Ịpụ na Babilọn na Ijipt · Ozi nke Mmụọ Ozi nke Atọ

TAM1897 Q1 45.8Okwu ozi e nyere na mgbede Mọnde, Machị 15, 1897 E bipụtara ya na General Conference Bulletin, Nkeji Afọ Mbụ, 1897, Vol. 2, No. 1, peeji 45-54.

TAM1897 Q1 45.9N’ọmụmụ anyị n’abalị gara aga, anyị rutere n’otu akụkụ akụkọ ihe mere eme Juda ebe nsogbu sitere na Asịrịa jupụtara n’ala dịka oke mmiri. Ha chọrọ ịgbapụ ya, Onyenwe-anyị na-akpọ ha ka ha chọọ Ya n’obi ha niile, ka Ọ wee zọpụta ha. Ha na-agbalị site n’ịjikọ ọnụ, nkwekọrịta na njikọ aka na Ijipt, iji zọpụta onwe ha.

TAM1897 Q1 45.10O gara n’ihu otú ahụ ruo mgbe ha rutere n’oge ndụ Hezekaya ebe enyemaka niile si Ijipt kwụsịrị kpamkpam, ọ bụghị n’ihi na ọ chọrọ ya, kama n’ihi na ọ dị otú ahụ. Eze Asịrịa gbagoro n’etiti Jerusalem na Oké Osimiri Mediterenịa wee tinye onwe ya n’etiti ndị agha Ijipt na Jerusalem, iji gbochie ndị agha Juda na ndị agha Ijipt ijikọ ọnụ. Mgbe ahụ ọ nwere ike imeri onye ọ bụla n’ime ha naanị ya.

TAM1897 Q1 45.11Mgbe Senakerib bịarutere Jerusalem nke mbụ, o mere otu ihe ahụ, ma Hezekaya mehiere nke ukwuu, nke mere e dere na Akwụkwọ Nsọ na ọ pụọ gara eze Asịrịa sị, “Emehiela m, biko, site nʼala m pụọ. Aga m akwụ gị ihe ọbụla ị chọrọ nʼaka m.” Eze Asịrịa tinyere ya ụtụ ọlaedo talenti iri atọ na ọlaọcha talenti narị atọ, Hezekaya wee nwee ike ịkwụ ya naanị site n’ịkwakọrọ akụ ụlọ Chineke iji kwụọ ụtụ ahụ.

TAM1897 Q1 45.12Ihe kpatara nsogbu a bụ na ndị Ekrọn nupụrụ isi megide ndị Asịrịa; mana eze Ekrọn kwụrụ eziokwu nye eze Asịrịa, ọ gaghị abanye n’ime ndị ahụ na nnupụisi ha. Mgbe ahụ, ndị ahụ jiri ike jide ya dịka onye mkpọrọ, kpọrọ ya Jerusalem, ma nyefee ya n’aka Hezekaya ka ọ chekwaa ya. Hezekaya nabatara ya. Hezekaya kwadoro nnupụisi ha megide eze Asịrịa nke ukwuu, ya mere ọ dị njikere isonye n’ime ya.

TAM1897 Q1 45.13Eze Asịrịa biliri were Ekrọn. O mechara gawa Jerusalem iji were eze Ekrọn weghachite ya n’oche eze ya na Ekrọn. Hezekaya wusiri obodo ahụ ike, wuru mgbidi nche na ihe nchebe niile dị mkpa; ma nke ahụ adịghị arụ ọrụ, ọ gaghị azọpụta ha; n’ihi na Chineke enweghị ike ịzọpụta ha n’ụzọ ahụ. Aga m agụ akụkọ Senakerib gbasara agha ahụ, nakwa akụkọ Baịbụl. Akụkọ abụọ a jikọtara ọnụ na “Empires of the Bible,” peeji nke 322, na peeji atọ sochirinụ. Ana m amalite ịgụ na paragrafu nke iri na ise. Senakerib kọwara otú ndị Ekrọn si nupụ isi, wee jide eze ha mee ka ọ bụrụ onye mkpọrọ. O kwuru sị:—

TAM1897 Q1 46.1Ndị isi nchụàjà, ndị a ma ama, na ndị Ekrọn, ndị tinyere Padiah, eze ha (onye jidere okwukwe na ofufe Asịrịa), n’agbụ ígwè, ma nyefee ya n’aka Hezekaya, eze Juda; ma ha mere chi ahụ ihe ọjọọ; ndị a wee tụọ ụjọ n’obi ha.

TAM1897 Q1 46.2O wee were obodo ahụ, o wee sị, “Hezekaya, eze Juda, edoghị onwe ya n’okpuru yok m.” Mgbe ahụ Baịbụl kwuru, ya mere “Senakerib bụ eze Asịrịa, busoro obodo Juda niile e wusiri ike agha, merikwaa ha.” Mgbe ahụ Senakerib sịrị:—

TAM1897 Q1 46.3Obodo iri anọ na isii n’ime ha, ebe nchedo siri ike, na obodo ókèala ha nke enweghị ọnụọgụ, eji m igwe agha nọchibido ha, m weghaara ha, m kwakọrọ ha, ma gụọ ha dị ka ihe nkwata.... Ndị mmadụ puku narị abụọ na otu narị na iri ise, nta na ukwu, nwoke na nwanyị, ịnyịnya, ịnyịnya nwanyị, ịnyịnya ibu, kamel, ehi na atụrụ karịrị ọnụọgụ, si n’etiti ha m wepụrụ ha ma kesaa ha dị ka ngwongwo agha.

TAM1897 Q1 46.4Mgbe ahụ Baịbụl kwuru:—

TAM1897 Q1 46.5Mgbe o doro eze anya na Senakerib bịara ka o buo agha megide Jerusalem, Hezekaya mere ngwangwa kpọkọta ụmụ eze niile na ndịisi agha ya. Mgbe ha zukọtara, ha kpebiri iwuchi isi iyi ahụ niile na-esi nʼazụ obodo na-asọpụta. Ha mekwara otu a. Ha kpọkọtara ọtụtụ ndị ọrụ, ndị gara gbochie isi iyi niile, mee ka mmiri gharakwa ịsọpụta nʼala ahụ niile. Ha mere nke a nʼihi na ha achọghị ka eze ndị Asịrịa na ndị agha ya nweta mmiri ha ga-aṅụ mgbe ha bịaruru ibuso Jerusalem agha. Hezekaya wuzikwara mgbidi obodo ahụ, wusie ha ike nʼebe niile ọ na-ada ada. O wukwara mgbidi ọzọ gburugburu mgbidi nke ochie ahụ. O wusikwara ebe siri ike nke Milo dị nʼobodo Devid ike, kpụọkwa ọtụtụ ngwa agha na ọta.

TAM1897 Q1 46.6Ugbu a Senakerib na-ekwu:—

TAM1897 Q1 46.7Onye ahụ [Hezekaya] onwe ya, dịka nnụnụ nọ n’ụlọ nnụnụ n’ime Jerusalem, obodo eze ya, m kpọchiri ya: m wuru ụlọ elu nnọchibido megide ya (n’ihi na o nyere iwu ka e megharịa mgbidi nche nke ọnụ ụzọ ukwu obodo ya).

TAM1897 Q1 46.8Ugbu a Baịbụl na-ekwu:—

TAM1897 Q1 46.9O tinyere ndị agha niile nọ nʼobodo ahụ nʼokpuru ndịisi agha na-achị ha, mee ka ha niile zukọta nʼọnụ ụzọ ama nke obodo. Nʼebe ahụ ka ọ nọ gwa ha okwu sị ha, “Dịrịnụ ike, unu adakwala mba. Unu atụla ụjọ maọbụ daa mba nʼihi eze Asịrịa na usuu ndị agha ya, nʼihi na onye dịnyeere anyị ka ya ike. Ihe nọnyere ya bụ ogwe aka nke anụ ahụ, ma nke nọnyere anyị bụ Onyenwe anyị, Chineke anyị, inyere anyị aka na ibu agha anyị niile.” Okwu a, nke Hezekaya bụ eze Juda kwuru, mere ka ndị Juda nwee agbamume.

TAM1897 Q1 46.10Ihe a niile bụ eziokwu, ma ọ bụrụ na ọ bụghị onye mmehie n’ihe a; ma ebe Padiah, eze Ekrọn, nọ n’ụlọ mkpọrọ n’oge ahụ na Jerusalem, Onyenwe-anyị enweghị ike ịkwado Hezekaya n’ụzọ o si mee site n’ichebe obodo ahụ. Ya mere, Senakerib kwuru sị:—

TAM1897 Q1 46.11Hezekaya onwe ya jupụtara n’ụjọ n’ihi ịba mba nke ebube eze m; nakwa Urbi, ndị agha ya, na ndị agha ndị ọzọ o kpọrọ ka ha banye Jerusalem, obodo eze ya.

TAM1897 Q1 46.12Mgbe ahụ Baịbụl kwuru:—

TAM1897 Q1 46.13Eze Asịrịa sitere nʼaka Hezekaya eze Juda nara narị talenti ọlaọcha atọ, na iri talenti ọlaedo atọ. Hezekaya chịịrị ọlaọcha niile ọ chọtara nʼụlọnsọ ukwu Onyenwe anyị, na akụ niile dị nʼụlọeze, nye ya eze Asịrịa. Nʼoge ahụ, Hezekaya bụ eze Juda, nyakapụtachara ọlaedo niile o ji techie ibo na ibo ọnụ ụzọ ụlọnsọ ukwu Onyenwe anyị, chịrị ihe ndị a niile nye eze Asịrịa.

TAM1897 Q1 46.14Ma banyere nke a, Senakerib kwuru sị:—

TAM1897 Q1 46.15Na ụtụ mbụ a na-akwụ kwa afọ, agbakwunyere m ụtụ njikọ nke ọchịchị m, ma tinye ya n’ahụ ya.... Ndị ọrụ aka, ndị agha, na ndị na-ewu ụlọ, ndị ọ chịkọtara n’ime ya maka iwusi Jerusalem ike, obodo eze ya, ugbu a na-ebu ụtụ. Ya na talentị iri atọ nke ọlaedo, talentị asatọ narị nke ọlaọcha; akwa a kpara akpa, akwa uhie a kpara akpa; nkume bara uru buru ibu; ihe ndina e ji ọdụ enyí rụọ, oche eze a na-ebugharị e ji ọdụ enyí rụọ, akpụkpọ anụ atụ, osisi dan, osisi ku, nnukwu akụ nke ụdị niile; na ụmụ ya nwanyị, ndị eunuch nke ụlọ eze ya, ndị na-egwu egwu nwoke na ndị na-egwu egwu nwanyị; ihe ndị a niile na ndị a niile ka o zigara Ninive, obodo eze m, ka ha soro m. Ma iji kwụọ ụtụ ma mee nsọpụrụ, o zitere onye ozi ya. Obodo ya ndị m kwakọrọ, m wepụrụ ha n’ala ọchịchị ya, m nyere Mitinti eze Ashdọd, Padiah eze Ekrọn, na Zilli-Bel eze Gaza. M belatara alaeze ya.

TAM1897 Q1 46.16Nke a bụ akụkọ zuru ezu nke ahịrịokwu ahụ dị na Akwụkwọ Nsọ ebe ọ na-ekwu na Hezekaya zitere ozi n’aka eze Asịrịa sị, “Emehiela m, biko, site nʼala m pụọ. Aga m akwụ gị ihe ọbụla ị chọrọ nʼaka m.”

TAM1897 Q1 46.17Oge ụfọdụ gasịrị nke a, Hezekaya zigara ndị nnọchiteanya ya na Ijipt, Ijipt wee mekọrịta ya ma zipụ agha. Senakerib nụrụ nke a n’oge ka ọ guzobe agha ya n’etiti Ijipt na Jerusalem. Mgbe ahụ, o zitere oku mbụ na Jerusalem ka Hezekaya chịlie aka elu, chere ruo mgbe ọ ga-alaghachi si Ijipt, na ọ ga-abịa were ha niile bụrụ ndị e jidere gaa n’ala dị ka nke ha, nke ga-adị mma dịka nke ha. Ma Hezekaya gwara ha ka ha ghara ịza okwu ọ bụla, ma nwoke ahụ laghachiri Lakish, hụrụ na eze gara Libna, ma ha kọọrọ ya ebe ahụ.

TAM1897 Q1 46.18Mgbe ahụ Senakerib nụrụ na ndị agha Ijipt na-abịa, o zigara Jerusalem akwụkwọ ọzọ, na-akọ ihe ọ nwere ike ime na ihe Onyenwe-anyị enweghị ike ime; na Hezekaya ekwesịghị ịdabere na Onyenwe-anyị, n’ihi na Onyenwe-anyị enweghị ike ịzọpụta ha n’aka ya; na otú o si kwuo na mgbe ọ mechara ọrụ ya na eze Ijipt, ọ ga-alaghachi, ma Jerusalem ga-ata ahụhụ.

TAM1897 Q1 46.19N’oge a, Hezekaya mụtara ịtụkwasị Onyenwe-anyị obi; n’ihi na ọ nweghị onye ọzọ ọ ga-atụkwasị obi. N’ikpeazụ, ọ nweghị ihe ọzọ ọ pụrụ ime ma ọ bụghị ịtụkwasị Onyenwe-anyị obi. Ya mere, ọ gara n’ụlọ nsọ, tinye akwụkwọ ozi Senakerib n’ihu Onyenwe-anyị, sịrị Onyenwe-anyị, “Lee ya ugbu a; anyị enweghị ike ime ihe ọ bụla. Onyenwe-anyị, biko, were anyị n’aka gị.” Onyenwe-anyị mere otú ahụ. N’abalị ahụ, a gburu ndị agha Senakerib, ọ laghachiri Ninive. Ya mere, n’ikpeazụ, site n’oge siri ike niile a, na ajọ ihe niile dịrị ha, nke kpuchiri ha kpamkpam ka ha ghara inwe enyemaka ọ bụla si na Ijipt ma ọ bụ ebe ọ bụla ọzọ, e butere ha n’ebe Onyenwe-anyị chọrọ ka ha nọ na mbụ—ebe ọ nwere ike ịzọpụta ha.

TAM1897 Q1 47.1Ọ bụrụ na ha tụkwasịrị Onyenwe-anyị obi mgbe niile dịka ha mere n’oge ahụ, Onyenwe-anyị ga-eme mgbe niile ihe o mere ha n’oge ahụ. A gaghị etinye ha n’okpuru ọchịchị Asịrịa, ha agaghị enwe ihe jikọrọ ha na Ijipt. A garaghị apụnara ha ihe ha nwere ma dọrọ ha n’agha. Ha ga-anọgide dịka ndị Onyenwe-anyị na alaeze ya mgbe niile, biri naanị ha, a gaghị etinye ha n’etiti mba ndị ọzọ.

TAM1897 Q1 47.2Ọ dịghị mkpa ka m soro akụkọ Juda n’ụzọ zuru ezu. Ọ bụ akụkọ nke agbụrụ iri ahụ ọzọ. Ọ ga-abụ naanị imeghachi akụkọ anyị hụrụ n’abalị gara aga, ruo mgbe anyị ga-erute ebe Onyenwe-anyị zigara onye amụma ya na Zedekaya, eze ikpeazụ, wee sị, “yipụ okpueze gị, ya na akwa ị na-atụghị nʼisi. Ihe agaghị adịkwa dịka o si adị na mbụ. A ga-ebuli ndị dị ala, wedata ndị dị elu. Mbibi, mbibi. Aga m eme ka ọ ghọọ ihe e bibiri ebibi. A gaghị eweghachikwa ya ọzọ tutu ruo mgbe onye ahụ o ruuru nʼizi ezi bịara. Ya ka m ga-enyefe ya nʼaka.”

TAM1897 Q1 47.3Ozugbo nke ahụ gasịrị, e jidere ndị mmadụ niile ka e buo ha Babilọn, e wepụrụ naanị ndị kacha dara ogbenye n’ala ahụ, ndị na-enweghị ihe ọ bụla. A hapụrụ ha n’ala ahụ ka ha nwee ya dịka ha chọrọ. Ya mere, n’oge ahụ, ọ bụ uru ịdị ogbenye na inweghị ihe ọ bụla; a dee nke a ka ndị mmadụ niile bi n’ụwa taa wee ghọta ya. Ọ bụghị ngọzi ịdị ọgaranya na inwe nnukwu akụnụba ugbu a. Ma ụbọchị na-abịa n’oge na-adịghị anya mgbe ndị dara ogbenye na-enweghị ihe ga-adị mma karịa n’ụwa a. Nke a bụ otú o si dị mgbe e bibiri Jerusalem n’oge ahụ, a kpọrọ ha ka ha bụrụ ndị mkpọrọ gaa Babilọn ma ọ bụ gbuo ha.

TAM1897 Q1 47.4N’oge ahụ, ndị na-enweghị ihe ọ bụla nwere ike inwe ụlọ n’ebe niile n’ala ahụ; n’ihi na ha nwere ala niile maka onwe ha. A kpọrọ ndị ọzọ niile ka ha bụrụ ndị e jidere. Nke a ka ọ ga-adị ọzọ. Ndị na-ejide onwe ha n’akụ ụwa a, ndị kpebisiri ike ịba ọgaranya, a ga-ejide ha site n’ọgaranya ha, ha ga-ala n’iyi na ụwa niile. Mgbe ahụ, ndị dara ogbenye n’ihe ụwa a, na ndị nweghị ihe ọ bụla, n’ihi na ha tinyere ihe niile n’ọrụ Chineke,—ha ga-ebi n’ala Onyenwe-anyị, mgbe a ga-eburu ndị niile bi n’ala ụwa ka ndị e jidere, na mgbe a ga-ebibi ụwa niile.

TAM1897 Q1 47.5Akụkọ a gbasara ịhapụ okwukwe nke Izrel na mbibi ha e dereghị n’efu. Hosiya na amụma ndị e kwuru n’abalị gara aga e dereghị n’efu. Isi nke asatọ nke Aịzaya e dereghị n’efu. E dere okwu ndị a maka anyị, anyị ga-etinyerịrị ha n’ọrụ n’oge anyị.

TAM1897 Q1 47.6Ugbu a, anyị bịarutere n’ụbọchị ikpeazụ nke Juda. Gụọ akwụkwọ Jeremaya na Izikiel. Ha bụ eziokwu nke ugbu a taa maka Ndị Adventist nke Ụbọchị nke Asaa, otu ka Akwụkwọ Mkpughe si bụrụ. A dere Jeremaya na Izikiel maka anyị ndị ngwụcha ụwa eruola, n’ihi na e dere akwụkwọ ndị a n’oge ngwụcha Juda bịarutere; na mbibi Jerusalem, na oge ndị so ya, e dere ha kpọmkwem iji gosi ndị mmadụ niile n’ụwa oge ngwụcha ụwa na mbibi ya dị nso, ma dọọ ha aka ná ntị gbasara ihe ga-eme n’oge ahụ, na nsogbu ga-eso ya.

TAM1897 Q1 47.7Izrel họọrọ eze megide mkpesa Onyenwe-anyị. Mgbe e kewapụrụ ha, agbụrụ iri bịarutere n’ọnọdụ ebe a manyere ha ikwu, “Anyị enweghị eze”; Onyenwe-anyị wee sị, “Aga m abụ eze unu.” Ha wee sị ọzọ, “Mba; anyị ga-enwe eze.” Ha wee nwee eze ọzọ, nke ahụ bụ nke ikpeazụ. Mgbe ahụ, ha nweghịzi eze ma ọ bụ alaeze ọ bụla; kama e jidere ha wee tufuo ha ruo mgbe ebighị ebi, n’ihi na ha achọghị ka Onyenwe-anyị bụrụ eze ha.

TAM1897 Q1 47.8Juda nọgidere ruo obere oge, mgbe ahụ ka ihe anyị gụrụ n’oge na-adịbeghị anya bịara—“yipụ okpueze gị, ya na akwa ị na-atụghị nʼisi”, Juda enweghịzi eze ọzọ. A manyere ya ikwu, “Anyị enweghị eze.” A ga-eburu ya gaa na Babilọn dị ka onye a dọọrọ n’agha. Ụmụ mmadụ na agbụrụ ahụ enweghịzi eze ọzọ ruo mgbe Eze ha nke eziokwu bịarutere, onye nwere ikike ịchị; ma ọbụna mgbe ahụ, ha kpebiri ike nke ukwuu, juputara n’otu mmụọ ahụ jụrụ Chineke n’oge Sọl, nke mere na ha achọghị ka Onyenwe-anyị chị ha; ha jụrụ Ya, họrọkwa eze nke ụwa a—“Anyị enweghị eze ọzọ karịa Siza.”

TAM1897 Q1 47.9Ọ bụ otu akụkọ niile. Mgbe ha jụrụ Chineke, ha mere nke ahụ megide mkpesa Ya, ma họrọ eze aha ya bụ Sọl. Onyenwe-anyị hụrụ na nke ahụ bu ụzọ gosi na ha ga-ajụ Jisọs, eze ha, ma họrọ Siza na Barabas. Otú ha si jụ Kraịst ma họrọ Siza bụ naanị nsonaazụ a na-apụghị izere ezere nke otú ha si jụ Chineke ma họrọ Sọl. Mgbe ha jụrụ Ya ma họrọ Sọl, Onyenwe-anyị maara na ha ga-ajụ Ya ma họrọ Siza. Nzọụkwụ ikpeazụ dị na nke mbụ.

TAM1897 Q1 47.10Nke a bụ ihe mere Onyenwe anyị ji sị, “Samuel, ha anaghị ajụ gị, kama ha na-ajụ m ka m ghara ịchị ha”; nke ahụ pụtara ihe nye ndị Adventist nke Ụbọchị nke Asaa. Chineke chọrọ ịbụ Onye Nchịkwa nke ndị ya, ọ chọrọ ịbụ Eze nke ndị ya. Ọ̀ ga-abụ ya? Ọ̀ bụ ọchịchị eze ya ga-ezu? Ọ̀ ga-ezuru ọchịchị ya maka ndị ya? Nke ahụ bụ ajụjụ ugbu a, dịka ọ dị mgbe ahụ. Ọ naghị ezuru ha mgbe ahụ; n’ihi na ha achọghị ịnye ya obi ha niile. Ha banye n’omume omenala efu, wee bụrụ ka ụwa nke ukwuu, ha wee banye n’ife arụsị nke ụwa. Ha chọrọ eze, dịka ndị mba ọzọ. Ma akụkọ ahụ ka dị otu taa. Ọ bụrụ na Chineke ezughị dị ka eze maka ndị Adventist nke Ụbọchị nke Asaa, ọ bụ n’ihi na ha anaghị kwere na Ya n’obi ha niile. Ọ bụ n’ihi na ha yiri ndị mba ọzọ nke ukwuu nke na ha ga-enwerịrị ọchịchị na ike nke ndị mba ọzọ iji chebe onwe ha pụọ n’onwe ha, ma chịkwaa onwe ha. Ka ndị Adventist nke Ụbọchị nke Asaa taa gee ntị na okwu Onyenwe anyị taa: Aga m abụ Eze gị.

TAM1897 Q1 48.1Juda, dịka m kwuru ntakịrị oge gara aga, e jidere ya ka e buo ya Babilọn, ma ole na ole n’ime ndị kacha dara ogbenye fọdụrụ n’ala ahụ. Ha kwesịrị ịnọ ebe ahụ. Ma ha gara Ijipt n’onwe ha. Megide mgbochi Onyenwe-anyị ọzọ, ha gara Ijipt. Ya mere, a gbasasịrị ndị niile nke Onyenwe-anyị n’etiti ndị mba ọzọ, na Babilọn na Ijipt. Ya mere, site n’oge ahụ ruo taa, Akwụkwọ Nsọ niile na-ekwu maka ibupụta ndị ya si Babilọn na Ijipt; ọ dịkwa otu a ruo taa.

TAM1897 Q1 48.2Taa, okwu ahụ bụ, “‘Ndị m, sinụ nʼime ya pụta,’ ka unu ghara iketa oke na mmehie ya, ka unu gharakwa iketa oke ahụhụ ya.” Nke ahụ bụ Babilọn. Ma na isi iri na otu nke Akwụkwọ Mkpughe, ọ na-ekwu maka nke “a na-akpọ n’ihe mmụọ Ijipt”; na ndị meriri anụ ọhịa ahụ, na oyiyi ya, na akara ahụ, na ọnụọgụ aha ya “na-eti abụ Mosis”—ọ bụghị ihe yiri ya—ma “abụ Mosis onye ohu Chineke.” Gịnị bụ abụ Mosis?—Abụ nnwere onwe si Ijipt. Mgbe ahụ, mgbe ndị meriri anụ ọhịa ahụ, oyiyi ya, akara ya, na ọnụọgụ aha ya, na-abụ abụ Mosis, ọ bụ n’ihi na e wepụtara ha si Ijipt. N’ihi na, taa, na ruo ngwụcha ụwa, “Ọ bụkwa site nʼIjipt ka m kpọpụtara nwa m.” Taa e nwere Babilọn na Ijipt. Taa e nwere ndị Chineke nọ na Babilọn na Ijipt. Ma taa Onyenwe-anyị na-akpọ, “Ndị m, sinụ nʼime ya pụta”; na, “Ọ bụkwa site nʼIjipt ka m kpọpụtara nwa m.”

TAM1897 Q1 48.3Lelee ya ọzọ: Ebee ka Nimrọd nọ?—Ọ nọ na Babilọn, ọ na-achị alaeze Babilọn. Ebee ka Ebraham nọ?—Ọ nọ n’ala eze Nimrọd guzobere. Ma Chineke kpọrọ ya pụọ n’ala ahụ. Ala ahụ bụ Babilọn ma n’ime mmụọ, ma n’anụ ahụ. Ma karịrị nke ahụ: Nimrọd bụ nwa Kush, Kush bụ nwa Ham, Ijipt bụ ala Ham. Ya mere, n’ime Nimrọd e nwere Ijipt na Babilọn. Mgbe Chineke kpọrọ Ebraham, Ọ kpọrọ ya pụọ na Ijipt na Babilọn. Ma, “Ọ bụrụ na unu bụ ndị nke Kraịst, mgbe ahụ unu bụkwa mkpụrụ Ebraham, ndị nketa dị ka nkwa ahụ si dị.” A na-akpọkwa unu pụọ na Ijipt na Babilọn.

TAM1897 Q1 48.4Ka anyị niile malite ịmụ Baịbụl, na ịgụ ya maka ihe ọ na-ekwu, maka ihe ọ pụtara n’ime mmụọ. Mgbe ahụ, Baịbụl niile, site n’ahịrịokwu mbụ ruo n’ahịrịokwu ikpeazụ, ga-abụ ihe dị ndụ, na-enwu gbaa nye onye ọ bụla n’ime anyị.

TAM1897 Q1 48.5Mgbe ahụ, anyị hụrụ Izrel nọ na Ijipt, Onyenwe-anyị kpọrọ ha pụọ na Ijipt ọzọ. Mgbe ahụ, ha jụrụ Onyenwe-anyị, ngwụcha ya bụ na a dọọrọ ha n’agha gaa Babilọn, wee laghachikwa Ijipt. Mgbe Jisọs bịarutere, ha jụrụ ya, họrọkwa Siza. Mgbe ahụ, chọọchị Ndị Kraịst bilitere, wee nwee ịtụfu okwukwe nke chọọchị nke mere Babilọn ọzọ, Chineke kpọrọ ndị mmadụ pụọ na Babilọn ahụ. N’oge Mgbanwe, Ọ kpọrọ ha ka ha pụọ na Babilọn ahụ. Mgbe ahụ bịara Protestantism, okpukpe Ndị Kraịst e mezigharịrị, nke mechara tụfuo okwukwe, ma ugbu a na-emepụta oyiyi anụ ọhịa, nke na-eweta Babilọn ọzọ, nne na ụmụ ya nwanyị, jikọtara na ọchịchị ụwa. Ma Chineke ka na-akpọ, Pụọ na Babilọn, “Ndị m, sinụ nʼime ya pụta.”

TAM1897 Q1 48.6Echiche nke kpatara ịda n’okwukwe na chọọchị Ndị Kraịst; nkuzi ụgha nke ndị na-efe chi ọzọ, e butere n’ụlọ akwụkwọ Ndị Kraịst wee kpatara ịda n’okwukwe, si Ijipt pụta. Echiche Ijipt ahụ mebiri ụlọ akwụkwọ Ndị Kraịst, kpatara ịda n’okwukwe, ma wuo Chọọchị Rom, nke taa bụ Babilọn na Ijipt. Ya mere, n’eziokwu nke ugbu a dị ndụ, Onyenwe-anyị na-akpọ ndị ya pụọ na Babilọn na Ijipt.

TAM1897 Q1 48.7Ma Onyenwe-anyị chọrọ ihe niile. Ọ chọrọ ịchị ihe niile. Ọ chọrọ ka alaeze ya dị n’elu ihe niile. Ọ chọrọ ka nke a dị na chọọchị; ọ chọrọ ka nke a dị n’ụlọ akwụkwọ; ọ chọrọ ka nke a dị n’ụlọ ọrụ mbipụta akwụkwọ; ọ chọrọ ka nke a dị n’ebe niile a na-akpọ aha ya. Ị ga-ahapụ ka ọ dị otú ahụ?

TAM1897 Q1 48.8Ọ bụrụ otu a, ị, onye ọ bụla n’onwe ya, ga-amalite site n’ịhapụ ka Onyenwe-anyị nwee ebe niile n’obi gị. Kwe ka Eze ahụ chịkwaa ebe ahụ n’alaeze ya, n’alaeze Mmụọ ya. Ọchịchị eze a na ọchịchị ya ga-adị juputara ma zuru oke nke mere na ị gaghị anabata eze ọ bụla ma ọ bụ onye ọchịchị ọ bụla ma e wezụga Chineke, ma ọ bụ iwu ọ bụla ma e wezụga iwu Chineke.

TAM1897 Q1 48.9Mgbe ahụ, ọ bụghị tupu mgbe ahụ, ka a ga-azọpụta anyị site na Ijipt na Babilọn. Mgbe ahụ, mgbe a zọpụtara anyị otu a site na Ijipt na Babilọn, a pụrụ ikwu ya n’eziokwu, Onyenwe-anyị ga-ekwukwa ya n’ihu eluigwe na ụwa niile, “Lee ha, ndị na-edebe iwu Chineke, na okwukwe nke Jisọs” (ntụgharị okwu n’okwu nke KJV),—ọ bụghị ndị gbalịrị ike ha niile,—ma ọ ga-abụ asambodo Chineke n’ihu mbara igwe niile, na-egosi otu ndị nọ n’ụwa na-edebe iwu Chineke na okwukwe Jisọs. Oge ahụ dị nso, Chineke na-akpọ ndị mmadụ pụọ na Babilọn na Ijipt ka nke a mee, ka ọ wee kwado, “Lee ndị a bụ ndị ga-ahapụ m ka m na-achị ha, na ha achọghị onye ọchịchị ọzọ, iwu ọzọ, ma ọ bụ ọchịchị ọzọ ọ bụla ma e wezụga nke Chineke.”

TAM1897 Q1 48.10Lee nke a ọzọ. Chineke malitere mmadụ site n’iwu kacha mkpa nke dị n’ime ya ma na-ebi n’ime ya: “Were obi gị niile na mkpụrụobi gị niile na uche gị niile na ike gị niile hụ Onyenwe anyị bụ Chineke gị nʼanya.” Mmadụ họọrọ ụzọ ọzọ, gee ntị n’onye ọzọ na-ekwu okwu, ya wee tufuo ihe niile. Chineke mere ka o guzoro ọzọ, ma nye ya ọzọ ohere ịhụ Ya n’anya site n’obi ya niile, mkpụrụobi ya niile, uche ya niile, na ike ya niile. N’oge na-adịghị anya, ụmụ ụmụ ya kpafuru anya nke ukwuu site n’ebe Chineke nọ, nke mere na Onyenwe anyị enweghị ebe ọ bụla n’ime ndụ ha, a wee kpochapụ ha n’ụwa site n’ajọ mmiri. E nwere naanị mkpụrụobi asatọ kwetara inwe Onyenwe anyị n’ime ndụ ha.

TAM1897 Q1 49.1Onyenwe anyị malitere ọrụ ya n’ụwa ọzọ na mmadụ asatọ. Maka ha, iwu mbụ n’ime iwu niile bụ, “Were obi gị niile na mkpụrụobi gị niile na uche gị niile na ike gị niile hụ Onyenwe anyị bụ Chineke gị nʼanya.” Ma ha hapụrụ nke ahụ, nwee chi ndị ọzọ, ma site n’ife arụsị ha banye n’ọchịchị eze. E guzobere steeti—steeti mbụ n’ụwa. Ọ bụ mkpụrụ nke ịhapụ okwukwe.

TAM1897 Q1 49.2Si na steeti ọjọọ ahụ, Chineke kpọrọ ndị ya ọzọ, malite ọgbọ ọhụrụ nke mmadụ. Chineke kpọrọ Ebraham si n’ala ahụ, si n’ezinụlọ ya, si n’ụlọ nna ya, gaa n’ala ọ ga-egosi ya. O nyeghịkwa ya ọbụna obere ala ọ ga-atụkwasị ụkwụ ya; ma o kwere nkwa na ọ ga-enye ya na ụmụ ya n’ọdịnihu, ọbụlagodi na ọ nweghị nwa. Ya mere, Chineke kpọrọ ya pụọ n’ala ebe ọ bi, o nyeghịkwa ya ala ọ bụla n’ụwa. Ya mere, a hapụrụ Ebraham, enyi Chineke, chọọchị Chineke, n’enweghị ala ọ bụla n’ụwa a, ma “Ọ bụrụ na unu bụ ndị nke Kraịst, mgbe ahụ unu bụkwa mkpụrụ Ebraham, ndị nketa dị ka nkwa ahụ si dị.”

TAM1897 Q1 49.3Anyị kwesịrị ịga n’ụzọ okwukwe nna anyị Ebraham, nke o nwere tupu e bie ya ugwu. Ị nweghị obodo n’ụwa a? Onyenwe-anyị na-akpọ gị pụọ n’obodo gị, gaa n’ala ọ na-egosi gị. Ọ bụ obodo nke eluigwe. Ị ga-anata ya?

TAM1897 Q1 49.4Ụmụ ụmụ Ebraham gara Ijipt, ma Chineke kewapụrụ ha n’ala ahụ. Mosis bụ nnukwu ihe atụ n’oge ahụ. Ọ bụ onye ga-anọchi oche eze. Ma ọ gbakụtara ocheeze ahụ azụ wee soro Chineke; ọ ghaghị ịgbakụta ya azụ ka o wee soro Chineke.

TAM1897 Q1 49.5Chineke zọpụtara ndị ya, sịrị ha, “ha bụ ndị biri onwe ha, ndị dị iche site nʼetiti mba niile ọzọ.” Ma ha tụrụla Chineke azụ, guzobere onwe ha eze na steeti dịka ndị mba ọzọ gbara ha gburugburu; gịnị ka nke ahụ mechara? Ò butere ha uru ọ bụla? Onyenwe-anyị hapụghị ha; ma ihe ahụ wetara ha uru ọ bụla? Ọ bụ otu ụzọ gara n’ihu na-ada, na-ada, na-ada, ruo mgbe e kewara ha, wee bụrụ na ha abụọ mechara ghọọ efu; site n’ụbọchị ahụ ruo taa, ha bụ “ndị na-agagharị n’etiti mba.” A naghị agụ ha n’etiti mba, ọbụlagodi na ha gbalịrị.

TAM1897 Q1 49.6Ya mere, mgbe Kraịst bịarutere, o guzobere ezinụlọ mmụọ ọzọ. Ma ọzọkwa, ndapụ n’okwukwe malitere, chọọchị wee daa n’ife arụsị na okpukpe ndị mba ọzọ, guzobere ọchịchị—chọọchị na steeti ọzọ. Ọ bụ ọchịchị popu; gịnị ka ga-eme ya?—Ị maara na ọ ga-“ala n’iyi.” Mgbe ahụ, Chineke kpalitereghachi ezinụlọ ime mmụọ ọzọ n’ime Ndị Kraịst Ndị Protestant. Ma nke ahụ agbapụrụla n’okwukwe, sonyere nne ndị akwụna, ma guzobe oyiyi anụ ọhịa ahụ,—steeti n’elu ụwa na-ekwupụta na ọ bụ alaeze Chineke; gịnị ka ga-esi na nke ahụ niile pụta?—Ị maara na a ga-ebibi ya na mbibi ebighi ebi.

TAM1897 Q1 49.7Gịnị mere alaeze Nimrọd?—A bibiri ya. Gịnị mere alaeze Ijipt?—A bibiri ya. Gịnị mere alaeze Asịrịa?—A bibiri ya. Gịnị mere alaeze nke agbụrụ iri?—A bibiri ya. Gịnị mere alaeze Juda?—A bibiri ya. Gịnị mere alaeze Babilọn?—A bibiri ya. Gịnị mere alaeze Midia na Peshịa?—E bibiri ya. Gịnị mere alaeze Griis?—E bibiri ya. Gịnị mere alaeze Rom?—E bibiri ya. Gịnị mere iri ndị sochiri ya?—A ga-ebibi ha. Gịnị mere ọchịchị popu nke guzobere onwe ya n’elu ihe fọdụrụ nke Rom?—A ga-ebibi ya. Gịnị ga-eme alaeze e kere n’oyiyi ya, na United States?—A ga-ebibi ya.

TAM1897 Q1 49.8Onyenwe-anyị chọrọ igosi anyị na ọ gaghị achọ ka ndị ya jikọọ na ihe ndị a. Ò bụghị nke ahụ ka ọmụmụ ihe dị n’ime ya? Ọ̀ chọrọ ka ndị ya tinye ịhụnanya ha n’ihe na-efu efu? Site n’oge Adam ruo taa, Chineke na-akpọ ndị mmadụ ka ha hapụ ya ka ọ na-achị, ka ọ bụrụ eze ha; ka ndị ahụ pụọ n’ala ha, n’ezinụlọ ha, n’ụlọ nna ha, biri naanị ha, ma ghara ịbụ ndị a na-ewere n’etiti mba ndị ọzọ. Ọ̀ ga-ahụ mgbe ọ bụla ndị ga-ahapụ ya ka ọ mee ihe ọ chọrọ?

TAM1897 Q1 49.9(Olu) Ee.

TAM1897 Q1 49.10Ee; anyị maara na ọ ga-enwe ndị dị otú ahụ, n’ihi na okwu Chineke kwuru otú ahụ. Ma ọ̀ ga-enweta ndị ahụ n’etiti ndị na-ekwupụta ugbu a na ha bụ ndị ya? Nke ahụ bụ ajụjụ. Ị ga-abụ otu n’ime ndị a? Ị ga-abụ otu n’ime ndị a?—Ị na-ekwu, Ee. Ya mere, ị ga-apụ n’ala gị, na site n’ezinụlọ gị, na site n’ụlọ nna gị? Ị ga-ebi naanị gị, a gaghịkwa agụ gị n’etiti mba ndị ọzọ? Ị ga-enwe Chineke dị ka eze gị, ọ dịghịkwa eze ọzọ? Ị ga-enwe ọchịchị Chineke dị ka ọchịchị gị, ọ dịghịkwa ọchịchị ọzọ ị ga-achọ?

TAM1897 Q1 49.11Ọ bụghị na ị ga-emegide ọchịchị ọ bụla ọzọ; ị naghị achọ ọchịchị ọ bụla ọzọ n’ihi na ị nwere ọchịchị kacha mma—ọchịchị zuru oke. Ọ bụrụ na ọchịchị ahụ dị na ndụ gị, ị gaghị achọ ọchịchị ọ bụla n’ụwa iji chịkwaa gị, ha agaghị enwe nsogbu ọ bụla na gị. Nke ahụ bụ ihe niile Onyenwe-anyị na-arịọ. Ị ga-ahapụ ka ọ nwee ya na ndụ gị?

TAM1897 Q1 50.1Ọ dị n’ozi nke mmụọ ozi nke atọ n’eziokwu, na site na ya na site n’ime ya, Chineke na-eme atụmatụ “iguzobe okpukpe Ndị Kraịst n’elu ntọala ebighi ebi.” Ya mere, dịka o siri dị na ozi nke mmụọ ozi nke atọ, Chineke guzobere Kraịstianiti n’elu ntọala ebighi ebi, ọ ga-abụ Kraịstianiti nke agaghị ejikọta ya na ihe ọ bụla n’elu ụwa a. Ọ ga-ejikọta naanị na Chineke; naanị na okwu ebighi ebi ya; mee ka ọ pụta ìhè site n’Mmụọ ya ebighi ebi; kụziere ya site n’Onye ọpụpụ ya dị site n’ụbọchị ebighị ebi; ma si otú a duzie ya n’ebe Chineke ebighi ebi nọ, ka ọ wee chịkwaa, ma n’okpuru ya ga-adị ogwe aka ebighi ebi.

TAM1897 Q1 50.2Ama m, unu ma, na e nwere ụfọdụ n’ime ụmụnna anyị na-eche na nke a adịghị ziri ezi. Afọ abụọ gara aga, a kụziiri ya, a bipụtara ya na BULLETIN. Ọtụtụ ndị anabataghị ya. Ụfọdụ ka na-anaghị anabata ya. A na-eche na ọ bụ ihe na-ezighi ezi kpamkpam. Ma na Nzukọ Izugbe gara aga, e gụrụ anyị àmà abụọ—e dere ha karịsịa maka Nzukọ a; otu n’ime ha, achọpụtara m, e bipụtara ya na BULLETIN No. 4; e bipụtabeghị nke ọzọ, ma echere m na a ga-ebipụta ya n’oge na-adịghị anya—na-akọda ndị Adventist nke Ụbọchị nke Asaa maka itinye onwe ha n’ihe ndọrọ ndọrọ ọchịchị. Ana m agụ otu pasaji ebe a nke ga-egosi gị echiche ya:—

TAM1897 Q1 50.3Ndị nke Onyenwe anyị Jisọs emechuwo ya ihu. Ọ bụ Onyeisi Agha; ha kwesịrị ị kwụ n’ahịrị n’okpuru ọkọlọtọ ya. Ha enweghị oge, amamihe, ma ọ bụ ike iji tinye n’akụkụ otu ndọrọndọrọ ọchịchị. A na-akpalite mmadụ site n’ọrụ siri ike si n’okpuru, ma ụmụ nwoke na ụmụ nwanyị Chineke ekwesịghị itinye mmetụta ha n’ọgụ ndọrọndọrọ ọchịchị a. Ma olee ụdị mmụọ na-ejide ndị anyị, mgbe ndị kwenyere na anyị nọ n’okpuru ozi nke mmụọ ozi nke atọ, ozi ikpeazụ nke ebere nye ụwa, ụmụnne n’otu okwukwe, na-apụta yi akara òtù ndọrọndọrọ ọchịchị na-asọmpi, na-ekwupụta echiche dị iche ma na-ekwupụta echiche ha kewara?

TAM1897 Q1 50.4Ugbu a, ana m ajụ ajụjụ a dịka aro: Ọ bụrụ na ndị Adventist nke Ụbọchị nke Asaa niile nabatara ma gbasoo ihe e kwusara afọ abụọ gara aga gbasara gọọmenti na chọọchị, ò nwere ike ịbụ na e nwere ebe maka àmà ahụ?—N’ụzọ doro anya, mba. Yabụ, ọ̀ bụ na nkuzi ndị ahụ kpọrọ ihe na-ezighi ezi, mgbe ha kpọrọ ndị Chineke n’ọkwá ebe ọ gaghị enwe ike ịchọta mmejọ n’ime ha? Ana m ekwu nke a n’ihe a kpọmkwem. Ana m ekwu na mgbe e gosipụtara otu ụkpụrụ eziokwu site n’Okwu Chineke, nke ma ndị ya nabatara ya n’ihu Chineke na ụwa, ga-etinye ha n’ọnọdụ dị otú ahụ ka ọ gaghị ekwe omume ka Onyenwe-anyị chọta njehie ha n’ihe metụtara ụkpụrụ eziokwu ahụ, ọ bụghị ihe nchebe ịnakwere ya dịka eziokwu? Olee otú o ga-esi bụrụ ihe ọjọọ?

TAM1897 Q1 50.5Ma nke a bụ naanị otu n’ime àmà ndị ahụ. Àmà nke ọzọ nwere ibe akwụkwọ na ibe akwụkwọ nke ịba ndị ya mba n’otu ụzọ ahụ maka isonye na mkparịta ụka ndọrọ ndọrọ ọchịchị nke mkpọsa ikpeazụ; ya mere, n’ime àmà abụọ sochiri onwe ha, ọ dịla Onyenwe-anyị mkpa ịba ndị ya mba maka ime ihe ahụ kpọmkwem a gaara echebe ha ka ha ghara ime, ma ọ bụrụ na ha nabatara ozi e nyere ha ọnwa iri na asatọ tupu mkpọsa ahụ amalite. Gịnị mere, ya mere, Onyenwe-anyị ji zitere ndị ya ozi ahụ ọnwa iri na asatọ tupu e nwee ihe kpatara ha ji ga-eme ihe megidere ya? Ọ̀ bụghị na ọ chọrọ ka ndị ya kwadebe mgbe oge mgbagwoju anya na mkparịta ụka ahụ bịara ha, ka ha wee mara ụzọ ziri ezi, ghara ịda n’otu na ndị ọzọ dara n’mgbagwoju anya, ma ghara isonye n’ihe ndị ọ ga-adị ya mkpa ịba ha mba maka ya?

TAM1897 Q1 50.6Anaghị m arịọ ugbu a ka onye ọ bụla nabata ya n’ihi na ọ dị ebe ahụ. Ana m arịọ ka ha nabata ya, mụta ya, kpee ekpere banyere ya, lelee ya, ma nabata ya n’ihi na ọ bụ eziokwu, ọ ga-emekwa ka ndị Chineke ghara ịnọ n’ọnọdụ ga-eme ka ọ dị Chineke mkpa ịba ha mba ma ọ bụ ịdọ ha aka ná ntị banyere ihe dị otú ahụ. Ma amaara m na e nwere ụmụnna ka na-eche na ihe niile ahụ ezighi ezi; na-asị na ọ kpọrọ ndị anyị ka ha were ọnọdụ gafere ókè, nakwa na nke ahụ bụ ịnọ n’ọnọdụ gafere ókè. Ọ̀ bụ ọnọdụ gafere ókè nke na-etinye ndị Chineke n’ebe ọ chọrọ ka ha guzoro, ka ha wee nwee nnwere onwe zuru oke pụọ na ihe mgbagwoju anya niile na-eme ka ụwa nwee mgbagwoju anya?

TAM1897 Q1 50.7Afọ a, echiche ahụ bịara n’ụzọ ọzọ. Akwụkwọ Nsọ e kwuru banyere ha afọ abụọ gara aga apụtaghị na nkuzi nke afọ a n’ụzọ ọ bụla. Ọ bụ Oziọma mgbe ahụ; ọ bụ Oziọma ugbu a; n’ihi na ọ bụ naanị Oziọma na-agafe n’akwụkwọ Nsọ niile, ị gaghị emetụ Baịbụl n’ebe ọ bụla ma ọ bụghị na ọ na-ekwu nke ahụ.

TAM1897 Q1 50.8E nwekwara ihe ọzọ anyị kwesịrị ịtụle. Ọ bụrụ na anyị sonyere na ọrụ ndọrọndọrọ ọchịchị na mkparịta ụka ndọrọndọrọ ọchịchị, ndị dị iche iche ga-anọ n’akụkụ dị iche iche, na-asọ mpi n’òtù ndọrọndọrọ ọchịchị dị iche iche, na-ekwupụta echiche dị iche iche, na-ekwupụta echiche ha kewara, mgbe ha na-ekwupụta na ha bụ ụmụnne. Gịnị bụ nzọụkwụ ikpeazụ n’ọrụ ndọrọndọrọ ọchịchị?—Agha, n’ezie. Yabụ, gịnị ka ọ dị na ya, na mbido?—Naanị ihe dị na ya na njedebe—agha. Ọ bụ mmụọ ahụ, site na mmalite ruo na ngwụcha. Ò nwere ike ịbụ na ụmụnna n’ime Kraịst, bụ ndị otu n’ime Kraịst, ga-etinye onwe ha n’ihe ọ bụla ga-eme ka ha kewapụ, n’mmụọ iro? Ha nwere ike ime ya?—Mba; ha agaghị eme ya ma nọgide bụrụ otu n’ime Kraịst. Ha ga-achọ ịdị n’otu, chọọ ịdị n’otu nke Mmụọ, “Nọọnụ nʼudo nʼetiti onwe unu gbalịakwanụ ime ka ịdị nʼotu unu dịgide nʼime Mmụọ Nsọ.”

TAM1897 Q1 50.9Ụfọdụ kwetara n’echiche ahụ, na-ekweta na n’ikpeazụ ọ dịrị Ndị Kraịst n’ozuzu, ma ndị Adventist nke Ụbọchị nke Asaa ma ndị ọzọ, ikike ịlụ ọgụ. Ọ bụghị ịlụ ibe ha n’ezie, kama ịlụ maka obodo ha, ma sonyere n’ọgụ iji kwado ọchịchị obodo. Ma ebee ka obodo onye Kraịst dị? Ebee ka ọchịchị onye Kraịst dị? Ị pụrụ ịgwa?

TAM1897 Q1 50.10(Olu) “Ọ bụghị nke ụwa a.”

TAM1897 Q1 50.11Ọ bụghị nke mba a, ọ bụghịkwa nke ụwa a. Alaeze na mba anyị abụghị nke ụwa a. Ma ndị Kraịst hà nwere ike ịlụ ọgụ maka mba ha na ngwa agha anụ ahụ? Eze nke ala ahụ kwere ka e kụọ ya n’obe, ka e gbuo ya, ma kpuchie ya n’ime ala, kama ibuli aka lụọ ọgụ maka mba ya. Ya mere, ò nwere ike ịbụ na ihe ọ bụla, nke ezi uche ya na-aga ruo n’ókè ahụ, bụ eziokwu kemgbe mbido?

TAM1897 Q1 51.1Ma nke a abụghị ihe niile. Ọ bụrụ na anyị dị ka ndị Adventist nke Ụbọchị nke Asaa ga-ekwupụta ụkpụrụ ndị ahụ ma jide ha, e nwere nnukwu nzọụkwụ a ga-ewere, n’ezi ikpe nye gọọmenti United States, n’ezi ikpe nye Steeti Michigan na ọtụtụ steeti ndị ọzọ, ka anyị wee pụta n’ìhè ziri ezi.

TAM1897 Q1 51.2Ana m ekwu ya ọzọ, ka unu wee ghọta ihe m na-ekwu. Ọ bụrụ na ọ ga-adị otú ahụ ka anyị nabata ụkpụrụ na Ndị Kraịst nwere ike ịlụ ọgụ, nwee ike ibuli aka nri ha iji chebe obodo na gọọmenti na ihe niile metụtara ya, mgbe ahụ, òtù okpukpe ahụ, n’ezi ikpe nye onwe ya, karịsịa n’ezi ikpe nye gọọmenti United States na ọtụtụ steeti, ga-ekwupụta ya n’ihu ọha, ma jụ ma gbanwee ụzọ òtù ahụ si mee otu a n’oge gara aga.

TAM1897 Q1 51.3Enwere m ebe a akwụkwọ nta abụọ e bipụtara na 1865, ma ihe e dere n’ime ha mere na 1864. Otu n’ime ha akpọrọ “Ihe Ndị Adventist nke Ụbọchị nke Asaa Chere Banyere Ịbu Ngwa Agha, Dịka Ewebatara N’ihu Ndị Gọvanọ Steeti Ọtụtụ na Provost-Marshal General [ya bụ, nke United States], tinyere Otu Akụkụ nke Iwu Ndebanye Aha.”

TAM1897 Q1 51.4N’oge ahụ, ndị Adventist nke Ụbọchị nke Asaa, site na Kọmitii Nzukọ Izugbe, gosipụtara gọọmenti United States, gọọmenti steeti Illinois, Michigan, Pennsylvania, Wisconsin, na otu ma ọ bụ abụọ ndị ọzọ, na ndị Adventist nke Ụbọchị nke Asaa, dịka Ndị Kraịst, na n’ihi na ha bụ Ndị Kraịst, enweghị ike ikwe ka Ndị Kraịst nwee ngwa agha ma ọ bụ lụọ ọgụ n’ọnọdụ ọ bụla. Akwụkwọ nke ọzọ bụ nchịkọta sitere na edemede na mbipụta nke ndị Adventist nke Ụbọchị nke Asaa, iji kwado gọọmenti n’ịnakwere arịrịọ ahụ sitere n’òtù okpukpe ahụ dịka eziokwu.

TAM1897 Q1 51.5Ugbu a, ọ bụrụ na a ga-agbanwe iwu ahụ, ma anyị nabata echiche na Ndị Kraịst nwere ike ịlụ ọgụ n’okpuru ọnọdụ ọ bụla, maka gọọmenti ma ọ bụ ihe ọ bụla ọ ga-abụ, mgbe ahụ, ọ dị anyị n’aka gọọmenti United States ka Kọmitii Nzukọ Izugbe, nke na-anọchite anya òtù okpukpe ahụ, gaa gọọmenti United States gwa ha na anyị agbanweela echiche anyị; gaa n’aka ndị gọvanọ steeti ndị a gwa ha na anyị gbanwere echiche anyị; ka ndekọ wee guzoro dịka echiche ọhụrụ anyị emelitere gbasara isiokwu ahụ.

TAM1897 Q1 51.6Ugbu a, anaghị m ekwere ọbụna otu nkeji na anyị kwesịrị ijide n’otu ihe e mere, n’ihi naanị na e mere ya. Ma ọ bụrụ na ihe ahụ e mere ziri ezi, jide ya. Ana m ekwu ugbu a na ọ bụrụ na echiche anyị ga-agbanwe banyere nke ahụ, ọ dị anyị n’aka ịgwa gọọmentị ndị a eziokwu, ka ha ghara ịtụ anyị n’echiche dị iche na onye anyị bụ n’ezie. Nke a bụ naanị ihe ziri ezi nye gọọmentị ndị ahụ; n’ihi na dịka otu okpukpe, anyị kwupụtara ma dekọọ n’aha òtù anyị na anyị na-akwado ọnọdụ megidere nke a.

TAM1897 Q1 51.7Afọ abụọ gara aga, mgbe e nyere nkuzi ndị ahụ, amaghị m na akwụkwọ ndị a dị. Amaghị m na ha dị ruo ihe dị ka mmalite afọ 1897. Onye ụfọdụ zitere m ha n’ime akpa akwụkwọ, nke ahụ ka m maara gbasara ya. E bipụtara ha na 1865 site na “Steam Press nke Seventh-day Adventist Publishing Association, Battle Creek, Mich.” Aha ndị Kọmitii Nzukọ Izugbe edere aka na akwụkwọ e gosipụtara gọọmenti United States, na aha ndị Komiti Nzukọ Steeti edere aka na akwụkwọ e gosipụtara ndị gọvanọ steeti.

TAM1897 Q1 51.8Ugbu a, aga m agụrụ unu ụfọdụ n’ime ihe e depụtara e bipụtara n’oge ahụ si na akwụkwọ, mbipụta, na akwụkwọ akụkọ nke ndị Adventist nke Ụbọchị nke Asaa, dị ka ihe àmà nye gọọmenti United States, na dị ka ihe àmà nye ndị gọvanọ steeti, na ọnọdụ ahụ Kọmitii Nzukọ Izugbe nke òtù okpukpe ahụ jidere bụ ọnọdụ ha ghọtara nke ọma, ọ bụghị nke e mepụtara maka oge ahụ, iji gbapụ n’ịkpọ agha, ma ọ bụ iji gbapụ nsonaazụ na-abịa n’ala n’ihi agha ahụ. E bipụtara okwu a dị ka ihe àmà nye gọọmentị ndị a na ọ bụ ụkpụrụ ndị Adventist nke Ụbọchị nke Asaa, na ha na-ejide ya n’ihi na ọ bụ okwukwe Kraịst.

TAM1897 Q1 51.9Aga m agụ ụfọdụ mpempe si na nke a, unu ga-ahụ ihe m hụrụ ozugbo m gụsịrị ya—na ọ bụrụ na m nwere akwụkwọ ahụ n’ihu m afọ abụọ gara aga n’ụlọ ụka a, enweghị m ike ịkụziri ụkpụrụ ndị dị na ya n’ụzọ doro anya karịa ka m mere na nkuzi m nyere, nke e bipụtara na BULLETIN. Nke a bụ mpempe ederede si na ihe e dere na Signs of the Times, nke Pasto James White dere, n’afọ 1853:—

TAM1897 Q1 51.10Chọọchị nke na-ekwupụta na ọ bụ nke Kraịst hapụrụ ogwe aka di ya eziokwu, ma ugbu a ọ na-adabere na ogwe aka siri ike nke iwu. Ọ na-achọ nchebe na ka gọọmentị ụwa ndị rụrụ arụ zụọ ya, a na-anọchi ya nke ọma site n’ụmụ nwanyị akwụna nke nne ochie, nne ahụ bụ akara ngosi nke Chọọchị Katọlik. Dị ka nwanyị kwesịrị ijikọta onwe ya na di ya, otu ahụ ka chọọchị kwesịrị ijikọta onwe ya na Kraịst, ma kama ịchọ nchebe n’aka iwu, ka ọ dabere naanị n’ogwe aka dị ike nke Onye ọ hụrụ n’anya. Chọọchị ejikọtara onwe ya na ụwa n’ụzọ na-ezighị ezi. A na-ahụ nke a n’ọtụtụ ngalaba ọchịchị obodo. Ọbụna na ngalaba agha, a na-ahụ onye ụkọchukwu kwenyere na Jisọs Kraịst na-eme ihe ọchị na Chineke udo site na ekpere ya maka ịga nke ọma n’ọgụ.

TAM1897 Q1 51.11Ọzọkwa, otu nkebi e hotara na Review and Herald nke Mee 9, 1854:—

TAM1897 Q1 52.1Ma ihe ndị a dị nso ma ọ bụ na ha adịghị [ọ gbasara ịbịa Onyenwe-anyị], eziokwu ka dị; mmụọ agha gbasasịrị, mmụọ ịkpọasị na aghụghọ. Ọ bụ mmetụta ya na-emebi ihe anyị na-atụ egwu,—ọ bụ mmetụta na-eme ka omume daa site n’ịbụ ndị maara echiche agha na ịwụfu ọbara nke ọma, ọ bụ mkpali na-adịghị ahụike, mmụọ otu ndọrọ ndọrọ ọchịchị dị ọjọọ, nke bụ ajọ ihe, na-akpata ka ajọ ihe gbasaa.

TAM1897 Q1 52.2Ka a ghara ikwu na enweghị ihe ize ndụ nye ndị na-eso Kraịst site n’ihe ndị a. E nwere ihe ize ndụ; “Nʼihi na ajọ omume bara ụba nʼebe niile, ịhụnanya ọtụtụ ndị mmadụ nʼebe ibe ha nọ ga-ajụ oyi.” Njikọ mmetụta dị omimi na nke a na-apụghị ịkọwa na-ejikọ mmadụ na ibe ya, na-egbochikwa mmadụ ịnọpụ iche n’ihe na-emetụta ndị ọzọ, nke mere na anyị na-amụta àgwà juru ebe niile n’amaghị ama, anyị amaghị ya ruo mgbe uche agbagha ma daa mbà; ya mere, n’ihi na ọ nọ n’ọnọdụ na-adịghị ahụ ike, ọ dị njikere ịnata ma chepụta ihe ọjọọ. Ihe otiti omume na-ebibi karịa ọrịa nje.

TAM1897 Q1 52.3Edepụtara ọzọ site na Review and Herald nke Julaị 31, 1856:—

TAM1897 Q1 52.4Jisọs kwuru, “Soro m.” Gịnị, nwanne m nwoke, nwanne m nwanyị, bụ ụkpụrụ okwukwe gị? Ò bụghị Baịbụl? Ị na-aza, Ee. Ya mere, anyị ga-alaghachi ebe ahụ ka anyị mụta ma anyị na-eso Jisọs ma ọ bụ na anyị anaghị eso ya. Aga m abanye n’ihu gị n’ụzọ gị, ma kparịta ụka na gị; ụzọ a bụkwa omume ndụ anyị niile. Anyị ga-eme nnyocha sara mbara, mbụ, ma jụọ, Ị na-eme dịka ụwa si eme? Ma ị jụrụ, “Gịnị ka ị pụtara?” Aga m anwa ịgwa gị. Ị na-akwado ụwa n’echiche na iwu ya? Ọ bụrụ otu a, ụzọ gị abụghị nke Jisọs gara. Jisọs kwuru, “Ha (ndị na-eso ụzọ) abụghị nke ụwa, dịka m onwe m abụghị nke ụwa.” Mgbe ka unu hụrụ Jisọs n’ụlọikpe Siza?—Ọ dịghị mgbe, naanị mgbe e dọtara ya dịka atụrụ a na-eburu igbu.

TAM1897 Q1 52.5Ma anyị chọrọ iwu ọma, ọ bụkwa ọrụ anyị inweta ndị ọma ka ha mepụta ma rụọ ha.

TAM1897 Q1 52.6N’eziokwu, anyị chọrọ iwu ọma; Jisọs ekweghị ka anyị soro ya na-enweghị ha. Ọ sịrị, “Okwu ndị a niile unu nụrụ abụghị nke m. Ha bụ nke Nna ahụ, onye zitere m.” Jọn 14:24.

TAM1897 Q1 52.7Onye ode Abụ Psalmi kwuru, “Iwu Onyenwe anyị zuruoke; ọ na-eweghachi mkpụrụobi.” Abụ Ọma 19:7. Pọl kwuru, “Ihe niile dị nʼakwụkwọ nsọ bụ ihe si nʼuche Chineke pụta. Ha bara uru maka izi anyị ihe, igosi erughị eru anyị, ịtụziri anyị aka nʼụzọ dị mma, na ịzụ anyị nʼụzọ ezi omume: ka onye nke Chineke zuo oke, dịkwa njikere maka ịrụ ezi ọrụ niile ọbụla.” 2 Timoti 3:16, 17. Gịnị ọzọ ka ịchọrọ? ma ọ bụ gịnị dị ala karịa nke a ka ị chọrọ, nwanne m nwoke?

TAM1897 Q1 52.8Nzọụkwụ ọzọ ị na-arịọ onye nnọchite gị ka ọ mee bụ ịtọpụta iwu, nke ma e leghara ya anya, a na-eme ka e soro ya site n’aka mma agha, ngwá agha na-abụghị nke Kraịst. Iwu ndị ahụ bụ isi, bụ ndụ, bụ mmụọ nke gọọmenti ahụ ọ bụ akụkụ ya, nke nwere ike ịnọgide bụrụ mba naanị site n’ụlọ ngwá agha ma ọ bụ ngwá ọnwụ, ọgbọ ụgbọ mmiri buru ibu na ndị agha jupụtara na ngwá agha ha na-egbu egbu. Mgbe ahụ, ị na-etinye nwanne gị Onye Kraịst dị mma, onye na-eso Onye-eze Udo, n’akụkụ ebe a na-egbu mmadụ iji gbuo mmadụ; ma ọ bụ n’isi otu ndị agha, na akwụkwọ iwu habeas corpus iji weghachite nwanne dara ogbenye n’ime ohu maka mpụ nke ịchọ iku ume ikuku eluigwe n’ime nnwere onwe. Ma ọ bụrụ na ọ bụ onyeisi ọchịchị mba unu, unu na-ebuli bishọpụ ọma unu n’elu ịnyịnya agha jupụtara ngwa agha niile, bụrụ onyeisi agha n’elu ike ọnwụ niile dị n’ala ahụ.

TAM1897 Q1 52.9Aga m ajụ, unu ndị na-eso ụzọ Jisọs, ma mmadụ nwere ike ime ka igbu mmadụ bụrụ ihe ziri ezi, mgbe Chineke kwuru, “Gị egbula mmadụ”? Ò bụghị na usoro ọchịchị mmadụ niile dabere na mma agha? Ò bụghị na a ga-etipịa ha n’iberibe mgbe Ọ ga-abịa onye nwere ikike ịchị n’ezi omume?

TAM1897 Q1 52.10Ma anaghị m alụ ọgụ na ọchịchị mmadụ. Mba, mba. Devid kwuru n’abụ ekele Chineke, “Nʼezie, oke iwe gị megide ụmụ mmadụ na-ewetara gị otuto, ndị fọdụrụ mgbe oke iwe gị gabigasịrị, na-anọ juu.” Abụ Ọma 76:10. “Ndị na-eme ezi ihe anaghị atụ egwu ndị nọ nʼọchịchị, kama ndị na-atụ ha egwu bụ ndị na-eme ihe ọjọọ, ya mere ọ bụrụ na ị chọghị ịtụ ndị na-achị achị egwu, mee ihe dị mma, ha ga-etokwa gị. Nʼihi na ọ bụ onyeozi Chineke maka ọdịmma nke gị [onye Kraịst].” Rom 13:3, 4.

TAM1897 Q1 52.11Ọ bụrụ na, ụmụnne m, unu cheta na Ndị Kraịst bụ ìgwè pụrụ iche, obere ìgwè atụrụ, kewapụrụ iche, họpụtara si n’ụwa, ka ha bụrụ ìhè n’ụwa, ka ụwa site n’ile ọrụ ọma ha (ìhè) wee duru onwe ya ka ọ sonyere n’obere ìgwè atụrụ ahụ, nke a na-ewere ụbọchị niile dịka atụrụ a ga-egbu, ma si otú a too Nna unu nke dị n’eluigwe, mgbe ahụ unu ga-enwe ike ịghọta akwụkwọ dị ka Rom 13, na 1 Timoti 1; 2, nke m ga-atụle n’ọdịnihu. “Ka mpekele ejuju lụso mpekele ejuju nke ụwa ọgụ” (ntụgharị okwu n’okwu nke KJV) [Aịzaya 45:9]; ma ka Ndị Kraịst nwee uche Jisọs, mgbe ahụ ha ga-eso Jisọs.

TAM1897 Q1 52.12Ànyị ahụla ụfọdụ nsonaazụ nke ndị Kraịst na-ekwupụta okwukwe na-eso ụwa? Ka nke a mee ka anyị kwadebe onwe anyị iji rịgoro n’ebe dị elu dịka Belam mere, mgbe Balak kpọrọ ya ka ọ kọchaa Izrel, mgbe ọ kwupụtara amụma ya wee sị, “M ga-esi aṅaa bụọ onye Chineke na-abụghị ọnụ ọnụ? M ga-esi aṅaa kọchaa onye Onyenwe anyị na-akọchaghị? Esitela m nʼelu nkume ndị a hụ ha. Elegidere m ha anya site nʼugwu ahụ, hụ na ha bụ ndị biri onwe ha, ndị dị iche site nʼetiti mba niile ọzọ.” Nọmba 23:8, 9.

TAM1897 Q1 52.13Ugbu a, ana m agụkwa nkebi okwu ọzọ e bipụtara ọzọ na Review nke e bipụtara na Ọgọst 14, 1856:—

TAM1897 Q1 52.14Ọ̀ bụ na oziọma Jisọs enyela gị ikike iji mma agha, iji ngwa agha anụ ahụ kwadebe onwe gị, iji mma agha “gboo mkpa ezinụlọ gị,” iji wepụ ndị a na-emegbu n’aka onye na-emegbu ha, site n’ịgafe iwu nke isii nke Chineke, “Gị egbula mmadụ”? Jisọs na-ekwu, “hụnụ ndị iro unu nʼanya.”

TAM1897 Q1 52.15Ị chere na gị, dịka Onye Kraịst bi n’okpuru oziọma, nwere ikike site na Baịbụl ịbanye n’ime esemokwu ndọrọndọrọ ọchịchị n’ụzọ ọ bụla? ma n’ịtọ iwu, ma n’ịrụ iwu ọchịchị mmadụ? Ọ bụrụ otu a, echere m na ị na-ezighi ezi nke ukwuu.

TAM1897 Q1 52.16Nke ahụ bụ ihe òtù okpukpe ahụ kwuru na 1864. Ha gosipụtara nke ahụ n’aka gọọmenti United States, dị ka ihe àmà na ha ekweghị n’ọgụ, na ha enweghị ike isonye n’ịbu ngwa agha, na ọ bụrụ na a kpọrọ ha n’ọrụ agha, a pụghị ịtụ anya ka ha lụọ ọgụ. Ma gọọmenti United States nụrụ arịrịọ ha, wee hazie ka ha gaa ụlọ ọgwụ ebe ha ga-arụ ọrụ ndị oziọma, lekọta ndị ọrịa, ma weta nzọpụta nye ndị na-anwụ. Ugbu a, ọ bụrụ na a ga-agbanwe nke ahụ, anyị kwesịrị iguzo n’ihu gọọmenti n’eziokwu, ma kwuo na e gbanwere ya.

TAM1897 Q1 52.17Ana m aga n’ihu n’ịgụ:—

TAM1897 Q1 52.18Amaokwu ọ bụla ị pụrụ ihota, ma ọ bụ arụmụka ọ bụla yiri ihe ezi uche dị na ya ị pụrụ ịtụpụta, a ga-eji ihe Akwụkwọ Nsọ kwuru n’ụzọ doro anya na n’echiche nkịtị ya nwalee ya. O nwere ike ịbụ na anyị ga-eleba anya na Akwụkwọ Nsọ niile ma ọ bụ ihe kpatara ya ị na-akwado n’oge kwesịrị ekwesị; ma nke mbụ, anyị ga-ege oziọma ntị. Maka Ndị Kraịst ndị dị njikere iso Jisọs, nke a kwesịrị ịdị ezuru.

TAM1897 Q1 52.19Jisọs kwuru, “Onye ọbụla na-ejere m ozi aghaghị iso m.” Jọn 12:26. Ma ị na-ekwu, “Nke a m nwere ike ime, ma na-eje ozi dị ka onye obodo kwụ ọtọ n’iwu na ọchịchị mba m?” Kwụsị. Jisọs kwuru, “Ọ dịghị onye ọbụla pụrụ ife nna ukwu abụọ.” Matiu 6:24. “A sị na unu bụ nke ụwa, ụwa ga-ahụ unu nʼanya dịka ndị nke ya. Ma otu ọ dị unu abụghị nke ụwa. Kama, esi m nʼime ụwa họrọ unu. Ọ bụkwa nʼihi ya ka ụwa ji akpọ unu asị.” Jọn 15:19.

TAM1897 Q1 52.20Kedu òkè ị ga-enwe na atụmatụ ụwa, ma ọ bụrụ na “ị bụghị nke ụwa,” kama ụwa na-akpọ gị asị, a họpụtara gị “site n’ụwa”? Ma ànyị aghaghị inye ndị ajọ mmadụ ọchịchị n’aka ha? ị na-ajụ. Ị pụghị igbochi nke ahụ. Ụmụ mmadụ ajọ na ndị na-eduhie mmadụ ga na-esiwanye njọ; ma n’oge njedebe ụwa, ndị ajọ ga-eme ihe ọjọọ, ọ dịghịkwa onye n’ime ha ga-aghọta. Daniel 12:10. Ihe kpatara ya bụ na ụwa anaghị achọ iso Chineke, ma ọ bụ iso Jisọs, na-enweghị ịnakwere na e nwere naanị otu Onye na-enye iwu. Jems 4:12.

TAM1897 Q1 53.1Onyenwe anyị sịrị, “Ndị a ji ọnụ ha na-abịa m nso, ha ji egbugbere ọnụ ha na-asọpụrụ m, ma obi ha dị anya nʼebe m nọ. Ofufe ha na-efe m, bụ nke gbadoro ụkwụ nʼihe mmadụ nyere nʼiwu, bụkwa nke a kuziiri ha. Ya mere, otu ugboro ọzọ, aga m eme ndị a ihe oke iju anya jiri ihe ịtụnanya tụkwasị nʼelu ihe ịtụnanya, amamihe nke ndị maara ihe ga-ala nʼiyi, nghọta nke ndị nwere nghọta ga-agba barịị.” Aịzaya 29:13, 14. Olee otú nke a si pụta ìhè n’ụzọ ijuanya n’ime ọtụtụ ndị ama ama n’ihe gbasara nkà mmụta okpukpe, bụ́ ndị, n’oge na-adịbeghị anya, nọ n’isi mmeghari okwukwe, ndozi omume ọma, na òtù udo: na-eduga chọọchị Kraịst, jiri oziọma nke na-eweta ìhè ndụ na ịdị ndụ ebighi ebi; jiri arịrịọ, ekpere, na akwa; ugbu a na-emegide oziọma ahụ kpọmkwem, mgbe Jisọs kwuru, “Unu nụrụ na e kwuru sị, ‘Hụnụ ndị agbataobi unu nʼanya, ma kpọkwanụ ndị iro unu asị.’ Ma asị m unu, hụnụ ndị iro unu nʼanya, gọzienụ ndị na-abụ unu ọnụ, mekwaaranụ ndị kpọrọ unu asị ihe ọma, kpekwaaranụ ekpere maka ndị na-akparị unu, na-esogbukwa unu.” (ntụgharị okwu n’okwu nke KJV) “Nke a ga-eme ka unu bụrụ ụmụ nke Nna unu bi nʼeluigwe, onye na-eme ka anwụ mụọrọ ndị ọma na ndị ọjọọ, na-emekwa ka mmiri zooro ndị ezi omume na ndị ajọ omume.” “Nweenu obi ebere dị ka Nna unu si nwee obi ebere.” Matiu 5:43-45; Luka 6:36. N’agbanyeghị Akwụkwọ Nsọ ndị a, anyị na-ahụ ọnọdụ na-ewute nke chọọchị Ndị Kraịst ka ha na-emepe ọdịda omume ha na ịnabata ụkpụrụ ụwa. Anyị na-eweta ole na ole n’ime ọtụtụ ihe atụ.

TAM1897 Q1 53.2N’ebe a, a na-esote ọtụtụ nkwupụta sitere n’aka ndị oziọma ama ama, jupụtara n’okwu banyere “ngwa agha,” “ọgụ,” “agha,” “agha,” wdg. Mgbe ahụ ọ gara n’ihu dị ka nke a:—

TAM1897 Q1 53.3N’ịtụle eziokwu dị ka ndị a, nke na-egosi mgbanwe nke ọlaedo kacha dị ọcha ghọọ ihe ka njọ karịa uzuzu ọla, na ileghara kpamkpam ihe àmà Kraịst na nkwenye ha gara aga anya, anyị ga-eti mkpu sị, “ha soro nzọ ụkwụ Ken, nyefee onwe ha na ndahie Belam.”

TAM1897 Q1 53.4Ọ̀ bụ na ndị a na-eso Jisọs? Ọ̀ bụ na ha ji ngwa agha oziọma na-akwadebe onwe ha na ndị na-eso ha? Ọ̀ bụ na ha na-egosi ntụkwasị obi zuru oke n’iwu zuru oke nke Chineke? Ọ̀ bụ na ha na-ekweta na e nwere naanị otu Onye na-enye iwu maka Onye Kraịst? Ọ̀ bụ na ha nụrụ Pọl na-ekwu, “ngwa agha anyị ji ebu agha, abụghị ngwa agha nke mmadụ nkịtị nke ụwa, kama ha nwere ike nke mmụọ ịla ebe niile e wusiri ike nʼiyi”? 2 Ndị Kọrint 10:4. Ọ̀ bụ na ha mechara na-ege ntị n’Akwụkwọ Nsọ ha na-ekwu na ha na-akụzi?

TAM1897 Q1 53.5Yirinụ ihe agha niile nke Chineke, ka unu wee nwee ike iguzogide aghụghọ ekwensu. Gịnị kpatara ya?— “Nʼihi na ndị anyị na-alụso ọgụ abụghị ndị mmadụ efu nwere anụ ahụ na ọbara.” Mba; ọ bụghị oku ndị na-eso Jisọs. Ma anyị na-alụ ọgụ “megide ndịisi ha niile, megide ịchị isi niile, megide ike usuu mmụọ ọjọọ nke ike ụwa ọchịchịrị a, megidekwa mmụọ ajọ ihe niile [mmụọ ọjọọ, ndetu nʼakụkụ] nọ nʼebe dị elu nke eluigwe.” “Ya mere, yikwasịnụ ngwa agha niile nke Chineke ka unu nwee ike iguzosi ike mgbe onye iro ahụ ga-alụso unu ọgụ. Ka unu nweekwa ike iguzo ọ bụladị mgbe unu chụghachiri ha azụ.” Efeso 6:11-13.

TAM1897 Q1 53.6Pọl depụtara ngwa agha Ndị Kraịst na Ndị Efesọs 6:14-18, sị, were “okwu Chineke dị ka mma agha nke Mmụọ Nsọ [ọ bụghị nke igwe] na-enye unu. Ma kpeenụ ekpere nʼime Mmụọ nʼoge niile na ụdị ekpere na arịrịọ niile”; yi akwa agha eluigwe a, na ụkwụ ha yi akpụkpọ ụkwụ nke ịkwadebe oziọma udo, na-agba mbọ ịnụ ụtọ ngọzi Kraịst,—“Ngọzị na-adịrị ndị na-eme obi ebere, nʼihi na ha ka a ga-emere ebere. … Ngọzị na-adịrị ndị na-eme ka udo dị nʼetiti mmadụ na ibe ya, nʼihi na a ga-akpọ ha ụmụ Chineke.” [Ndị na-eme ka udo dị, ọ bụghị ndị na-emebi udo.] Matiu 5:7, 9. Nụrụ Jọn mgbe ọ na-agwa ndị agha okwu, mgbe ha jụrụ ihe ha ga-eme. O zara, “Unu emegbula onye ọ bụla.” Luk 3:14.

TAM1897 Q1 53.7Cheta na Jisọs gwara Pita, mgbe e kụziri ụkpụrụ omume dị mkpa maka ndị Kraịst niile gbasara ihe ha ga-eme na mma agha, sị, “Mịghachi mma agha gị nʼọbọ ya, nʼihi na mmadụ ọbụla na-eji mma egbu mmadụ ibe ya ga-anwụ site na mma.” Matiu 26:52.

TAM1897 Q1 53.8Ka ndị Kraịst jee n’ìhè eziokwu ndị a, ma ọ gaghị enwe ọtụtụ ndị isi agha ma ọ bụ ndị agha Kraịst iji “rịfụl Sharp iri abụọ na ise” nke Rev. Mr. Beecher, ọ bụ ezie na e jikọtara Baịbụl n’ụzọ ihu abụọ nke igosi nsọpụrụ Chineke n’azụ rịfụl ọ bụla.

TAM1897 Q1 53.9Ha na-anụ Jisọs na-ekwu, “Alaeze m abụghị nke ụwa a. A sị na alaeze m bụ nke ụwa a, ndị na-ejere m ozi gaara ịlụrụ m ọgụ.” Jọn 18:36. Ndị Kraịst ji ngwa agha oziọma ndị a kwadebe onwe ha, ma hapụ ngwa agha anụ ahụ kpamkpam, dị iche kpamkpam na ọchịchị ụwa, ha nwere ike ịhapụ ụwa, nke bu ngwa agha ọnwụ n’uju, ka ọ gbaa ọsọ n’ụzọ sara mbara, na-eme ka iwu ha na-abụghị nke Kraịst sie ike site n’itinye ntaramahụhụ ọnwụ.

TAM1897 Q1 53.10Ọ bụ ihe ùgwù na-apụghị ịkọwa ya nke ndị fọdụrụ na chọọchị, ka ha na-ele akụkọ ihe mere eme gara aga anya, ma hụ na ọ bụ ezie na ndị na-eso ụzọ Kraịst, dịka Pọl, kpọrọ mkpu, “Ọ bụ nʼihi gị ka anyị na ọnwụ ji na-agba mgba ụbọchị niile. A na-ele anyị anya dịka atụrụ a gaje igbu egbu [Ndị Rom 8:36]”; mgbe ụzọ ha jupụtara na akwa, jupụtara n’ọbara ha, ahụ́ ha adọwara adọwa na ọkpụkpụ ha chara ọcha kpuchikwara ya;—ọ bụ nsọpụrụ ha iti mkpu dịka Belam, ka ha na-ahụ na ndị Chineke bụ “ndị biri onwe ha, ndị dị iche site nʼetiti mba niile ọzọ”, “Ọ ga-atọ m ụtọ ịnwụ ụdị ọnwụ ndị na-eme ezi omume. Ka ọgwụgwụ ndụ m bụrụ ihe nwere ike iyi nke ha!” Nọmba 23:9, 10.

TAM1897 Q1 53.11E nwere ọtụtụ ihe ọzọ n’akwụkwọ a, ma achọghị m ịgụkwu ya. Aga m agụ otu ma ọ bụ abụọ nkebi ọzọ sitere n’aka Onyenwe-anyị, nke dị ebe a maka anyị n’oge a. A nyere anyị nke a afọ anọ gara aga site n’aka Mmụọ Amụma, a gụkwara ya anyị n’ime Tabernacle a:—

TAM1897 Q1 53.12“Onyenwe anyị họọrọ Jekọb maka onwe ya, ma họọrọ Izrel ka ọ bụrụ akụ pụrụ iche ya. N’ihi na amaara m na Onyenwe anyị dị ukwuu, na Onyenwe anyị karịrị chi niile.” Chebara nke a echiche, ụmụnne m nwoke na nwanyị, na Onyenwe anyị nwere ndị ya, ndị ahọpụtara, chọọchị ya, ka ha bụrụ nke ya, ebe nchebe ya, nke ọ na-ejide n’ụwa mmehie merụrụ ahụ, nke nupụụrụ Chineke isi; ọ tụrụkwa na a gaghị amata ọchịchị ọ bụla n’ime ya, a gaghịkwa anabata iwu ọ bụla site n’aka ya, ma naanị nke ya.

TAM1897 Q1 53.13Otu ọzọ bịara anyị na Nzukọ Izugbe nke afọ a. Nke a na-eweghachi anyị kpọmkwem ebe ịdapụ n’okwukwe malitere, ma na-eweta anyị ihu na ihu na Chineke, na eziokwu Ya, na isiokwu a niile dịka ọ dị site n’aka Onyenwe-anyị; dịka Ọ chọrọ ịnọnyere ndị Ya taa.

TAM1897 Q1 53.14Ahịrị na-ekewa ndị kwenyere na ha na-edebe iwu Chineke na ụwa adịghịzi doo anya dịka ọ dịbu. Ndị na-eje n’otu na Chineke agaghị apụta na nzukọ ndọrọndọrọ ọchịchị. Ndị na-eme nke a na-egosi na ha abụghị ndị ohu Jisọs kwụsiri ike. Ha ejirila ọkụ nkịtị rụọ ọrụ ogologo oge nke mere na nghọta ha efuola. E nwere ndị debanyere aha ka ha guzoro n’okpuru ọkọlọtọ Jisọs. Ha bụ ndị agha Kraịst. Ha kwere nkwa ịpụ n’ụwa, ma bụrụ ndị pụrụ iche. Ha kwere nkwa iji mma Mmụọ, okwu Chineke, mee agha siri ike megide mmehie na ajọ omume niile. Anyị ga-egosi ntụkwasị obi anyị.

TAM1897 Q1 53.15E nwere okwu gbasara ọchịchị; e nwekwara okwu gbasara ịbụ onye obodo. Kedu ihe ka anyị ga-egosi ntụkwasị obi anyị na ya? Nke ahụ bụ ajụjụ.

TAM1897 Q1 53.16Anyị kwesịrị igosi ntụkwasị obi anyị n’aka Eze anyị, Onyenwe anyị Jisọs Kraịst. Jemis onyeozi kwuru sị: “Onye ọ bụla ga-ahọrọ ịbụ enyi ụwa bụ onye iro Chineke.” Ma Jọn a hụrụ n’anya, onye na mmụọ yiri Jisọs n’ụzọ kacha nso, nyere ịdọ aka ná ntị a: “Ekwela ịhụ ụwa n’anya, ma ọ bụ ihe ọ bụla dị n’ụwa. Ọ bụrụ na mmadụ ọ bụla hụ ụwa n’anya, ịhụnanya Nna adịghị n’ime ya.” Ọ dịghị mmadụ ga-achọta ọṅụ n’iso ihe atụ Adam mere, ma na-apụ n’aka Onye kere ya.

TAM1897 Q1 54.1Ya mere, nkuzi ndị a mechiri kpọmkwem ebe anyị malitere—na Adam na Onye kere ya, na iwu mbụ n’ime iwu niile dị n’eluigwe na ụwa—“Were obi gị niile na mkpụrụobi gị niile na uche gị niile na ike gị niile hụ Onyenwe anyị bụ Chineke gị nʼanya.” Mgbe ahụ ị gaghị apụ n’ụzọ si n’aka Onye kere gị. Mgbe ahụ agaghị enwe ịhapụ okwukwe. Mgbe ahụ agaghị enwe ikpere arụsị. Mgbe ahụ agaghị enwe ọchịchị guzobere dịka ihe atụ nke ndị mba ọzọ hapụrụ Chineke; kama Chineke ga-abụ ihe niile n’ime ihe niile, ma duzie ndị ya gaa n’ala ebube ahụ o gosiri nna anyị Ebraham mgbe o kewapụtara ya n’ọchịchị niile dị n’ụwa, ma chekwaa ya iche ka ọ na-ebi n’ụwa.

TAM1897 Q1 54.2Onye na-akpọ anyị ka anyị soro ya jee n’ụzọ okwukwe nna anyị Ebraham nwere, mgbe a ka ebighị ya úgwù, ga-eburu anyị n’ala ahụ nke bụ ebube nke ala niile; ma n’ebe ahụ ka anyị ga-anọ n’ihu Onyenwe-anyị, na n’okpuru nku ebube nke Onye Pụrụ Ime Ihe Niile, ruo mgbe ebighị ebi—na-ahụrụ Chineke n’anya site n’obi niile, na mkpụrụobi niile, na uche niile, na ike niile; ọ ga-enwe ike ịtụ anyị aka ugbu a, mgbe ahụ, na ruo mgbe ebighị ebi n’ihu mbara igwe niile, sị, “Lee ha, ndị na-edebe iwu Chineke, na okwukwe nke Jisọs” (ntụgharị okwu n’okwu nke KJV).

TAM1897 Q1 54.3Ka mmadụ niile sị, “Amen na Amen.”