زانستی ڕزگاری. – ژمارە ٢

TAM1897 D 59.2وتارێک پێشکەشکراوە لە ئێوارەی یەکشەممە، ١٤ی شوباتی ١٨٩٧ لە General Conference Daily Bulletins، ١٧ی شوباتی ١٨٩٧، بەرگی ١، ژمارە ٤، لاپەڕەکانی ٥٩-٦٤ و ١٨ی شوباتی ١٨٩٧، بەرگی ١، ژمارە ٥، لاپەڕەکانی ٦٥-٦٦دا چاپ کراوە.

TAM1897 D 59.3وتەیەک یان دووانی تری ڕوونکردنەوە پێش ئەوەی ئەمشەو دەست بە خوێندنەوە بکەین: بێگومان زۆر کەس لەوانەیە تا ڕادەیەک پرسیاریان کردبێت کە ئایا هەموو ئەوەی ئێوارەی ڕابردوو وترا، لە تاقیکردنەوەدا سەردەکەوێت. بەڵێ، سەردەکەوێت. من بە هەڕەمەکی قسەم نەکرد. ڕاستە من هەموو شتێکم بە وردی ڕوون نەکردەوە، بەڵام کاتێک ئەوەی وتم لە چاپدا دەبیننەوە، تێدەگەن کە ڕاستە. کاتێک وتم کە گوڵی بەفرۆڵە لەگەڵ زەویدا هاوسەنگ بوو، و زەویش لەگەڵ گوڵی بەفرۆڵەدا هاوسەنگ بوو، ئەی ئەگەر شەهابێکی چەندین تەن کێشی هەبێت بکەوێتە سەر زەوی، ئایا هێزی ڕاکێشانی زەوی زیاتر نابێت لە جاران؟ و ئایا ئەوە هاوسەنگیی گوڵەکە لەگەڵ زەویدا تێک نادات؟ — نەخێر؛ چونکە تەنها زەوی نییە کە لەگەڵ ئەو گوڵەدا هاوسەنگە، بەڵکو گەردوونە. ئایا لەبیرتانە کە لە لێکۆڵینەوەی یاسای کێشکردندا، وتەی زانستی ئەوەیە، هەر تەنۆلکەیەکی ماددە لە گەردووندا لەلایەن هەر تەنۆلکەیەکی ترەوە ڕادەکێشرێت، بەجۆرێک کە نەک تەنها زەوی، بەڵکو گەردوونیش، لەگەڵ پێداویستییەکانی گوڵەکاندا هاوسەنگە؛ بۆیە کەوتنی شەهابەکە کێشی گەردوون زیاد ناکات.

TAM1897 D 59.4تەنها چەند وشەیەکی ڕوونکردنەوە لە سەرەتادا: ئەگەر لە وانەی پێشوودا، باسی بابەتی «زانست لە کتێبی پیرۆزدا» یان «زانست و کتێبی پیرۆز»م بکردایە، ئەوا بە شێوەیەکی تەواوتەر باسی ئەوەم دەکرد کە کێشکردن چییە و چی نییە، بەپێی تێڕوانینی زانستی بۆ وشەکە. بەڵام من باسی ئەوەم نەدەکرد؛ تەنها مەبەستی من لە شەوی ڕابردوودا ئەوە بوو کە ئاماژە بە ڕاستیی دۆزینەوەی یاسای کێشکردن و تیۆرییەکەی بکەم وەک یاسایەک. لە دوای سەردەمی نیوتنەوە گۆڕانکاری لە دیدگاکاندا هەبووە سەبارەت بە تیۆریی ئەو یاسایە؛ بەڵام ئەوە کاریگەریی لەسەر یاساکە نییە.

TAM1897 D 60.1لە ڕاستییەکی ورددا، کێشکردن بە هیچ شێوەیەک یاسا نییە، بەڵکو تەنها هێزی خودایە. لە ڕاستیدا هیچ «یاسایەکی سروشت» بوونی نییە. یاساکانی سروشت تەنها خووی خودان. هەموو ئەوەی یاسای کێشکردنە، تەنها خوویەکی خودایە؛ دەرکەوتەی هێزی خودایە. بەڵام لەبەرئەوەی باسی ئەوەم نەدەکرد کە لە ڕاستیدا چییە، زاراوەکانم بەو مانایە بەکارهێنا کە بە شێوەیەکی باو قبووڵکراوە، و تەنها بۆ ئەوەی بیڵێمەوە کە ئەوە ئەو شتەیە بەهۆیەوە هاوسەنگی گەردوون پارێزراوە.

TAM1897 D 60.2ئەمشەو پێناسەیەکی تری زانست دەخوێنمەوە. ئەمەش لە یەکێک لە زانایە ناسراو و پێشەنگەکانی جیهانەوە وەرگیراوە: «زانست وردترین زانیارییە کە لەسەر هەر بابەتێک هەمانە.» وشەی «زانست» بە واتای وشەیی بە مانای زانیاری دێت. ئەو پێناسەیەی شەوی ڕابردوو هەمانبوو ڕاستە. ئەنجامی بیرکردنەوەیە. هەروەها باشە کە بە وردترین زانیارییەکەی ئێمە لەسەر بابەتەکە پێناسەی بکرێت.

TAM1897 D 60.3ئێستا دەگەڕێینەوە بۆ ئەو دوو خاڵەی وانەی پێشووماندا هەمانبوو. وردترین زانیاری سەبارەت بە جیاوازیی درەوشانەوەی ئەستێرەکان بۆ ماوەی هەزار و حەوتسەد ساڵ پێش ئەوەی زانست بیدۆزێتەوە، لە کوێ دەدۆزرایەوە؟ — لە کتێبی پیرۆزدا. کەواتە زانستی ڕاستەقینەی ئەو بابەتە لە کوێ دەدۆزرایەوە؟ — لە کتێبی پیرۆزدا. — وردترین زانیاری لەسەر هاوسەنگیی گەردوون بۆ ماوەی دوو هەزار و پێنجسەد ساڵ پێش ئەوەی بدۆزرێتەوە لە کوێ دەست دەکەوت؟ — لە کتێبی پیرۆزدا. کەواتە زانستیترین کتێب لە جیهاندا لەسەر بابەتی ئەو زانستە چی بوو؟ — کتێبی پیرۆز. هێشتا لە یادتان بێت، کە من باسی زانست و کتێبی پیرۆز ناکەم. من باسی زانستی ڕزگاریم دەکەم. و هەرچەندە ئاماژە بە زانستەکانی تریش کرابێت، تەنها لە پەیوەندییەکی جیانەکراوەدا لەگەڵ ئەم زانستە سەرەکییەدایە. ئەوە ئەوەیە کە ئێوە و من بە هەموو ئەو بەڵگانەی کە دەتوانین لەم دوو کاتژمێرەی خوێندنەوەدا کۆی بکەینەوە، دەیزانین کە ڕزگاری زانستە، کە بەرزترین زانستی گەردوونە، کە شایستەترینە بۆ خوێندنەوەی ئێمە، و ئەوەی کە ئێمە بە شێوەیەکی زانستی کار دەکەین کاتێک سەرنجی سەرەکی و تەواوی دڵمان دەخەینە سەری.

TAM1897 D 60.4ئێستا، کتێبی پیرۆز وتارێک نییە لەسەر هیچ زانستێک جگە لە زانستی ڕزگاری. وتارێکی تەرخانکراوە لەسەر ئەو بابەتە. کتێبی پیرۆز ئاماژە بە زانستەکانی تر دەکات؛ بەڵام هیچ وتارێک لە کتێبی پیرۆزدا نییە لەسەر هیچ زانستێکی تر. ئاماژە بە زانستەکانی تر کراوە، وەک ئەوانەی کە لە نامەی کۆرنسۆس و ئیشایا تێبینیمان کردوون؛ بۆچی لەم شوێنانەدا ئاماژەیان پێکراوە — بۆ دەرخستنی خاڵێکی زانستی؟ — نەخێر؛ بەڵکو بۆ ئەوەی وەک نموونەیەک بەکاربهێنرێت بۆ باشتر ڕوونکردنەوەی زانستی ڕزگاری بۆ تێگەیشتنمان. بۆچی ئەو ڕاستییە گەردوونییە هێنراوەتە ناو نامەی یەکەمی کۆرنسۆس ١٥:٤١؟ مەبەست لە وتنی ئەمە چییە، «ئەستێرەش لەگەڵ ئەستێرە شکۆی جیاوازی خۆیان هەیە.» ڕاستەوخۆ درێژەی پێدەدات و دەڵێت، «بۆ هەستانەوەی مردووانیش بە هەمان شێوە دەبێت … لە سووکایەتی دەچێنرێت، لە شکۆمەندی هەڵدەستێنرێتەوە. لە لاوازی دەچێنرێت، لە هێز هەڵدەستێنرێتەوە.» هەروەک چۆن یەک ئەستێرە لە شکۆدا لە ئەستێرەیەکی تر جیاوازە، هەروەها هەستانەوەی مردووش وایە. بەم شێوەیە دەبینن کە مەبەست لە هێنانەئارای ئەو خاڵە زانستییە، ڕوونکردنەوەی خاڵێکە لە زانستی ڕزگاریدا، بۆ ئەوەی یارمەتیمان بدات باشتر ڕاستییەک لە زانستی ڕزگاریدا ببینین.

TAM1897 D 60.5بۆچی ئیشایا ئەو وتەیەی سەبارەت بە ڕاستیی هێزی کێشکردنی لە گفتوگۆکەیدا هێنا؟ با کەمێک زیاتر لە بەشەکەدا بگەڕێین و دەیبینین. ئەو ئایەتە دەخوێنمەوە و پاشان یەکێکی تر لە کۆتایی ئەو بیرۆکەیەی کە شوێنی کەوتووە. «کێ بە چنگ ئاوی پێواوە» خودای پیرۆز دەفەرموێت: «لەگەڵ کێ هاوشێوەم دەکەن؟ من هاوتای کێم؟ چاوتان بۆ بەرزی هەڵبڕن و ببینن کێ ئەمەی بەدی هێناوە، کێ ئەستێرەکانی بە ژمارە دەردەهێنێت و ناو لە هەموویان دەنێت؟ لەبەر زۆری هێز و توندی توانای هیچ کامیان ون نابێت.» ئیشایا ٤٠: ٢٥-٢٦.

TAM1897 D 60.6هیچ یەکێکیان لە تێبینیی ئەو دەرناچێت، و هەموویان هاوسەنگ کراون لەگەڵ پێداویستیی هەر گوڵێکی بچووکدا کە لە کێڵگەکەدا دەڕوێت. بەڵام بۆچی ئەو سەرنجمان بۆ ئەوە ڕادەکێشێت، و لێرەدا دەیکاتە بەشێک لە قسەکانی؟ — نەک بۆ ڕاگەیاندنی ڕاستیی زانستی؛ بەڵکو بۆ ڕاکێشانی سەرنجی هەموو خەڵک بۆ زانستی ڕزگاری. ئەو چی لێ دەردەخات؟ پێویستە ئێمە هەموو ئەمانە لەبەرچاو بگرین، و بیر لەوە بکەینەوە کە چی هەموو ئەمانەی کردووە؟ و پاشان زیاتر دەخوێنمەوە، «ئەی یاقوب، بۆ دەڵێیت، ئەی ئیسرائیل، بۆ سکاڵا دەکەیت: ”ڕێگای من لە یەزدان شاردرایەوە، دادی من لە خودام تێپەڕی“؟» ئیشایا ٤٠: ٢٧.

TAM1897 D 60.7کاتێک خودا ئەوەندە بایەخ بەو گوڵە دەدات کە لەژێر پێی ئێمەدا دەڕوێت، ناشاراوەیە و لەبیرکراویش نییە؛ کەواتە چۆن دەتوانن بڵێن کە ئێوە لەبەرچاوی خودا شاردراونەتەوە، و دادوەرییەکەتان لەلایەن خوداوەندەکەتانەوە فەرامۆش کراوە، و ئیتر هیچ بایەخێکتان پێ نادات؟ بەم شێوەیە دەبینن کە لە هەموو حاڵەتێکدا، ڕاستیی زانستی بە تەواوی دەهێنرێتە ئاراوە بۆ ئەوەی زانستی ڕزگاری بۆ ئێوە و من ڕوون بکاتەوە.

TAM1897 D 61.1بیرۆکەیەکی تر: کاتێک ئەم نووسەرانە ئەمەیان گرتە دەست، بە وەحی بوو. بێگومان ئەوان ئەم شتانەیان لە هیچ لێکۆڵینەوەیەکی زانستیی ئەم جیهانەوە وەرنەگرتووە. پەروەردگار زانستی سەرەکیی خۆی، زانستی ڕزگاری، ئاشکرا دەکرد؛ و پەنای دەبردە بەر زانستەکانی تر بۆ ڕوونکردنەوەی. کەواتە کام لە هەموو زانستەکان بۆ پەروەردگار گرنگترە؟ — بێگومان ڕزگاری. کاتێک پەروەردگار زانستەکانی تری تەنها بۆ ڕوونکردنەوەی ئەمە بەکارهێناوە، بە تەواوی ڕوونە کە ئەو ئەم زانستە بە گرنگتر لەوانی تر دادەنێت.

TAM1897 D 61.2بەڵام ئەمە هەمووی نییە. پیاوێک کە لە کتێبی پیرۆزدا ناوی هاتووە، شارەزایەکی تەواوی لە زانستی گشتیدا هەبوو — هەموو زانستە سروشتییەکانی ئەم جیهانە. دەمەوێت ببینن کە پیاوێک هەبوو شارەزایەکی تەواوی لەو زانستانەدا هەبوو کە ئێستا لە جیهاندا زۆر بایەخیان پێدەدرێت. و دەمەوێت ببینن لەبەر ڕۆشنایی هەموو ئەمانەدا چی دەڵێت. ئەمەش دەقە پیرۆزەکەیە:—

TAM1897 D 61.3خودا دانایی و تێگەیشتنێکی زۆر زۆری دایە سلێمان، هەروەها مێشکێکی فراوان وەک ئەو لمەی لەسەر کەناری دەریایە. دانایی سلێمان زیاتر بوو لە دانایی هەموو خەڵکی ڕۆژهەڵات و هەموو دانایی میسرییەکان. لە هەموو خەڵک داناتر بوو، تەنانەت داناتر بوو لە ئێیتانی ئەزراحی و لە هێیمان و لە کەلکۆل و لە دەردەعی کوڕانی ماحۆل، ناوبانگیشی لەنێو هەموو نەتەوەکانی دەوروبەری بڵاو بووەوە. سێ هەزار پەند و هەزار و پێنج سروودیشی هەبوو. دەربارەی دارودرەخت قسەی کردووە، لە دار ئورزەوە ئەوەی لە لوبنانە هەتا ئەو زوفایەی لەبن دیوار دەڕوێت، هەروەها دەربارەی ئاژەڵ و باڵندە و خشۆک و ماسیش قسەی کردووە. یەکەم پاشایان ٤: ٢٩-٣٣.

TAM1897 D 61.4ئەو باسی دارەکانی کرد لە داری سەدەری لوبنانەوە تا ئەو هیسۆپەی کە لە دیوارەوە دەردێت. لە زانستدا پێی دەوترێت چی؟ — ڕووەکناسی. ئەو لە ڕووەکناسیدا لە هەموو کەسێکی تری جیهان باشتر تێدەگەیشت.

TAM1897 D 61.5هەروەها باسی ئاژەڵانیشی کرد. وشە زانستییەکەی چی دەبوو ئەگەر ئەمڕۆ لە شوێنی خۆیدا دانرابایە؟ — ئاژەڵناسی. سلێمان لە ئاژەڵناسیدا باشتر لە هەر پیاوێکی ئەمڕۆی جیهان تێدەگەیشت. ئەو فێری دەکرد؛ چونکە دەڵێت باسی هەموو ئەم شتانەی کردووە. ئەو ئەم زانستانەی فێر دەکرد.

TAM1897 D 61.6«و باسی باڵندەکانیشی کرد.» ئەو زانستە چییە؟ — زانستی باڵندەکان. کەواتە سلێمان لە زانستەکانی ڕووەکناسی، ئاژەڵناسی، و زانستی باڵندەکاندا فێرکاریی کردووە.

TAM1897 D 61.7دواتر چی؟ — «و شتە خشۆکەکان.» ئەوە زانستی چییە؟ — مێرووناسی.

TAM1897 D 61.8«و لە ماسییەکان.» ئەوە زانستێکی چییە؟ — ماسیناسی.

TAM1897 D 61.9ئەو کەسانەی ئەم بڕگەیەی نووسراوە پیرۆزە دەخوێننەوە، زۆربەی کات سلێمان وەک زانایەکی گشتگیر نابینن. بەڵام ئەگەر بوترێت کە سلێمان باسی ڕووەکناسی، ئاژەڵناسی، باڵندەناسی، مێرووناسی، و ماسیناسیی کردووە، ئامادە دەبن بڵێن، «سلێمان چ پیاوێکی سەرسوڕهێنەر بووە.» بەڵام ئەوکاتە هیچی زیاتر لە ئێستا سەرسوڕهێنەر نابێت؛ چونکە لە ڕاستیدا هەموو ئەوانە دەڵێت.

TAM1897 D 61.10من ئەمە دەخوێنمەوە تا ئێوە بزانن کە سلێمان شتێکی لە زانست دەزانی، نەک تەنها شتێک لە زانست، بەڵکو لە هەموو ئەم زانستانەدا زانیارییەکی زیاتری هەبوو لەوەی هەر کەسێکی تر تا ئێستا لە یەکێکیاندا هەیبووبێت.

TAM1897 D 61.11کەچی سەرەڕای ئەوەی بە تەواوی لە هەموو ئەم زانستانە تێگەیشتبوو، و فێری هەموویانی کردبوون، لێرەدا دەڵێت: «هەموو شت ئێستا بیستراوە و دەرئەنجامەکەی ئەوەیە»؛ پوختەی هەموو ئەوەی کە وتراوە بریتییە لە: «لە خودا بترسە و ڕاسپاردەکانی بەجێبگەیەنە، چونکە ئەمە ئەرکی سەر شانی هەموو مرۆڤە. خودا حوکم بەسەر هەموو کارێکدا دەدات، بە هەموو کارێکی نهێنیشەوە، جا چاک بێت یان خراپ.»

TAM1897 D 61.12لەلای ئەو، چی لە سەرووی هەموو زانستەکانی تر پێکەوە پێشینەی هەبوو؟ — ڕزگاریی خودا.

TAM1897 D 61.13فریشتەکان لە هەموو زانستەکان تێدەگەن، بەڵام ئەوان ڕزگارییان بە شایستەتر دەزانن بۆ لێکۆڵینەوەیان لە هەموو زانستەکانی تر پێکەوە. پێغەمبەرانیش بە هەمان شێوە بە شایستەتریان زانیوە؛ و زانستەکانی تریشیان وەک ئامرازێک بەکارهێناوە بۆ باشتر تێگەیشتن لە ڕزگاری. و ئەوەش پیاوێکە کە لە زانستەکانی تر تێگەیشتووە، و دەڵێت کە زانستی ڕزگاری لە سەرووی هەموویانەوەیە. ئێستا دەمەوێت ببینن کە خوداوەند خۆی، لە لای خۆیەوە و بە جیا لەم هەموو شتانە، بە هەمان شێوە بیری لێ دەکاتەوە.

TAM1897 D 61.14لێرەدا سەیر بکەن: ئێمە تازە خوێندەوە کە سلێمان هەموو ئەم زانستانەی فێری خەڵک کردووە. چەندێک لەو فێرکارییانە بۆ خوێندنەوەمان بە نووسراوی لەبەردەستدایە؟ — یەک دانەش نا. خودا هیچ تۆمار و ڕاپۆرتێکی لەبارەی فێرکارییەکانی سلێمانەوە لە بواری ڕووەکناسیدا نەهێناوەتە بەردەستمان. هیچ وانەیەکی تاکیشی نەهێناوەتە بەردەستمان، یان تۆماری نەکردووە، کە سلێمان هەرگیز لە بواری ئاژەڵناسی، یان هەر یەکێکی تری ئەم زانستانەدا فێری کردبێت. بەڵام، چەندین جار، وانەکانی سلێمانی بۆ هێناین، هەروەها هی هەموو ئەوانی تریش، سەبارەت بە زانستی ڕزگاری. کەواتە، ئەگەر فریشتەکان تەنها بە ڕای فریشتەیەک، پێغەمبەرەکان تەنها بە ڕای پێغەمبەرێک، و سلێمانیش تەنها بە ڕای زانایەکی گشتگیر دابنێین؛ ئەوا ڕای خودا چییە؟ — ئەوەیە کە ڕزگاری بەنرخترە بۆ ئێوە و من، و شایستەی خوێندنی زیاترە لە هەموو ئەم زانستەکانەی تر، کە خۆی زانیاریی لەسەر داون.

TAM1897 D 61.15ئەو زانستەی کە سلێمان تێیگەیشت و فێری کرد، وەک زانستی هەکسلی و داروین و زانایانی تری ئەم سەردەمە نەبوو. مرۆڤ بە مێشکی سروشتی دەتوانێت بچێتە ناو زانستە سروشتییەکانەوە و زۆر دۆزینەوە بکات. و هەرچەندە هەمیشە ڕاست نین، بەڵام دەتوانن هەندێک خاڵی ڕاست بدۆزنەوە. بەڵام ئەوە ڕێگای سلێمان نەبوو. خودا دانایی بە سلێمان بەخشی، تاکو بە ڕووناکیی خودا لە هەموو ئەمانە تێبگات. ئەو باسی هەموو ئەمانەی بە دانایی خودا کرد. بەم شێوەیە ئەو زانستەی کە سلێمان فێری دەکرد زانستی خودا بوو. ئەو ڕووەکناسییەی کە فێری دەکرد ڕووەکناسییەکی ڕاستەقینە و خودایی بوو. ئەو ئاژەڵناسییەی کە فێری دەکرد ئاژەڵناسییەکی خودایی بوو. ئەوە بۆچوونی خودا، ڕاستیی خودا، و زانستی خودا بوو لە هەموو ئەمانەدا. ئەوە زانستێکی بەناو زانست نەبوو.

TAM1897 D 62.1باشە، بەو پێیەی ئەوە زانستی خودا بوو، و لە خودیدا خودایی بوو، بۆچی پەروەردگار هەمووی بە ئێمەی نەبەخشی؟ بۆچی کتێبە زانستییەکانی سلێمانی لەسەر ڕووەکناسی و هەموو ئەم بابەتە دیکانە بە جیهانی نەبەخشی؟ — هۆکارێکی هەیە؛ ئەویش ئەوەیە کە ئەوە نییە کە جیهان لە پێش هەموو شتێک پێویستی پێیەتی.

TAM1897 D 62.2ڕەنگە پیاوێک هەموو ئەوانەی هەبێت، ڕەنگە هەمووی تێبگات، وەک سلێمان. بەڵام چ سوودێکی بۆ دەبوو، ئەگەر لە پێش هەموو شتێکدا زانستی ڕزگاریی نەبووایە؟ سلێمان هەمووی هەبوو؛ بەڵام کاتێک دڵی لە خودا، لە زانستی ڕزگاری، و لە خوێندنەوەی بە هەموو دڵیەوە لادایەوە، زانیاریی ئەو لە زانستەکانی تردا چ سوودێکی بۆ هەبوو؟ چەندە دەیتوانی ڕایبگرێت لە گوناه؟ چەندە هێزی تێدا بوو بۆ ئەوەی ڕایبگرێت لە خودی سروشتیی خۆی، و لەو شەیتانیەت و گەندەڵییەی کە لەناویدا بوو؟

TAM1897 D 62.3ئێوە دەزانن کاتێک دڵی لە زانستی خودا، لە زانستی ڕزگاری، لادایەوە، هەرچەندە هەموو زانستەکانی تری هەبوو، هەر هێندە خراپ و بەدکار بوو، بە تەواوی نوقمی بتپەرستی و هەموو شتێکی ناپاک ببوو، وەک ئەوەی تەنانەت ئەلفوبێی هیچ شتێکی نەزانیبێت.

TAM1897 D 62.4بەم شێوەیە دەتوانین ببینین بۆچی پەروەردگار هەموو زانستی بۆ مرۆڤ هەڵنەگرتووە. وەربگرن هەموویان لای بووایە، وەک سلێمان، و بتوانن وەک ئەو فێری بکەن. بە دڵێک کە خۆی نەداوەتە خودا، بە ڕۆحێک کە ڕزگار نەکراوە، زانست چ سوودێکیان پێ دەگەیەنێت؟ نەیدەتوانی ڕێگرییان لێ بکات لە هەر جۆرە خراپە و گەندەڵییەک کە لە دڵی مرۆڤدا هەیە.

TAM1897 D 62.5ئەم زانستانە، لە سەرەتادا، ئەوە نین کە ئەمڕۆ جیهان پێویستی پێیەتی. پێویستە دڵ پاک بکرێتەوە، ڕۆح ڕزگار بکرێت، کەسایەتی بەتەواوی دووبارە بنیات نرێتەوە، مێشک بگۆڕدرێت بۆ تەواوی وێنە و شکۆی خودا، تاکو ژیان ڕەنگدانەوەی ڕاستودروستیی ئەو بێت، و تەنها زانینی خودا بۆ هەموو جیهان ئاشکرا بکات. هەرچەندە هەموو ئەو شتانەمان هەبێت کە هەموو زانستەکان دەتوانن بیبەخشن، بەبێ ڕزگاربوون هیچ سوودێکی نابێت؛ چونکە ماوەیەکی کەم دەمێنێت تاوەکو بەتەواوی هیچمان لێ نەمێنێت. ئەمە شایەنی ئەوەیە ئەمڕۆ خۆمان لە هەموو خوێندن و خوێندنەوە و توێژینەوەکانماندا بیری لێ بکەینەوە.

TAM1897 D 62.6شتێکی تریش هەیە: خودا دەیەوێت ئێوە و من، هەموو مرۆڤەکان، بە دروستی لەسەر هەر بابەتێک بیر بکەینەوە کە پەیوەندیی پێوە هەیە. ئەمڕۆ مرۆڤ هەن لەسەر هەموو ئەم بابەتە زانستییانە بیر دەکەنەوە، بەڵام بە دروستی بیر ناکەنەوە. ئەوەندە پێش دەچن کە هیچ جێگەیەک بۆ خودا ناهێڵن. و ئەو مرۆڤەی بێ خودا بێت، بێ ڕێنمایی بیرکردنەوەی خودا، ناتوانێت بە دروستی لەسەر ئەم بابەتانەی تر بیر بکاتەوە. بەڵام زەین ڕاست نابێت تاوەکو لەسەر شێوەی ئەوەی کە دروستی کردووە نوێ نەکرێتەوە. زەین دەبێت بگۆڕدرێت و نوێ بکرێتەوە. پێویستە بە تەواوی زەینێکی ترمان هەبێت. دەبێت هەموو بیرکردنەوەیەک بهێنرێتە ژێر گوێڕایەڵی و ملکەچیی مەسیحەوە.

TAM1897 D 62.7ئەوە کاری ڕزگاربوونە. بریتییە لە گەڕاندنەوەی وێنەی خودا لە ڕۆحدا؛ هێنانی مێشک بۆ ئەو ئاستەی کە تەنها ڕەنگدانەوە و درەوشانەوەی ڕاستودروستی و بیرکردنەوەی خودای زیندوو بێت. کاتێک ئەوە بکرێت، و کاری خودا لەم جیهانەدا تەواو بێت، بە ناساندنی زانینی خودا بە هەموو خەڵکەکانی تر، ئەوا پەروەردگار گەردوون و هەتاهەتایی بۆمان دەکاتەوە. ئەوسا هەموو ئەم بوارانەی تر بۆ لێکۆڵینەوەی ئێمە کراوە دەبن، و پەروەردگار دەتوانێت پێمان بڵێت، بڕۆن بۆ هەر کوێتان پێ خۆشە، دەتوانم متمانەتان پێ بکەم. گەردوونی فراوان بۆ ئێوە کراوەتەوە. هیچ شتێک لە ئێوە دریغ نەکراوە. هەمووی هی ئێوەیە. هی ئێوەیە. بڕۆن بۆ هەر کوێتان پێ خۆشە، بمێننەوە لە هەر کوێتان پێ خۆشە، ئەوەی پێتان خۆشە بیکەن؛ دەتوانم متمانەتان پێ بکەم. بیر لە هەر بابەتێک بکەنەوە کە پێتان خۆشە، تا ئەوپەڕی قووڵایی بیکۆڵنەوە، بە دروستی ئەنجامی دەدەن.

TAM1897 D 62.8ئێستا، من ناڵێم کە مرۆڤەکان دەبێت بە تەواوی پشتگوێی هەموو زانستەکانی تر بکەن تا دەگەینە جیهانی دواتر. من تەنها ئەوە دەڵێم کە زانستی ڕزگاری دەبێت پێشەنگ بێت لە لێکۆڵینەوەیاندا. ئایا پەروەردگار نموونەیەکی بۆ دانەناین سەبارەت بەوەی کە دەبێت چەندە گرنگی بەم شتانە بدەین، و چ سوودێکیان لێ وەربگرین؟ مەبەست لە خوێندنەوە و لێکۆڵینەوە لەم کتێبە وانەییانەی تر چییە؟ — تاکوو یارمەتیمان بدەن باشتر لە شتەکانی زانستی ڕزگاری تێبگەین و فێری بکەین، وەک لەوەی کە ئەو زانیارییەمان نەبێت. ئەوە ئەو سوودەیە کە لە کتێبی پیرۆزدا لێیان وەرگیراوە. ئەو ئێمەی ناردووە بۆ بانگەشەکردن بۆ ئەو مزگێنییەی کە ئەوانی تر پەیوەندییان پێوە هەبوو، و بە کردەوە نیشانی داوین چۆن سوودی لێ وەربگرین. بەمە پەروەردگار نیشانمان دەدات کە زانستی ڕزگاری دەبێت پێشەنگی هەموو زانستەکانی تری ناسراوی گەردوون بێت.

TAM1897 D 62.9دەبێت لەم جیهانەدا پێش هەموو زانستەکانی تر بێت، و کاتێک دەچینە ئەو جیهانەی تر هێشتا پێشەنگ دەبێت. کاتێک هەتاهەتایی لە بەردەمماندا کراوەتەوە، و کاتێک دەچینە هەر شوێنێک کە حەزمان لێیە، و بیر لە هەر بابەتێک دەکەینەوە کە حەزمان لێیە، ئایا ئەوکات پشت لە ڕزگاربوون دەکەین و دەڵێین، من لەو بوارەدا دەرچووم؟ — نەخێر. دەزانین نووسراوە کە «خاچی مەسیح سروود و زانستیەکی بێ وچانی هەتا هەتاییە بۆ ڕزگارکراوان.» کەواتە، کاتێک دەرسەکەمان لێرە تەواو کرد، کاتێک دەرچووین، و کاتێک کاتی دەستپێکی گەورە دێت، و دەچینە ناو هەتاهەتاییەکی خوێندنەوە، ئەوکات زیاتر دەتوانین لەم گەورەترینی هەموو زانستانە تێبگەین وەک لەو کاتەی لەم جیهانەدا بووین.

TAM1897 D 63.1لە وانەی پێشوودا ئاماژەمان بەوە کرد کە بەکارهێنانی وشەکانی «زانست» و «زانستی» بۆ ڕزگاری، بەکارهێنانێکی هەڵە نییە. ڕزگاری زانستە، زانستییە. کارکردنی ڕۆحی خودا لەسەر مێشک، گۆڕینی مێشک و تەواوی ژیان بۆ وێنەی عیسای مەسیح، لە گوناهەوە بۆ ڕاستودروستی — ئەوە شتێکی زانستییە. کەواتە کاتێک لێکۆڵینەوەی لەسەر دەکەن، ئەوەتان لەبەرچاو بێت کە ئێمە بە هیچ شێوەیەک نازانستی نین کاتێک ئەوە دەکەینە سەرەکیترین و هەموو شتێکی هەموو بابەتێک، بە هەموو کاتێک. ئەم زانایانەی وا خۆیان دەردەخەن نازانستین لە پشتگوێخستنی ئەمەدا، کە سەرەکیترینی هەموو زانستەکانە.

TAM1897 D 63.2شتێکی تریش هەیە کە سەلمێنراوە؛ و لەو سێ نەتەوەیەدا سەلمێنراوە کە نموونەی فێربوونی جیهانن. تۆماری گەلی کتێبی پیرۆز، گەلی جولەکە، گەلی خودا وەک لە کتێبی پیرۆزدا هاتووە، بە ڕاشکاوی نموونە و سەرچاوەی لێکۆڵینەوەیە بۆ هەموو ئەوانەی کە بانگەشەی خزمەتکردنی خودا دەکەن. یۆنان و ڕۆما، بە فەلسەفە، ئەدەب و یاساکانیانەوە، نموونەی زۆرێک لەوانەن کە بانگەشەی پەیڕەوکردنی کتێبی پیرۆز دەکەن، و هەروەها بۆ هەموو ئەوانی تر.

TAM1897 D 63.3ئێستا بینیومانە کە لەنێو گەلی خودادا پیاوێک هەبوو کە وتەزانێکی گشتگیر، هەروەها شاعیرێکی گشتگیر و زانایەکی گشتگیر بوو. گۆرانییەکانی هەزار و پێنج بوون، و پەندەکانی سێ هەزار بوون. لێرەدا عەقڵێکی زانا دەبینن؛ کەچی ئەو کەسەی لە هەموو ئەمانەدا خاوەنی تێگەیشتن و داناییەکی وەها بوو، لە ژیانی خۆیدا سەلماندی کە هەموو زانیارییەکی لەو جۆرە بە تەواوی بێهێزە بۆ هەر چاکەیەک لە مرۆڤدا یان بۆ مرۆڤ، بەبێ ئەوەی زانستی ڕزگاری هەبێت بۆ ئەوەی کۆنترۆڵی بکات و هاوسەنگییەکە بە ڕاستودروستییەوە بەسەر هەموودا ڕابگرێت.

TAM1897 D 63.4ماوەیەک لەمەوبەر سەرنجی ئێوەم بۆ ئەو ڕاستییە ڕاکێشا کە خودا هیچ کام لەو فێرکارییە زانستییەی بۆ نەهێناین. ئێستا سەرنجتان بۆ ئەو ڕاستییە ڕادەکێشم کە تۆمارێکی ژیانی ئەو پیاوەی بۆ هێناین کاتێک لە خودا دوورکەوتەوە. ئەو تۆمارێکی ئەو شکستە گەورەیەی بۆ هێناین کە ئەو پیاوە تووشی بوو سەرەڕای هەموو ئەو زانیارییە، کاتێک زانستی ڕزگاریی لەبیر کرد. کەواتە، بۆچی خودا بەلامانەوە گرنگتر زانی هەموو ژیانی ئەو پیاوە تۆمار بکات دوای ئەوەی لە خودا دوورکەوتەوە، وەک لەوەی تۆمارێکی هەموو ئەو فێرکارییە زانستییانەمان بۆ بهێنێت کە پێشکەشی کردبوو؟ بە بڕوای مرۆڤەکان، کامەیان بۆ مرۆڤایەتی بەنرخترە؟ تۆماری شکستەکە، ئەو شکستە گەورەیەی کە سلێمان داینا، بۆ مرۆڤایەتی بەنرخترە لە هەموو ئەو فێرکارییە زانستییانەی کە سلێمان هەرگیز قسەی لەسەر کردبێت و بۆ مرۆڤایەتی ئەمڕۆ لە کتێبێکدا کۆکرابێتەوە؛ چونکە لەو شکستەدا بۆ هەموو جیهان دەرکەوت کە هەموو زانستی هەموو شتەکان بەبێ زانینی ڕزگاریی خودا، چەندە بەتەواوی پووچ و کەمتر لە هیچە.

TAM1897 D 63.5نموونەیەکی گەورەی دیکە لە یۆنانییەکاندا دەبینرێت. مێشکی سروشتی هەرگیز ناتوانێت بگاتە بیرکردنەوەیەکی باڵاتر، وردتر و کامڵتر لەوەی کە مێشکی یۆنانی گەیشتە پێی. لەمەدا کامڵبوونی بیرکردنەوەی مرۆڤ بەبێ خودا وێنا کراوە.

TAM1897 D 63.6بەڵام ئەوە چی بۆیان کرد؟ ئەوە پرسیارەکەیە. ئەدەبیاتەکەیان چی بۆیان کرد؟ فەلسەفەکەیان چی بۆیان کرد؟ هونەرەکەیان چی بۆیان کرد؟ ئایینەکەیان چی بۆیان کرد؟ فەلسەفە، فیلۆسۆفیا — خۆشەویستیی دانایی. ئەو داناییە چی بوو؟ — گەمژەیی ڕەها بوو. خودا دەفەرموێت. ئایینیان چی بوو؟ — تەنها ئەفسانە بوو. هونەریان چی بوو؟ — خودا دەفەرموێت بتپەرستی بوو. ئێوە تۆماری مێژووەکەتان لەبیرە؟

TAM1897 D 63.7وشەی خودا ناڵێت کە کاتێک پۆڵس لەنێو ئەو پەیکەرانەدا پیاسەی دەکرد و هونەرەکەی دەبینی، سەرسامی هونەرەکەیان بووە. نەخێر، دەڵێت: «زۆر پەست و بێزار بوو کە بینی شارەکە پڕە لە بت.» کەواتە چی بوو؟ — بتپەرستی.

TAM1897 D 63.8کەچی تەنانەت ئەمڕۆش پیاوان و ژنان و منداڵان پاشماوەی ئەوەی کە تەنها بتپەرستی بوو دەگرن و پەرستی دەکەن، و پێی دەڵێن هونەر، و کۆپیی دەکەنەوە. مێشکیان لەسەری جێگیرە، کتێبی لەسەر ئامادە دەکەن، و لە قوتابخانەکانی وڵاتدا فێری دەکەن و لێکۆڵینەوەی لەسەر دەکەن. بەڵام چی لە هەموو ئەمانەوە دەردەچێت؟ چی بۆ خودی یۆنانییەکان لێ کەوتەوە؟ ئێوە دەزانن چی بۆیان کرد. پێویست ناکات دووبارەی بکەمەوە — ئەدەب، هونەر، یاسا، فەلسەفە، هەموو ئەمانە. ڕۆما فەلسەفەکەی لە یۆنانەوە کۆپی کردەوە زیاتر لەوەی خۆی دایهێنابێت، بەڵام ئەدەبەکەی هەر ماوەتەوە. و چی بۆ ڕۆمانییەکان کرد؟ — هەندێک شتی بۆ ئەوانی تری کرد، تەنها، ئەگەر بکرێت، ئەوانی خراپتر کرد لەوەی کە ئەوانی تر بوون. لە سەرتاسەری یۆناندا، تا ئەو جێیەی چاودێریی خۆم گەیشتبوو، لە هەموو شوێنێک بینیم کە یۆنانییەکان ڕێزیان ئەوەندە زۆر بوو بۆ ژنان کە بە شێوەیەکی دروست هەموو پەیکەرێکی ژنیان دادەپۆشی کە دایاندەتاشی. پیاو، بێگومان، هەمیشە ڕووتە؛ بەڵام کاتێک دەگەینە ئیتاڵیا ئەو ڕێزە نامێنێت، و هەموویان بێ هیچ جۆرە پۆشاکێکن. لە زۆربەی حاڵەتەکاندا جلوبەرگەکە بەتەواوی نەماوە؛ وە، بەڕاستی، ئەو تەواویەتییەی هونەر کە ئەمڕۆ پەرستی دەکرێت لەلایەن ئەوانەی دەچن بۆ ڕۆما و لەوێ لە هونەر دەخوێنن، تەنها بریتییە لە شێوە ژنانە ڕووتەکان، و ئەوە بە هیچ شێوەیەک هونەر نییە کاتێک ئەنجام دەدرێت؛ وە لەگەڵ ئەوەشدا گەیشتووەتە لووتکەی تەواویەتیی هونەر، و لە هەموو شوێنێک کۆپی دەکرێت، و کەموکوڕییەکانی هەموو جارێک کۆپی دەکرێنەوە.

TAM1897 D 64.1دەمەوێت پرسیارێک بکەم. کێتان لە ئێوە تا ئێستا جووتێک قاچی مرۆڤی لە ئەژنۆوە بۆ خوارەوەی بینیوە؟ کاتێک من لێرە ڕادەوەستم، کێشی لەشم لەسەر قاچی چەپمە. ئەوە بە تەواوی کێشی لەشم هاوسەنگ دەکات. قاچی ڕاستم بە پەنجەکانی لەسەر زەوی دادەنرێت. ئایا ماسولکەکانی قاچی ڕاستم بە تەواوی هاوشێوەی ئەوانەی لای چەپ دەبن؟ — نەخێر. بەڵام ئەوە پارچە هونەرێکی سەرسوڕهێنەرە. تەنها ئەو جیاوازییە هەیە. هەردوو قاچەکە تەواو وەک یەکن، و ناتوانین بە ئەندازەی پانیی موویەکیش جیاوازییان تێدا بدۆزینەوە. و بەم شێوەیە دەبینین کە ئەمە هەرچۆنێک بێت هونەر نییە. قسەی زۆر هەیە لەسەر ئەوە، بەڵام من ئەمشەو وانەیەک لەسەر هونەر پێشکەش ناکەم. من باس لەوە دەکەم کە بەهای ڕزگاری چییە، و چاکەی هەموو شتێک بەبێ ئەو چییە. ڕۆما بەبێ ئەو چ چاکەیەکی هەبوو؟ — گوناهەکانی نوقمی کرد. یۆنان بەبێ ئەو چ چاکەیەکی هەبوو؟ — گوناهەکانی نوقمی کرد.

TAM1897 D 65.1کەواتە، کاتێک ئەم ڕاستییە بەم شێوەیە بە سێ نموونە لەبەردەم جیهاندا دەسەلمێنرێت، سەبارەت بە بێدەسەڵاتیی ڕەهای هەموو هەوڵێکی مێشکی مرۆڤ لە لووتکەی کامڵبوونیدا بۆ بەدەستهێنانی هەر چاکەیەک کاتێک دڵ لە خودا دەگەڕێتەوە، پەروەردگار چی دەتوانێت بۆ جیهان بکات ئەگەر ئەم سێ وانە جیهانییە خەڵک فێر نەکەن؟ چی دەتوانێت بۆ مرۆڤەکان بکات ئەگەر ئەوان لەو ڕێگەیەدا بڕۆن، سەرەڕای ئەم سێ نموونەیەی ئاگادارکردنەوەی جدی؟ خودا ئەم سێ نموونەیەی تۆمار کردووە بۆ ئەوەی فێرمان بکات لەسەر بێدەسەڵاتیی بەرزترین هەوڵی مێشک لە هەموو لقەکانی زانست و هونەر و ئەدەبدا، بۆ ئەوەی هیچ چاکەیەک بە مرۆڤەکان بکات، بۆ ئەوەی لە گوناه ڕایانبگرێتەوە، یان بۆ ئەوەی بەرەو هەر چاکەیەکی هەر جۆرێک بێت ڕێنوێنییان بکات، کاتێک مرۆڤەکان ڕزگاریی خودا و زانستی ڕزگارییان لەبیر دەکەن، کە خودا بە دڵی مرۆڤەکانی بەخشیوە.

TAM1897 D 65.2کەواتە من دەپرسم: ئایا دەبێت ئێمە کۆپیی گەمژەیی یۆنانی و ڕۆمانی بکەین؟ ئایا دەبێت سەرسام بین بە بتپەرستییەکەیان، و بیری ئەوە بکەینەوە کە هونەرە؟ ئایا دەبێت ئارەزووی ئایینەکەیان بکەین، لە کاتێکدا کە بە تەواوی دڕندەییە؟ تەنها ئەوە ناگەیەنێت بڵێین ئەفسانەیە؛ بەڵکو دڕندەییە.

TAM1897 D 65.3بەڵام کەسێک دەڵێت، ئایا ئەدەبیاتیان بەنرخ نییە؟ با بزانین خودا بەهای چیی زانیوە. لەو کاتەی کە لە ڕێگەی زمانی یۆنانییەوە زانستی ڕزگاریی بە جیهاندا دەناساند، پەروەردگار تەواوی جیهانی ئەدەبیاتی یۆنانی و هەروەها ڕۆمانییشی لەبەردەستدا بوو. کەچی لە تەواوی ئەو بوارییەدا تەنها سێ ڕستەی کورتی دۆزییەوە کە شایەنی ئەوە بوون هەڵیبگرێت و لەم لێکۆڵینەوەیەی سەبارەت بە زانستی ڕزگاریدا دایبنێت. من بۆتان دەیهێنم. یەکێکیان لە بەشی حەڤدەیەمی «کرداری نێردراوان»دایە. لە نووسەرێکی یۆنانی بە ناوی ئاراتۆسەوە وەرگیراوە، و ئەمەیە. لە ئایەتی بیست و هەشتەوە دەیخوێنمەوە. پۆڵس قسە دەکات و دەڵێت:—

TAM1897 D 65.4«وەک هەندێک شاعیرانتان گوتیان: ”ئێمەش نەوەی ئەوین.“» نووسەرێکی یۆنانی وتبووی کە مرۆڤ نەوەی خودایە. پەروەردگار ئەوەی وەرگرت و فەرمووی: «ئەوە ڕاستە.»

TAM1897 D 65.5یەکێکی تر لە بەشی پازدەهەمی نامەی یەکەمی کۆرنسۆس، ئایەتی سی و سێیەمە. بەشی یەکەمی ئایەتەکە دەڵێت، «هەڵمەخەڵەتێن.» ئەمانە قسەی خوداوەندن. بەشی ماوەی ئایەتەکە لە نووسەرێکی یۆنانی بە ناوی مێناندرەوە وەرگیراوە: «پەیوەندی خراپ ڕەوشتی جوان تێکدەدات.»

TAM1897 D 65.6ئەوەی دیکەیان لە نامەی تیتۆس، بەشی یەکەم و ئایەتی دوانزەیەم دایە، و لە ئیپیمینیدسەوە وەرگیراوە، بەم شێوەیەی خوارەوە: «کریتییەکان هەمیشە درۆ دەکەن، دەعبای بەدکارن، نەوسنی تەمبەڵن.»

TAM1897 D 65.7ئەو سێ دەقە هەموو ئەوە بوون کە پەروەردگار توانی لە تەواوی بواری ئەدەبیاتی یۆنانییدا بدۆزێتەوە کە شایەنی ئەوە بن باسیان بکات و پەسەندی خۆییان بخاتە سەر.

TAM1897 D 65.8باشە، کەواتە، من ناڵێم کە ئەمە هەموو ئەوەیە کەس دەتوانێت بۆ سوود وەرگرتن بەکاری بهێنێت. ڕاستییە مێژووییەکان لە زمانی یۆنانییدا هەن کە بەنرخن. بەڵام خودا ئەو شتانە فێر دەکات کە بەنرخترینن بۆ هەموو مرۆڤایەتی؛ ئەو بنەماکانی ڕاستی و دروستی فێر دەکات، نەک تەنها کۆمەڵێک ڕاستی بخاتە بەردەم جیهانەوە. و هەموو ئەوەی کە دەیتوانی لە تەواوی بواری ئەدەبیاتی یۆنانییدا بیدۆزێتەوە و لە بەرژەوەندیی ڕاستی یان ڕاستودروستی وەک بنەما بۆ ڕێنماییکردنی مرۆڤ بەکاری بهێنێت، تەنها ئەم سێ وتەیە بوون: «ئێمەش نەوەی ئەوین»؛ «پەیوەندی خراپ ڕەوشتی جوان تێکدەدات»؛ و «کریتییەکان هەمیشە درۆزن.» کێی تر دەتوانێت لەوە زیاتر بدۆزێتەوە کە هیچ سوودێکی بۆ لە ڕێگەی ڕاستودروستی و ڕاستی، پاکی و دەستپاکی هەبێت؟

TAM1897 D 66.1ئێستا لەبیر مەکەن. یۆنانییەکان و ڕۆمانییەکان بتپەرستانی نزم و داکەوتوو و جل‌دڕاو و نەزان نەبوون؛ ئەوانە خاوەن پێگەی بەرز و ڕۆشنبیر و زۆر خوێندەوار بوون. چۆن دەکرێت جیاواز بێت لە کاتێکدا ئەو شتانەی کە دەیانزانی و فێری دەکردن لووتکەی ئەو ئامانجەیە کە مامۆستایانی ئەمڕۆ ئاواتی پێوە دەخوازن؟ جولیۆس سێزەر یەکێک بوو لە بەتواناترین پیاوانی مێژوو — لە ڕووی ڕەفتاری کۆمەڵایەتی، ئاداب، جوانیناسی، و بەگشتی ڕەوشتەوە. بەڵام کەسایەتیی ئەو چۆن بوو؟ تەنانەت پارێزراوترین وەسفی کەسایەتییەکەی، ئەگەر تا ڕادەیەک تەواو یان دادپەروەرانە بێت، شیاوی چاپکردن نابێت.

TAM1897 D 66.2کاتێک پەروەردگار نیشانی داوە کە هەموو زانست و فێربوونێک بەبێ ڕزگارکردنەکەی ئەو چەندە بێمانایە، ئەوا من دووبارە دەڵێمەوە، ئەو چی دەتوانێت بۆ مرۆڤەکان بکات ئەگەر ئەم شتانەی کە خستوویەتییە بەردەم جیهان فێریان نەکات کە ئەوە ڕێگای ڕاست نییە؟ ئەگەر مرۆڤەکان لەم شتانەوە وانە وەرنەگرن بۆ گرتنی ڕێگای ڕاست، بۆ ئەوەی دان بەوەدا بنێن کە زانستی خودا سەرەکییە، و ئەوەی ئەو دەیزانێت باشترینە، ئەوا چۆن دەتوانێت مرۆڤایەتی هیوای ئازادبوونی هەبێت لەو خراپەیەی کە بەسەر هەموو ئەوانەدا هاتووە کە پێشتر ڕۆیشتوون؟

TAM1897 D 66.3زانستی ڕزگاریی خودا ئەو تاکە شتەیە کە مرۆڤەکان دەبێت لە سەرەتادا بیزانن؛ و با ئەوە ڕێبەرمان بێت، ڕێنماییمان بکات، هاوسەنگمان بکات، لە هەموو شوێنێک و لە هەموو شتێکدا و دژی هەموو شتێکی خراپ ڕامانگرێت. و ئەوە هەموو ئەمانە دەکات. ئەوە ڕاستییە پیرۆزەکەیە. شەوی ڕابردوو خوێندمەوە، و دووبارە دەیخوێنمەوە:—

TAM1897 D 66.4هەرچەندە من بچووکترینی هەموو گەلی پیرۆزی خودام، ئەم نیعمەتە درایە من: مژدەی دەوڵەمەندی بێ سنووری مەسیح بدەمە نەتەوەکان و هەموو مرۆڤەکان ببینن هاوبەشیی ئەو نهێنییە چییە کە لە سەرەتای جیهانەوە لە خودادا شاردراوەتەوە، ئەوەی هەموو شتێکی بە عیسای مەسیح بەدیهێناوە. (وەرگێڕانی وشە بە وشەی KJV) ئەفەسۆس ٣: ٨، ٩.

TAM1897 D 66.5ئەو نهێنییەی خودا چییە؟ — «مەسیح لەناوتاندایە، ئەمەش هیوای شکۆدارییە.» مەسیح هێزی خودا و دانایی خودایە، مزگێنییە، هێزی خودایە بۆ ڕزگاری — ئەوە نهێنیی خودایە؛ ئەوە زانستی ڕزگارییە. ئەوە ڕاستیی زانستییە، کە هەموو زانستەکانی تر لە دەوری ئەودا کۆدەبنەوە. هەر مرۆڤێک دەبێت ئەو هێزەی خودای بۆ ڕزگاری هەبێت تاکو لەو خراپەیەی کە لەناویدا هەیە ڕایبگرێت. ئەو خراپەیەی کە لە هەر مرۆڤێکدا لەدایک دەبێت، بەرەو هەلاکت دەیبات، سەرەڕای هەموو زانست و ئەدەب و هونەر و ئایینێک و هەموو شتێک کە جیهان دەتوانێت پێشکەشی بکات یان تا ئێستا توانیبێتی پێشکەشی بکات، مەگەر پەنا بباتە بەر هێزی خودا بۆ ڕزگاری، کە لە ڕێگەی باوەڕ بە عیسای مەسیحەوە بۆ مرۆڤ بەدەست دێت.

TAM1897 D 66.6بەبێ ئەو هێزە لە دڵدا، تەنانەت ئەو زانستەی خوداش فێری کردووە — بێ ئەوەی باسی ئەدەب و هونەر و ئایین و هەموو ئەو شتانە بکەین کە بتپەرستان فێری کردوون — بێتوانایە لە ڕاگرتنی مرۆڤ لە گوناهکردن. بەبێ ئەوە، هەموو ئاسەوارێکی خراپەی نێو مرۆڤ خۆی دەردەخات، سەرەڕای هەموو ئەمانەی تر. هەر بۆیە ئەمە هێزی خودایە بۆ ڕزگاری: مرۆڤ لە هەموو خراپەیەک ڕزگار دەکات.

TAM1897 D 66.7نهێنیی خودا، کە مەسیحە لە ئێوەدا، هیوای شکۆمەندی؛ مەسیح هێزی خودا و دانایی خودایە؛ مەسیح، ئەوی لە خاچ درا؛ تەنها ئەوە، هەموو لە هەموودا، لە سەرووی هەموودا، لەناو هەموودا، بەناو هەموودا، ئێستا و تا هەتاهەتایە، — ئەوە زانستی ڕزگاربوونە، سەرۆکی هەموو زانستەکان؛ ئەوەی کە ڕێبەریی هەموو زانستەکان دەکات، لە سەرووی هەموویانەوەیە، و ڕێنمایی دەکات لە لێکۆڵینەوەی هەموویاندا. با هەروا بێت بۆ هەمووان بۆ هەمیشە.

TAM1897 D 66.8کەواتە با خودا بە ڕۆحی خۆی بەو شێوەیە ئێمە بۆ لای خۆی ڕابکێشێت؛ با دڵ بەو شێوەیە بکرێتەوە بۆ ئەو هێزە، بۆ هاوبەشیی ئەو نهێنییە، بۆ ڕۆحی خودا، تاکو عیسای مەسیح، نیعمەت و فەزیلەتی خۆی لەوێدا بچێنێت. و هەروەک چۆن دڵمان هەمیشە بۆ ئەو کراوە دەهێڵینەوە، و بۆ هیچ کەسێکی تر جگە لە ئەو، وەک گوڵێک بەرەو خۆر، ئەوکاتە بە تەواوەتی، ڕاستودروستییەکەی، هێزەکەی، ڕزگارییەکەی، بەزەییەکەی، ڕاستییەکەی، خۆشییەکەی، شادمانییەکەی، ئارامییەکەی — ئۆهـ، و ژیانی هەتاهەتایی ئەو بەدەست دەهێنین!