زانستی ڕزگاری. – ژمارە ١

TAM1897 D 46.2وتارێک پێشکەشکراوە لە ئێوارەی هەینی، ١٢ی شوباتی ١٨٩٧ لە General Conference Daily Bulletinsی ١٦ی شوباتی ١٨٩٧، بەرگی ١، ژمارە ٣، لاپەڕەکانی ٤٦-٤٧ و ١٧ی شوباتی ١٨٩٧، بەرگی ١، ژمارە ٤، لاپەڕەکانی ٤٩-٥٣دا چاپ کراوە.

TAM1897 D 46.3هەموو کەسێک دەزانێت کە ئەمە سەردەمێکی زۆر زانستییە، لانیکەم لە ناودا، لە بانگەشەدا و لە ئاواتدا. خودا دەیەوێت گەلەکەی هەمیشە هاوشانی سەردەم بن. زیاتر لەوەش: دەیەوێت گەلەکەی هەمیشە لە پێش سەردەمەوە بن. بەتایبەتی دەیەوێت گەلەکەی هەمیشە چاکساز بن، و بۆ ئەوەی کەسێک چاکساز بێت، دەبێت لە پێش سەردەمەوە بێت. کەواتە، بەو پێیەی ئەمە سەردەمێکی بەتایبەتی زانستییە، لە بانگەشە و لایەنەکانی تریشەوە، دەبێت کاری خودا و گەلەکەی زانستی بن بۆ ئەوەی بتوانن وەڵامی داواکارییەکانی سەردەم بدەنەوە. ئەمە پوختەی ئەو پێشنیازەیە کە ئەمشەو بانگهێشتتان دەکەم بۆ لێکۆڵینەوەی لەسەری. پەروەردگار دەیەوێت ئێوە و من ئەو پێشنیازە قبوڵ بکەین، لێی بکۆڵینەوە، و لەسەری بنیات بنێین، تاوەکو لە بەردەم جیهاندا لە ئێمەدا بسەلمێنرێت کە ئەو پێشنیازە لە ڕووی زانستییەوە ڕاستە. ئەگەر ئێوە و من، ئەگەر هەموو ئەوانەی دان بە ناوی مەسیحدا دەنێن، ئەوە بکەین، ئەوا ئەو شتە لەلایەن پەروەردگارەوە ئەنجام دەدرێت. جیهان دەیبینێت، و جیهان دەیبینێت جا ئایا ئێوە و من بەشێک بین تێیدا یان نا. چونکە ئەگەر ئێوە و من بەشێک نەبین تێیدا، ئەوانە بەشێکیان تێیدا دەبێت کە ڕێگە بە پەروەردگار دەدەن ئەو نمایشە لە ڕێگەی ئەوانەوە ئەنجام بدات؛ و ئەگەر ئێوە و من ڕێگەی پێنەدەین بیکات، ئەوا ئێمە لە دەرفەتەکە بێبەش دەبین.

TAM1897 D 46.4بەڵام ئێوە دەڵێن، ڕزگاری کارەکەی گەلی خودایە. ڕزگاری تاکە کاری پەروەردگارە. ئەمە ئەوەیە کە ئەم برایانەی تر دەیانگوت. ئەمە ئەوەیە کە لە وانەی ئەم پاشنیوەڕۆیەدا هەمانبوو، و ئەوەی لە هەموو وانەکانی نامەی عیبرانییەکاندا هەمانبوو. ئەمە ئەو وانەیەیە کە لە شوێنەکانی تری نێو نووسراوە پیرۆزەکاندا فێری بووین. و نووسراوە پیرۆزەکان دەڵێن کە نابێت هیچ شتێک بزانین جگە لە عیسای مەسیح و ئەوەی کە لە خاچ درا. ئێوە وا دەڵێن؛ بەڵێ، و منیش وا دەڵێم. من دەڵێم کە کاری گەلی خودا — هەموو ئەوەی کە کاری خودا لە جیهاندا هەیە، کاری ڕزگارییە. و ئەمەش ڕێک لەگەڵ ئەوەدا دێتەوە کە پێشتر باسمان کردووە. کەواتە ڕزگاری زانستە.

TAM1897 D 46.5زیاتر لەوەش: ڕزگاری تەنها زانست نییە، تەنها زانستێک نییە؛ بەڵکو سەرۆک، کلیل و ناوەندی هەموو زانستەکانە. زانستیترین شتە لە هەموو ئەو شتانەی کە مێشکەکانی مرۆڤ لەم جیهانەدا مامەڵەی لەگەڵ دەکەن. کەواتە کاتێک گەلی خودا ڕزگاریی خودا وەک چۆن لە خودادایە وەردەگرن؛ کاتێک کاری ڕزگارییەکەی لە جیهاندا وەک نوێنەرایەتیی ڕاستەقینەی بیرۆکەکانی بۆ ڕزگاری دەبێت، ئەوا ئەو زانستە بە جیهاندا ئاشکرا دەبێت کە لە سەرووی هەموو زانستەکانی ترەوەیە. ئەوکات گەلی خودا دەتوانن لە سەردەمی زانستیدا لە بەردەم پاشاکانی زانستدا بوەستن و شەرمەزار نەبن.

TAM1897 D 47.1ئێستا، من بە تەواوی پابەندم بەو ڕاستییە. و دەمەوێت ببینن کە چەندە بە تەواوی ڕاستییە. ئێوە و من پابەندین بە ڕزگاریی خودا. و دەمەوێت لە ڕێگەی کتێبی پیرۆزەوە — کتێبی هەموو ڕاستییەکان — ببینن کە ڕزگاری زانستە. ئەوکاتە ئێوەش، لەگەڵ مندا، پابەند دەبن بەو ڕاستییە.

TAM1897 D 47.2کەواتە، سەرەتا، دەمەوێت بە ژیرانە بیر بکەنەوە، و خۆتان تێبگەن کە نەک تەنها ڕزگاری زانستە؛ بەڵکو بەرزترینی هەموو زانستەکانە.

TAM1897 D 47.3وشەی «زانست» بە واتای وشەیی، مانای زانینە. زانستی ڕووەکناسی زانینی ڕووەکناسییە. زانستی ئەستێرەناسی زانینی ئەستێرەناسییە. بۆیە یەکێک لە زانایان زانستی بە «بەرهەمی بیرکردنەوە» پێناسە کردووە. هەموو ئەو زانیارییەی — زانستەکەی — کە جیهان لەبارەی ئەستێرەناسییەوە هەیەتی، بەرهەمی بیرکردنەوەی جیهانە لەسەر بابەتی ئەستێرەناسی.

TAM1897 D 47.4ئێستا ڕزگاری بریتییە لە زانینی خودا: «ژیانی هەتاهەتاییش ئەوەیە کە تۆ بناسن، تەنها خودای ڕاستەقینە و عیسای مەسیح، ئەوەی کە ناردووتە.» کەواتە زانستە. بەڵام ئەم زانینە بەرهەمی بیرکردنەوەی مرۆڤ نییە: بەڵکو بەرهەمی بیرکردنەوەی خودایە. چونکە «﴿ئەوەی هیچ چاوێک نەیبینیوە، هیچ گوێیەک نەیبیستووە و بە بیری هیچ مرۆڤێکدا نەهاتووە، ئەوەی خودا ئامادەی کردووە بۆ ئەوانەی خۆشیان دەوێت.﴾ بەڵام خودا بەهۆی ڕۆحی خۆی بۆی ئاشکرا کردین. ڕۆحی پیرۆز لە هەموو شتێک دەکۆڵێتەوە، تەنانەت لە قووڵایی ناخی خوداش دەکۆڵێتەوە.» کەواتە ڕزگاری، بەو پێیەی بەرهەمی بیرکردنەوەی خودایە، نەک هەر زانستە، بەڵکو بەرزترینی هەموو زانستەکانە.

TAM1897 D 47.5دیسانەوە: ئەوەی لەلایەن جیهانەوە وەک زانست ناسراوە — زانستە سروشتییەکان — بەرهەمی بیرکردنەوەی مرۆڤە. مرۆڤەکان بە مێشک بیر دەکەنەوە. کەواتە، مرۆڤەکان بە مێشک مامەڵە لەگەڵ هەموو ئەم زانستانەدا دەکەن. بەڵام ڕزگاری مامەڵە لەگەڵ خودی مێشکدا دەکات. کەواتە، کامەیان بەرزترە؟ کامەیان بەرزترە — ئەوەی مامەڵە لەگەڵ هەموو شتەکانی تردا دەکات، یان ئەوەی مامەڵە لەگەڵ ئەوەدا دەکات کە مامەڵە لەگەڵ هەموو شتەکانی تردا دەکات؟ — بێگومان، دووەمیان. کەواتە، هەروەک چۆن مرۆڤەکان بە عەقڵەوە مامەڵە لەگەڵ هەموو زانستەکانی تردا دەکەن، و ڕزگاریش مامەڵە لەگەڵ خودی عەقڵدا دەکات، ئەوە زۆر ڕوونە، نەک تەنها ئەوەی کە ڕزگاری زانستێکە بە دڵنیاییەوە وەک هەر زانستێکی تر، بەڵکو ئەوەی کە زانستێکی باڵاترە لە هەموو زانستەکانی تر. ئەوە بەرزترین زانستە کە دەکرێت عەقڵی مرۆڤ بیزانێت.

TAM1897 D 47.6دیسانەوە: ڕزگاری پەیوەندی بە عەقڵەوە هەیە. بەڵام کێیە کە لە ڕزگاریدا و بە ڕزگارییەوە مامەڵە لەگەڵ عەقڵ دەکات؟ — خودی خودایە. کەواتە، بەو پێیەی خودی خودایە کە ئەم زانستە بەدی دەهێنێت و دەیناسێنێت؛ و بەو پێیەی ئەم زانستە بەرهەمی بیرکردنەوەی خودایە؛ ئەوا دەردەکەوێت کە زانستی ڕزگاری بەرزترین، قووڵترین و فراوانترین زانستە کە ناسراوە، نەک تەنها بۆ عەقڵی مرۆڤ، بەڵکو بۆ تەواوی گەردوون.

TAM1897 D 47.7با چەند ئایەتێک بخوێنینەوە. «شێوەی ئەم دنیایە وەرمەگرن، بەڵکو بە نوێکردنەوەی بیرتان بگۆڕێن.» ڕۆما ١٢: ٢. «کەواتە بە بیری خۆم خزمەتی شەریعەتی خودا دەکەم.» ڕۆما ٧: ٢٥. «دەزانین کە کوڕی خودا هات و بیرێکی پێداوین». «ئێمە بیری مەسیحمان هەیە.» گەورە تەنها لە ڕێگەی عەقڵەوە دەتوانێت بگاتە ئێمە. ئەو تەنها لە ڕێگەی عەقڵەوە مامەڵەمان لەگەڵ دەکات. ئەو تەنها لە ڕێگەی عەقڵەکانمانەوە بەسەرماندا زاڵە. سەیرکەن: «بە بیری خۆم خزمەتی شەریعەتی خودا دەکەم، بەڵام بە سروشتی دنیاییم خزمەتی یاسای گوناه دەکەم.» و یەکەمی هەموو فەرمانەکان ئەمەیە: «ئەی ئیسرائیل گوێ بگرن، یەزدانی پەروەردگارمان یەک یەزدانە، جا بە هەموو دڵ و بە هەموو گیان و بە هەموو بیر و بە هەموو تواناتانەوە یەزدانی پەروەردگارتان خۆشبوێ.» «بایەخدان بە سروشتی دنیایی دوژمنایەتییە لەگەڵ خودا، چونکە ملکەچی شەریعەتی خودا نابێت، لەبەر ئەوەی ناتوانێت.» زەینی جەستەیی کە ناتوانێت ملکەچی یاسای خودا بێت — ناتوانێت وابێت — دەبێت بگۆڕدرێت، دەبێت بە زەینێکی تر بگۆڕدرێتەوە کە هەمیشە خزمەتی یاسای خودا دەکات. ئەو گۆڕانکارییەی زەین ڕزگارییە. ئەو نوێکردنەوەی زەین لەلایەن خوداوە لە کاری ڕزگارییەکەیدا ئەنجام دەدرێت، و لەلایەن هیچ کەسێکی ترەوە ئەنجام نادرێت. بۆیە ئەوە بەرزترینی هەموو زانستەکانە — بەرزترینی ئەوەی کە مێشکی مرۆڤ دەیناسێت، بەرزترینی ئەوەی کە گەردوون دەیناسێت.

TAM1897 D 47.8ئایا وردەوردە تێناگەن بۆچی شایەتییەکان باسی «زانستی ڕزگاری» دەکەن؟

TAM1897 D 49.1ئێستا دەمەوێت ببینن کە کەسانی تریش هەمان شێوە بیر دەکەنەوە. دەمەوێت ببینن کە من لەمەدا بەتەنها نیم. دەمەوێت ببینن کە بۆ ئەم بۆچوونە پشتگیریی سەرچاوەی متمانەپێکراومان هەیە — سەرچاوەی زانستی — واتە، ئەو کەسانەی کە لە زانست تێدەگەن.

TAM1897 D 49.2ئەگەر بتوانم ئەمشەو بەڵگەتان بۆ بهێنم کە ئەو کەسانەی لەم جیهانەدا لە هەموو کەس باشتر لە هەموو زانستەکانی تر تێدەگەن، شایەتی دەدەن کە زیاتر گرنگی بەم زانستە دەدەن وەک لە هەموو زانستەکانی تر پێکەوە، و پێیان وایە شتێکی زیاتر لەناویدا هەیە کە شایەنی بایەخپێدانیان بێت وەک لە هەموو زانستەکانی تر پێکەوە، ئایا ئەوکاتە ناڵێن کە من لە ڕوانگەی زانستییەوە لە قسەکردنمدا بەم شێوەیە سەلامەتم؟ باشە، من کۆمەڵێکی لەو جۆرەم هەیە — کۆمەڵێک کە لە هەموو زانستەکانی تر تێدەگەن، و بەڵگەی ڕاستەقینەم هەیە کە دەڵێت ئەوان زیاتر گرنگی بەمە دەدەن وەک لە هەموو زانستەکانی تر پێکەوە.

TAM1897 D 49.3لە نامەی یەکەمی پەترۆس ١: ١٠-١٢، نێردراوەکە باسی ڕزگاری دەکات، و لەوێدا بەم شێوەیە دەخوێنمەوە:—

TAM1897 D 49.4ئەو پێغەمبەرانەی کە پێشبینییان کرد لەسەر ئەو نیعمەتەی کە خودا بۆ ئێوەی ئامادە کردبوو، بە وردی لێکۆڵینەوەیان لە بابەتی ئەو ڕزگاربوونە کرد و بەدوایدا گەڕان، ڕۆحی مەسیح کە تێیاندابوو، ئاگاداری دەکردنەوە سەبارەت بە ئازارەکانی مەسیح و ئەو شکۆداربوونەی لەدوای ئازارەکانەوە دێت، هەوڵیان دەدا کە بزانن ڕۆحی پیرۆز ئاماژە بە چی دەکات لەبارەی کاتی ڕوودانەکەی یان بارودۆخی جیهان لە کاتی ڕوودانەکەی. بۆیان ئاشکرا کرا کە پەیامەکە بۆ خۆیان نەبوو، بەڵکو بۆ ئێوە بوو، واتا ڕووداوەکان لە سەردەمی ئێوە ڕوودەدەن. ئێستا پێتان ڕاگەیەنرا بەهۆی ئەوانەی مزگێنییان پێ بەخشین بە یارمەتی ڕۆحی پیرۆز، کە لە ئاسمانەوە نێردراوە. ئەمانە ئەو ڕووداوانەن کە فریشتەکانیش بە پەرۆشن لێیان ورد ببنەوە.

TAM1897 D 49.5فریشتەکان ئارەزووی چاودێریکردنی چی دەکەن؟ — ڕزگاریی خودا کاتێک بە ڕۆحی پیرۆزی نێردراو لە ئاسمانەوە بانگەشەی بۆ دەکرێت. وشەی یۆنانی بۆ «ئارەزووکردن» لێرەدا بە مانای «دڵبەستن بە شتێک» دێت. و وشە یۆنانییەکە بۆ «وردبوونەوە» واتای ئەوەیە: «چەمانەوە بۆ لای شتێک بۆ سەیرکردنی؛ سەیرکردن بە سەری چەماوە بۆ پێشەوە؛ وردبوونەوە بە جەستەی چەماوە؛ بە وردی سەیرکردن، بە کنجکاوییەوە پشکنین — لەبارەی کەسێکەوە کە دەیەوێت لەگەڵ شتێکدا ئاشنا بێت.» ئەمە هەڵوێستی فریشتەکانە بەرامبەر بە بابەتی ڕزگاری.

TAM1897 D 49.6ئێستا، ئایا فریشتەکان لە زانستەکانی تر تێدەگەن — وەک بایۆلۆجی، جیۆلۆجی، ئیکتیۆلۆجی، ئەستێرەناسی — هەموو زانستەکانی تر؟ ئێوە دەزانن کە تێدەگەن. هەموو کەسێک دەزانێت کە فریشتەکان بە تەواوی لە هەموو زانستەکانی تر تێدەگەن. هەموو کەسێک دەزانێت کە بە تەواوی سەلامەتە ئەگەر بڵێین کە هەموو فریشتەکان لە هەموو زانستەکانی تر تێدەگەن، بە شێوەیەک کە بێسنوور قووڵترە لە تێگەیشتنی هەر مرۆڤێک لە هەر تاکە زانستێک، چ ئێستا و چ لە ڕابردوودا. بەڵام فریشتەکان زیاتر گرنگی بە بابەتی ڕزگاری دەدەن وەک لە هەموو زانستەکانی تر. ئەوانەی لە هەمووان زیاتر دەزانن، زۆرترین گرنگی بەم بابەتە دەدەن. باشە، ماوەیەک لەمەوبەر لەگەڵمدا هاوڕا بوون کە ئەگەر بتوانم ئاوا سەرچاوەیەک وەک ئەوە بهێنمەوە، ئێوە دەڵێن کە ئێمە لە وەرگرتنی ئەم هەڵوێستەدا لە سەلامەتیداین. کەواتە، وەرن، ئێمە لە سەلامەتیداین. ئێمە لە باشترین هاوڕێیەتیداین — بەڵێ، باشترین هاوڕێیەتیی زانستی. سەرچاوەیەکی یەکلاکەرەوە هەیە لەسەر بابەتەکە، سەرچاوەیەکی زانستی.

TAM1897 D 49.7ئێستا، من ئەمشەو یاری بە وشەی «زانست» ناکەم. من وشەکانی «زانست» و «زانستی» سەبارەت بە ڕزگاری بەکاردەهێنم وەک وشەیەکی تەواو ڕاستەقینە. ڕزگاریی خودا بەڕاستی شتێکی زانستییە، نەک بە ناوی بەتاڵ، بەڵکو بە شێوەیەکی ڕاستەقینە و لە ئاستی بەرزدا زانستییە. بۆیە هەرگیز ئەو بیرۆکەیەتان نەبێت کە من یاری بە وشەی «زانست» یان «زانستی» دەکەم. من بە ڕاستگۆیی بەکاری دەهێنم، چونکە لەم چوارچێوەیەدا دروستە.

TAM1897 D 49.8بەڵام ئەمە هەمووی نییە: نەک هەر فریشتەکان ئارەزوو دەکەن تێبینی ئەمە بکەن، وەک ئەوانەی کە دەیانەوێت لەگەڵ شتێکدا ئاشنا بن؛ بەڵکو ئەوان بەڕاستی لەگەڵ شتێکدا ئاشنا دەبن. ئەوان لە ڕێگەی تێبینیکردن و لێکۆڵینەوەی ئەم بابەتەوە فێر دەبن. ڕوو لە نامەی ئەفەسۆس ٣: ٨-١١ بکەن، و ئەم بیرۆکەیە دەبینن کە دەربڕاوە:—

TAM1897 D 50.1هەرچەندە من بچووکترینی هەموو گەلی پیرۆزی خودام، ئەم نیعمەتە درایە من: مژدەی دەوڵەمەندی بێ سنووری مەسیح بدەمە نەتەوەکان و هەمووان [وشەی «مرۆڤەکان» لادەبەم، چونکە وەرگێڕەکان زیادیان کردووە] ببینن هاوبەشیی ئەو نهێنییە چییە کە لە سەرەتای جیهانەوە لە خودادا شاردراوەتەوە، ئەوەی هەموو شتێکی بە عیسای مەسیح بەدیهێناوە. بۆ ئەوەی [سەیر بکەن، ئێستا من دەبێت مژدەی دەوڵەمەندیی بێ سنووری مەسیح بدەم، بۆ ئەوەی هەمووان ببینن هاوبەشیی ئەو نهێنییە چییە کە لە خودادا شاردراوەتەوە، ئەمەش بەو مەبەستەیە، بۆ ئەو ئامانجەیە] ئێستا لە ڕێگەی کڵێساوە، دانایی هەمەجۆرەی خودا بۆ فەرمانڕەوا و دەسەڵاتداران لە شوێنەکانی ئاسمان زانراو بێت، بەگوێرەی خواستی هەتاهەتایی، ئەوەی بەهۆی عیسای مەسیحی خاوەن شکۆمانەوە هێنایە دی.

TAM1897 D 50.2مەبەست لەوەی مرۆڤەکان ئەمە ببینن چییە؟ — تاکوو دانایی هەمەجۆری خودا بۆ سەرۆکایەتییەکان و دەسەڵاتدارەکان «لە شوێنە ئاسمانییەکاندا» (وەرگێڕانەکانی تر دەیاننوسن «لە ئاسماندا»؛ کە ڕاستە) ئاشکرا بێت. فریشتەکان، سەرۆکایەتییەکان و دەسەڵاتدارەکان، بە پەرۆشەوە ئارەزووی ئەوە دەکەن تەماشای ئەم مزگێنییەی ڕزگاری بکەن کاتێک بە ڕۆحی پیرۆزی نێردراو لە ئاسمانەوە بانگەشەی بۆ دەکرێت. ئەوان بەڕاستی تەماشا دەکەن و لێکۆڵینەوە دەکەن. و لە کاتێکدا کە لێکۆڵینەوە دەکەن، ئاشکرای نوێی دانایی خودا فێر دەبن — دانایی هەمەجۆری خودا — بەپێی مەبەستە هەتاهەتاییەکەی کە لە عیسای مەسیحی گەورەماندا دایناوە. ئێوە بەپێی نووسراوە پیرۆزەکانی تر دەزانن کە ئەم نهێنییەی خودا، ئەم مەبەستە هەتاهەتاییە، لە مزگێنییەکەدا ئاشکرا کراوە. ئێوە دەزانن کە سەرۆکایەتییەکان و دەسەڵاتەکان لە ئاسماندا بە یەک شێوە هەتاهەتایی نین — ئەوان لە هەتاهەتایەوە بۆ هەتاهەتایەوە نین. ئەوان لە خاڵێکی دیاریکراوەوە بۆ هەتاهەتایە، هەروەک ئێوە و من. جبرائیل تەنها لەو خاڵەوە بۆ هەتاهەتایە کە تێیدا دروست کراوە. ئەو لە هەتاهەتایەوە بۆ هەتاهەتایەوە نییە.

TAM1897 D 50.3بەڵام خودا لە هەتاهەتایەوە بۆ هەتاهەتایە. ئێستا، لە هەتاهەتایەوە بۆ هەتاهەتایە مەبەستێک هەبووە و هەیە — مەبەستە هەتاهەتاییەکەی کە لە مەسیح عیسای گەورەماندا دانراوە. چەندی پێدەچێت تا فریشتەکان بگەنە قووڵاییەکەی، تا لێکۆڵینەوەکەی تەواو بکەن، دەربارەی ئەو مەبەستە هەتاهەتاییە؟ — بۆ هەتاهەتایە. ئەمە زۆر ڕوونە. کاتێک ئەو مەبەستە لە ئینجیلدا ئاشکرا دەکرێت، لە ڕێگەی نهێنیی خوداوە ناسێنرێت، کە ئەوەیە، «مەسیح لەناوتاندایە، ئەمەش هیوای شکۆدارییە»، ئەوە بە تەواوی ڕوونە کە فریشتەکان لێکۆڵینەوەی لێ دەکەن. و کاتێک تێی دەڕوانن، دانایی هەمەجۆری خودا دەبینن کە تێیدا ئاشکرا بووە، بەپێی مەبەستە هەتاهەتاییەکەی. ئەوان ئارەزوو دەکەن تێی بڕوانن. وا دەکەن، و بەم شێوەیە فێر دەبن.

TAM1897 D 50.4باشە، کەواتە، کاتێک ئەوان لە هەموو زانستەکانی تر تێدەگەن زیاتر لەوەی هەر مرۆڤێک لە یەکێک لەوانە تێدەگات، کاتێک زیاتر حەزیان لەمەیە لە هەموو ئەوانی تر، و لێیەوە فێر دەبن؛ ئایا ئەوە ڕاستییەک نییە کە ئێوە و من بتوانین بە دڵنیاییەوە پشتی پێ ببەستین؟ کەواتە ئایا ئەمەش بابەتێک نییە کە شایستەی بیرکردنەوە و قووڵترین تێڕامانمان بێت، زیاتر لە هەموو بابەتەکانی تر پێکەوە؟ و ئایا ناتوانین دڵمان بۆ ئەمە تەرخان بکەین، و هەموو ڕۆحمان پێ بدەین بەبێ ئەوەی لە زانستیبوون دوور بکەوینەوە؟ ئۆهـ، دەتوانین، دەتوانین! با بیکەین.

TAM1897 D 50.5ئێستا، بە هەڵە لێم تێمەگەن. من هێرش ناکەمە سەر زانستەکانی تر. من ناڵێم کە دەبێت هەموو زانستەکانی تر پشتگوێ بخرێن، و وەک شتی فریودەر و بێ بایەخ سەیر بکرێن. نەخێر؛ من دەڵێم کە ئەمە لە هەموویان گەورەترە؛ و هەر شتێک کە لە ئەواندا دەیخوێنینەوە دەبێت لەژێر سەروەریی ئەمەدا بێت کە لە ئەوان گەورەترە. من تەنها دەڵێم کە دەبێت هەموو ئەوانی تر، لانیکەم، پلەیەکی دووەم بگرنەبەر بەرامبەر بەمە، ئەگەر بمانەوێت زانستی بین.

TAM1897 D 50.6بیر لێ بکەنەوە! مێشکە سروشتییەکەی خۆمان وەربگرن کە پێی لەگەڵ زانستەکانی تردا مامەڵە دەکەین. ئایا من، یان هەر کەسێکی تر، بە تەواوی زانستی دەبێت ئەگەر باشترین و بەرزترین بیرکردنەوەی خۆی بخاتە سەر زانستێک، لە کاتێکدا کە بە پشتبەستن بە متمانەپێکراوترین سەرچاوە دەزانێت زانستێکی باڵاتر لەبەردەستیدایە؟ ئایا ئەوە زانستی دەبێت؟ — نەخێر. باشە، کەواتە، تا ئێرە دەبینین کە ئەمە زانستێکە؛ کە بەرزترین زانستە. کەواتە هەر کەسێک کە بەرزترین بیرکردنەوە و باشترین بیرکردنەوەی و هەموو تواناکانی، سەرەتا نەخاتە سەر ئەم زانستە و نەیکاتە پێشەنگی هەموو زانستەکانی تر، لە سروشتی شتەکاندا زانستی نییە.

TAM1897 D 50.7و ژیریش نییە. چونکە ئەم زانستە چییە؟ — ڕزگاری. زۆر باشە. و ژیانی هەتاهەتاییە. وا دابنێن هەموو ژیانم، هەموو تواناکانم، بۆ زانستەکانی تر تەرخان بکەم، بە پشتگوێخستنی ئەمە، یان بەوەی ئەمە بە لاوازتر بزانم، ئایا بەدەستی دەهێنم؟ — نەخێر. کەواتە چەندم دەبێت بۆ خوێندنی زانستەکانی تر؟ — لە زۆرترین حاڵەتدا تەنها چەند ساڵێک. ئەوکات کارکردنم لەسەر ئەم زانستانە بۆ هەمیشە کۆتایی دێت، و هەرگیز دەرفەتم نابێت جارێکی تر بیانخوێنمەوە.

TAM1897 D 50.8بەڵام ئەگەر من ئەمەیان لە سەرەتادا هەڵبژێرم، و بهێڵم ئەوانی تر شوێنێکی دواتر بگرن تاوەکو ئەمەیان دڵنیا دەکەمەوە، ئایا ئەوکات دەرفەتم دەبێت بۆ لێکۆڵینەوە لەوانی تر؟ — بەڵێ. بۆ چەند؟ — بۆ هەتاهەتایە. ئاھ، ئایا ئەوە ڕێگای ژیرانە نییە؟ ئایا ئەوە تاکە ڕێگای ژیرانە نییە؟ و ئایا ئەوە تاکە ڕێگای زانستی و ژیرانە نییە؟ — بێگومان وایە. کەواتە وەرن، با بە تەواوی و لە بەرزترین ئاستدا زانستی بین.

TAM1897 D 50.9ئێستا با کەمێک زیاتر بڕوانین. لەو بڕگە یەکەمەدا کە سەبارەت بە فریشتەکان سەیریمان کرد، بە پێغەمبەرەکان دەستی پێکرد، بەم شێوەیە: «ئەو پێغەمبەرانەی کە پێشبینییان کرد لەسەر ئەو نیعمەتەی کە خودا بۆ ئێوەی ئامادە کردبوو، بە وردی لێکۆڵینەوەیان لە بابەتی ئەو ڕزگاربوونە کرد و بەدوایدا گەڕان،» کاتێک پێشوەختە شایەتیی ئازارەکانی مەسیح و ئەو شکۆمەندییەیان دا کە دوای دێت.

TAM1897 D 51.1ئێستا، لە ڕێگەی پێغەمبەرانەوە ئەم زانستی ڕزگاربوونە، ئەم بەرهەمەی بیرکردنەوەی خودا لەسەر بابەتی ڕزگاربوون، بە نووسراو پێشکەش کرا، وەک چۆن لێرەدا لامانە. ئەم کتێبە زانستییە، ئەم زانستی ڕزگاربوونە، لە ڕێگەی پێغەمبەرانەوە هاتووە. ئایا هیچیان دەربارەی زانستەکانی تر دەزانی؟ — بەڵێ.

TAM1897 D 51.2دەتوانین ئەمە لە چەندین شوێندا بدۆزینەوە — زیاتر لەوەی کە ئەمشەو کاتمان هەبێت تێبینیی بکەین. بەڵام سەیری دوو یان سێ خاڵ دەکەین، تاوەکو ئەو ڕاستییە بخەینە بەرچاوی خۆمان کە ئەوان بەڕاستی زانیارییان لەسەر ئەم زانستانە هەبووە.

TAM1897 D 51.3لە بەشی پازدەهەمی نامەی یەکەمی کۆرنسۆسدا، وتەیەکی زانستی هەیە کە نزیکەی حەڤدە سەدە پێش ئەوەی لەلایەن زانستەوە بدۆزرێتەوە، پێشکەش کراوە. بە درێژایی ئەم هەموو سەدەیە لەوێ بوو، بەڵام ئەو زانایانەی کە لە بوارەکەیاندا کاریان دەکرد، بە پرۆسەی بیرکردنەوەی خۆیان نەیاندەزانی. ئەمە وتنی ڕاستییەکە لە زانستی ئەستێرەناسیدا. هەرکەسێک باوەڕی بەو وتەیەی ناو کتێبی پیرۆز هەبووبێت، بێگومان هەمیشە زانیویەتی، تەنانەت ئەگەر هەرگیزیش وشەی ئەستێرەناسی نەبیستبێت؛ بەڵام زانستی مرۆڤ نەیزانیوە، و تەنها دوای ماوەیەکی زۆر درێژ دۆزیویەتییەوە.

TAM1897 D 51.4بیرۆکەیەکی تر: کاتێک ئەو نووسەرەی کتێبی پیرۆز ئەو وتە زانستییەی کرد کە حەڤدە سەدە دواتر زانایان وەک وتەیەکی زانستیی دروست دۆزیانەوە، ئایا هەر لەو کاتەوە کە نووسرابوو وەک وتەیەکی زانستی هێندەی دوای دۆزینەوەکەی ڕاست نەبوو؟ — بێگومان. کەواتە ئایا لەو کاتەدا کە نووسەرەکە نووسیویەتی، وانییە؟ — بێگومان. ئایەتەکە لە نامەی یەکەمی کۆرنسۆس ١٥:٤١ دایە:—

TAM1897 D 51.5شکۆی خۆر شتێکە و شکۆی مانگ شتێکە، شکۆی ئەستێرەش شتێکی دیکەیە، ئەستێرەش لەگەڵ ئەستێرە شکۆی جیاوازی خۆیان هەیە.

TAM1897 D 51.6ئەوە سەد ساڵ لەمەوبەر نەدەزانرا، چونکە نزیکەی ئەوەندە ساڵ لەمەوبەر پیاوێک کە خۆی بە ئەستێرەناسێکی بەتوانا دادەنا، و لەنێو هاوپیشەکانیشیدا بەو شێوەیە دادەنرا، ئەو وتەیەی ڕەخنە گرت چونکە بە هەڵەی زانستی دادەنا و بە بەڵگەی نەزانیی نووسەرانی کتێبی پیرۆز دەیژمارد؛ چونکە پێی وابوو (واتە نووسەری کتێبی پیرۆز پێی وابوو) کە ئەستێرەیەک لە ئەستێرەیەکی تر جیاوازە لە شکۆ و ڕووناکیدا، نەک لە دووریدا. ئەمە وتەی ئەو ڕەخنەگرەیە لەسەر بابەتەکە. بیرۆکەکەی ئەوە بوو، و بە ناوی زانستی ئەستێرەناسیدا قسەی دەکرد، کە تاکە هۆکاری ئەوەی ئەستێرەیەک لای ئێمە درەوشاوەتر و جوانترە لە ئەستێرەیەکی تر، ئەوەیە کە یەکێکیان لە چاو ئەوی تر لە ئێمە نزیکترە، بۆیە ڕووناکییەکی زیاتری پێمان دەگات. بەڵام ئەمڕۆ لە هەموو بوارەکانی زانستدا وەک ڕاستییەک ناسراوە کە هێندەی لە گوڵەکانی سەر زەوی جیاوازی هەیە، هێندەش لە نێوان ئەستێرەکاندا لە مەزنی و جوانی و ڕەنگەکانیدا هەیە. کەواتە ئەگەر بتوانین هەموو گوڵەکانی سەر زەوی لە گۆڕەپانێکی گەورەدا بە هەموو شکۆ و جۆراوجۆریی ڕەنگەکانیانەوە ببینین، و پاشان بتوانین ئەستێرەکانی ئاسمان بە هەمان ڕوونیی ئەمەیان ببینین، ئەوا دەبینین کە یەکێکیان هەر بە هەمان شێوە هەمەڕەنگ و جوانە وەک ئەوی تر. ئەمە ئێستا زانراوە، بەڵام لەو کاتەی ئەو دەقە بۆ کۆرنسۆسییەکان نووسرا، نەزانراو بوو.

TAM1897 D 51.7ئێستا، دەپرسم، ئایا ئەوە دەرهاویشتەیەکی زانستی نەبوو، ئایا ڕاگەیاندنی ڕاستییەک لە زانستدا نەبوو، لەو ڕۆژەی پۆڵس نووسی و بۆ کۆرنسۆس ناردی، بە هەمان دڵنیایی ئێستا؟ ئەوەی زانست دۆزییەوە کە ئەو وتەیە ڕاستە، نەیکرد بە ڕاستی و تەنانەت تەنۆکەیەکیشی بە کێشی وەک ڕاستییەک زیاد نەکرد. دۆزینەوەکەیان تەنها ئەوەیان نیشان دا کە شتێکیان دۆزیوەتەوە کە ڕاست بووە، بەڵام پێشتر نەیاندەزانی، چونکە باوەڕیان بە کتێبی پیرۆز نەبوو. ئەگەر تەنها لە کتێبی پیرۆزدا ئەوەیان بخوێندایەتەوە و باوەڕیان پێی بکردایە و قبوڵیان بکردایە، ئەو خاڵەی زانستیان زۆر پێش ئەوەی هیچ زانایەک دایبدۆزێتەوە دەیزانی.

TAM1897 D 51.8زانستێکی تر هەیە: ڕۆژێک لە ڕۆژان سێر ئایزاک نیوتن لەژێر دار سێوێک دانیشتبوو. سێوێک لە لقێکی نزیکییەوە کەوتە خوارەوە. پێشتر چەندین جار سێو لە دار کەوتبوو. ئەو پێشتر سێوی بینیبوو لە دار بکەوێت. بەڵام ئەو ڕۆژە لە دۆخێکی تێڕامانیدا بوو، و دەستی کرد بە بیرکردنەوە. ئەو سێوەیە بۆچی کەوت؟ دەبێت لەبەر ئەوە بێت کە زەوی کاریگەرییەکی لەسەر هەبووە بۆ ڕاکێشانی بۆ لای خۆی. زەوی کە گەورەترە لە سێوەکە، کاتێک لە دارەکە جیا بووەتەوە، بۆ لای خۆی ڕایکێشاوە. ئەو وتی، ئەگەر ئەو سێوەیە هەڵبگرم، و بەوپەڕی توانامەوە بیهاوێژم بەرز، دیسانەوە دەکەوێتەوە سەر زەوی. کەواتە ئەگەر کاریگەریی زەوی بوو کە بۆ ئەم مەودا کورتەی هێناوەتەوە، کاتێک من بەوپەڕی توانامەوە فڕێی بدەم بەرز و بگەڕێتەوە، ئەوا ئەوە بەڵگەیە لەسەر ئەوەی کە کاریگەرییەکەی زەوی تا ئەو دوورییە لە زەوییەوە دەگات، و دەست بەو شتەوە دەگرێت و دەیگەڕێنێتەوە. ئەگەر بتوانم بۆ بەرزییەکی میلێک بیهاوێژم و بگەڕێتەوە، ئەوا ئاشکرا دەبێت کە ئەو هێزە بۆ دووریی میلێک گەیشتووە بۆ گەڕاندنەوەی ئەو شتە. ئینجا، وتی، ئەگەر ئەوە ڕاست بێت، ئەوا دەبێت ئەو هێزە تا مانگیش بگات. دەبێ بزانم ئایا بەڕاستی دەگاتە مانگ؟ دەچم و دەیبینم. چوو بۆ ماڵەکەی و لەوێ دانیشت، حیسابە ئەستێرەناسییەکانی دەربارەی خولی مانگ لە شوێنی خۆیدا وەرگرت و زنجیرەیەکی درێژی حیسابی ئەنجام دا. بەڵام نەدەگونجان. چەندین جار دووبارەی کردەوە، بەڵام نەدەگونجان؛ نەیتوانی وا بکات ئەو کاریگەرییە بگاتە مانگ.

TAM1897 D 52.1ئەو بابەتەکەی بۆ ماوەی نزیکەی دە ساڵ وەلا نا، ئەگەر بە باشی لەبیرم بێت، پێش ئەوەی دووبارە دەستی پێوە بگرێتەوە. ڕۆژێک حیسابێکی نوێی خولی مانگ بڵاو کرایەوە، کە هەندێک هەڵەی حیسابەکانی پێشووی ڕاست دەکردەوە. کاتێک ئەوە بڵاو کرایەوە، نیوتن وتی، «ئایا ئەمە ئەوە دابین دەکات کە پێویستمە؟» حیسابەکانی وەرگرت، دەستی بە کار کرد، و زنجیرەیەکی درێژی لە ژمارەکان ئەنجام دا کە بێگومان ئێوە و من سەرسام دەبین پێی. بەڵام لە کۆتاییدا گەیشتە دوو یان سێ ژمارەی کۆتایی، و بینی کە لەگەڵیدا دەگونجێت. ئەوەندە بەو ڕاستییە سەرسوڕهێنەرە سەرسام بوو کە نەیتوانی ژمارەکانی تەواو بکات. قەڵەمەکەی لە دەستی کەوت، و ناچار بوو داوا لە هاوڕێیەک بکات کە لەجیاتی ئەو تەواوی بکات. هاوڕێکەشی وا کرد، و سێر ئایزاک نیوتن ڕاستییەکی زانستی، یان ڕاستتر بڵێین، زانستێکی نوێی سەلماند. پێی دەوترێت کێشکردن. و لەو کاتەوە ناوی نەمر کراوە.

TAM1897 D 52.2ئەوە بەڕاستی شتێکی گەورە بوو. بەڵام ئەوە لە کتێبی پیرۆزدا هەبوو، بیست و پێنج سەدە پێش ئەوەی سێر ئایزاک نیوتن لە سروشتدا دایبدۆزێتەوە. هێزی کێشکردن بە سادەیی هاوسەنگکردنی گەردوونە. ئەوە ئەو بنەما و یاسایەیە، وەک زانایان دەڵێن، کە هاوسەنگیی گەردوونی پێ دەپارێزرێت. واتە، هەر جەستەیەک لە گەردووندا کاریگەریی لەسەر هەموو جەستەیەکی تر هەیە، و لەگەڵیشیدا هاوسەنگە. نەک تەنها هەر جەستەیەک، بەڵکو هەر تەنۆلکەیەکی ماددە لە گەردووندا، هەموو تەنۆلکەیەکی تری ماددەی لە گەردووندا بۆ لای خۆی ڕادەکێشێت و کاریگەریی لەسەری هەیە.

TAM1897 D 52.3لە جیهانی فیزیکیدا، ئەوە بە سادەیی ئەو ڕاستییە هاوتایەیە کە ئەمڕۆ دوانیوەڕۆ لە پۆلی کتێبی پیرۆزدا باسمان کرد لەسەر بابەتی ژیان. بۆمان دەرکەوت کە ناتوانن دەست لە هیچ کەسێک یان هیچ شتێک بدەن بەبێ ئەوەی لە سەرانسەری گەردووندا زانراو بێت. هیچ چۆلەکەیەک ناکەوێت بەبێ ئەوەی باوکتان بزانێت، و ئەو چۆلەکەیەش ناکەوێت بەبێ ئەوەی کەوتنەکەی لە سەرانسەری گەردووندا هەست پێ بکرێت. ئەمە بە سادەیی ڕاستییەکی هاوتایە لەگەڵ ئەوەدا.

TAM1897 D 52.4ڕاستییەکی ڕۆحیش هەیە کە لەوێدا هاوتای ئەم دوانەیە.

TAM1897 D 52.5بۆ کوێ بچم لە ڕۆحی تۆ؟ بۆ کوێ هەڵبێم لە ڕوخسارت؟ ئەگەر سەربکەوم بۆ ئاسمان، ئەوەتا تۆ لەوێی، ئەگەر لەناو جیهانی مردووان ڕاکشێم، ئەوەتا تۆ لەوێی. ئەگەر دەست بە باڵی بەرەبەیانەوە بگرم، ئەگەر لەوپەڕی دەریا نیشتەجێ بم، لەوێش دەستی تۆ ڕێنماییم دەکات، دەستی ڕاستت بە خۆیەوە دەمگرێت. زەبوورەکان ١٣٩: ٧-١٠.

TAM1897 D 52.6کاتێک ئێوە و من بیرۆکەیەکی ڕاست دەکەینەوە، ئایا لە هیچ شوێنێکی تر هەستی پێدەکرێت؟ ئێمە بیرۆکەیەکی هەڵە دەکەینەوە. بیرۆکەی هەڵە چییە؟ — گوناه. کەواتە گوناه لە کوێوە دەست پێدەکات؟ — لە بیرۆکەکەوە. ئایا گوناهی من لە هیچ شوێنێکی تری گەردووندا جگە لە خۆم هەستی پێدەکرێت؟ کێ هەستی پێ دەکات؟ — خودا، بە ڕۆحی خۆی. ئەی، کەواتە، ئایا هیچ ڕاستییەکی ڕۆحی لە گەردوونەکەماندا هەیە کە درکی پێ نەکرێت؟ هەستی پێ نەکرێت؟ یان بیرکردنەوەیەک بۆ چاکە یان خراپە کە هەستی پێ نەکرێت؟ ئەی ئێوە کەواتە کێشکردن وەک زانستێک نابینن؟ سێر ئایزاک نیوتن ڕاستییەکی لە گەردووندا دۆزییەوە کە هاوتای ڕاستییەکانی تری گەردوونە.

TAM1897 D 52.7ئەو یاسایەی کە نیوتن دۆزییەوە، وەک وتم، ئەوەیە کە هاوسەنگیی گەردوون پێی دەپارێزرێت. ئێستا ئەو دەقە پیرۆزە دەخوێنمەوە کە نیشانی دەدات ئەمە بیست و پێنج سەدە پێش ئەوەی نیوتن بیدۆزێتەوە زانراوە. ئیشایا ٤٠: ١٢:—

TAM1897 D 52.8کێ بە چنگ ئاوی پێواوە و بە بست ئاسمان؟ کێ خۆڵی زەوی بە قزناغ پێواوە؟ کێ چیاکانی بە قەپان کێشاوە و گردەکانیش بە تەرازوو؟

TAM1897 D 52.9کاتێک شاخەکان و گردەکان دانران، لەگەڵ یەکتردا هاوسەنگ کرابوون. ئایا خودا شتەکەی بەجۆرێک داناوە کە هاوسەنگییەکەیان بپارێزرێت؟ ناوی زانستیی ئەو یاسایە چییە کە هاوسەنگیی شتەکانی پێ دەپارێزرێت؟ — کێشکردن. کەواتە ئیشایا باسی چی دەکرد؟ — باسی کێشکردن. بێگومان هەر ئەوە بوو.

TAM1897 D 52.10زانایەک ئەو ڕاستییە بە گوڵە بچووکەکە ڕوون دەکاتەوە کە پێی دەوترێت سنۆودڕۆپ. بیر لە دوو جۆر گوڵ بکەنەوە کە لە ڕێگەی تۆوە زۆر دەبنەوە. یەکێکیان گوڵێکی ڕاوەستاوە، ئەوی تریان گوڵێکی شۆڕبووە. تێبینیتان کردووە لە گوڵەکاندا چەند قەدێکی بچووک هەن کە لە دەوری یەکێکی ناوەندی ڕاوەستاوەن. ئێستا، لە گوڵێکی ڕاوەستاودا کە لە تۆوەوە زۆر دەبێت، ئەم قەدکە ناوەندییە هەمیشە لەوانەی دەوروبەری کورتترە. ئەگەر گوڵەکە شۆڕ بێت، ئەوا قەدکە ناوەندییەکە لەوانەی دەوروبەری درێژترە. هۆکارەکەشی ئەوەیە کە تۆزی گوڵ — پۆلێن — کە لەسەر قەدە بچووکەکانی دەوروبەری قەدە ناوەندییەکەیە، دەبێت بکەوێتە سەر ئەوەی ناوەند، ئەگینا گوڵەکە ناتوانێت زۆر بێت.

TAM1897 D 52.11ئێستا، لە گوڵێکی ڕاوەستاودا کە لە ڕێگەی تۆوەوە زۆر دەبێت، دەبێت ئەم قەدە ناوەندییە کورتتر بێت لەوانی تر، تاکو تۆزی گوڵ لەسەر قەدەکانی ترەوە بکەوێتە سەری. ئەگەر درێژتر بووایە، تۆزەکە دەکەوتە خوارەوە و پێی نەدەگەیشت، و بەم شێوەیە هیچ تۆویەک دروست نەدەبوو. ئەگەر گوڵێکی شۆڕ بێت، و ئەم قەدەیە کورتتر بێت لەوانی تر، تۆزەکە لێی دوور دەکەوێتەوە و دیسانەوە هیچ تۆویەک دروست نابێت. کەواتە، لە هەموو گوڵێکی ڕاوەستاو کە لە تۆوەوە زۆر دەبێت، قەدە ناوەندییەکە کورتترە لەوانەی دەوروبەری. لە هەموو گوڵێکی شۆڕبوودا کە لە تۆوەوە زۆر دەبێت، قەدە ناوەندییەکە درێژترە.

TAM1897 D 53.1گوڵی بەفربارین لە ڕێگەی تۆوە زاوزێ دەکات. و هەرچەندە گوڵێکی ڕاوەستاوە، بەڵام قەدە ناوەندییەکەی درێژترە لەوانەی دەوری داون. چۆن ئەمە دەبێت؟ جارێکی تر دووبارەی دەکەمەوە بۆ ئەوەی زیاتر لە مەبەستەکە تێبگەن: گوڵی بەفربارین بە شێوەیەکی ڕاستەقینە گوڵێکی ڕاوەستاوە و لە ڕێگەی تۆوە زاوزێ دەکات. کەواتە، قەدە ناوەندییەکە دەبێت لەوانی تر کورتتر بێت. بەڵام درێژترە. کەواتە، چۆن دەتوانێت لە ڕێگەی تۆوە زاوزێ بکات؟ پەروەردگار بۆی چارەسەری کردووە. ئەو بە شێوەیەک دایناوە کە سەرەڕای ئەوەی گوڵێکی ڕاوەستاوە، بەڵام دەچەمێتەوە و سەرەکەی دادەخوات. هەر بۆیە، لەم گوڵە ڕاوەستاوەدا، قەدە ناوەندییەکەی لەوانی تر درێژتر دروست کراوە. ئەو گەشە دەکات و ڕاست ڕادەوەستێت تاوەکو دەکرێتەوە و پێدەگات و ئامادەی زاوزێ دەبێت. هەر لەو کاتەدا سەرەکەی دادەخوات، و کاتێک تۆزی گوڵەکە کەوتە شوێنی خۆی، گوڵە بچکۆلەکە دیسانەوە هەڵدەستێتەوە و ڕادەوەستێت.

TAM1897 D 53.2ئێستا، ئەمە خۆی لە خۆیدا جوانە؛ بەڵام لێرەدا ڕوونکردنەوەی یاسای کێشکردن دێتە ئاراوە. ئەم زانایە پێم دەڵێت کە ئەوەی دەبێتە هۆی ئەوەی گوڵەکە سەرەکەی دادەخوات و چەمدەبێتەوە، کێشکردنی زەوییە. ئەوە ڕاستە. چی وادەکات سێوێک بکەوێت؟ — کێش. بەڵام کێش بە سادەیی بریتییە لە کێشکردن — لە وشەی لاتینی gravusـەوە هاتووە، کە بە مانای کێش دێت. چی وادەکات ئەو گوڵە وەستاوە سەرەکەی دادەخوات؟ — کێشی زەوی. بەڵام بۆچی کێشی زەوی پێش ئەو کاتە وا ناکات ئەو گوڵە سەری دابخات؟ — ئاھ، کاتێک خودا ئەو گوڵە بچکۆلەیەی دروست کرد، زەوی و تەنانەت گەردوونی هاوسەنگ کرد لەگەڵ پێداویستییەکانی. کاتێک خودا ئەو گوڵە بەفرینە سادە و بچکۆلەیەی دروست کرد، گەردوونی لەسەر تەرازوو ڕاگرت و لەگەڵ پێداویستیی ئەو گوڵە وردیلەیەدا گونجاند! وە ئەگەر خودا بیری لەو گوڵە وردیلەیە کردبێتەوە، ئایا ئێوەش زۆر زیاتر لەبەرچاو ناگرێت، ئەی کەمباوەڕان؟

TAM1897 D 53.3ئێستا ئەم زانایە پێم دەڵێت کە ئەگەر زەوی — و بێگومان گەردوونیش — تەنها یەک پاوەند، یان یەک ئۆنسە قورستر بووایە لەوەی هەیە، ئەوا دەبووە هۆی ئەوەی گوڵی بەفربار پێش کاتی گونجاوی خۆی سەرەکەی دانەوێنێت؛ چونکە بەهۆی قورستربوونییەوە، کاریگەریی زیاتری لەسەر دەبوو. و لەو حاڵەتەدا، یەکەم گوڵی بەفربار دەبووە دواینی. بەڵام بۆ ئەوەی ئەو گوڵە بەفرینە بچووکە بژی و تا کۆتایی جیهان مرۆڤایەتی دڵخۆش بکات، خودا گەردوونی بە تەواوی و بە وردی لەگەڵ پێداویستییەکانی ئەو گوڵەدا ڕێکخستووە، بەجۆرێک کە کاتێک کاتی تەواوی پێویستییەکەی دێت، کێشەکەی بە تەواوی بەس بێت بۆ ئەوەی بەرەو خوارەوە کێشی بکێشێت. پاشان کاتێک وا هەڵدەواسرێت بۆ ئەوەی زاوزێکردن ڕووبدات، هێزێکی تر لە ڕەگەکانەوە دێتە ناوەوە، و قەدەکەی کەمێک ڕەقتر دەبێت، و گوڵەکە بەسەر هێزی کێشکردندا زاڵ دەبێت، و وەک پێشوو ڕادەوەستێت.

TAM1897 D 53.4کێ بە چنگ ئاوی پێواوە و بە بست ئاسمان؟ کێ خۆڵی زەوی بە قزناغ پێواوە؟ کێ چیاکانی بە قەپان کێشاوە و گردەکانیش بە تەرازوو؟

TAM1897 D 53.5کێ تەرازووی گەردوونی داناوە؟ — خودا. ئیشایا نزیکەی بیست و پێنج سەدە پێش ئەوەی سێر ئایزاک نیوتن بیدۆزێتەوە، ئاماژەی پێداوە. ئایا کاتێک ئیشایا نووسیویەتی ڕاستییەکی زانستی نەبوو؟ — بەڵێ. ئایا بە درێژایی ئەو هەموو سەدەیە تۆمار نەکرابوو؟ — بەڵێ. ئایا هەموو کاتێک ڕاستییەکی زانستی نەبوو؟ — بەڵێ. ئایا کاتێک نیوتن دۆزییەوە زیاتر ڕاستییەکی زانستی بوو؟ — نەخێر؛ زانایان شتێکیان فێر بوون کە پێشتر نەیاندەزانی، بەڵام هەر لە کتێبی پیرۆزدا هەموو کاتێک هەبوو.

TAM1897 D 53.6بیر لەم شتانە بکەنەوە. خودا دەیەوێت ئێمە بیکەین. ئەو دەیەوێت ئێوە و من ببینین کە ڕزگاری، ئەو کەلامەی کە پێی بەخشیوین، و ئەوەی کە بانگەوازی بیرکردنەوەی هەرە بەرزمان بۆ دەکات، بابەتێکی لاوەکی بچووک و تەسک نییە؛ بەڵکو گەورەترین شتە کە جیهان بتوانێت هەرگیز بیزانێت. گەورەترین شتە کە زانستی جیهان بتوانێت هەرگیز بیزانێت. سەرەکیترین زانستە کە جیهان بتوانێت هەرگیز بیزانێت.

TAM1897 D 53.7بەڵام نابێت بۆ زانستیبوون لێکۆڵینەوەی لەسەر بکەین. دەبێت بۆ ڕزگاربوون لێکۆڵینەوەی لەسەر بکەین؛ و ڕزگاربوون شتێکی زانستییە.