Ахы 7 — Аацҳара иаарласны аларҵәара
GSAM 126.1«Сара дызбеит жәҩанынтә илбаауаз даҽаӡәы амаалықь дук: аԥҭа дагәылакын, иханы ацәаҟәа кыдын, ихаҿы амра иеиԥшын, ишьапқәа амцатә шьаҟақәа иреиԥшын. Иара инапаҿы иаарту шәҟә хәыҷык иман; иарӷьа шьапы амшын иақәиргылт, иарма шьапы адгьыл иақәиргылт, иӷәӷәаны даԥхьеит, алым аныхәаауа еиԥш; даԥхьаны, быжьмаа рхәықәа рҳәаа рылгеит... Амаалықь амшынгьы адгьылгьы дгыланы, инапы жәҩан ахь ишьҭихит, жәҩангьы адгьылгьы амшыни зегьы ҟазҵаз, наӡаӡа зыԥсы ҭоу Анцәа ила ҭоуба иуит: «Аамҭа уаҳа ыҟалаӡом», — ҳәа. Аха абыжьбатәи амаалықь ибжьы ангауа амшқәа раан, иара ибыкь асра даналаго, Анцәа имаӡа инаӡоит, уи иԥааимбарцәа — имаҵзуҩцәа — ирзеиҳәахьаз еиԥш.»1
GSAM 126Амаалықь — ауаа рыла иҟоу амаҵзуҩцәеи рсимвол
GSAM 126.2Иахьатәи ҳԥенҵаҿы ишаҳҳәахьоу еиԥш, аевангелиа аларҵәара аус ауаа ирыдҵоуп, Иҳақәиҭугьы уи аус дшазылԥхало ақәыргәыӷра ҟаиҵеит «адунеи аҵыхәтәа» аҟанӡа.2 Убас, ари ацҳара зҭо амаалықь, адгьыл аҿы инхо ауаа ирзырҳәаша аԥыҭҳәаатә ацҳара исимволуп. Ацҳара инадуп ашәҟә «иаарту» аҟны, уи ԥыхьатәи иаку аман ҳәа аилкаауп. Ари амаҵзуҩцәа Анцәа рыхә ҳаракны ишьоит: урҭ рханы «ацәаҟәа» — Анцәа иаиқәшаҳаҭра адырга — ыҟоуп, дара Анцәа илуа алашара рыла ишәаны, зегьы ҟазҵаз Иреиҳаӡоу иавторитет ала ацҳара рҳәоит. Ара иҳәоу аԥыҭҳәаатә ацҳара ауп, ԥыхьатәи «мҳәырла иакыз», аха уажә «иаарту» ашәҟә аҟнытә иҳәау.
GSAM 127.1Иаалырԥшхьоу ахықәа рҿы ишаҳбахьоу еиԥш, Иҳақәиҭу 2300 мшы рҵыхәтәаҿы аҭҵааратә усӡбарахь инаго алашара рзылԥхазарц амш анирхит; адырга шьаҭала аилкаара шьҭыҵраны ишьҭан, ауаа рацәагьы имаҵзуҩцәаны ԥшаан; иара убас «алаҳаҵла иазку аҿырԥштә» еилкаахар акәызамҭагьы анирхит, усҟан арҵаҩцәа шьҭихын, урҭ рдәықәҵарала уи аҿырԥштә адунеи ирзырҳәарц. Убасҵәҟьа ихьааӡа ацҳара еиҳагьы идуз ааԥхьарахь иақәшәар акәыз амшгьы анирхит, уи наӡеит.
GSAM 127Актәи ацҳара иду ааԥхьара
GSAM 127.2Ари ацҳара иду ааԥхьара ҟалар акәыз амш азҵааразы аинтерес ду ыҟан. Ара ари ацҳара афбатәи абыкьи абыжьбатәи абыкьи рыбжьы аргара рыбжьан идырбоит, уи ишьаҭаҟны иҟоу Ашәҟәгьы, ацҳара ахаҭагьы, абас иҳәоит: «Абыжьбатәи амаалықь ибжьы ангауа амшқәа раан, иара ибыкь асра даналаго, Анцәа имаӡа инаӡоит, уи иԥааимбарцәа — имаҵзуҩцәа — ирзеиҳәахьаз еиԥш.» Ари ишаҳаҭуеит: ацҳараҿы иҳәоу амш абыжьбатәи абыкь абжьы аргара аҟанӡа инаӡоит.
GSAM 127Ааԥхьара иду амш
GSAM 127.3Абыжьбатәи амаалықь ибыкь данасуа, ҳаԥхьоит: «Анцәа иԥшьаныҳәарҭа жәҩан аҿы иаартын, уи иԥшьаныҳәарҭаҿы уи иаиқәшаҳаҭра аковчег убарҭан.»3 Адгьылтә иԥшьаныҳәарҭаҿы аковчег змаз ауада — Зегь реиҳа иԥшьоу аҭыԥ — шықәсык аҿы знык мацара иаартын; уи анықәрақәа рӡыҭразы, иԥшьаныҳәарҭа арыцқьаразы ашьҭыԥхӡара амш акәын. Аԥааимбаражәақәа ирҳәахьаз амш, ари арыцқьара аус Христос инапы ианыҟаҵа, 2300 мшы рҵыхәтәаҿы иҟалар акәын.4 Иҳәоупгьы, абыжьбатәи амаалықь ибыкь данасуа, жәҩантә ааԥхьарақәа рҳәоит: ԥсхьоу рыӡбареи рзы амш ааит.5
GSAM 128.1Аян 10 ицәырнаго аԥааимбаражәатә символ ацҳара «ааԥхьара дула», аҵыхәтәаҿы «алым аныхәаауа еиԥш», ишьҭаларц аҳәоит. Ацҳара иду ааԥхьара афбатәи абыкь абжьы аҵыхәтәа аҟынтә аԥшьаныҳәарҭа арыцқьарахь инаго 2300 мшы рҵыхәтәаанӡа иазҳауан. Актәи абыкьқәа ԥшьба готцәа, вандалцәа, гуннцәа реибашьрақәа рыла анаӡара роуит; урҭ Рим мраҭашәаратәи аимпериа ахәҭақәа жәаба, мамзаргьы аҳрақәа жәаба, рыла еихшарҵеит.
GSAM 128Ахәбатәи абыкь
GSAM 128.2Ахәбатәи абыкь Мухаммедтә динҵасра, агхақәа рԥҭа ацны, аҷыдарала «хәымз» ҳәа изышьҭоу, мамзаргьы «дара ирхагылаз аҳ даныроу» аҟынтә 150 шықәса зҵозамҭа, аанарԥшуеит. 1299 шықәса ииуль 27 рзы Оҭман, Османтәи аимпериа ашьаҭаркҩы, Никомедиа аҵакыра иҭалеит. Уи амш аҟынтә Османтәи мчқәа Рим мрагыларатәи аимпериа иаҿагыланы «иргәаҟуан», 1449 шықәса ииуль 27 аҟанӡа, 150 шықәса рыҩныҵҟа. Уи амш аҽны Туркцәа Константинополь иаҿагыланы иааит, агаԥырқәа рхархәарала; акалаакь дук аҟынтә, 60 бык рыла инагаӡоз ҳәа Гиббон иҳәаз, ахаҳә дуқәа Константинополь аҭӡқәа рахь ирхысуан.
GSAM 128Афбатәи абыкь аҵыхәтәа
GSAM 128.3Ари амчра амшқәа раан Џьон Палеологус, ԥхьаҟа иҭҵааҩцәа рҳәамҭала аҵыхәтәа грек император, иԥсит. Константин Декозес аҳратә ҭыԥ закәанла аҭынха иакын, аха Туркцәа рсулҭан Амураҭ изырбоз ашәарақәа ирыхҟьаны, аҳрахь дцарц азы Амураҭ дҵааит. Ари аус аҳра Туркцәа ирыҭынхартә еиԥш акәын. Дук мҵыкәа Османтәи мчқәа Константинопольи Рим мрагыларатәи аимпериеи рнапаҿы иааргеит. Убас дара (политикала) «иршьит» уи аимпериа, уаанӡа дара «иргәаҟуаз», нас уи «иршьыр» акәын «сааҭк, мшык, амзаки, шықәсык» рыҵәахрала.
GSAM 129.1Ари аԥыҭҳәаатә мшысҵараны ианаҳхәа, мшык шықәсык иаанаго ҳәа, ишахәҭо мшысқәак ыҟаӡозеи? Шықәсык 360 мшы, амза 30 мшы, мшыкгьы шықәсык ауп; зегьы 391 мшы, мамзаргьы 391 шықәса. Сааҭк мшык 24-тәи ахәҭа ауп; символла уи амза абжа, мамзаргьы 15 мшы, иаанагоит. Убас Мухаммедтә динҵасра Рим мрагыларатәи атәылақәа рҿы ихьыԥшымны иҟалаз амчра 391 шықәсаи 15 мши иакәхоит. Ари 1449 шықәса ииуль 27 иазҵаны, 1840 шықәса август 11 ҳадырнагоит, Туркцәа рхьыԥшымра аҵыхәтәа, афбатәи абыкь аҵаҟа ишаарԥшу еиԥш.
GSAM 129Доктор Џьозаиа Литч Османтәи аимпериа анкаҳаӡо аԥааимбаражәақәа рыла иҳәаит
GSAM 129.21838 шықәса рзы Филадельфиа, Пенсильваниа иҟоу доктор Џьозаиа Литч Уильиам Миллер ицәыргахьаз аҵабырг дақәшәаны, ацҳара еиҳагьы аларҵәаразы аус аҿы дҽырҵеит. Иара Аян азы абыкьқәа быжьба рызҵааразы астатиақәа ҟаиҵеит. Иара гәыҩбарада афбатәи абыкь 1840 шықәса август 11 рзы абжьы аргара иаҟәҵуеит, Османтәи амчрагьы икаҳаӡоит ҳәа иҳәеит; уи мшык аԥыҭҳәаатә символ аҿы шықәсык иаанагоит ҳәа иаилнаркааит.
GSAM 129.3Аишьцәа рымаҷҩык, уи азҵааразы уи иеиԥш агәра зыргозгьы, уи аилаӡаразы ашәарала рҵәыуон, «уи ииашамзар» ҳәа. Аха уи игәы мырӡит, Туркцәа рызҵааразы ихатәы гәеԥшра аларҵәаразы илшоз зегьы ҟаҵаны ԥхьаҟа дцеит. Ажурналқәа уи иҟаиҵаз гәыӷрақәа рсахьа уаҩы зегьы ирзырҳәеит. Адинхаҵара змамыз ауаа рклубқәа азҵааразы еимырсып, ирҳәон: «Ари ауаҩы иҽазышәоит; ари аус иара ишиҳәаз еиԥш иҟалозар, уи гәыҩбарада ишьақәнарӷәӷәоит иара ииҳәоз: аԥааимбаражәаҿы мшык шықәсык иаанагоит, 2300 мшы 2300 шықәса роуп, урҭ 1844 шықәса рзы ихыркәшоит.»
GSAM 130.1Доктор Литч илекциа аҭыжьра ауаа зегьы ргәы рызҿыхеит, ауаа зқьҩылагьы Египет апаша Мехемет Алилеи Туркцәа рсулҭанлеи рыбжьан ицәырнагаз ауаҭәақәа рхыркәшара ахылаԥшрахь ааԥхьара рыҭан. Шәҩыла ирҳәон: «Ари аус доктор ишиҳәаз еиԥш ихыркәшозар, уи аԥыҭҳәаатә мшысқәа рызҵааразы “шықәсык-мшы” апринцип шьақәнарӷәӷәоит, ҳарагьы Адвентистцәа ҳҟалоит.»
GSAM 130Туркцәа рсулҭани Египет апашеи реибашьра
GSAM 130.21840 шықәса аԥхьарахь шықәсыкқәак рыҩныҵҟа, асулҭан Мехемет Али, Египет апаша, иҿагыланы аимада ду дҭагылан. 1838 шықәса рзы асулҭани Египеттәи ивассали рыбжьан иҟаз еиҿагылара атәыла анҭыҵтәи ацҳаражәҳәаҩцәа рныррала иаамҭала иаанкылан. Аха 1839 шықәса рзы аимадра налагеит, асулҭан иармиа ԥыхәхеит, ифлотгьы Мехемет инапаҿы ирыманы Египетҟа иааргеит. Асулҭан дыцәыӡит: август азы иара иман фрегатқәа хԥаки аԥхьатәиқәа ҩбагьы мацара, ԥыҭрак аҟара зеиԥшы иду Туркцәа рфлот знымхоз. Ари флот Мехемет аиҭареи, асулҭан изархынҳәреи категорикала мап рцәикит; иара иҳәеит, амчқәа уи иааԥырц рҽазырхәар, уи ибылуеит ҳәа. 1840 шықәса рзы Англиеи, Русиеи, Австриаи, Пруссиеи рҽалагаланы азҵааразы ахыркәшара ҟарҵарцы рыӡба, избанзар аӡәгьы Мехемет иԥырхагамхазҭгьы, иаарласны асулҭан аҳратә ҭыԥ инапаҿы ишааиуаз еилкаан.
GSAM 131Аидгылаз амчқәа рҽалагалара
GSAM 131.1«Асулҭан аидгылаз амчқәа рҽалагалара идикылеит, усҟан азҵааразы ихатәы мчра рнапаҿы ириҭон. Лондон аҿы аконференциа рыман, шеиҳк Еффенди Беи Ликгис Османтәи аимпериа азинмчы наӡа змаз ахаҭарнак иҳасабала дрыҵагылан. Аультиматум ҟарҵеит: асулҭан Египет аҳра ахылҵра зуа, Суецтәи аҟәҵәа аҟынтә Тибериадатәи аӡиа аҟанӡа иҟоу Сириа ахәҭа, Акргьы, апаша ԥсраанӡа, ииҭоит; апаша усҟан инапы зҵакыз асулҭан аҵакырақәа зегьы, иарҭоз аҵакырақәа рыда, ҭацәны ишнижьша, Османтәи афлотгьы ахынҳәра. Иара ари идимкылар, амчқәа ԥшьба рхатәы напала уи рҽырҭон.»
GSAM 131.2«Аныԥшӡарала, аультиматум Мехемет Али инапаҿы ианырга, азҵааразы ԥхьаҟа асулҭан ихатәы мчра ыҟомызт, уи иусқәа рныҟәарагьы уи амш аҟынтә ҳәаанырцәтәи амчқәа рнапаҿы иҟалон.»
GSAM 131Аԥааимбаражәа анаӡара — Туркцәа рхьыԥшымра аҵыхәтәа
GSAM 131.3«Асулҭан Рифат Беи аҳәынҭқарратә ԥароход ала Александриеиҟа дишьҭит, аультиматум апаша ирзырҳәарц. Уи инапаҿы иргеит, 1840 шықәса август 11 рзы уи идикылеит! Уи амш аҽны асулҭан амчқәа ԥшьба рцҳаражәҳәаҩцәа рахь ашәҟәки ишьҭит, апаша иақәымшәар иҟарҵаша дҵааны; дара аҭак ҟарҵеит, уи зырхәышьҭыраз зегьы ҟарҵахьоу, насгьы иҟалар зылшоз иарбан хҭыскгьы дацәшәар шихәҭамыз ҳәа. Ари амш 391 шықәсаи 15 мши Османтәи амчра иақәнаго аҿиараамҭа наӡеит; асулҭан ихьыԥшымра? — Иҟаӡомызт!»6
GSAM 132.1Уи амш аҟынтә уажәҟара асулҭан амчқәа рԥҟарала дныҟәароуп, иаҳра хәҭа-хәҭала еихшаны дара рхатә усқәа рзын иргоит ҳәа дныԥшроуп.
GSAM 132Аԥааимбаражәа анаӡара ауаа ргәы рызҿыхеит
GSAM 132.2Аԥааимбаражәа ари аҟәраҵәыӷра ауаа ргәалаҟара иаҳа иӷәӷәеит. Инаӡахьоуи уажә инаӡои аԥааимбаражәақәа рызҵааразы ауаа аԥхьара ишьҭнаҵеит. Доктор Литч иҳәеит: 1840 шықәса август 11 инақәырԥшны мызқәак рышҟа, зегь ирдыруаз, адинхаҵара змамыз зқьҩык инареиҳаны (урҭ рахьтә шьоукы рклубқәа рнапхгаҩцәа ракәын), ашәҟәқәа рыла ирҳәеит Библиа иаҿагыланы аимадақәа рылгахьаны уи Анцәа ицәыргапҵа ҳәа идикылеит ҳәа. Ари адинхаҵара змамыз ауаа рымаҷҩык Анцәа иахь ргәы аҽанырҵеит, урҭыҟәнтә хәыҷыкгьы Христос аҩынтә раан иаара иазку амҵысра ду аҿы аԥхьара ҟарҵоз рҟалеит. Шьоукы доктор Литч ирҳәон: «Ҳара иаҳҳәон, аԥааимбаражәақәа аазырԥшуа ауаа урҭ рынаӡара шьақәнарӷәӷәарц азы аҭоурых ихәаԥиу адаҟьақәа рҿы иану аагоит ҳәа; аха абри аус аҿы зыԥсы ҭоу афактқәа ҳаблақәа рҿаԥхьа иҳабоит.»
GSAM 132.3Афбатәи абыкь аҵыхәтәаан Христос иаара иазку ацҳара «ааԥхьара дула» ишалагаз аилкааразы, ари ацҳараҿы аус зуаз аӡәы исзеиҳәаз акы сҳәоит.
GSAM 132.41840 шықәса рзы Е. С. Уильямс, Рочестер, Ниу-Иорк, ақьалақәеи аԥшқьаҵареи зуаҩны, ацҳара идикылеит, аизара ахадацәа Миллереи Ҳаимзи Рочестерҟа иаарц, ақалақь ауаа рацәа ирзырҳәарц, дрыԥхьеит. Дара аҭак ҟарҵеит: ауаа рзын аҭаӡарҭа ду ҭахоит, аха уи азы аԥара рмаӡоуп. Иара иҳәеит: «Сара исымоуп ақьала гьежь, уи адиаметр 120 фут ауп. Сара иаасигеит, ираазыргеит, ауаа рзын иаскьоит, акыдгьы шәымҭа. Шәааи, ацҳара шәҳәала.» «Дара иааит, — исеиҳәеит иара, — ақьала иаауаз ауаа рыбжагьы рызхомызт; усҟан 40 футтәи акрышәымҵәык салады, ақьала 160 x 120 фут аҟара иҟалеит. Ари ақьала мшыхҭала ауаа рыла иҭәын, шәҩылагьы анҭыҵ еихсыҩны игылан, зегьы ажәа раҳарц даара ирҭахын.»
GSAM 133Ацҳара зырҳәауа ауаа шәҩыла
GSAM 133.1Аинтерес иаҳа-иаҳа ианазҳауаз, ақьала дуқәа рхархәара ҟалеит, аԥхынразы абна хәыҷқәа рҿы адинтә еизарақәа ҟарҵон. Аӡын амзақәа раан ауахәама дуқәеи ауада дуқәеи рхархәара ҟарҵон, урҭ зегьы ауаа рыла иҭәын. Миллер 1840 шықәса аԥхьарахь ацҳара аниҳәоз «ицхраауаз маҷҩык рыда имацара» иеиԥш акәым, уажә иара ихаҭа иҿаҵоз 300 раҟара иаиылан, 2300 мшы рҵыхәтәа ргәаладыршәо, ааԥхьара рҳәон: «Аамҭа уаҳа ыҟалаӡом», иара убас «Иара иӡбара асааҭ ааит». Убас ҳбоит: Иҳақәиҭу амш аныргәаиҭ, ацҳара адунеи зегьы иаланарҵәарц, уи иажәа инаӡеит, ауаа миллионқәа ааԥхьара раҳарц ргәы рызҿыхеит.
GSAM 133.2Америкатәи амҵысраҿы иҟалаз егьырҭ атәылақәа рҿгьы иҟалеит. 1840 шықәса аҟынтә, ауаа маҷҩык ржурналқәа рыларҵәо акәым, иаара-иаара аӡәырҩы раԥхьагыла иааит, ааԥхьара рҳәоит. Англиаҿы, Англиатәи ауахәама мацараҿы, амаҵзуҩцәа 700 ацҳара рҳәон, уи аус зуаз жәҩыла ауаа рыда. Адгьыл аҿы ахадара змаз атәылақәа 20 инареиҳаны, ацҳара ус шьоукы агәрагара дула иҳәауа иҟан, зыԥшуа аӡәыгьы иҳәон: «Ари ауаа ргәы иаҵәаӡа аус руа роуп.»