barbaachisu — ogbarruu, aartii, seera, falaasama, wantoota kana hunda. Roomaan falaasama ishee kan ofii isheetiin jalqabde caalaa Giriikii irraa waraabde, garuu ogbarruun ishee ni jira. Roomaanotaaf hoo maal goote? — Waan tokko tokko warra kaaniif goote, garuu yoo danda’ame, isaan warra kaan caalaa hammeessite. Akka ani hubadhetti, Giriik guutuutti, Giriikonni siidaa dubartii kan qotan kamiyyuu uffata sirrii uffachiisuuf kabaja gahaa dubartootaaf qabu turan. Dhiirri, dhugaa dha, yeroo hunda qullaa dha; garuu yeroo Xaaliyaanii geenyu kabajni sun ni bada, hundi isaaniis uffata homaatuu malee jiru. Yeroo baay’ee uffanni guutummaatti irraa ka’a; akkasumas, aartiin guutuu ta’e jedhamee har’a warra Roomaa deemanii achitti aartii baratan biratti waaqeffamu, siidaawwan dubartootaa uffata hin qabne qofa; kunis yeroo hojjetamu aartii miti; haa ta’u malee, sadarkaa aartii isa olaanaa irra ga’eera, bakka hundattis fakkeeffama, hir’inni isaa illee yeroo hundumaa fakkeeffama.

TAM1897 D 64.1Gaaffii tokko isin gaafachuu barbaada. Isin keessaa eenyutu miila namaa lama kan jilba irraa gadi argee beeka? Akkuman as dhaabadhetti, ulfaatinni qaama koo guutummaan isaa miila koo isa bitaa irra jira. Kun ulfaatina qaama koo guutummaatti madaala. Miilli koo inni mirgaa qubboota isaatiin lafa tuqee boqota. Maashoowwan miila koo isa mirgaa sirriitti akka warra bitaatti walsimu laata? — Lakki. Garuu sun hojii aartii dinqisiisaa dha. Garaagarummaan jiru kanuma qofa. Miilli lamaanuu sirriitti wal fakkaatu, garaagarummaa quncee rifeensa tokkoo illee itti argachuu hin dandeenyu. Kanaafuu, kun aartii akka hin taane ni argina. Waa’ee kanaa wanti jedhamu baay’eetu jira, garuu ani har’a galgala waa’ee aartii haasaa hin dhiheessu. Ani waa’ee gatii fayyinaa, fi faayidaa wantoota hundi isa malee qaban dubbachaan jira. Roomaan isa malee faayidaa maalii qabdi turte? — Yakkoon ishee ishee liqimse. Giriikiin isa malee faayidaa maalii qabdi turte? — Yakkoon ishee ishee liqimse.

TAM1897 D 65.1Kanaafuu, yeroo dhugaan kun sadarkaa sadiin addunyaa duratti akkasitti mirkanaa’u, yaaliin sammuu namaa guutummaatti yeroo onneen Waaqayyo irraa garagaltu gaarummaa kamiyyuu argachuuf humna akka hin qabne, Waaqayyo addunyaadhaaf maal gochuu danda’a yoo barumsi addunyaa sadan kun namoota hin barsiisne? Fakkeenyota akeekkachiisa cimaa sadan kana hunda ta’us, yoo isaan karaa sanaan hordofan, namootaaf maal gochuu danda’a? Waaqayyo fakkeenyota sadan kana kan galmeessise, yaaliin sammuu sadarkaa olaanaa irratti argamu dameewwan saayinsii, aartii fi ogbarruu hunda keessatti, yeroo namoonni fayyina Waaqayyoo fi saayinsii fayyinaa, kan inni garaa namootaatti kenne, dagatanitti, gaarummaa kamiyyuu namootaaf gochuuf, cubbuu irraa isaan ittisuuf, yookaan gara gaarummaa gosa kamiyyuu akka isaan geessuuf humna dhabuu isaa nu barsiisuufidha.

TAM1897 D 65.2Kanaafuu nan gaafadha: Gowwummaa Giriikii fi Roomaa fakkeessuu qabnaa? Waaqeffannaa siidaa isaaniitiin hawwatamnee, akka aartii ta’etti yaaduu qabnaa? Amantii isaanii, kan guutummaatti yakka guddaa ta’e, keessatti fedhii qabaachuu qabnaa? Durdurii waaqolii jechuu qofti gahaa miti; yakka guddaadha.

TAM1897 D 65.3Garuu namni tokko, ‘Barruuleen isaanii gatii guddaa hin qabuu?’ jedhee gaafata. Mee Waaqayyo ogbarruun sun gatii hammamii akka qabu akka yaade haa ilaallu. Yeroo inni afaan Giriikiitiin saayinsii fayyinaa addunyaa maratti beeksisaa turetti, Gooftaan barruu Giriikii addunyaa guutuu, akkasumas kan Roomaas duraa isaa ture. Haa ta’u malee, ogbarruu sana hunda keessaa himoota gaggabaaboo sadii qofa kanneen barruu kana saayinsii fayyinaa irratti kaa’uuf filataman argate. Isaan isiniif nan kenna. Isaan keessaa tokko Boqonnaa 17ffaa Kitaaba Hojii Ergamootaa keessatti argama. Barreessaa Giriikii Aratus jedhamu irraa waraabame, akkasis jedha. Ani caqasa 28ffaa irraa nan dubbisa. Phaawulos dubbachaa jira, akkasis jedha:—

TAM1897 D 65.4“beektonni keessan tokko tokko, ‘Nu ilmaan isaa ti’ jedhan”. Barreessaan Giriik tokko namni dhaloota Waaqayyoo akka ta’e dubbate. Gooftaan kana fudhatee, “Kun dhugaadha,” jedhe.

TAM1897 D 65.5Kan biraan kitaaba Qorontosii Isa Tokkoffaa boqonnaa kudha shanaffaa, caqasa soddoma sadaffaa keessa jira. Kutaan caqasichaa inni jalqabaa, “Hin gowwoomfaminaa” kan jedhudha. Kun jecha Gooftaa ti. Kutaan caqasichaa inni hafe barreessaa Giriikii Meenaandar jedhamu irraa kan fudhatameedha: “Hiriyaan hamaan amala gaarii balleessa.”

TAM1897 D 65.6Inni biraan Tiitoo, boqonnaa tokkoffaa caqasa kudha lamaffaa keessatti argama, kan Epimenides irraa fudhatames akkas jedha: “Warri Qareexi yeroo hunda sobdoota; bineensota hamoo dha; albaadheyyii dhibaaʼoo dha.”

TAM1897 D 65.7Kutaaleen barreeffamaa sadan kunniin waan Gooftaan addunyaa ogbarruu Giriikii guutuu keessaa filatee fudhachuufi deeggarsa isaa kennuuf malu qofa turan.

TAM1897 D 65.8Egaa, kanaafuu, kun waan namni kamiyyuu bu’aa argachuuf itti fayyadamuu danda’u hundi dha jedhee hin dubbadhu. Afaan Giriikii keessatti dhugaawwan seenaa gatii qaban ni jiru. Garuu Waaqayyo wantoota ilmaan namootaa hundaaf baay’ee gatii qaban barsiisa; inni qajeelummaa fi dhugaa bu’uura barsiisa, dhugaawwan hedduu addunyaatti dhiyeessuu qofa osoo hin taane. Wanti inni dirree ogbarruu Giriikii guutuu keessaa argate, kan akka bu’uuraalee nama qajeelchanitti faayidaa dhugaa yookaan qajeelummaatiif oolu, himoota sadan kana qofa ture: “Nu ilmaan isaa ti”; “Hiriyaan hamaan amala gaarii balleessa”; fi “Warri Qareexi yeroo hunda sobdoota”. Eenyutu kana caalaa waan karaa qajeelummaa fi dhugaa, qulqullummaa fi amanamummaa irratti isa fayyadu argachuu danda’a?

TAM1897 D 66.1Amma hin dagatinaa. Giriikonniifi Roomoonni saboota alagaa kan gad aanaa, salphifamoo, uffata ciccitaa uffataniifi wallaaloo turan miti; isaan warra gartuu olaanaa, kanneen qaroomaniifi sadarkaa barnootaa olaanaa qaban turan. Wanti isaan beekaniifi barsiisan sadarkaa olaanaa barsiisonni yeroo ammaa irra ga’uuf hawwan waan ta’eef, kun akkamitti haala biraatiin ta’uu danda’a? Julius Caesar namoota yeroo kamiyyuu jiraatan keessaa isa dandeettii olaanaa qaban keessaa tokko ture — ulfinaan namoota simachuu, sirna naamusaa, hubannoo miidhaginaafi akkaataa namootaa wajjin itti jiraatu waliigalaatiin. Garuu amalli isaa maali ture? Ibsi isaa inni of eeggannoo guddaa qabu, guutuu yookaan sirrii ta’uuf illee, maxxansaaf kan hin malle ture.

TAM1897 D 66.2Yeroo Gooftaan beekumsi hundi, barumsi gosa kamiiyyuu fayyina isaa malee guutummaatti bu’aa malee akka ta’e agarsiisu, sana booda irra deebi’ee nan jedha, wantootni inni addunyaa duratti baase kunniin karaa fudhatamuu hin qabne ta’uu isaa isaan hin barsiisne ta’ee, inni namootaaf maal gochuu danda’a? Yoo namoonni wantoota kanneeniin karaa sirrii akka fudhatan hin barsiifamne, saayinsiin Waaqayyoo isa olaanaa ta’uu isaa fi wanti inni beeku hundarra gaarii ta’uu isaa hin fudhanne ta’e, sana booda sanyiin namaa akkamitti balaa warra isaan dura turan hunda irra ga’e irraa akka oolu abdachuu danda’a?

TAM1897 D 66.3Saayinsiin fayyina Waaqayyoo wanta tokko kan namoonni duraan dursee beekuu qabaniidha; innis akka nu dursu, nu qajeelchu, nu madaalchisu, wantoota hunda keessatti fi waan hamaa hundumaa irratti akka nu qabatee nu tursiisuuf. Kunis kana hunda ni raawwata. Kun dhugaa eebbifamaadha. Kaleessa galgala dubbiseera, ammas irra deebi’ee nan dubbisa:—

TAM1897 D 66.4Ani qulqulloota hundaa gad taʼu iyyuu akka badhaadhummaa Kiristoos kan qoramee bira hin gaʼamne sana Namoota Ormaatti lallabuuf ayyaanni kun naa kennameera; akkasumas icciitiin bara dheeraaf Waaqa waan hunda uumeen dhokfamee ture kun maal akka taʼe ani namoota hundaaf akka ibsuuf. Efesoon 3:8, 9.

TAM1897 D 66.5Iccitiin Waaqayyoo sun maaliidha? — “Kiristoos, abdii ulfinaa isa isin keessa jiruu dha.” Kiristoos, humna Waaqayyoo fi ogummaa Waaqayyoo, wangeela, humna Waaqayyoo gara fayyinaatti geessu — sun iccitii Waaqayyooti; sun saayinsii fayyinaati. Sun dhugaa saayinsawaa, kan saayinsiiwwan kaan hundi itti giddugaleessa godhatanidha. Humna Waaqayyoo gara fayyinaatti geessu sun, namni hundi hammeenya of keessaa jiru irraa of ittisuuf qabaachuu qaba. Hama kan nama hunda keessatti dhalatu, beekumsa, barreeffama, aartii, amantii, fi waan addunyaan dhiheessuu dandeessu yookaan kanaan dura dhiheessuu danda’aa turte kamiyyuu osoo hin ilaalin, nama gara badiisaatti geessa, yoo inni humna Waaqayyoo isa baraaruu kan namaaf amantii Yesuus Kiristoosiin dhufu hin qabatin ta’e malee.

TAM1897 D 66.6Humna sana onnee keessa malee, saayinsiin Waaqayyo barsiise illee—barruu, aartii, amantii, fi waan warri waaqota tolfamoo waaqeffatan barsiisan hunda osoo dhiisnee—namni cubbuu akka hin hojjenne ittisuuf humna hin qabu. Sana malee, wantoota kanneen biroo hundumaa osoo jiranii, mallattoon hamaan nama keessa jiru hundinuu ni mul’ata. Kanaafidha humna Waaqayyoo isa baraaruu jedhamu ta’e: nama hamaa hundarraa ni baraara.

TAM1897 D 66.7Iccitiin Waaqayyoo, isa Kiristoos isin keessa jiru, abdii ulfinaa; Kiristoos humna Waaqayyoo fi ogummaa Waaqayyoo; Kiristoos isa fannoo irratti fannifame; sun qofti, waan hundumaa keessatti, hundumaa irratti, hundumaa keessatti, hundumaa keessa, amma fi bara baraan — sun saayinsii fayyinaa, saayinsota hundaa isa olaanaadha; isa saayinsota hunda dursu, hundumaa irra dursu, fi qo’annoo hundumaa keessatti qajeelchu. Akkasumaanis hunda biratti bara baraan haa ta’u.

TAM1897 D 66.8Sana booda Gooftaan Hafuura isaatiin gara ofiitti akkas haa nu harkisu; onneen humna sanaaf, hiriyummaa icciitii sanaatiif, Hafuura Waaqayyootiif akkas haa banamu, akka inni achitti Yesuus Kiristoos, ayyaana isaa fi gaarummaa isaa dhaabuuf. Akkuma nuti yeroo hundumaa onnee keenya isaaf banaa goonuu, isa malee eenyuyyuu hin taane, akkuma daraaraa aduuf banaa ta’uu, guutummaatti qajeelummaa isaa, humna isaa, fayyina isaa, araara isaa, dhugaa isaa, gammachuu isaa, bashannana isaa, nagaa isaa — O, jireenya isaa isa bara baraas ni arganna!