Ахы 23 — Агәабзиара ахьчара аусбарҭақәа
GSAM 358.1«Сгәы ззыбылуа, уԥсы шеиӷьхо еиԥш, зегьы рҿы уусқәа маншәаланы иҟаларц, угәабзиарагьы бзиазарц сҭахуп.»1
GSAM 358.21863 шықәса рашәара 6, асабшаҽны, аизара еиҳабы Уаити иԥҳәыси Мишигантәи Отсего ақалақь аҿы аизара еиҳабацәа Корнелли Лоуренси еиҿыркааз ақьалаҿы адинтә еизара рыҽаладырхәит. Убра миссис Уаит абара лоуит, уи агәабзиара иазку ареформа азҵааразы амҩа лзаанартит. Усҟантәи аамышьҭан «Ахҳәааи ацҳараҳәаҩи» аҿы агәабзиареи агәабзиара азы ихәарҭоу аԥсҭазаашьеи рызку астатиақәа кьыԥхьуан, ларагьы агәабзиара иазкны илзаатыз аҩра далагеит. Уи ахәҭақәа «Ашаҳаҭра» № 11 аҿгьы, «Ишԥанхалатәу» захьӡу аусумҭагьы рҿы ицәырган.
GSAM 358.3Агәабзиара азы ихәарҭоу аԥсҭазаашьеи уи ацәеижь, ахшыҩ, адоуҳа рырҿиара ишаҿҳәоуи иазку азҵаатәы ауаа рҿаԥхьа ҷыдала иқәыргылан. 1864 шықәса жьҭаара 25 рзы иҭыҵыз «Ахҳәааи ацҳараҳәаҩи» аҿы аизара еиҳабы Џь. Н. Ендриус ари азҵаатәы азы абарҭ аҵакы ду змаз абжьгарақәа ҟаиҵеит:—
GSAM 358Џь. Н. Ендриус агәабзиара азы ихәарҭоу аԥсҭазаашьазы
GSAM 358.4«Агәабзиара бзиа азы зҵакы дууқәа рахь иатәуп ааха узҭо афатәы зегьы аанразыжьра, насгьы абжьгара бзиеи Анцәа иҿаԥхьа зхы цқьоу аламыси рныррала аҽынкыларатә ԥсҭазаара амҩасра. Ҳцәеижьқәа Ацқьа Доуҳа иуахәамоуп. Ҳадоуҳа рыла еиԥш ҳцәеижьқәа рылагьы иара ииашаҵәҟьоу аҳаракы иҭаҳҵаларц азы, шаҟа иаҭахузеи ҳцәеижь амчқәа зегьы ибзианы иҳамазар! Иҭабуп Анцәа, ари азҵаатәы уажәшьҭа ҳуаа рҿаԥхьа ҷыдала ишықәыргылоу азы. Агәабзиареи амчи ҳара ҳзы зыхә ҳаракуқәа ируакуп, ауадарақәа раан иҟало аус дуқәа збараны иҟоу рзы дара аҵакы еиҳагьы идууп».
GSAM 359.1Абиблиатә гигиенеи ахристиантә аҽынкылареи рызку азҵаатәы «Ахҳәааи ацҳараҳәаҩи» адаҟьақәа рҿы адагьы, ҳдинмаҵзуҩцәа рылагьы ауаа ирыладырҵәон.
GSAM 359.21866 шықәса лаҵара 20 рзы Аконференциа хада аҿы миссис Уаит лыла абарҭ амҩақәҵарақәа ҳаҭан (убарҭ «Ашаҳаҭра» № 11 аҿгьы иуԥылоит):—
GSAM 359Агәабзиара ахьчара аусбарҭа аԥҵара аҭахуп
GSAM 359.3«Сара исыдырбеит ачымазцәа рзы, насгьы ачымазарақәа рҽырцәыхьчарц азы рыцәеижь шеиҷаҳалатәу зҵара зҭахыу рзы ҩнык аԥаҳҵар шҳахәҭо....
GSAM 359.4«Ихаҵамҵуа ачымазарақәа ибзианы рыхәышәтра иазку, асабша азгәазҭо аҳақьымцәа напхгара зырҭо аусбарҭа ахь ианаало, дара аҵабырг анырра иаҵалоит. Ҳуааи иашаҵәҟьоу ҳхаҵареи анреилыркаалак, дара ргәамԥхарақәа риааиуеит, абзиагьы ргәалашәараҿы аанхоит. Абри еиԥш аҵабырг анырра ианаҵалалак, шьоукы рцәеижь ачымазара аҟынтә аԥсшьара заҵәык ракәхом изырҭо; рыгәнаҳақәа рыла ичмазаҩу рыԥсқәа рзы зырыхәышәто ахәшәгьы рԥшаауа иҟалоит.
GSAM 359Аҵыхәтәақәа заа рҳәамҭа
GSAM 359.5«Ачмазаҩцәа аҟәышра зцу ахәышәтрала ргәабзиара анеиӷьхо, аԥсҭазаарагьы анеигәырӷьо иалаго, ргәабзиара аиҭашьақәыргылараҿы ицхрааз рахь агәра ганы иҟалоит. Ргәы иҭәуеит аҭабуп ҳәа аҳәареи, аҵабырг аҭәа бзиа еиҳагьы ирласны уаҟа аҭыԥ аиуеит; шьоукы рҿы уи рҿырҳауеит, изҳауеит, Анцәа ихьыӡ-аԥша азы ашәыргьы аанагалоит. Абарҭ еиԥш зыхә дуу ԥсык аиқәырхара ари аҩыза аусбарҭа аԥҵаразы иаҭаххо амазара зегьы раасҭа еиҳаны ахә амазаалоит....
GSAM 359.6«Шьоукы ргәабзиара шьҭыхны, ма даарагьы еиӷьханы иаӷыло, урҭ ҳхаҵара аҭыԥҿыцқәа рҿы алаҵәаразы амҩаны иҟалоит, аҵабырг абираҟгьы шьҭырхуеит уаҟа, ауаа ргәаҵаҿы иҟаз агәамԥхарақәа ргәабзиара аиӷьтәразы ҳуаа рыҟны ҟаларала заа ирыламӷахызҭгьы, ҳнеира зылмыршахоз».
GSAM 360.1Иеизаз ҳуаа рҽеиқәшаҳаҭны рыбжьала ирыдыркылеит, излауа ала иаарласны Батл-Крик ақалақь аҿгьы ма уи ааигәарагьы агәабзиара ахьчара аусбарҭа аартра, уи ахәышәтәратә напхгара аҳақьым Ҳ. С. Леи инапхгараҿы иҟаларц. Иара уаанӡатәи имедицинатә ҵара инаҷыданы, шықәсык инареиҳаны Мрагыларатәи ахәҭаҿы иҟоу аӡыла ахәышәтырҭак аҿы ачымазарақәа аӡыла рыхәышәтра амҩақәа рҵара далахәын.
GSAM 360Асанатори азы адгьылхәҭа аахәан
GSAM 360.2Усҟан ари аҩыза аусбарҭа аԥҵара ус дуны иубарҭан; уи аҵыхәтәа азы агәышьҭыхра узҭо ашаҳаҭра иҟамлазҭгьы, аус алагара маҷк инахаргахар алшон. Аха ақәхара ацынхәрас, аконференциа ахыркәшара анаҩсан, мышқәак ракәӡан иахҵыз, Мраҭашәаратәи Батл-Крик аҿы аӡбаҩы Греивз иԥшӡаҩны згылаз, аа акр адгьыл ацны, идуӡӡаз инхарҭа аахәан. Ари ахыбра иавагыланы, аҽыкәабарҭақәа рзы аихагылақәа ҩба змаз ахыбра ацҵа иаразнак иргылан. Абри ахыбрақәа рҿы Агәабзиара иазку ареформа аинститут аартын.
GSAM 360.31866 шықәса рашәара 19 рзы иҭыҵыз «Ахҳәааи ацҳараҳәаҩи» аҿы ари аусбарҭа акциақәа рахь ахалархәра азхьазыршуаз раԥхьатәи азеиԥш ааԥхьара ықәыргылан. Агазеҭ уи аномер аҿы иазгәаҭан Мишигантәи Батл-Крик аҿтәи, насгьы Ниу-Иорк аштат аҿы иҟоу Олкотт аҿтәи ауахәамақәа акциақәа рахь $2,625 рыла рҽшырҭагалаз, мамзаргьы акциақәа 105, руак $25 ахәны. Мишиган аштат аҿы агәабзиара ахьчара аусбарҭақәа рнапхгаразы аилазаара аԥҵара алзыршоз азеиԥш закәан шыҟамыз азы, аиуристтә шьаҭа аҭара алыршаханӡа, ари амазара ԥыҭрак агәрагара ала ирыдызкылаз ауаа рнапахьы иҟан.
GSAM 360Агәабзиара иазку ажурнал аҭыжьра иалагеит
GSAM 360.4Нанҳәа 1 рзы напхгара азҭоз агәабзиара иазку амзатәи ажурнал аҭыжьрагьы иаладыргеит; уи ацәа ацны, 16 даҟьа аман, журналк аҳасабала еиҿыркаан. Уи «Агәабзиара ареформатор» ахьӡырҵеит. Ари ажурнал «Агәабзиара бзиа» ҳәа ахьӡны уажәгьы иҭыҵуеит, уажәшьҭа адунеиаҿы агәабзиара иазку ажурналқәа ирхагылоуп. Ари ажурнал агәабзиареи аҽынкылареи рпринципқәа рызҳәан адагьы, агәабзиара ахьчара аусбарҭа ауаа рыладырҵәон. Уи 1866 шықәса цәыббра 5 рзы ачымазцәеи уаҟа инхо афатәы зырҭоз асасцәеи рзы аартра аофициалла иазгәарҭеит. Ус, ари азҵаатәы ҳуаа рҿаԥхьа раԥхьатәи аарԥшра инадыркны ԥшьымз инҭагӡаргьы, аусбарҭа аахәахьан, иаҭахыз ала еиҿыркаахьан, аусгьы ауан; акциақәа рахь $11,000 рыла рҽырҭагалахьан, уи аиҳараагьы шьҭа иршәахьан.
GSAM 361Амедицинатә еилазаара аԥҵан
GSAM 361.11866-67 шықәса аӡын Мишиган азакәанԥҵаратә орган азакәан аднакылеит, уи агәабзиара ахьчара аусбарҭа напхгара азҭоз аилазаара аԥҵара алнаршон. 1867 шықәса лаҵара 17 рзы уи ашьаҿа ҟаҵан, аилазаара аԥҟарақәа рыдыркылеит, адгьыли ахыбрақәа, насгьы амазара ытҟәқәа зегьы иалхыз ахылаԥшыҩцәа ирыҭан. Уи арыцхәаӡа акциақәа рахь рҽҭаҩра азеиԥш ахәԥса $26,100 ыҟан; урҭ рахьтә $18,264.87 шьҭа иршәахьан. Аусбарҭаҿы иҟан зус ибзианы издыруаз аҳақьымцәеи ацхрааҩцәеи ргәыԥ, ахыбрақәагьы ачымазцәа рыла иҭәыртә еиԥш иҟан. Дара рахьтә шьоукы шьҭа ҳхаҵара рыдыркылахьан, аусбарҭа ахь ианааз нахыс ҳара ҳуацәеи аҵабырги еилыркааны.
GSAM 361Агәабзиара азы ихәарҭоу амаҭәа
GSAM 361.2Аамҭақәа зегьы рҿгьы, атәылақәа зегьы рҿгьы, аԥсабаратә гәы адунеиа анырра иаҵалоит, уи аԥсҭазааратә ԥагьареи, аҟәыӷадареи, амодақәеи рыцны. Ҳтәылаҿы 1863 шықәса, агәабзиареи амаҭәеи рызҵаатәы миссис Уаит ианлыдырба, уи аҟынтә иацәҳәамызт. Уи иубарҭоуп усҟан имоданы иҟалаз агәыргьылқәа зҵоу амаҭәа аԥҳәса ишашьҭанеиуаз ала; урҭ агәыргьылқәа ршәагаа иахырҟьаны, дара аӡәырҩы ахы ҵаҟа иазырхоу аҳауатә шар иҭаланы иныҟәоушәа иубарҭан. Уи ааигәара амаҭәаҿы иҿыцыз ҩ-еихшамҭа ҵыхәакгьы иналаргалеит, урҭ рзы ирацәаны ахцәажәон. Убарҭ рызкны иаазыркьаҿны рҳәамҭа, иҟалап уи аԥхьаҩ иицхраар, миссис Уаит амаҭәа азҵаатәы азы илҭаз ашаҳаҭра еиӷьны еиликаарц; уи «Ауахәама азы ашаҳаҭрақәа» № 10 аҿы иуԥылоит.
GSAM 362Амаҭәаҿы еиҟарамра ҵыхәақәа ахара рыдҵоуп
GSAM 362.1Раԥхьатәи еиҟарамра амаҭәа шьапахьы иҵыхәу иҵхны иҟәашьуа ахәҭа аманы аныҟарҵоз акәын; уи зшьыжьыз лгәаԥхара инақәыршәаны, 10 диуим инадыркны иардк абжа, ма уи инареиҳаны иауӡан. Иара лассы-лассы адгьыл иалаҵәыҵәон, ахацәа уи «амҩақәа зрыцқьо» ҳәа иашьҭан. Аиҟарамра аҩбатәы акәзар, уи абри иацәҿыз акәын: амаҭәа ахацәа рмаҭәа еиԥш иҟаҵоуп ҳәа ианыҳәатәызын. Ари амода мисс Блумер ишьҭанеиуаз иалыԥхны ироуит, уи иахырҟьаны «Блумер лмаҭәа» ҳәа иашьҭан. Аҵыхәтәахь «Америкатәи амаҭәа» ҳәа ахьӡ рыԥсахит. Ари амаҭәа иадгылаз ауаа аҭыԥқәа рыԥсахуа аизарақәа мҩаргон, ҳаиҳәшьақәа аӡәырҩы уи рҽалдырхәырц рҭахын. Шьоукы уи рҽалдырхәитгьы.
GSAM 362Амаҭәа азҵаатәы азы ашаҳаҭра
GSAM 362.2Амаҭәа азҵаатәы азы миссис Уаит илдырбаз инамаданы, «Ашаҳаҭра» № 11 аҟынтә абзацқәак аазгоит:—
GSAM 362.3«Анцәа изиашоу ауаа адунеиа алашарагьы адгьыл аџьыкагьы роуп, дара рнырра зыхә дуу ус акәны ишыҟоу еснагь иргәалашәалароуп. Ишаамҭам иауӡоу амаҭәа ишьаҭам иаакьаҿу амаҭәа ала ирыԥсахыр, дара рнырра аиҳара идырӡуеит. Ихаҵамҵуа, дара ирыцхраар, Анцәа Исыс иахь ргарагьы рҽазыркыр зыхәҭо ауаа, уи ргәы ԥнажәоит. Ааԥҳәса рмаҭәа агәабзиара азы ихәарҭоу аныҟарҵалалак, абара заҭәоу иргәаԥхом ҳәа иҟарҵартә еиԥш иҟоу аԥсахрақәа ҟамҵакәа, ирацәаны аиӷьтәрақәа ҟарҵар рылшароуп.
GSAM 362Иԥсаху амаҭәа
GSAM 362.4«Ацәеижь корсетқәеи акит аҟәыҟқәа рыла маҷкгьы еиҭаҟәырӡны ианкыламызароуп. Амаҭәа даара ихақәиҭны иҟазароуп, аԥшыԥқәеи агәи ибзианы аус руларц азы. Амаҭәа ашьапымаҭәа ҳаракы ахахьы маҷк иацәырган иҵазароуп, аха напыла иҳаратымҵакәа, ашьаҭауаа рымҩеи амҩадуги рҿы иҟоу аҟьашь ирхьымӡартә иаакьаҿзароуп. Уи аасҭа иаакьаҿу амаҭәагьы аԥҳәса рыҩнытә усқәа аныҟарҵалалак, еиҳараӡак адәахьы еиҵам-еиҳаам аус зулар акәхо рзы, иашоу, иманшәалоу, агәабзиара азы ихәарҭоу маҭәаны иҟалоит.
GSAM 363Ацәеижь зегьы еиҟара маҭәала иҽеилаҳәазароуп
GSAM 363.1«Амаҭәа шаҟа иаузаалакгьы, рышьапқәа маҭәала иҽеилаҳәазароуп, ахацәа рышьапқәа еиԥш. Уи ҟаҵахар алшароуп аҵакәаԥ зҵоу ашьтан рыла, ашьапхыркәыц иакәшаны агәырҟа ала игәылкыланы, мамзаргьы иҭбааны иҟаҵаны, аҵаҟа маҷ-маҷ иҿыҷҷо; урҭ ашьапымаҭәа иақәшәартә иауӡазароуп. Абри еиԥш иҽеилаҳәоу ашьапқәа рыхәҭақәагьы рышьапхыркәыцқәагьы аҳауа аҵысра аҟынтә ихьчоуп. Ашьапқәеи рыхәҭқәеи аԥхарра зҵоу амаҭәа ршәаны иманшәаланы иҟазар, ашьа ацара еиҟарахоит, ашьагьы ицқьаны, ибзианы инхоит, избанзар уи ихьшәашәалом, насгьы ацәеижь зегьы иалоу амҩа ԥсабаратәыла ацара иаԥырхагам».
GSAM 363.2Ари амаҭәа аура идырбан, иҵыхәу ахәҭа змаҭәа аҵашьахьы иацуи Америкатәи амаҭәеи рыбжьагәҭатәы иашьашәырхәалоу шәагааны. Иҳәамызт аӡәы уи ишәҵароуп ҳәа; иҳәаз рнырра ԥырҟо, дара ирыцхраар зыхәҭо ргәы зырԥжәо мҩа анымныҟәароуп ҳәа акәын. Иҳәамызт дара рышьапхыркәыцқәа абраҟа ишҳәоу еиԥшҵәҟьа иҽеиладырҳәалароуп ҳәа, аха абри амҩалагьы иҟаҵахар алшон ҳәа акәын. Уи ахықәкы даҽакалагьы инагӡахар, иауӡоу аҵатә маҭәеи еиҳәоу ашьапхыркәыцмаҭәеи рыла еиԥш, уи ари ашаҳаҭра инақәыршәаныҵәҟьа иҟалоит.
GSAM 363Агәабзиара азы ихәарҭоу амаҭәа азы зҵакы дуу хә-хәҭак
GSAM 363.3Иабжьгоу амаҭәа аҟазшьаҿы агәабзиара азы ихәарҭоу амаҭәа азы зҵакы дуу хә-хәҭак шыҟац азы шәыхшыҩ азышәышьҭырц алшара шәымоуп, убарҭ роуп:—
GSAM 363.41. Акорсетқәа зегьы мап рцәкра, насгьы аӡара аԥсарҳәра зегьы аанразыжьра.
GSAM 363.52. Анапы ма ашьапы иақәҳәалоу, ашьа ихақәиҭны ацара иаԥырхаганы иҟоу агәырҟақәа зегьы аанразыжьра.
GSAM 364.13. Ацәеижь ахәҭақәа зегьы еиҟара маҭәала рҽеилаҳәара, еиҳараӡак ашьапқәеи рышьапхыркәыцқәеи.
GSAM 364.24. Амаҭәа аҵашьахьы иҟоу ахәҭақәа ажҩарақәа ирыханы ишыҟало аҟаҵара, урҭ игәырҟала аҟәырҳәы ирханы ишыҟало ахаангьы алмыршара.
GSAM 364.35. Амаҭәа аура.
GSAM 364.4Раԥхьатәи ԥшь-хәҭак уажәшьҭа еилызкаауа аҳақьымцәа зегьы ирыдгылоит; ахәбатәы акәзар, амаҭәа иацу иауӡоу аҵыхәагьы, ишаамҭам иаакьаҿу амаҭәагьы уажәшьҭа мап рцәыркуп.
GSAM 364Миссис Џьеннесс-Миллер амаҭәа азы
GSAM 364.51890 шықәса иалагӡаны Ниу-Иорк аҟынтә миссис Џьеннесс-Миллер агигиена инақәыршәоу амаҭәа иазку усҟантәи ажурналқәа зегьы рҿы аҟаҵаратә ҭҵаарақәа еиӷьны изызныҟәоз ажурнал аҿы илҳәон, аԥҳәса рмаҭәа маҷ-маҷ идыркьаҿлароуп ҳәа, рыҽрыԥсахра иаалырҟьан иҟамларц азы, аԥҳәыс лшьапымаҭәа ҳаракы ахахьы иаҟарахо аҟарҵанӡа,—«Ашаҳаҭра» № 11 аҿы ирыбжьгаз аураҵәҟьа иаҟараны.
GSAM 364Аҳақьым Тролл ишьақәнарӷәӷәеит
GSAM 364.61868 шықәса рзы ирықәшаҳаҭхеит Ниу-Џьерситәи Флоренс-Ҳаитс аҿы иҟоу Агигиенатә хәышәтра аколлеџь аҟынтә аҳақьым Р. Т. Тролл лаҵара анҵәамҭазы Мишигантәи Батл-Крик аҿы ҳдинмаҵзуҩцәа рҿаԥхьа мчыбжьык иалагӡаны алекциақәа дрыԥхьарц. Иара иҵарадырратә курс аныҟаиҵоз, аизара еиҳабы Уаит иҿы асасны дыҟан. Миссис Уаит алекциақәа дрыламгылаӡеит, аха аҳақьым есыҽны аизара еиҳабы Уаит, иԥҳәыси аизара еиҳабы Џь. Н. Ендриуси дрыцны аҽыуардын ала иныҟәон; уи агигиена, ачымазареи уи зхылҿиаауа, ахәшәқәа рнырра, убас иҵегьы рзы лара лгәаанагарақәа дырзыӡырҩлар акәын ҳәа еилкаан. Лара абараҿы илдырбаз ауп иазылҳәоз, аха лдырра ахьылго лҳәаӡомызт. Аҳақьым иҳәеит амедицинатә ҭҵаарақәа лара илҳәаз ахәыцрақәа ишрышьашәалоу. Аизара еиҳабы Ендриус исеиҳәеит, аҩбатәы амш аиҿцәажәареи анынҵәоз, аҳақьым миссис Уаит медицинатә ҵара ахьлалгаз азҵаа лиҭеит ҳәа. Иара даара иџьеишьеит лара абарҭқәа ахаангьы ишлымҵацыз анеиликаа, уи ацынхәрас 1863 шықәса рашәара 6 рзы Мишигантәи Отсего аҿы илдырбаз аҵыхәтәа шиазылҳәоз. Иара агәра лиргеит лара лгәаанагарақәа зегьы афизиологиеи агигиенеи шрықәшаҳаҭу, насгьы азҵаатәқәа жәпакы рҿы иара ахаангьы дахьнапы мызнаӡацыз аҟара илҭҵааны ишылҳәоз. Абри еиԥш аныҟәареи аиҿцәажәареи хәымшҟа ирылагылаз анаҩсан, аҳақьым аизара еиҳабы Уаит иҿы идырырц иҭаххеит, иара иколлеџь ааныжьны Батл-Крик аҿы адинмаҵзуҩцәа алекциақәа рзԥхьара дзаарԥхьаз. Иара иҳәеит: «Миссис Уаит саргьы сеиԥш дазхиоуп, агигиена азы иаҭахыз амҩақәҵарақәа рзыҟалҵаларц».
GSAM 365Амедицинатә ҵарадырра ишьақәнарӷәӷәоит
GSAM 365.1Агигиена аԥсҭазаараҿы ахархәара аҭара ахәҭақәа жәпакы рызкны лара илҩхьаз аусумҭақәа акыр шықәса раахижьҭеи ауаа рҿаԥхьа иҟан, урҭ жәпакы уажәшьҭа «Ахристиантә аҽынкылареи Абиблиатә гигиенеи» захьӡу томк аҿы еидкылоуп. Зегь реиҳа ибзианы зҵара зҵаз аҳақьымцәа шьоукы, арҭ аусумҭақәа инарҭбааны иҭҵааны, амедицинатә ҵарадырра урҭ зегьы ишрықәшаҳаҭу рҳәеит. Лара лзы урҭ ҵарала илгаз ҵыхәтәақәам; уи Иҳақәиҭу абараҿы илзааиртыз аҩра ауп.
GSAM 365Аҳақьым Келлог ишаҳаҭра
GSAM 365.2Амедицинатә ҵарадырра аҭҵаарақәа 1863 шықәса рзы миссис Уаит абараҿы илзаатыз ишақәшәо азы шаҳаҭрак аҳасабала, «Ахристиантә аҽынкылара» аԥхьажәала аҟынтә Мишигантәи Батл-Крик адунеи зегьы аҿы еицырдыру асанатори напхгара азҭо, амедицина адоктор Џь. Ҳ. Келлог ииҩхьаз ацәаҳәақәа аазгоит. Иара иҳәоит:—
GSAM 365.3«1. Зыҩра ҳалацәажәо арҭ аусумҭақәа раԥхьатәи рцәыргараан, агәабзиара азҵаатәы, урҭ ззырхан ауаа рымацара ракәым, адунеиа ауаа зегьы рҿгьы, еиҳараӡак хшыҩ азымырҭон.
GSAM 365.4«2. Ацәеижь иазку ашьцыларақәа рыԥсахра аҭахуп ҳәа зҳәоз маҷҩык, иашоу ареформа апринципқәа рыладырҵәон, аха урҭ рыцны ибарҭаз, ҭагыларақәа шьоукы рҿгьы игәырхынҳәыгоу агхақәагьы аладырҵәон.
GSAM 366.1«3. Аџьарагьы аӡәгьы имыцәыргахьан агигиена аҵабыргқәа еидызкылоз, иеиқәшаҳаҭу, ибарҭаз агхақәа злам, Абиблиеи ахристиан дин апринципқәеи ирышьашәалоу система.
GSAM 366.2«Абарҭ аҭагыларақәа раан зыҩра ҳалацәажәо аусумҭақәа цәырҵит. Ирыладырҵоз апринципқәа ҵарадырратә авторитет ала иаҿырԥшны идырӷәӷәомызт, урҭ инаԥшы-ааԥшы, ихьынҷылам бызшәала ицәырган, аҵарадырра сымоуп ҳәа зымҳәоз, аха Анцәа илашаҵара ацхраареи амчи рыла изҩуа ҳәа зҳәоз аԥҳәыс лыла.
GSAM 366Апринципқәа аԥышәара ирхысит
GSAM 366.3«Абри аҩыза иџьашьатәыз аҭагыларақәа раан, абри аҩыза иџьашьахәыз рҳәамҭақәа рыцны ицәыргаз апринципқәа, аамҭеи аԥышәеи рыԥышәара ишԥархысит?—ари иашаны иузҵаартә иҟоу зҵаароуп. Уи аҭак ахьуԥшааша, зиашара даара инарҭбааны ишьақәырӷәӷәатәу афактқәа рҿы ауп.... Ашәышықәсык аԥшьтәи ахәҭа аахижьҭеи, зхшыҩ азымырҭоз ма зхы ахыччоз апринципқәа хырӷәӷәала ауаа ргәрагареи рҳаҭырқәҵареи роуит, адунеиа ауаа урҭ еснагь абри еиԥш ишрыдрымкылоз зынӡаск ирхашҭыртә аҟара. Аҵарадырраҿы аартрақәа ҿыцқәа, ажәытә фактқәагьы реилыркаарақәа ҿыцқәа еснагь ашьақәырӷәӷәара азҭоз ашьақәгыларақәа нарыцлон, уажәшьҭа ашәышықәсык аԥшьтәи ахәҭа инареиҳаны аахижьҭеи ирыдгылоз апринципцыԥхьаӡа аҭҵааратә шьҭаҵақәа рыла излалшо ала иӷәӷәаны ишьақәырӷәӷәартә еиԥш.
GSAM 366Абарақәа Анцәа иҟынтә раара шьақәзырӷәӷәо
GSAM 366.4«Анаукатәи аԥышәатәи амчра рымоуп ҳәа зҳәоз, аха ҳәаа ирхысыз ахәыцрақәа рыла иԥсахыз, агхақәа рырацәара иахырҟьаны абзиара аҟаҵара зылшомыз, еиларҩашьоз, еинаалаӡомыз арҵарақәа рыгәҭа абри аҩыза иҟалаз хымԥада иџьашьатәны, Анцәа иҟынтә аилкаареи амҩақәҵареи еилыкка шьақәзырӷәӷәо шаҳаҭраны иуҳәароуп: анаукатә дыррақәа ма ҵара ҳаракы исымоуп ҳәа зымҳәоз аӡәы, агәабзиара азҵааразы изҩуаз, иазхәыцуаз хыҭ-хыҭҩык рыгәҭа иҟалаз, еиларҩашьоз, агхақәа злаз рхәыцрақәа реизга аҟынтә, абас еинаало, абас еидкылоу, абас иҵабыргу агигиена апринципқәа реизга ашьақәыргылара илшеит. Уи ишаџьашьатәу уазхаҵароуп, избанзар 25 шықәса рыҩныҵҟа аилацәажәарақәа, аҭҵаарақәа, аартрақәа, аԥышәеи урҭ апринципқәа руакыгьы амыҵхра рылымшеит, урҭ иддырҵоз аҵабыргқәа ашьақәырӷәӷәара мацара ауп ирыхылҿиааз». Иарыцхәуп: «Батл-Крик, Мишиган, 1890».
GSAM 367Агәабзиара ахьчара аусбарҭа арҭбаара
GSAM 367.11876 шықәса раан аусбарҭаҿы аҳақьым хадас аус зуаз аҳақьым Џь. Ҳ. Келлог инапхгарала, ахәышәтра зҭахыз шырацәаз иахырҟьаны, 1877 шықәса ааԥынразы еиҳаны аҭыԥқәа рырхиара шахәҭаз еилкаан. Аусбарҭа ахьӡ 1876 шықәса раан «Агәабзиара иазку ареформа аинститут» аҟынтә «Амедицинеи ахирургиеи рсанатори» ҳәа ԥсахын, 1878 шықәса раангьы ахыбра хада ҿыц иргылан.
GSAM 367.2Ари ахыбра 136 × 46 фут ашәпгаа аман, адгьылҵатә етаж аханы ԥшь-еихагылакны иҟан. Уи зегьы аԥсыԥ рыла дырԥхон, агаз алагьы илашон. Иаартха аахижьҭеи иаарласны ачымазаҩцәеи асасцәеи рыла еибыҭан ҳәа уҳәар алшон.
GSAM 367.3Уи аамзынаӡа, аусбарҭа иазкыз миссис Уаит 1866 шықәса раан лшаҳаҭраҿы заа илҳәаз даараӡа еилыкка инаӡахьан. Ргәабзиара аиӷьтәразы аусбарҭа иааз, ус ала раԥхьаӡа ари ауаа рыгәыԥ зызхьаԥшыз ҩажәала ауаа иахьатәи аҵабырг алашара рыдыркылахьан.
GSAM 367Ақыҭатәи агәабзиара аиӷьтәарҭа
GSAM 367.41877 шықәса, абҵара 22 рзы иҭыҵыз «Аамҭақәа рдыргақәа» аҿы, Џь. Ҳ. Келлоги иареи абк ирхылҵыз, аха анқәа хазы ирхылҵыз аҳақьым М. Г. Келлог, Калифорниа, Напа араион, Сент-Ҳелена аҟынтә ҩбаки бжаки мил ҩада-мрагыларахь, Ҳауелл ашьха ахәаҽраҿы адгьыл ишиоуз ааицҳаит. Уи «Ақыҭатәи агәабзиара аиӷьтәарҭа» ҳәа ахьӡ змаз ахыбра, Кристал-Спрингс азааигәара, аргылара игәы иҭан. 1877–78 шықәса рыӡынразы ахыбра дыргылан, 1878 шықәса алагамҭазы ачымазаҩцәа рыхәышәтразы иаартын. Ари агәабзиара аиӷьтәарҭа, уи анцәырнагаз аусбарҭа — Батл-Крик асанатори — еиԥш, аҵакыра мацара арҭбаауам: ауаа даара ирацәаҩны аацҳара зеилыркааз, ирыдыркылаз ҭыԥны иҟалеит.
GSAM 368«Аҭынч океан агәабзиара ажурнал»
GSAM 368.11885 шықәса аԥхын ахԥатәи амаалықь иаацҳара аус аҿиаразы ихадоу хҭыск рацәа злацыз аамҭа акәын. Лаҵара актәи амш азы Сент-Ҳелена иҟоу Ақыҭатәи агәабзиара аиӷьтәарҭа амедицинатә напхгара амедицинатә ҵара инагӡаны иҵахьаз аҳақьым инапы ианҵан. Рашәарамзазы аизара аиҳабы Џь. Ҳ. Уагонер иредактортә хылаԥшрала, 24 даҟьа змаз «Аҭынч океан агәабзиара ажурнали арыжәтә мап ацәкра ахьчаҩи» ҩымз рыла иҭыҵуа иалагеит. Арҭ амыругақәа рыла агәабзиара ахьчара аусбарҭа аԥсҭазаамҭа иҿыцхеит. Уаанӡатәи ашықәсқәа раан еиԥш ацәыӡқәа амоуит ҳәа акәым, шықәсык аҟынтә шықәсык ахь аус адулала иаиуа ацқьахә ахашәала $2,000 аҟынтә $4,000 аҟынӡагьы аҟалара иалагеит; 1891 шықәса мшаԥымзазы ихыркәшаз ашықәсыз уи ацқьахә ахашәала $12,000 иеиҳан.
GSAM 368.21887 шықәса раан Сент-Ҳелена имҩақәгаз Ақыҭатәи агәабзиара аиӷьтәарҭа аилазаара аизараҿы, аусбарҭа аԥаратә ҭагылазашьазы абас рҳәеит: 1885 шықәса, лаҵара 1 азы, аусбарҭа ацқьахә хәы $5,322.76 мацара акәын, мамзаргьы уи арыцхә аанӡа иҭыжьыз акциақәа зегьы рыхә иаҵкьыс $2,547.24 еиҵан. Даҽакала иуҳәозар, аусбарҭа иаиуаз ахашәалақәа зегьы, насгьы акционертә капитал аҟынтә $2,547.24 ахархәахьан. 1887 шықәса, мшаԥы 1 азы, ауалқәа зегьы ралгара ашьҭахь аусбарҭа ахә $21,372.64 иҟан; ус ала 23 мзы рыла ацҵара $16,049.88 иҟан. Ари аԥара аҟынтә $5,280 акциақәа раахәарала иаҳаит, $2,497.60гьы ахҭынҵарақәа рыла аусбарҭа иаҭан; ус анакәха, аусбарҭа аус адулала ацқьахә ахашәала $8,272.28 иҟан. Ари аамзынахь «Аҭынч океан агәабзиара ажурнал» ахҟьаԥ зцыз, 32 даҟьа змаз, есымзатәи ҭыжьымҭаны иҭыҵуа иҟалеит, аусбарҭа аинтересқәеи апринципқәеи рҵахәаԥшааразы еиҳагьы ахәарҭа шаиҭоз еилкаан.
GSAM 369Агәыҳалалратә ус
GSAM 369.11891 шықәса 1-тәи амза «Амедицинатә миссионер» аҿы, Батл-Крик асанатори атәы дҳәонаҵы, аҳақьым Џь. Ҳ. Келлог иҳәеит:—
GSAM 369.2«Аусбарҭа иҟоижьҭеи 25 шықәса рыҩныҵҟа, агәыҳалалратә хәышәтра ахә $100,000 акырӡа ирышьҭыҵуеит; уи раԥхьатәи акционертә капитал иаҵкьыс акырынтә еиҳан.
GSAM 369.3«Иазгәаҭаз агәыҳалалратә ус анаҩсангьы, аусбарҭа дәықәнаҵеит алекциақәа ирыԥхьо ауаа, ачымазаҩцәа рыхылаԥшцәа, афатә архиара ашколқәа рҿы арҵаҩцәа, насгьы амиссионертә ус хкқәа рзы аҽазыҟаҵахьаз даҽаӡәыкгьы ауаа».
GSAM 369Аеҭымцәа рзы ааԥхьара
GSAM 369.41891 шықәса, 3-тәи амза 8 рзы Аконференциа хада аҿы аҳақьым Келлог аеҭымцәа рзы даара игәцаракрыла ааԥхьара ҟаиҵеит. Иара иҳәеит: «Сара „азеиԥш делегат“ ҳәа сҭадыргылеит, сарагьы ахаҭыԥуаа змам — дарбанзаалак иеиҷаҳауа дызмам аеҭымцәа — сраҭыԥуаҩхоит».
GSAM 369Миссис Ҳаскелл лҳамҭа $30,000
GSAM 369.51892 шықәса 1-тәи амза «Аҩнытәи амиссионер» аҿы, аеҭым хәыҷқәа рзы анхараҭа аԥҵаразы аԥара ааизгарц ӷәӷәала ааԥхьара ҟаҵан. Уи ажурнал аҿы анхарҭа аԥҵаразы аԥара шыраҭо зҳәаз ауаа рхьӡқәа анылан; урҭ рзықәгәыӷыз ахҭынҵарақәа $17,716 инаӡон. Аус згаз ауаа рыгәаанагарала, абри аҩыза аус ду азы ари даара имаҷын, уи аҟынтә аус анагӡара ахырԥахар ҳәа ишәон. Аха ахыркәшара алагамҭа аҟынтә Избои, зқь хәы иҟоу арахә Зтәу, аҭагылаазарақәа убас ирҽеиҵеит: ҳара ҳаҵара иатәымыз, Чикаго инхоз, злыԥшәма Фредерик Ҳаскелл иԥсхьаз ибеиаз ԥҳәыск — миссис Каролин Е. Ҳаскелл, абри агәыҳалалратә ус гәаҭаны, иаразнак аргылара акомитет $30,000 рнапахьы илҵеит. Лаԥҟара ансат акәын: ари аԥара зегьы, уаанӡатәи апланқәа рыла аеҭымцәа рханхараҭа аргылара мацара иазкызароуп, уи ҭбаа, агәыҭбаара ала напхгара аҭазароуп, насгьы лыԥсхьаз лыԥшәма игәалашәаразы «Ҳаскелл игәалашәаратә ҩны» ҳәа ахьӡызароуп.
GSAM 370.1Абас иаиуз аԥарақәа рыла Амедицинатә миссионертәи агәыҳалалратәи еилазаара уи ашықәсыҩныҵҟа ахыбра аргылареи аеҭымцәа рынхарҭа аҳасабала аартреи алшеит. Ари ахыбра азылԥхара мҩақәган 1894 шықәса, 1-тәи амза 25 рзы. Усҟантәи арыцхә нахыс аиҳараӡак аамҭа, аеҭымцәеи, ацхрааҩцәеи, арҵаҩцәагьы злаз ари аҭаацәара абжьаратәла 100 ҩык инаӡон.
GSAM 370Џьеимс Уаит игәалашәаратә ҩны
GSAM 370.2Арҭ аеҭымцәа реиҷаҳареи рныҟәгареи инарываргыланы, ари аилазаара даҽаӡәы агәыҳалалратә усбарҭагьы напхгара аиҭоит. Уи «Џьеимс Уаит игәалашәаратә ҩны» ҳәа иашьҭоуп; уа зықәрахь инеихьоу, ҩны змам ауаа ҩажәаҩык раасҭа еиҳаны реиҷаҳара ҟаҵоуп, иманшәалоу анхарҭагьы рзаԥҵоуп.
GSAM 370Амедицинатә миссионерцәа
GSAM 370.3Ари аусхк аҿы даҽагьы ԥхьаҟа ӷәӷәала ашьаҿа ҟаҵан, амедицинатә миссионерцәа разыҟаҵара ианалага. Ауаатәыҩса реиӷьтәразы абри аҽазышәара дазыразны, миссис Уаит Австралиа, Престон аҟынтә 1892 шықәса, 9-тәи амза 16 рзы илҩуаз абас лҳәеит:—
GSAM 370.4«Сара исҭахын уажә аӡәы иахьазыҟаҵоу 100 ҩык азыҟаҵазарц. Убас иҟазароуп. Ахацәагьы аԥҳәсаагьы, амедицинатә ҵара змам миссионерцәас аҟалара аасҭа, амедицинатә миссионерцәас еиҳаны ахәарҭа ҟарҵар рылшоит».
GSAM 370.5Хыхь иаҳәоу аҩра нахыс, рԥсҭазаамҭа зегьы ари аҩыза амаҵура азкразы аҽазыҟаҵаратә ҵара иахысуа рхыԥхьаӡара даара иазҳаит.
GSAM 370Агәабзиара ахьчара аус аҿиара
GSAM 370.61894 шықәса 1-тәи амза «Амедицинатә миссионер» аҿы, агәабзиара ахьчара аус аҿиаразы аинтерес зҵоу афактқәа рзырбо ахҳәаа кьаҿ анылоуп. Уи абас иаҳәоит:
GSAM 371.1«Агәабзиара иазку ареформа аинститут 1866 шықәса раан иаԥҵан.... Мишиган изызҳауаз ақалақьқәа руак, Батл-Крик, аԥсабара рҽеинраалоз, агәабзиара иазеиӷьыз аҳаракыраҿы, насгьы хазхаҭалатәи нхарҭа аҳасабала иҟалаз, амҿақәа рыла иргылоу аҩны маҷ аахәан. Ҩыџьагьы аҳақьымцәа, ҩыџьагьы рыҽызӡәӡәоз ирыцхраауаз, аӡәы ачымазаҩцәа рыхылаԥшҩы (иҽазыҟаҵамыз), хҩы ма ԥшьҩы ацхрааҩцәа, аӡәы ачымазаҩ, аманшәалара змам аҭагылаазарақәа жәпакы, насгьы аусбарҭа ԥхьаҟаҟазаареи уи зыԥхьагылаз апринципқәеи рыгәрагара ду — абри ауп иахьатәи аус алагамҭа. Уи Агәабзиара иазку ареформа аинститут ҳәа иашьҭан.
GSAM 371.2«Раԥхьатәи аҩны маҷ ахьгылаз уажәшьҭа 312 фут аура, 100 фут аҭбаара змаз, ф-еихагылакны иҟоу ахыбра гылоуп. Уи 300 асас рыдкылара алшоит, ачымазаҩцәа реиҷаҳареи ргәабзиара ашьақәыргылареи рзы иахьатәи анаука иҟанаҵар алшо ахархәагақәа зегьы рыла еибыҭоуп. Жәаҩ аҳақьым, дара реиҳараӡак рхаҭатә усхкқәа рҿы азанааҭдырцәа, аҳақьымцәа рыгәыԥ шьақәндыргылоит. Ачымазаҩцәа рыхылаԥшцәеи, ацхрааҩцәагьы еидкыланы 300 еиҳаны зҵазкуа ҭаацәароуп. Аусбарҭа иаҭаауаз Еиду Америкатәи Аштатқәа аштатқәа зегьы ирылҵуа, насгьы џьара-џьара тәылақәа рахьтә иааз асасцәа рацәаҩуп. Ари аусбарҭа ашәқәа еснагь иаартуп аҩнуҵҟатә ма ҳәаанырцәтәи миссионер изы, иарбанзаалак динтә еидгыла датәызаргьы; ари аҭаацәараҿы абри аҩыза асасцәа аӡәы ма еиҳаны иахьымхо даара имаҷуп.
GSAM 371Асанатори ахәышәтырҭатә хыбра
GSAM 371.3«Ахәышәтырҭатә хыбра 1888 шықәса раан иргылан; уи 100 × 60 фут ашәпгаа змаз, хә-еихагылакны иҟан. Ахыбра хыхьтәи етажқәа хԥа асанатори ахирургиатә ҟәшагьы, ачымазаҩцәа рыуадақәеи, азеиԥш уадақәеи рзы ихархәагоуп. Аусбарҭа агәыҳалалратә ус аҟәшақәа руадақәагьы араҟа иҟоуп. Уи акәша-мыкәша 20 ҩны маҷ гылоуп; урҭ рахьтә хыҭ-хыҭ аԥсыԥ рыла идырԥхоит, ахыбра хада еиԥш алашарагьы афымцала иаҭоуп. Арҭ рҿы ачымазаҩцәа ма аҵаҩцәа нхоит. Амедицинатә миссионертә хылаԥшцәа рзы азыҟаҵаратә школ 1884 шықәса, 7-тәи амза 1 рзы иаԥҵан. Раԥхьатәи фымз рыҩныҵҟа 35 аҵаҩцәа ҭагалан».
GSAM 372Аусуҩцәа рдәықәлара заа аҳәаара
GSAM 372.1Калифорниа, Сент-Ҳелена иҟоу агәабзиара ахьчара аусбарҭа атәы лҳәонаҵы, миссис Уаит Швеицариа, Трамелан аҟынтә 1887 шықәса, 2-тәи амза 6 рзы илҩыз ацҳамҭаҿы абас лҳәоит:—
GSAM 372.2«Анцәа иҳәеит: ари аусбарҭа иадҳәалоу ауаа Анцәа ииҭахыу ҟаҵаны, хынрааларала, азынӡырҩрала амҩа ианылозар, уи аԥсҭазаареи аҿиареи аиуеит; уи аҟынтә миссионерцәа дәықәҵахоит, Анцәа ираҭаз алашарала егьырҭ ауаа разылԥхара рылшарц. Арҭ Иисус идоуҳала аҳаракырақәа рҿы аидолқәа ықәырхуеит; аҵабыргдым агәрагара аҵакы аадырԥшуеит, насгьы уажәшьҭа агха, ахатәгәаԥхара анагӡара, аиҟәшарада ахархәара, ацәгьара мацара ахьрықәныҟәо, аҵабырг, арыцқьара, аԥшьара рларҵәоит».
GSAM 372.3Арҭ ажқәа ҳаҳәоит, избанзар урҭ ас еиԥш иҟоу даҽаӡәыкгьы аусбарҭақәа рызгьы еиҟара амч рымоуп.
GSAM 372Агәабзиара ахьчара аус ақәҿиара ажәа ҭоуп
GSAM 372.41891 шықәса раан ауахәама иаҭаз иҷыдоу ашаҳаҭраҿы ҳаԥхьоит: «Агәабзиара иазку ареформа азҿлымҳара арҿыхаразы иҟаҵоу аҽазышәарацыԥхьаӡа Анцәа изылԥхара аиуеит; уи ауаа зегьы ирҭахуп. Абри азҵааразы арҿыцра ҟалароуп, избанзар Анцәа абри амыруга ала ирацәаны аҟаҵара агәҭаны имоуп».
GSAM 372Америкатәи амедицинатә миссионертә коллеџь
GSAM 372.5Ачымазара ииашаны ахәшәтшьа азы алашара шьаҿа-шьаҿала иазҳауан, 1895 шықәса рашәарамзазы амедицинатә ҵараиурҭа аԥҵара аҭахны иҟалаанӡа. Ари аҭахра инақәыршәаны, Америкатәи амедицинатә миссионертә коллеџь иаԥҵан, иҷыдоу хықәкысгьы аман: абыжьбатәи амш азгәазҭо адвентистцәа Амедицинатә миссионертәи агәыҳалалратәи реилазаара инапхгарала, аҭәылаҩныҵҟа, насгьы ҳәаанырцә аус зуло аҳақьымцәа разыҟаҵара. Аартра иазкыз аныҳәатә еилатәара 1895 шықәса, 9-тәи амза 30 рзы Батл-Крик имҩақәган, анаҩстәи амш, 10-тәи амза 1 рзы, коллеџь аадыртит, 40 аҵаҩцәа рыла агәыԥ шьақәнаргылан.
GSAM 372.6Аколлеџь рылаҳәаҿы ҳаԥхьоит:
GSAM 372.6«Аколлеџь Чикаго, Иллиноис аштат азакуанқәа рыла, аиуристтә хаҿра аҳасабала иҭагалоуп. Аҵаратә курс Еиду Америкатәи Аштатқәа рыҟны амедицинатә школқәа еиӷьқәа ркурс еиԥш инагӡаны иҟалоит. Аҵара хәҭа Чикаго имҩахыҵлоит, хәҭа Мишиган, Батл-Крик».
GSAM 373.1Амедицинатә миссионертә ус азы аҽазыҟаҵоу рзы, 1895 шықәса 8-тәи амза «Амедицинатә миссионер» аҿы абас ҳаԥхьоит:
GSAM 373.1«Уажәшьҭа Батл-Крик асанатори ачымазаҩцәа рыхылаԥшцәа разыҟаҵаратә школ аҿы иҵоу аҵаҩцәа ркласс 250 еиҳаны иҟоуп. Арҭ рахьтә уажәшьҭа амедицинатә миссионертә ус анагӡара зылшо зегьы аусҭыԥқәа рзаԥҵоуп. Ачымазаҩцәа рыхылаԥшцәа аҭахуп Аладатәи амшын адгьылбжьахақәа, Индиа, Вест-Индиа, Аладатәи Америка, Еиду Америкатәи Аштатқәа аладахьы иҟоу аштатқәа рзы 25 ма 30 хылаԥшҩы, насгьы ҳқалақ дуқәа рзы».
GSAM 373Амедицинатә миссионертә ус аҿиара
GSAM 373.21895 шықәса, абҵара 5 рзы «Табернакл» ахыбраҿы имҩақәгаз, асанатори амиссионертә хылаԥшцәа ркласс аушьҭымҭа иазкыз аныҳәатә еилатәараҿы, аҳақьым Келлог иҳәеит:—
GSAM 373.3«12 шықәса аԥхьатәи, абри еиԥш аныҳәатә еилатәараҿы, ачымазаҩцәа рыхылаԥшцәа ҩыџьагьы рҵара хдыркәшеит. Уажәшьҭа 300 аҟынтә 400 аҟынӡагьы ачымазаҩцәа рыхылаԥшцәа рыгәыԥ ҳамоуп. Асанатори аҿы 19 аҳақьым аус руеит, даҽаӡәыкгьы абриеиԥш иҟоу аусбарҭақәа рҿы 22 аҳақьым аус руеит; урҭ аусбарҭақәа асанатори рызшьоузаргьы, ихарацәоузаргьы иадҳәалоуп, Амедицинатә миссионертәи агәыҳалалратәи еилазаара ахылаԥшра иаҵоуп. Ҳхылаԥшцәа рахьтә 53 џьара-џьара ҳәаанырцә тәылақәа рҿы аус руеит: Швециа, Ажәытә Мексика, Африка Ахьтәы аԥшаҳәа, Австралиа, Аладатәи Африка, Даниа, Индиа, Зеландиа Ҿыц, Самоа, Британиатәи Гвиана. Уажәшьҭа 63 амедицинатә аҵаҩцәа аҽазыҟарҵоит. Арҭ рахьтә 41 араҟа, 22 Мишиган ауниверситети даҽаӡәыкгьы ҵараиурҭақәеи рҿы иҵоит. Иахьа ахәылԥаз араҟа 22 ачымазаҩцәа рыхылаԥшцәа рҵара хдыркәшоит; урҭ иазхаҵоу хылаԥшцәас дәықәларазы инагӡаны аҽазыҟаҵахьеит».
GSAM 373.4Ҳагәабзиара ахьчара аусбарҭақәа 1902 шықәса аҟынӡатәи рҿиара ҳашьҭанеиуала, Батл-Крик асанатори, уи амедицинатә коллеџьи ачымазаҩцәа рыхылаԥшцәа разыҟаҵаратә школи зцу, абыжьбатәи амш азгәазҭо адвентистцәа ирымоу ари ахк аусбарҭақәа рыҩныҵҟа адунеиаҿы зегьы раасҭа иду шракәу иаҳбоит.
GSAM 374Ахыбрақәа хадақәа рбылра
GSAM 374.11902 шықәса, 2-тәи амза 18 ауха, ахыбра хада ду уи иҿыцыз аибыҭареи, аҭбаара змаз ахәышәтырҭатә хыбрагьы амца иагаит. Уи аамзыназы ахыбрақәа рҿы 400 чымазаҩи саси ыҟан, аха аҳақьымцәа, ачымазаҩцәа рыхылаԥшцәа, ацхрааҩцәа ргәыбгара злаз аҽазышәарала, насгьы Иҳақәиҭу иҷыдоу ихьчарала, урҭ зегьы, ирыӷәӷәоу ахәрақәа рымоукәа, ахыбрақәа рыҩныҵҟа аҟынтә аҭыҵра рылдыршеит.
GSAM 374Асанатори ҿыц
GSAM 374.2Ижәытәыз ахыбрақәа рҭыԥан даҽаӡәыкгьы ахыбра, раԥхьатәи аасҭа еиҳаны иду, еиҳаны иӷәӷәоу, дыргылан. Иахьатәи ахыбра ашьапаҿы раԥхьатәи ахаҳә шьҭарҵеит 1902 шықәса, лаҵара 12 рзы, ахыбра азылԥхарагьы мҩақәган 1903 шықәса, лаҵара 31 рзы. Аусбарҭа напхгара азҭо ауаа ахыбра ҿыц азы абас рҳәоит: «Аиха, ахаҳә, ақьырмыт, ацемент рыла иргылоу ахыбра иамазар алшо аҟара иӷәӷәоуп, аамҭа рацәа игылартә иҟаҵоуп.
GSAM 374.3«Аусбарҭа аибыҭәара зегьы рыла, иуԥшаар улшо рыҩныҵҟа, аҿиарала раԥхьагылагоуп, инагӡоуп, агәабзиара ахьчаразы ицқьоуп, иманшәалоуп, иӷәӷәоуп. Уажәшьҭа ишхыркәшоу, ишгылоу, Батл-Крик асанатори ачымазаҩцәа ирыднагало амыругақәеи аманшәалареи иреиӷьу џьара иҟам ҳәа иҳаԥхьаӡоит.
GSAM 374.4«Аусбарҭа напхгаҩцәа рыхықәкы акәын: ачымазаҩцәа рыхәышәтразы аилкаарала ишьақәыӷәӷәоу амедицина иазханаҵаз аметодқәа, ахархәагақәа ҿыцқәа зегьы, иманшәалоу аҭагылаазарақәа рҿы ҭыԥк аҿы реизгара, насгьы арҭ аметодқәа аламысцқьарыла, аилкаарала рхархәара».
GSAM 374Асанаториқәа рацәа аԥҵахароуп
GSAM 374.5Ари ауаа рыгәыԥ ироуз алашара абас ауп: Иҳақәиҭу игәҭакы адунеиаҿы, хыҭ-хыҭ ҭыԥқәа рҿы, асанаториқәа рацәа, бжьаратә шәпгаа змоу, ыҟазарц ауп; даараӡа иду аусбарҭақәа маҷк ракәым. Адунеи џьара-џьара ахәҭақәа рҿы асанаториқәа маҷқәа раартра ишалагаз гәахәарыла иаҳгәалаҳаршәоит, еиҳараӡак аҵыхәтәахьтәи жәашықәса раан. Аконференциа хада 1904 шықәса азы «Ашықәстә шәҟәаҿы» абри аҩыза аусбарҭақәа маҷқәа 50 еиҳаны рсиа анылоуп.
GSAM 375Асанаториқәа рсиа
GSAM 375.1Арҭ аусбарҭақәа раԥҵара ахьӡнагаз аҭагылаазарақәа рҳәаамҭа аинтерес амазаргьы, ҳара иҳамоу аҭыԥ маҷ аҟны, урҭ ахьеиҭаҵоу атәылақәа, насгьы атәылацыԥхьаӡа рыхыԥхьаӡара асиа мацарала ҳагәҳарырҭынчны ҳақәдыршәароуп. Иаҳбоит: Еиду Америкатәи Аштатқәа, 35; Британиа Ду, 3; Германиа, 1; Швеицариа, 1; Даниа, 1; Норвегиа, 1; Швециа, 1; Аладатәи Африка, 1; Австралиа, 2; Зеландиа Ҿыц, 1; Самоа адгьылбжьаха, 1; Ажәытә Мексика, 1; Индиа, 1; Иапониа, 1.
GSAM 375Ахәышәтратә уадақәа рсиа
GSAM 375.2Арҭ асанаториқәа инарываргыланы, 22 ахәышәтратә уадақәагьы ыҟауп; урҭ рахьтә 17 Еиду Америкатәи Аштатқәа рҿы, акы Иаффа, акы Палестина, Иерусалим, акы Ажәытә Мексика, Гвадалахара, акы Аладатәи Африка, Кимберли, акы Австралиа, Рокҳемптон иҟоу роуп. Арҭ инарываргыланы 26 акрыфарҭақәа ыҟауп, уа ауаа акәац змам, ицқьоу, агәабзиара иазеиӷьу афатә роуеит, насгьы анхашьеи аԥсҭазаашьеи ииашоу рзы имаҷны ма ирацәаны арҵара роуеит.
GSAM 375.3Агәабзиара иазку ареформа апринципқәа рҿиаразы арҭ ахыԥхьаӡарақәа ирбоит, Иҳақәиҭу, 1866 шықәса раан Анцәа иҟынтә заа ишҳәааз еиԥш, «абри амыруга ала аус ду анагӡара» шизылшо. Насгьы 1863 шықәса раан заа ишҳәааз еиԥш, «агәабзиара иазку ареформа апринципқәа» «Иҳақәиҭу даныаауа ауаа аԥсра ада аиагара рзыҟаҵара» ишалахәхар рылшо ирбоит. Арҭ агәабзиара ахьчара аусбарҭақәа шәынтә иазҳааит, насгьы ирзынаргаз, ирзымҩақәҵаз ахықәкы иаарласны инарыгӡалааит.
Notes
- 3 Иоанн 2. ↩