Ijipt na Izrel · Ozi nke Mmụọ Ozi nke Atọ – 1897

TAM1897 Q1 20.8Okwu ozi e nyere n’abalị Tọzdee, Machị 4, 1897 Ebipụtara na General Conference Bulletin, Nkeji Afọ Mbụ, 1897, Vol. 2, No. 1, peeji 20-26.

TAM1897 Q1 20.9Nkuzi anyị mbụ nyere anyị mmalite steeti; ntọlite nke mbụ n’akụkọ ihe mere eme. Nkuzi anyị nke abụọ nyere anyị ihe atụ mbụ nke nkewa n’etiti chọọchị na steeti n’akụkọ ihe mere eme. N’oge ahụ gara aga, Onyenwe anyị gosiri nke ọma otú nkewa ahụ ga-esi zuru oke n’etiti chọọchị na steeti. Anyị ga-eso ha abụọ n’abalị a, ruo mgbe ha ga-ezukọta ọzọ, n’otu ala.

TAM1897 Q1 20.10Nimrọd bụ nwa Kush; Kush biri na Itiopia; Kush bụ nwa Ham; na Ijipt bụ ala Ham. Ya mere, anyị na-achọpụta n’ụzọ kpọmkwem na e si Ijipt bịa agbụrụ Nimrọd; anyị nwekwara ike ịgbaso ihe atụ ya ruo Ijipt. Ọ bụ ezie na Nimrọd bụ nwoke mbụ yi okpu eze, onye mbụ jiri aha eze ma kwupụta ọchịchị eze, n’Ijipt ka e soro ihe atụ ya n’akụkụ ya niile n’ụzọ zuru oke kacha, guzobere ya nke ọma kacha.

TAM1897 Q1 20.11Na Ijipt, e nweghị eze ruo mgbe Nimrọd gachara; ọ bụghị ruo mgbe ọ jidere oche na ikike eze. N’ihi na, unu cheta, mgbe Nimrọd mere ya, ọ bụ imegide Chineke, imegide echiche ndị mmadụ banyere Chineke, na imegide ihe ha maara banyere Ya. N’oge ahụ, ndị mmadụ maara na site na nke a, Nimrọd na-ewere ebe Chineke nọ; na aha ya na-egosi echiche ndị e ji mara omume ahụ n’oge ahụ. Na Ijipt, a gara otu ụzọ ahụ. Akwụkwọ ndekọ Ijipt na-ekwupụta na ndị mbụ na-achị Ijipt bụ chi, ndị sochiri ha bụ chi ọkara, ya bụ, ọkara chi; mgbe ha gasịrị, e nwere eze ndị bụ mmadụ.

TAM1897 Q1 20.12Ya mere, ị na-ahụ na n’ala ahụ usoro ahụ hà yiri nke dị na Shaịna. Na Ijipt, eze ahụ kpachaara anya guzoro n’ọnọdụ chi nye ndị mmadụ, ma kwupụtakwa n’onwe ya na ọ bụ chi. Ndị mmadụ na-ele ya anya dịka chi. Anyanwụ bụ chi; eze Ijipt bụ nwa anyanwụ. Ọ bụ Chineke n’anya ndị mmadụ. Ndị mmadụ dị ndụ site n’ume ya. Ọ bụ ume ndụ ha. Ha natara mmụọ ha n’aka ya. N’anya ha, ọ bụ “Onye na-enye ndụ, dị ka anyanwụ ebighi ebi.” (Lee “Empires of the Bible,” isi 7, paragrafu 27, 38, 43, 44, 49, 64, 71–83, 96, 102; isi 14, paragrafu 15, 16.) Ya mere, na Ijipt, eze abụghị naanị onye nnọchiteanya, onye nnọchi anya chi; ọ bụ Chineke n’onwe ya n’ụdị mmadụ. Ndụ Chineke bi n’eze, ma si n’eze bịa n’aka ndị mmadụ. Ya mere, eze bụ ndụ nye ndị mmadụ, n’ihi na n’ime ya ka e ji gosipụta chi ukwu nke jupụtara n’ihe niile, anyanwụ. Enweghị àgwà Chineke ọ bụla eze na-anaghị egosi n’ihu ndị mmadụ. Nke a bụ usoro ọchịchị eze na ọchịchị na Ijipt oge ochie.

TAM1897 Q1 21.1Ugbu a, laghachiri Kaldịa mgbe Chineke kewapụtara chọọchị na steeti, dịka anyị gụrụ na nkuzi gara aga, mgbe Ọ sịrị Ebraham, “Site nʼobodo gị, sikwa na ụmụnna gị na ezinaụlọ nna gị, gaa nʼala m ga-egosi gị.” Cheta na ọ bụghị ruo mgbe Ebraham kewapụrụ onwe ya na ndị ikpeazụ n’ime ụmụnna ya ka Onyenwe anyị gosiri ya ala ahụ. Ebraham kewapụrụ onwe ya mbụ n’ala ebe ọ bi; nke abụọ, n’ụlọ nna ya; nke atọ, n’ime ụmụnna ya. Ọ bụghị ruo mgbe Lọt gara n’ebe dị ala Sọdọm ka Chineke gosiri Ebraham ala ahụ. Jenesis 13:14, 15. Mgbe Chineke kpọrọ Ebraham, o kewapụrụ onwe ya n’ala ya—obi ya, mkpụrụobi ya na ihe niile—na ụlọ nna ya, na ndị ikwu ya niile, guzoro ebe Onyenwe anyị chọrọ ka ọ guzoro, mgbe ahụ Onyenwe anyị gwara ya, “Site nʼebe ahụ ị nọ lelie anya gị, lee anya nʼugwu na ndịda, nʼọwụwa anyanwụ na ọdịda anyanwụ. Ala ahụ niile ị hụrụ ka m ga-enye gị na mkpụrụ gị ruo mgbe ebighị ebi.” Aga m enye ya dị ka ihe onwunwe ebighi ebi.

TAM1897 Q1 21.2Ugbu a ana m ajụ gị, mgbe Chineke gwara Ebraham ka ọ bulie anya ya ma lee, Ebraham ọ̀ hụrụ ihe karịrị ihe ọ ga-ahụ ma ọ bụrụ na ọ buliri anya ya na-enweghị Chineke ịgwa ya ka o mee otú ahụ?

TAM1897 Q1 21.3(Ndị nzukọ) Ee.

TAM1897 Q1 21.4O hụrụ ihe, ya mere, nke ọ gaghị ahụ ma ọ bụrụ na Chineke ekwughị ya ka ọ lee. Mgbe Chineke gwara ya ka o bulie anya ya lee, ihe o hụrụ bụ ala Chineke kwere ya nkwa. N’oge ahụ, Chineke gosiri ya ala nkwa ahụ, ọ bụkwa ala Onyenwe anyị kpọrọ ya ka ọ bịa. O nyeghị ya ya n’oge ahụ, “ọ bụladị ihe ruru otu nzọ ụkwụ. Ma o kwere ya nkwa na ọ ga-enye ya na ụmụ ụmụ ya ala ahụ ka ọ bụrụ nke ha.” O wee na-ele anya ruo mgbe ebighị ebi n’ala eluigwe ahụ; ala ahụ nke nwere obodo nwere ntọala, onye wuru ya na onye kere ya bụ Chineke. E nwere “Nkwa o kwere Ebraham na agbụrụ ya na ha ga-eketa ụwa”; Ebraham natara ya “site n’ezi omume okwukwe.” Mgbe ahụ, mgbe Chineke gwara Ebraham ka ọ lee ya anya, na ọ ga-enye ya ya na mkpụrụ ya dịka ihe onwunwe ebighị ebi, gịnị ka ọ hụrụ? Ụwa?

TAM1897 Q1 21.5(Olu) Ọ hụrụ ụwa ga-abịa.

TAM1897 Q1 21.6Nke ahụ bụkwa ala ya site n’oge ahụ gaa n’ihu. “Ọ bụrụ na unu bụ ndị nke Kraịst, mgbe ahụ unu bụkwa mkpụrụ Ebraham, ndị nketa dị ka nkwa ahụ si dị.” Nke ahụ bụkwa ala unu na nke m. O! Chee echiche banyere echiche ndị dị mkpụmkpụ, na nke na-adịghị adabara kpamkpam mmadụ ga-enwe ma ọ bụrụ na ọ nọrọ afọ ojuju na ala ọzọ ọ bụla, ma ọ bụ nwere agụụ maka ala ọzọ ọ bụla, ma ọ bụ nwere ịhụnanya ọ bụla maka ala ọzọ ọ bụla. Olee otú mmadụ ga-esi mee nke ahụ, mgbe anya ya dị na ala ahụ Chineke gosiri ya, nke Ọ na-akpọ ya ka ọ gaa!

TAM1897 Q1 21.7Ebraham nwụrụ. Aịzik biri ma nwụọ. Jekọb na ezinụlọ ya ebutere ha Ijipt, dịka Onyenwe-anyị siri gwa Ebraham, “ụmụ ụmụ gị ga-anọ dịka ndị ọbịa nʼala na-abụghị nke ha”, nke ahụ bụ Ijipt. Ugbu a, chee echiche nke ọma. Echefula okwu a Onyenwe-anyị kwuru gbasara Ijipt, n’ihi na ọ ga-enyere aka n’ọmụmụ ihe ga-esote. Ala ha ga-anọ dịka ndị mba ọzọ ma na-eje ozi Onyenwe-anyị bụ Ijipt. Ha biri ebe ahụ ọtụtụ narị afọ—n’ala nke abụghị nke ha. Cheta na ọ bụ Ijipt anyị kọwara, ebe eze nọ n’ọkwa Chineke, ma bụrụkwa Chineke nye ndị mmadụ.

TAM1897 Q1 21.8Ka anyị leba anya na chọọchị a ntakịrị, hụ ihe Onyenwe anyị na-eme na ya. Anyị nwere maapụ n’ihu anyị n’abalị a nke na-egosi anyị ala ahụ. Nke a bụ Kaldịa, ebe Chineke kpọrọ Ebram ka o si pụọ; ọ gara ebe a Mesopotamịa na Haran, ebe nna ya nwụrụ. N’ebe ahụ ka e kewapụrụ ya n’ụlọ nna ya, o mechara bịa n’ala ebe e kewapụrụ ya na Lọt.

TAM1897 Q1 21.9Mgbe Ebram nọ n’ala a, akụkọ ihe mere eme mere, site n’aka mba ndị Ọwụwa Anyanwụ na-emeri n’ebe ọdịda anyanwụ, ruo n’ókèala Ijipt. Ma n’oge Izrel gara Ijipt, ma ọ bụ ntakịrị tupu oge ahụ, Alaeze Ijipt gbasasịrị n’ofe ala Ọwụwa Anyanwụ a niile. Ọ gbasịrị Ijipt niile, daa ruo Itiopia, gụnyere ókèala ndịda na ọdịda anyanwụ niile nke Asia Minor ruo Armenia, Asịrịa, na Shaịna; ya mere Alaeze Ijipt kpuchiri mpaghara ọwụwa anyanwụ niile, ụwa a maara n’oge ahụ. Alaeze Ijipt, n’oge ya, bụ nke zuru ụwa ọnụ dịka Alaeze Rom si dị n’oge ya, ma ọ bụ dịka mba ndị ọzọ sochiri ya.

TAM1897 Q1 21.10Ugbu a, ebe akụkọ ihe mere eme si n’Ọwụwa Anyanwụ pụta, na eze mba ndị a na-emeri mpaghara ọdịda anyanwụ niile, ruo n’ókèala Ijipt, Chineke guzobere chọọchị Ya n’ala Kenan iji mee ka ihe ọmụma banyere ezi Chineke dị ndụ n’etiti mba ndị na-agafe agafe ebe ahụ. Mgbe alaeze Ijipt gbasịrị n’ala a niile, ma isi ọchịchị ụwa bụ isi obodo Ijipt n’onwe ya, Chineke weere ndị ya gaa Ijipt, ka ndị nnọchiteanya na ndị ọchịchị nke ndị niile, na-agafe si mba ndị a niile gaa n’isi ọchịchị ha, nke bụ Ijipt, wee zutere ndị Chineke.

TAM1897 Q1 21.11Na Ijipt, Onyenwe anyị kụrụ ndị ya na Goshen, n’ụzọ njem dị n’etiti mba ndị mba ọzọ na isi obodo Ijipt, ka ndị mmadụ, ndị nnọchiteanya ha na ndị ọchịchị ha, gafere Goshen, ala ndị Chineke bi, ma ka a dọta uche ha n’ebe ezi Chineke nọ.

TAM1897 Q1 22.1Na Ijipt kwa, Josef nọ n’akụkụ oche eze, ya mere ndị nnọchiteanya na-abịa Ijipt ga-ezute Josef, onye ga-enye ha ihe ọmụma banyere Chineke eziokwu. Mgbe Josef nwụsịrị, ihe ọmụma gbasara Josef na mmetụta ya nọgidere na isi obodo Ijipt ruo mgbe Mosis. Mgbe ahụ, Mosis nọ n’ụlọ eze n’akụkụ oche eze. Ọ bụghị nanị n’akụkụ ya dịka Josef siri dị; kama Mosis guzoro n’ọkwa mbụ nke oche eze, n’ihi na ọ bụ nwa nwoke nke ada Fero. Ada Fero bụ nwunye Fero; ya mere, Mosis, dịka nwa nwoke nke ada Fero, nwere ikike ịbụ onye nketa ocheeze ahụ n’ụzọ abụọ iwu kwadoro. Ọ bụrụ na nwunye Fero abụghị nwa ya nwanyị, nwa mbụ ọ nabatara ga-abụ onye ga-anọchi oche eze. Ọzọkwa, ma ọ bụrụ na Fero nwere nwunye ọzọ ma ọ nweghị ụmụaka ndị ọzọ, nwa ya nwanyị ga-abụ onye ga-anọchi ya n’oche eze. Ma mgbe ada Fero bụkwa nwunye Fero, nwa nwoke ọ nabatara nwere ikike ịbụ onye nketa ocheeze ahụ n’ụzọ abụọ. Enweghị onye jụrụ ikike ya dị ka onye ga-anọchi n’oche eze Ijipt, nke n’oge ahụ bụ oche eze ụwa niile.

TAM1897 Q1 22.2N’oge ahụ, eze Ijipt dị ihe dịka afọ iri asatọ, ya mere obere oge dị n’etiti Mosis na ikike ya abụọ zuru oke n’oche eze, na inweta ike niile nke Alaeze Ijipt nke kpuchiri ụwa. N’oge ahụ kwa, oge nkwa Chineke ṅụụrụ Ebraham iyi bịarutere nso, Mosis kwere ya, ya mere ọ kpachaara anya jụ ocheeze ahụ na ike na otuto niile nke Ijipt kpamkpam—ọ “Mosis e kweghị aza nwa ada Fero.”

TAM1897 Q1 22.3Mosis kwenyere na oge nkwa ahụ, nke Chineke ṅụụrụ Ebraham iyi, na-abịarute nso. Ma, n’ụzọ ọzọ, ka anyị kpebie ma anyị kwenyere ya; n’ihi na ọ bụrụ na anyị doro onwe anyị anya na anyị kwenyere ya, anyị ga-ahụkwu ihe n’okwukwe Mosis n’ime ya. Lee Ihe Ọrụ Ndịozi 7:17:—

TAM1897 Q1 22.4Mgbe oge nkwa ahụ, nke Chineke ṅụụrụ Ebraham iyi, bịaruru nso, ndị ahụ bawanyere, mụbaa n’Ijipt.

TAM1897 Q1 22.5Mgbe e mụrụ Mosis, Fero chere imebi ndị ahụ ka ha ghara ịbawanye ma bụrụ ndị ike nke ga-eme ka ha pụọ n’ala ahụ. Ihe dị mkpa bụ na Ijipt enweghị naanị Ndị Juu dị ka ndị mba ọzọ, kamakwa ọ nwere ọtụtụ ndị mba ọzọ—ndị e jidere si mba ndị ọzọ bịa Ijipt. Ya mere n’oge ahụ, ihe dị ka otu n’ime atọ nke ndị bi na Ijipt bụ ndị mba ọzọ. Okwu Hibru e ji kwuo na ndị ahụ mụbara pụtara na ha “mụbara n’ìgwè dị ukwuu” dịka aṅụ ma ọ bụ azụ. Mgbe Fero hụrụ na ndị ahụ na-eto nke ukwuu, na ala ahụ jupụtara na ndị mba ọzọ, o wee tụrụ ya ụjọ na ha ga-enupụ isi, weghara ala ahụ, wee pụọ n’obodo ahụ.

TAM1897 Q1 22.6Ihe ọzọ kpatara nke a bụ na mgbe Izrel nọ na Ijipt; mgbe Alaeze Ijipt kpuchiri ọwụwa anyanwụ niile, e mere mbọ siri ike site n’aka ọchịchị steeti iji manye ndị niile nọ n’ime alaeze ahụ ife naanị anyanwụ. Ụdị dị iche iche nke ịsọpụrụ anyanwụ gbasasịrị alaeze ahụ, ma e mere mbọ site n’aka ike niile nke alaeze ahụ iji mechie ụdị niile nke ịsọpụrụ anyanwụ ma hapụ naanị diski anyanwụ na-enweghị mkpuchi n’eluigwe, ma ọ bụ ihe oyiyi diski anyanwụ n’ihu ha. Ugbu a, Izrel, n’ezie, esoghị iwu ahụ. Ha agaghị asọpụrụ anyanwụ. Ha guzoro maka eziokwu Chineke, na ime ha nke a bụ otu ihe ka nọ n’uche eze a. Ọ bụ eze ọzọ gbalịrị ime ka a na-efe anyanwụ; ma mgbe eze a bịarutere, ihe ahụ ka dị n’uche ya, ọ bụkwa ntọala o ji tụlee na ọ bụrụ na ndị a nwetara ohere, ha ga-ebute ụzọ n’ịpụ n’ala ahụ.

TAM1897 Q1 22.7Ugbu a, ndekọ nke oge ahụ abụghị naanị na “ndị mmadụ toro ma mụbaa,” kamakwa na “oge nkwa ahụ bịarutere nso, nke Chineke ji iyi kwere Ebraham.” Kedu nkwa Chineke ṅụụrụ Ebraham iyi? Gịnị bụ nkwa Chineke nye Ebraham?—Inye ya ala ọ hụrụ. Kedu ala ahụ?

TAM1897 Q1 22.8(Olu) Ụwa.

TAM1897 Q1 22.9Kedu ụwa?

TAM1897 Q1 22.10Ụwa ga-abịa.

TAM1897 Q1 22.11Nke ahụ bụ okwu Stivin: “Oge nkwa ahụ bịara nso, nke Chineke ṅụụrụ Ebraham iyi.” Ọ̀ bụ otú ahụ? Ị kwenyere ya? Ị kwenyere na oge ahụ dị nso ka Chineke nyefee ala ahụ nye Ebraham nke o gosiri ya? O kwuru, “Nye Ebraham.” Ndị ọzọ ga-adị ebe ahụ, ma ọ bụ maka Ebraham. Ọ bụghị onye ọzọ na-enweghị Ebraham; kama Ebraham na mkpụrụ ya. “Akwụkwọ nsọ asịghị, “nʼọtụtụ mkpụrụ,” kama, ọ sịrị, “ma nye mkpụrụ gị,” ya bụ otu onye, onye bụ Kraịst.”

TAM1897 Q1 22.12Oge nkwa ahụ dị nso mgbe ahụ, mgbe Chineke ga-enye Ebraham na Kraịst ala ahụ Chineke gosiri Ebraham? A naghị m ajụ ma ị chebara nke a echiche mbụ ma ọ bụ na ọ bụghị. A na m ajụ ma ị kwenyere ihe ọ na-ekwu. A gaghị m agbalị ịkọwa ya. Ọ dịghị mkpa ka e kọwaa ya mgbe anyị kwenyere ya otu ugboro, n’ihi na ọ na-ekwu ya. Ị maara nke ọma, na-enweghị ịtụle ahịrịokwu ndị ahụ, site n’amamihe gị banyere Baịbụl, na Chineke mere nkwa a mgbe niile nye Ebraham na mkpụrụ ya. Ọ dịghị mgbe ọ bụ nye mkpụrụ na-enweghị Ebraham. Ọ dịghị mgbe ọ bụ nye Ebraham na-enweghị mkpụrụ,—na “ọ bụghị nye ọtụtụ mkpụrụ,” kama nye otu mkpụrụ gị. Mgbe ahụ, mgbe oge nkwa ahụ bịarutere nso iji nye nke ahụ nye Ebraham, ònye ọzọ ka ọ bịarutere?—Nye Kraịst. Kedu ka ọ ga-esi bịa nye Ebraham?—Site na Kraịst.

TAM1897 Q1 22.13S. H. Lane.—Mgbe a kwughachiri nkwa ahụ nye Aịzik na Jekọb, ọ̀ bụghị otu asụsụ ahụ ka e ji kwuo ya?

TAM1897 Q1 22.14Ee. Ọ bụ otu ihe ahụ mgbe niile.

TAM1897 Q1 22.15S. H. Lane.—Ya mere ajụjụ ga-abụ, ọ̀ bụ na ọ dị mkpa ka Ebraham nọ ebe ahụ iji mezuo nkwupụta Stivin?

TAM1897 Q1 23.1Ee, n’ihi na ọ na-ekwu mgbe niile, “Nye gị, na nye mkpụrụ gị.” Ma e nwere nkebi okwu ndị ọzọ ga-abịa nke ga-eme ka ọ bụrụ nke doro anya.

TAM1897 Q1 23.2Otu okwu ugbu a. Jekọb nwụrụ na Ijipt, e were ya gaa n’ala ahụ, e liri ya ebe ahụ. Josef nwụrụ na Ijipt, ma o sịrị, “Elila m; ọbụna ọ bụghị n’ala ahụ.” Josef achọghị ka ha were ya gaa Palastain ebe e bugara Jekọb wee lie ya. Josef sịrị, “Chineke ga-eleta unu.” Debe ozu m, ma mgbe Chineke ga-eleta unu, were m pụta na unu. Were ọkpụkpụ m pụta na unu. Ha mere otú ahụ. Mgbe ha rutere n’ala ahụ, kedu ala Chineke kwere nkwa nye Ebraham?

TAM1897 Q1 23.3(Ndị nzukọ) Ụwa na-abịa.

TAM1897 Q1 23.4Ị naghị ahụ na Josef atụghị anya mgbe ọ bụla na a ga-eli ya n’ụwa a?

TAM1897 Q1 23.5Lee nke a n’ụzọ ọzọ. Okwu ahụ bụ, “oge nkwa ahụ ruru nso, nke Chineke ṅụụrụ Ebraham iyi.” Chineke ṅụụrụ iyi inye Ebraham ala ahụ o gosiri ya, ka ọ bụrụ ihe onwunwe ebighi ebi. Ma Ebraham nwụrụ anwụ ugbu a, ọ nwụrụla ọtụtụ narị afọ. Olee otú Chineke ga-esi nye Ebraham ala ahụ mgbe ọ nwụrụ anwụ? O doro anya na ọ gaghị ekwe omume. Ya mere, dịka Chineke siri ṅụọ iyi inye ala ahụ nye Ebraham; dịka oge ahụ siri dị nso nke Chineke ṅụụrụ Ebraham iyi; na dịka Ebraham nwụrụ anwụ, o doro anya na a pụghị inye ya ala ahụ mgbe ọ nwụrụ; ọ dịkwa n’otu aka ahụ ka oge ahụ siri dị nso mgbe a ga-ebuli Ebraham n’ọnwụ, ka Chineke wee nye ya ala ahụ ọ ṅụrụ iyi inye ya maka inwe ya ruo mgbe ebighị ebi. Site n’ihe a, ị naghị ahụ ihe mere Josef ji ghara ikwe ka e lie ahụ ya n’ala—ọbụna n’ala Kenan, dịka e liri Jekọb? Eziokwu bụ na Josef kwenyere na oge eruola nso ka Chineke nye Ebraham ala ahụ dịka ọ ṅụrụ iyi ime, ma Josef tụrụ anya ịbanye n’ala nketa ahụ ọnụ na Ebraham.

TAM1897 Q1 23.6(Olu) Ọ̀ bụghị nkwa ahụ Chineke kwere Ebraham, nke e kwuru na isi nke iri na ise nke Jenesis?

TAM1897 Q1 23.7Ee, ọ bụ kpọmkwem nke ahụ, daalụ Onyenwe anyị. Ya mere, Josef nwụrụ, e ji ọgwụ tee ozu ya iji chekwaa ya ka ọ ghara ire ere n’Ijipt, a tinye ya n’ime igbe ozu, ma mgbe Izrel hapụrụ Ijipt, e buru ọkpụkpụ Josef na ha ruo afọ iri anọ n’ọzara; n’oge niile ahụ, ozu Josef nọnyere ha, n’ihu anya ha, ụbọchị ọ bụla, ọ bụkwa ịba mba nye ha n’ihi enweghị okwukwe ha.

TAM1897 Q1 23.8Ọtụtụ mmadụ, achọpụtara m, mgbe ha na-agụ ahịrịokwu ahụ nke okwu Stivin, na-akọwa ya n’ụzọ a, n’ụzọ ahụ, na n’ụzọ ọzọ, kama ịkweta ihe ọ na-ekwu, kama ilele nkwa Chineke mere nye Ebraham, nke Ọ ṅụụrụ ya iyi, inye ya ala Ọ gosiri ya. Ma unu ekwenyela na ala Chineke gosiri Ebraham bụ ụwa, ọ bụghị ụwa a, kama ụwa ga-abịa? Nke ahụ bụ obodo Chineke ṅụrụ iyi inye ya; ọ bụkwa obodo ọ na-achọ. Nke ahụ bụ ala nwere obodo ọ na-achọ, onye wuru ya na onye kere ya bụ Chineke. Ọ gaghị eche maka ohere ịlaghachi n’ala ọzọ, ebe o si pụta.

TAM1897 Q1 23.9N’oge niile, iyi Chineke ṅụrụ bụ inye ala ahụ nye Ebraham na mkpụrụ ya. Ejila tinye “ọtụtụ mkpụrụ” n’elu ya mgbe Chineke ewepụrụ ya; ejila tinye “s” n’ebe ahụ mgbe Chineke ewepụrụ ya. “Akwụkwọ nsọ asịghị, “nʼọtụtụ mkpụrụ,” kama, ọ sịrị, “ma nye mkpụrụ gị,” ya bụ otu onye, onye bụ Kraịst.” E nwere ọtụtụ n’ime ha, nke ahụ bụ eziokwu. Miliọnụ atọ pụtara site na Ijipt, ma ndị a abụghị ndị Chineke na-ekwu maka ha mgbe ọ sịrị, “N’aka gị, na n’aka mkpụrụ gị,” nke bụ “dị ka nke otu,” na “onye bụ Kraịst.” Ị hụrụ nke ahụ? Ekwela ka ọtụtụ ndị Izrel banye n’uche gị mgbe ị na-agụ okwu ndị ahụ, “N’aka gị, na n’aka mkpụrụ gị.” Mgbe Chineke wepụrụ “s” ahụ, anaghị ekwe anyị ka anyị tinye ya ebe ahụ n’ụzọ ọ bụla. Anyị ekwesịghị itinye ya ebe ahụ ọbụna n’echiche anyị. Ònye bụ mkpụrụ ahụ?—Kraịst. Mgbe ọ sịrị, “N’aka gị, na n’aka mkpụrụ gị,” ị na m ekwesịghị ịgụ ya n’ụzọ ọ bụla ọzọ ma e wezụga, “N’aka gị na Kraịst ka m ga-enye ya,” maka inwe ya ruo mgbe ebighị ebi. Anyị ekwesịghị itinye onye ọ bụla ọzọ e wezụga Kraịst ebe ahụ, ma e wezụga site n’aka Kraịst. N’aka gị na Kraịst ka m ga-enye ya.

TAM1897 Q1 23.10Stivin kwuru na “oge nkwa ahụ bịara nso, nke Chineke ṅụụrụ Ebraham iyi.” Stivin nwetara nke ahụ n’Akwụkwọ Nsọ. Achọrọ m ka ị hụ na nke ahụ abụghị mkpali pụrụ iche nke Mmụọ Nsọ e nyere Stivin n’oge ahụ, kama ọ dị n’Akwụkwọ Nsọ kemgbe mbụ, ma Mmụọ Nsọ nyere ya ndị ọzọ site n’aka Stivin, site n’ịkpọ ihe ọ gụrụ n’Akwụkwọ Nsọ n’uche ya. Biko gbanwee gaa na isi nke isii nke Akwụkwọ Ọpụpụ. Nke a doro anya n’akwụkwọ nsọ nke na enweghị ike ịkọwa ya pụọ. Nke a bụ oge nnwere onwe Izrel, na Onyenwe anyị ga-eme ya. Ọpụpụ 6:1-5:—

TAM1897 Q1 23.11Mgbe ahụ, Onyenwe anyị gwara Mosis okwu sị, “Ugbu a, ị ga-ahụ ihe m ga-eme Fero. Nʼihi ike aka m, ọ ga-ezipụ ha. Nʼihi ike aka, ọ ga-achụpụ ha site nʼala ya.” Chineke gara nʼihu gwa Mosis sị, “Mụ onwe m bụ Onyenwe anyị.” Egosiri m Ebraham na Aịzik na Jekọb onwe m dịka Chineke, Onye pụrụ ime ihe niile. Ma ọ dịghị mgbe m mere ka ha mata aha m dịka Onyenwe anyị. Emere m ka ọgbụgba ndụ m guzosie ike nʼetiti mụ na ha, ọgbụgba ndụ nke inye ha ala Kenan ebe ha biri dịka ndị ọbịa. Ugbu a, anụla m ịsụ ude ụmụ Izrel, bụ ndị ahụ ndị Ijipt mere ka ha bụrụ ndị ohu. Echetakwala m ọgbụgba ndụ m.

TAM1897 Q1 23.12Gịnị bụ ọgbụgba ndụ ya?—Inye ha ala ahụ. Gịnị ka ala ahụ na-anọchi anya? Gịnị ka ọ bụ?—Ala ahụ, ụwa, nke Onyenwe anyị gosiri Ebraham, ma ṅụrụ iyi inye ya ya dị ka ihe onwunwe ebighi ebi.

TAM1897 Q1 24.1(Olu) Ụwa na-abịa.

TAM1897 Q1 24.2Ugbu a ọ na-ekwu, “Echetakwala m ọgbụgba ndụ m.” Gịnị ka nke ahụ pụtara? “Echetara m nkwekọrịta m.” Ò chefuola ya?—Mba; kama oge eruola ugbu a ime ihe o kwere nkwa. Ị na-echeta na n’isi nke iri na asatọ nke Akwụkwọ Mkpughe o kwuru sị:—

TAM1897 Q1 24.3Mgbe ahụ, anụkwara m olu ọzọ si nʼeluigwe na-akpọ oku na-asị, ‘Ndị m, sinụ nʼime ya pụta,’ ka unu ghara iketa oke na mmehie ya, ka unu gharakwa iketa oke ahụhụ ya. Nʼihi na mmehie ya amụbaala ruo eluigwe. Chineke echetakwala ajọ omume ya niile. Mesonụ ya mmeso dịka o si meso unu. Kwụghachinụ ya ụgwọ mmaji abụọ maka ihe o mere. Gwakọọrọnụ ya mmaji abụọ nʼime iko mmanya ahụ nke ọ gwakọọrọ ndị ọzọ. Nye ya ọtụtụ mmekpa ahụ na obi ilu dịka ndụ otuto, nʼime onwe ya obi ụtọ nke o nyere onwe ya. Ọ na-ekwu nʼobi ya na-asị, ‘Abụ m eze nwanyị nọ nʼelu ocheeze m. Abụghị m nwanyị di ya nwụrụ, iru ụjụ ọbụla adịghị nye m.’ Nʼihi nke a, ihe ntaramahụhụ ya ga-abịakwasị ya nʼotu ụbọchị, ọnwụ na iru ụjụ nke ọnwụ na-eweta, na ụnwụ. A ga-eji ọkụ rechapụ ya, nʼihi na Onyenwe anyị Chineke onye na-ekpe ya ikpe, dị ike.

TAM1897 Q1 24.4Mgbe Chineke chetara mmehie ya, oge eruola ka a kpee ya ikpe. Mgbe Ọ chetara ọgbụgba ndụ Ya, gịnị ka oge ahụ bụ?—Oge eruola imezu iyi ahụ. Ma gịnị bụ ọgbụgba ndụ ahụ ya na Ebraham, Aịzik, na Jekọb gbara?—Ọ bụ inye ha ala ahụ ka ọ bụrụ ihe onwunwe ebighi ebi, ma nye ha na mkpụrụ ha. Ònye bụ mkpụrụ ahụ?—Kraịst.

TAM1897 Q1 24.5Ya mere, gwa ụmụ Izrel, Abụ m Onyenwe anyị. Aga m akpọpụta unu site nʼọnọdụ ịbụ ohu ndị Ijipt. Aga m eme ka unu nwere onwe unu site nʼọnọdụ ịbụ ndị ohu nye ha. Aga m eji aka ike m nke m ga-esetipụ, ya na ihe ngosipụta dị ukwuu nke ikpe ikpe m, gbapụta unu. Mgbe ahụ, aga m ewere unu ka unu bụrụ ndị m. Aga m abụ Chineke unu. Unu ga-amata na m bụ Onyenwe anyị, onye kpọpụtara unu site nʼaka ịbụ ohu nʼala Ijipt.

TAM1897 Q1 24.6Ọ bụrụ na Izrel kwere nke ahụ, ha ga-achọ ịbanye n’ime nkwekọrịta ahụ na Saịnaị? Tupu ya na ha amalite njem si Ijipt, ọ sịrị, “Aga m abụ Chineke unu; unu ga-abụ ndị m; unu ga-amata na m bụ Onyenwe anyị.”

TAM1897 Q1 24.7Aga m akpọbata unu nʼala ahụ m weliri aka m elu, ṅụọ nʼiyi, nye Ebraham, na Aịzik, na Jekọb, ime ka ọ bụrụ ihe nketa unu. Abụ m Onyenwe anyị.

TAM1897 Q1 24.8“Oge nkwa ahụ bịara nso, nke Chineke ṅụrụ Ebraham iyi banyere ya.” Aga m ebute gị n’ala nke m ṅụrụ iyi inye gị. Gịnị ka nkwa ahụ bụ, ya mere? Kedu ala Chineke chọrọ iduba Izrel n’ime ya? Kedu ala dị maka ha?—Ụwa ga-abịa. Ugbu a, egbula mbọ ịkọwa ihe niile a. Enweghị m nkọwa ọ bụla maka ya. E nwere ihe okwu ahụ kwuru, m kwere ya. Ọ naghị achọ ka a kọwaa ya. Ọ chọrọ ka a kwere ya naanị. Mba, egbula mbọ ịkọwa ya ọbụna n’onwe gị. Ọ bụrụ na ọ bụ ihe ọhụrụ nye gị, ma ọ bụrụ na ị nwere echiche ndị ọzọ gbasara ya, egbula mbọ ijikọ ha na nke a. Hapụ ha niile, hụ ihe nke a na-ekwu.

TAM1897 Q1 24.9Ana m ajụ ọzọ. Kedu ala Chineke ṅụrụ iyi inye Ebraham, Aịzik, na Jekọb?

TAM1897 Q1 24.10(Ndị nzukọ) Ụwa na-abịa.

TAM1897 Q1 24.11Ị ga-anọgide na nke ahụ? Ị kwetara n’oge na-adịbeghị anya na nke ahụ ziri ezi. Ka anyị ghara ịlaghachi azụ ugbu a maka mkpụrụobi anyị.

TAM1897 Q1 24.12(Olu) Ọ̀ ga-eru ha nzọpụta?

TAM1897 Q1 24.13Ee; nzọpụta gaara abịara ha. Nzọpụta gaara abịara ụwa. Ihe niile ahụ gaara eme. Ma ọ gaara eme n’ụzọ dị iche na nke o mere. Ụwa gaara enwe ahụmahụ dị iche na nke ọ nwere. Anyị na-efu ya mgbe anyị na-ele ahụmahụ ha nwere anya, ma na-eche na ọ bụ ihe Chineke kpọrọ ha ka ha nweta. Ha nwere ahụmahụ ahụ dị egwu n’ihi na ha ekweghị n’ihe Chineke kpọrọ ha ka ha nweta. Ma, ụmụnne, ma ọ bụrụ na gị na m taa leba anya n’ihe ndị e guzobere n’ihu Izrel n’oge ahụ, dịka ha si ele ha anya, anyị ga-eme ugbu a dịka Izrel mere n’oge ahụ. Izrel ahụghị mgbe ahụ ihe Chineke kwadebere ha, ya mere ha enwetaghị ihe ọ kwadebere ha. Ugbu a, ma ọ bụrụ na gị na m ahụghị ihe karịrị ihe Izrel hụrụ n’ihe ndị ahụ, anyị agaghị enweta ihe karịrị ihe Izrel nwetara. Dị ka anyị si ele ihe ndị a anya dịka Izrel si ele ha anya, anyị ga-eme taa dịka Izrel mere mgbe ahụ.

TAM1897 Q1 24.14Nʼihi na-eziela anyị oziọma ahụ, dị ka ezikwara ha: ma oziọma ahụ ha nụrụ abaraghị ha uru nʼihi na ha ejighị okwukwe nara ya. Ya mere, ebe ọ bụ na nkwa nke ịba nʼizuike ya ka ghere oghe, ka anyị kpachapụ anya hụ na o nweghị onye ọbụla a ga-ahụta dịka onye etozughị ya.

TAM1897 Q1 24.15Ọ̀ ga-abara anyị uru ugbu a ma ọ bụrụ na e jikọtara ya na okwukwe n’ime anyị ndị na-anụ ya? Chineke ekwela, ka ahụmịhe Izrel ghara imeghachi n’ime anyị. A tụrụ nke a n’ihu anyị ka anyị wee gbanahụ ụdị ahụmahụ ahụ.

TAM1897 Q1 24.16Ka anyị lee ihe ha hụghị n’ihi na ha ekweghị ekwe na Chineke. Ka anyị lee ihe Chineke kwadebere ha, ma nweta ya, kama ile ihe dịka ha si ele ya anya, ma ghara inweta ya dịka ha mere.

TAM1897 Q1 24.17Gaa na isi iri na ise nke Akwụkwọ Ọpụpụ, ị ga-ahụ ya kọwara nke ọma. Mgbe ndị Izrel si Ijipt pụta ma gafere Osimiri Uhie, ị ga-ahụ okwu ndị a n’amaokwu nke iri na atọ:—

TAM1897 Q1 24.18Site nʼebere gị, i dupụtara ndị ị zọpụtara. Sitekwa nʼike gị dị ebube, i duru ha ruo nʼebe obibi gị dị nsọ.

TAM1897 Q1 24.19Isi a bụ abụ Mosis. Ndị na-anọ n’ugwu Zayọn, ma merie anụ ọhịa ahụ, oyiyi ya na ọnụọgụ aha ya, na-abụ abụ Mosis. Ọ bụghị abụ e mere n’usoro ya. Ọ bụghịkwa abụ yiri ya. Ma ha na-abụ abụ Mosis. Isi iri na ise nke Akwụkwọ Ọpụpụ bụ abụ anyị.

TAM1897 Q1 24.20Ebee ka Chineke chọrọ iburu ha?—N’“ebe obibi nsọ” ya. Ebee ka ebe obibi nsọ ahụ dị?

TAM1897 Q1 24.21(Nzukọ) “ala ahụ nke nwere ntọala, nke onye tụrụ atụmatụ ya ma wuokwa ya bụ Chineke.”

TAM1897 Q1 24.22Ọzọkwa. “Ụwa niile nụrụ ya, maa jijiji. Ndị Filistia ka oke ihe mgbu bịakwasịrị.”

TAM1897 Q1 24.23E. J. Waggoner.—O mere ya n’eziokwu.

TAM1897 Q1 24.24N’ezie, ọ mere ya. Mgbe ha gara n’ókèala ahụ, ihe wee tụọ ndị isi Edọm n’anya. “Ndị ndu Moab niile ga-abụ ndị ọma jijiji ga-ejidekwa, ndị Kenan niile nʼọnọdụ ịtụ egwu ga-agbaze.” Gịnị ga-eme ndị bi ebe ahụ?

TAM1897 Q1 25.1(Olu) Ha ga-agbaze n’ụjọ.

TAM1897 Q1 25.2E. J. Waggoner.—Ha emewo ya.

TAM1897 Q1 25.3Ozugbo ha rutere ebe ahụ, Izrel jụrụ, “Ị ga-ahapụ anyị gafere n’ala gị?” Gịnị ka ha kwuru?—Mba, nna m ukwu. E kweghị ka ha tinye ụkwụ n’ala ha. Ma ọ bụrụ na ha gara ozugbo site na Osimiri Uhie ruo n’ókèala Edọm, Edọm niile gaara eguzo n’enweghị mmegharị n’ihi ihe ijuanya ruo mgbe ha gafere. O Izrel, ruo taa, ka amachọtaghị ihe Izrel ahụ tufuru. Ụmụnne, mgbe anyị chọpụtara ihe Izrel ahụ tufuru, ọ ga-akpali mmụọ anyị nke ga-eme ka ike Chineke bịa, anyị ga-ekwerekwa ya.

TAM1897 Q1 25.4oke egwu na oke ụjọ ejidela ha. Site nʼike nke aka gị, ha ga-anọ jụụ dịka nkume, tutu ruo mgbe ndị gị, Onyenwe anyị, gafechara, tutu ruo mgbe ndị gị, ndị ị zụtara nye onwe gị, gafechara.

TAM1897 Q1 25.5Gịnị ka ọ ga-eme ha? “Gị onwe gị ga-akpọbata ha, kụọ ha dịka mkpụrụ, nʼelu ugwu nke ihe nketa gị.” Ihe nketa onye?—Nke Onyenwe anyị. Ma “Na mgbe ochie, Chineke gwara nna nna anyị ha okwu nʼoge dị iche iche site nʼọnụ ndị amụma, na site nʼụzọ ndị ọzọ dị iche iche. Ma nʼoge ikpeazụ ndị a, ọ gwala anyị okwu site nʼọnụ Ọkpara ya, onye o nyefere ihe niile nʼaka.” Ònye na-edu Izrel?—Chineke. N’ime gịnị?—“Ihe nketa gị;” ọ bụghị nke anyị—nke gị. “Ọ bụrụ na unu bụ ndị nke Kraịst, mgbe ahụ unu bụkwa mkpụrụ Ebraham, ndị nketa dị ka nkwa ahụ si dị.” “Ihe nketa gị, O Onyenwe anyị.” Nke ahụ abụghị ihe niile. “Gị onwe gị ga-akpọbata ha, kụọ ha dịka mkpụrụ, nʼelu ugwu nke ihe nketa gị. Nʼebe ahụ, Onyenwe anyị, i mere ka ọ bụrụ ebe obibi gị.” Nke ahụ abụghị ihe niile. “ebe nsọ ahụ, Onyenwe anyị, nke i ji aka gị tọọ ntọala ya.” Ebe nsọ gịnị ka aka Onyenwe anyị guzobere?

TAM1897 Q1 25.6(Olu) Ezi ebe nsọ ahụ.

TAM1897 Q1 25.7N’ezie, ọ bụ ya. “Isi okwu dị nʼihe niile anyị na-ekwu bụ nke a, na anyị nwere onyeisi nchụaja dị otu a, bụ onye na-anọdụ ala nʼaka nri nke ocheeze onye ahụ kachasị ihe niile elu nʼeluigwe. Onye na-eje ozi nʼebe nsọ ahụ, bụ ezi ụlọ ikwu ahụ Onyenwe anyị ji aka ya wuo, ọ bụghị mmadụ wuru ya.” Nke ahụ bụ nchịkọta okwu anyị n’abalị a, ọ bụghị ya? Nke ahụ bụ ebe Chineke chọrọ iburu Izrel. Ma ha ahụghị. Ị hụrụ? N’ebe ahụ ka ọ chọrọ iburu anyị.

TAM1897 Q1 25.8Ị hụrụ na ọ bụ ebe Chineke chọrọ iburu Izrel n’oge ahụ? Ọ bụrụ na ị hụrụ, mgbe ahụ ị ga-adị njikere ịga n’ebe Izrel tufuru. Ma ọ bụrụ na ị chere na ọ bụ ebe nsọ n’ụwa nke mmadụ wuru, nke ahụ ka Izrel hụrụ, nke ahụ ka ị ga-ahụ. Izrel abaghị n’ala ahụ, ị gaghịkwa abanye. Anyị ga-ahụ ihe karịrị ihe Izrel hụrụ, ma ọ bụghị ya, anyị agaghị aga n’ihu karịa ebe Izrel kwụsịrị. Ma gịnị mere ndị Izrel ji hụghị ihe karịrị ihe ha hụrụ?—Ha ekweghị. Ma gị na m ga-ekwere ugbu a ihe ndị Izrel ekweghị mgbe ahụ, ma ọ bụghị ya, anyị agaghị enweta ihe ndị Izrel tufuru. Ma ọ bụrụ na anyị ekwere ihe ndị Izrel ekweghị, a ga-eduba anyị n’ihe nketa ahụ a na-edubaghị ndị Izrel n’ime ya, n’ụlọ ikwu ahụ ndị Izrel abanyeghị n’ime ya, ebe nsọ Chineke bi, n’obodo nke nwere ntọala, onye wuru ya na onye kere ya bụ Chineke.

TAM1897 Q1 25.9Ahịrị nke iri na asatọ: “Onyenwe anyị ga-achị ruo mgbe ebighị ebi.” Ọ chọrọ ịchị ha n’onwe ya; ọ bụghị Fero ọzọ; ọ bụghị Nimrọd ọzọ; ọ bụghị ndị na-efe chi ọzọ; ọ bụghịkwa ndị na-emegide iwu ọzọ. Chineke chọrọ idu Izrel n’ala ngọzi, ma chịa ha n’ebe ahụ ruo mgbe ebighị ebi, ma ha amaghị ya. O, gịnị ka ha tufuru n’ihi na ha ekweghị Onyenwe anyị! O, gịnị ka anyị tufuru n’afọ ndị a niile! n’ihi na dịka m ga-agụ gị echi abalị, anyị ga-adịla ebe ahụ kemgbe ọtụtụ afọ, ma ọ bụrụ na anyị kwere Onyenwe anyị naanị. Chineke kwuru ya, ọ dịkwa otú ahụ. Anyị ekwesịghị ịnọ n’ụlọ ikwu a n’abalị a. N’ezie, anyị ekwesịghị ịnọ ebe a ma ọlị, n’ihi na anyị ekwesịghị ịnọ n’ụwa. Otú ọ dị, ebe anyị nọ n’ụwa, ebe a bụ ebe anyị kwesịrị ịdị. Ma anyị ekwesịghị ịdị n’ụwa n’ezie. Anyị kwesịrị ịbụla n’alaeze Chineke kemgbe ọtụtụ afọ. Nke ahụ bụ eziokwu, ụmụnne. E nwere ihe karịrị nke anyị nwere ike iweta n’akwụkwọ Nsọ n’ime otu awa ọzọ ebe a, naanị banyere echiche ahụ.

TAM1897 Q1 25.10Mosis kwere ihe niile a. O kwere na oge imezu nkwa ahụ dị nso. Ma ọ dị nso ka ọ nọrọ n’oche eze Ijipt. Ọ ga-abụ eze. Ọ ga-achịkwa; nwee ọkwa dị elu karịa nke onye isi obodo ma ọ bụ onye odeakwụkwọ obodo ọ bụla. Ọ ga-achị ọ bụghị naanị otu alaeze, kama otu alaeze ukwu; alaeze ukwu nke ụwa, ọ bụkwa ikike ya. Site n’ikike ugboro abụọ, ọ bụ nke ya. Ọ nweghị mkpa ka ọ gbaa mbọ maka ọkwa. Ọ ga-adaba n’aka ya, ọ dịghịkwa onye ga-asọ mpi ikike ya. Ọ bụ naanị otu nzọụkwụ ruo n’oche eze; ruo mgbe Fero a ga-anwụ, ọ fọrọ obere ka ọ gbaa afọ narị. Mgbe ahụ, Mosis a ga-aghọ eze ụwa, n’ihi na Alaeze Ijipt gbasịrị ụwa niile.

TAM1897 Q1 25.11Izrel nọkwa na nsogbu n’oge ahụ. A na-emegbu ha, a na-achụ ha, a manyere ha ịrụ ọrụ n’ọkụ a na-eji esi brik. Mosis nwere ike ikwu: Ugbu a a na-emegbu ndị anyị; a na-achụ ha; ha na-ata ahụhụ n’aha Chineke ha; mana ọ gaghị ewere ogologo oge, n’ihi na Fero dị ihe dịka afọ narị, ọ gaghị adị ndụ ogologo oge. Mgbe ahụ m ga-eweta mgbanwe. Aga m edozi ọchịchị a nke ọma. Aga m achị n’ụzọ ziri ezi. Ọ bụghị dịka ndị Fero ndị ọjọọ a. Ekwenyere m na Chineke. Abụ m Onye Kraịst, ya mere m ruru eru karịa maka ịchị ọchịchị n’ihi na abụ m Onye Kraịst. Ma ọ bụghị naanị na ọ nwere ike iwepụ ibu ha, kamakwa ọ nwere ike inye ha ọkwa ọchịchị, ma chịkwaa ụwa site n’aka ndị Chineke. Ò bụghị na ụzọ ahụ meghere? Ọ bụ naanị otu nzọụkwụ ka ọ dị ruo oche eze, ma a ga-eme nzọụkwụ ahụ n’oge na-adịghị anya. Ma ka anyị lee ihe Onye Kraịst ahụ mere n’okpuru ọnọdụ dị otú ahụ. Gaa na isi iri na otu nke Akwụkwọ Hibru. Lelee ya nke ọma, gụọ ya nke ọma, hụ ihe ọ na-ekwu. Amaokwu nke iri abụọ na anọ:—

TAM1897 Q1 26.1Site nʼokwukwe, Mosis e kweghị aza nwa ada Fero mgbe o tolitere.

TAM1897 Q1 26.2Gịnị ka ọ pụtara ịjụ ka a kpọọ ya nwa nke ada Fero?—Ịjụ ịbụ eze. Oche eze dị. Ọ bụ naanị otu nzọụkwụ ka ọ dị ya. Ma kama ịrịgo ebe ahụ ma nọdụ n’oche eze, ọ rịdatara. Ọ tụgharịrị azụ n’oche eze Ijipt, nakwa n’akụ na ọṅụ niile nke Ijipt, o wee tụgharịa ihu ya n’ala ọzọ; n’ihi na oge eruola mgbe Chineke ga-akpọ ndị ya pụọ n’ala ahụ banye n’ala a ọzọ. Mosis kwere na Jisọs Kraịst, ya mere o kwere na nkewa n’etiti chọọchị na steeti. Ya mere o kewapụrụ onwe ya na steeti ma guzoro n’akụkụ chọọchị ahụ n’obi ya niile. Chineke kpọrọ ya pụọ n’ala a, dịka o si kpọọ nna ya Ebraham pụọ n’ala ya na mbido. Ma nke ahụ abụghị ihe niile. Gee ntị: “Ọ họọrọ ka ya na ndị Chineke taa ahụhụ, karịa inwe aṅụrị nke Ijipt ruo nwa oge?”

TAM1897 Q1 26.3(Ndị nzukọ) Mmehie.

TAM1897 Q1 26.4Mmehie? Ọ bụ onye ga-anọchi oche eze. Gịnị ka ọ ga-abụ, ya mere, ma o tinye uche ya n’oche eze Ijipt, n’ike na ọṅụ nke ụwa na ọchịchị ụwa? Gịnị ka ọ bụ?—Mmehie. Ò kwuru otú ahụ?

TAM1897 Q1 26.5(Olu) Ee.

TAM1897 Q1 26.6Ị kwenyere nke ahụ?

TAM1897 Q1 26.7(Olu) Ee.

TAM1897 Q1 26.8Ọ̀ bụ mmehie maka Izrel mgbe ahụ?

TAM1897 Q1 26.9(Olu) Ee.

TAM1897 Q1 26.10Gịnị ka ọ bụ ugbu a?

TAM1897 Q1 26.11(Olu) Mmehie.

TAM1897 Q1 26.12Ụmụnne, e nwere ụfọdụ ihe n’Akwụkwọ Nsọ anyị kwesịrị ịtụle. “Ọ họọrọ isoro ụmụ Chineke keta oke na mmegbu ha karịa inwe aṅụrị nke mmehie.” Ma echefula na ọṅụ a na-ekwu ebe a—ọṅụ mmehie—bụ n’eziokwu ọṅụ Ijipt; ọṅụ ịbụ eze Ijipt, ịnọ n’ọfịs gọọmenti ụwa, na ịchị ndị ọzọ. Ihe niile a ga-abịa ya site n’usoro ọmụmụ ziri ezi, site n’ikike ịbụ onye nketa. Ọ nweghị mkpa ka ọ tọọ onwe ya dị ka onye na-asọmpi, ma ọ bụ ịrịọ ndị mmadụ ka ha tụọ ya vootu. Ọ na-abịakwute ya n’ụzọ eke. Akwụkwọ ndekọ na-ekwu na ọ bụrụ na ọ nabatara ma nwee ọṅụ n’ihe ndị a niile, ọ ga-abụ na ọ na-enwe ọṅụ n’ime mmehie. Ma o hapụrụ nke ahụ. Gịnị kpatara ya?— “O kpebiri na ọ bụ ihe karịchara mma ịhụ ahụhụ nʼihi Kraịst, kama inweju akụ niile nke Ijipt afọ.”

TAM1897 Q1 26.13Ebee ka Kraịst nọ metụtara ọchịchị na oche eze Ijipt? Ọ̀ bụ otu Kraịst na Ijipt?—Mba. Ọ̀ ga-ekwe omume ka Mosis nwee ma Kraịst ma oche eze Ijipt n’otu oge?

TAM1897 Q1 26.14(Olu) Mba.

TAM1897 Q1 26.15Ma oche eze Ijipt na-adaba n’aka ya n’ụzọ dị nnọọ nkịtị dịka akwụkwọ osisi si daa n’osisi. Ọ dịghị mkpa ka ọ gbaa mbọ maka ọkwa. Ọ bụghị ọbụna iji mee ka a họpụta ya.

TAM1897 Q1 26.16A. F. Ballenger.—Ma ọ bụ ịkwadebe akwụkwọ arịrịọ.

TAM1897 Q1 26.17Mba. Ọ dịghịdị mkpa ka ọ chọọ onye nnọchi anya ka o nyefee arịrịọ ya n’aka onye isi ala.

TAM1897 Q1 26.18Lelee ọnọdụ ahụ ọzọ. E nwere Ijipt na oche eze ya, ọṅụ na akụ ya, na-adaba n’aka ya n’ụzọ eke dịka akwụkwọ si daa n’osisi, na-enweghị mgbalị ọ bụla ọ ga-eme onwe ya. Ihe ọ ga-eme naanị bụ ịnọdụ aka gbakọtara, ruo mgbe eze ahụ ga-anwụ n’ihi ịka nká, mgbe ahụ ihe niile ga-abụ nke ya. Ma ọ họọrọ ịnọ na Kraịst, na-ata ahụhụ n’ihi mkparị a na-akparị Kraịst, karịa ịnọ n’oche eze Ijipt. Cheta nke ọma na iji nọrọ na Kraịst, ọ ga-atụgharị azụ n’oche eze na akụ na ụba na ọṅụ niile nke Ijipt.

TAM1897 Q1 26.19Ugbu a, ekwula na m tinyeere nke ahụ n’ime ya, na m chepụtara ya. Lelee ihe okwu ahụ na-ekwu, ị ga-ahụ na ihe niile dị ebe ahụ. Ọ̀ bụghị n’ezie?

TAM1897 Q1 26.20(Olu) Ee.

TAM1897 Q1 26.21Ka anyị gụọ nke ahụ ọzọ, ma oge eruola ka anyị kwụsị maka abalị a; echi n’abalị anyị ga-amụ Izrel ọzọ:—

TAM1897 Q1 26.22Site nʼokwukwe, Mosis e kweghị aza nwa ada Fero mgbe o tolitere. Ọ họọrọ isoro ụmụ Chineke keta oke na mmegbu ha karịa inwe aṅụrị nke mmehie. O kpebiri na ọ bụ ihe karịchara mma ịhụ ahụhụ nʼihi Kraịst, kama inweju akụ niile nke Ijipt afọ. Nʼihi na o nwere olileanya maka ụgwọ ọrụ dị nʼihu.

TAM1897 Q1 26.23“Oge nkwa ahụ bịara nso, nke Chineke ṅụrụ Ebraham iyi banyere ya” iji nye ya ụgwọ ọrụ e gọziri. Mosis kwere nke a, wee kewapụ onwe ya na steeti ahụ, tụgharịrị azụ n’oche eze, họrọ ịnata mkparị n’ihi Kraịst kama ike niile, ụtọ na otuto nke Ijipt. Ma echefula na ọ ghaghị ịtụgharị azụ n’ihe niile a ka o wee soro Kraịst nata mkparị.