Sayensị nke Nzọpụta. – Nọmba 1 · Ozi nke Mmụọ Ozi nke Atọ

TAM1897 D 46.2Okwu ozi e nyere na mgbede Fraịdee, Feb. 12, 1897 Ebipụtara ya na General Conference Daily Bulletins nke Feb. 16, 1897, Vol. 1, No. 3, peeji 46-47 na nke Feb. 17, 1897, Vol. 1, No. 4, peeji 49-53.

TAM1897 D 46.3Onye ọ bụla maara na nke a bụ oge sayensị nke ukwuu, opekata mpe n’aha, n’ihe a na-ekwupụta, na n’ihe a na-achọ iru. Chineke chọrọ ka ndị ya na-eso oge mgbe niile. Karịrị nke ahụ: ọ chọrọ ka ndị ya na-adị n’ihu oge mgbe niile. Karịsịa ọ chọrọ ka ndị ya bụrụ ndị na-eme mgbanwe mgbe niile, ma ka mmadụ bụrụ onye na-eme mgbanwe, ọ ga-adị n’ihu oge. Ya mere, ebe ọ bụ na nke a bụ oge sayensị pụrụ iche, n’ihe a na-ekwupụta na n’ụzọ ndị ọzọ, ọrụ Chineke na ndị ya ga-adị sayensị iji zute ihe ndị oge a chọrọ. Nke ahụ bụ nkwupụta nke isiokwu m na-akpọ gị ka ị mụta n’abalị a. Onyenwe-anyị chọrọ ka gị na m nabata nkwupụta ahụ, mụọ ya, ma wulite ihe n’elu ya, ruo mgbe a gosipụtara ya n’ime anyị n’ihu ụwa na nkwupụta ahụ ziri ezi n’ihe sayensị. Ọ bụrụ na mụ na gị, ma ọ bụrụ na ndị niile na-ekwupụta aha Kraịst mee nke ahụ, mgbe ahụ ihe ahụ ga-eme site n’aka Onyenwe-anyị. Ụwa ga-ahụ ya, ma ụwa ga-ahụ ya ma mụ na gị nwee akụkụ na ya ma ọ bụ na ọ bụghị. N’ihi na ọ bụrụ na mụ na gị enweghị akụkụ na ya, ndị ga-ahapụ Onyenwe-anyị ka o mee ihe ngosi ahụ site n’aka ha ga-enwe akụkụ na ya; ma ọ bụrụ na mụ na gị agaghị ahapụ ya ka o mee ya, anyị ga-efu ya.

TAM1897 D 46.4Ma ị na-ekwu, “Nzọpụta bụ ọrụ ndị Chineke.” Nzọpụta bụ naanị ọrụ Onyenwe-anyị. Nke a bụ ihe ụmụnna ndị ọzọ na-ekwu. Nke a bụ ihe anyị mụtara na nkuzi ehihie a, na ihe anyị mụtara na nkuzi niile dị na Akwụkwọ Hibru. Ọ bụ nkuzi anyị hụrụ n’ebe ndị ọzọ n’Akwụkwọ Nsọ. Ma Akwụkwọ Nsọ na-ekwu na anyị ekwesịghị ịmara ihe ọ bụla ma e wezụga Jisọs Kraịst na ya e gburu n’obe. Ị na-ekwu nke ahụ; ee, m na-ekwu nke ahụ. Ana m ekwu na ọrụ ndị Chineke — ihe niile ọrụ Chineke n’ụwa gụnyere — bụ ọrụ nzọpụta. Nke a kwekọrọ kpọmkwem na ihe anyị kwuru n’oge gara aga. Ya mere, nzọpụta bụ sayensị.

TAM1897 D 46.5Karịrị nke ahụ: Nzọpụta abụghị naanị sayensị, ọ bụghị naanị otu sayensị; ọ bụ isi, igodo, etiti sayensị niile. Ọ bụ ihe sayensị kacha elu n’ime ihe niile uche mmadụ na-enyocha n’ụwa a. Ya mere, mgbe ndị Chineke were nzọpụta Chineke dịka ọ dị n’ime Chineke; mgbe ebumnuche nzọpụta Ya n’ụwa ga-anọchite anya n’ezie echiche Ya banyere nzọpụta, mgbe ahụ sayensị nke karịrị sayensị ndị ọzọ niile ga-apụta ìhè n’ụwa. Mgbe ahụ, ndị Chineke ga-enwe ike iguzo n’ihu ndị eze sayensị n’onwe ha, ma ha agaghị enwe ihere n’oge sayensị.

TAM1897 D 47.1Ugbu a, etinyela m onwe m kpamkpam n’eziokwu ahụ. Achọrọ m ka ị hụ otú o si bụrụ eziokwu kpamkpam. Gị na m etinyela onwe anyị na nzọpụta Chineke. Achọrọ m ka ị hụ site na Baịbụl — akwụkwọ nke eziokwu niile — na nzọpụta bụ sayensị. Mgbe ahụ, ị ga-etinye onwe gị n’eziokwu ahụ, mụ na gị.

TAM1897 D 47.2Ya mere, nke mbụ, achọrọ m ka unu chee echiche nke ọma, ma jiri anya unu hụ na ọ bụghị naanị na nzọpụta bụ sayensị; kamakwa na ọ bụ sayensị kacha elu n’ime sayensị niile.

TAM1897 D 47.3Okwu “sayensị” pụtara, n’ụzọ nkịtị, ihe ọmụma. Sayensị osisi bụ ihe ọmụma gbasara osisi. Sayensị kpakpando bụ ihe ọmụma gbasara kpakpando. Ya mere, otu onye sayensị kọwara sayensị dị ka “nsonaazụ iche echiche.” Ihe ọmụma niile — sayensị — ụwa nwere gbasara kpakpando, bụ nsonaazụ echiche ụwa gbasara kpakpando.

TAM1897 D 47.4Ugbu a, nzọpụta bụ ihe ọmụma banyere Chineke: “Nke a bụkwa ndụ ebighị ebi ahụ. Ka ha mata na naanị gị bụ Chineke nʼezie, matakwa Jisọs Kraịst onye ahụ i zitere nʼụwa.” Ya mere, ọ bụ sayensị. Ma ihe ọmụma a abụghị nsonaazụ echiche mmadụ; ọ bụ nsonaazụ echiche Chineke. N’ihi na ““Ihe ahụ anya mmadụ na-ahụbeghị, ihe ahụ ntị mmadụ na-anụbeghị, ihe ahụ mmadụ na-echebeghị nʼobi ya, bụ ihe Chineke kwadoro, debere ndị niile hụrụ ya nʼanya.” Ma Chineke e kpugherela anyị ihe omimi ndị a site na Mmụọ Nsọ ya. Mmụọ Nsọ bụ onye na-enyochapụta ihe omimi na ihe nzuzo niile dị Chineke nʼobi.” Ya mere, nzọpụta, bụ́ nsonaazụ echiche Chineke, abụghị naanị sayensị, kama ọ bụ sayensị kacha elu n’ime sayensị niile.

TAM1897 D 47.5Ọzọkwa: Ihe ụwa na-akpọ sayensị — sayensị eke — bụ nsonaazụ echiche mmadụ. Ọ bụ site n’uche ka mmadụ na-eche echiche. Ya mere, ọ bụ site n’uche ka mmadụ si arụ ọrụ na sayensị ndị a niile. Ma nzọpụta na-emeso uche n’onwe ya. Kedu nke ka elu? Kedu nke ka elu — nke na-emeso ihe ndị ọzọ niile, ma ọ bụ nke na-emeso uche nke na-emeso ihe ndị ọzọ niile? — Nke ikpeazụ, n’ezie. Ya mere, dịka mmadụ si eji uche rụọ ọrụ sayensị ndị ọzọ niile, na nzọpụta na-emetụta uche n’onwe ya, o doro anya kpamkpam, ọ bụghị naanị na nzọpụta bụ sayensị n’otu aka dị ka sayensị ọ bụla ọzọ, kamakwa na ọ bụ sayensị kacha elu karịa sayensị ndị ọzọ niile. Ọ bụ sayensị kacha elu mmadụ nwere ike ịmata n’uche ya.

TAM1897 D 47.6Ọzọkwa: Nzọpụta metụtara uche. Ma ònye bụ onye na nzọpụta na site na nzọpụta na-emeso uche? — Ọ bụ Chineke n’onwe Ya. Ya mere, ebe ọ bụ na Chineke n’onwe Ya bụ Onye na-arụ ọrụ, Onye na-eme ka a mara sayensị a; na ebe sayensị a bụ nsonaazụ echiche Chineke; ọ na-esochi na sayensị nke nzọpụta bụ sayensị kacha elu, kacha omimi, kacha sara mbara, nke a maara, ọ bụghị nanị n’uche mmadụ, kamakwa n’eluigwe na ụwa niile.

TAM1897 D 47.7Ka anyị gụọ ụfọdụ Akwụkwọ Nsọ. “Unu eyila ụwa nke a, kama bụrụnụ ndị enwoghara site nʼịgbanwe uche unu.” Rom 12:2. “Ya mere, mụ onwe m ji uche na-ejere iwu Chineke ozi.” (ntụgharị okwu n’okwu nke KJV) Rom 7:25. “Anyị matakwara na Ọkpara Chineke abịala, nyekwa anyị nghọta.” “anyị onwe anyị nwere uche nke Kraịst.” Ụzọ nanị Onyenwe-anyị si erute anyị bụ site n’uche. Ọ na-emekọrịta ihe na anyị site n’uche nanị. Ọ na-achịkwa anyị site n’uche anyị nanị. Lee: “Mụ onwe m ji uche na-ejere iwu Chineke ozi” (ntụgharị okwu n’okwu nke KJV), “ma nʼime anụ ahụ mmehie m, abụ m ohu nye iwu nke mmehie.” Iwu mbụ n’ime ha niile bụ nke a: “Nụrụ gị Izrel, Onyenwe anyị bụ Chineke anyị, Onyenwe anyị bụ otu. Were obi gị niile na mkpụrụobi gị niile na uche gị niile … hụ Onyenwe anyị bụ Chineke gị nʼanya.” “Nʼihi na onye ọbụla tụkwasịrị uche ya nʼihe nke anụ ahụ na-ebuso Chineke agha, ọ naghị edebe iwu nke Chineke. Nʼeziokwu, ọ gaghị enwe ike idebe ya.” Uche anụ ahụ nke na-apụghị ido onwe ya n’okpuru iwu Chineke — nke na-apụghị ime otú ahụ — aghaghị ịgbanwe; a ghaghị iji uche ọzọ nke na-erubere iwu Chineke isi mgbe niile dochie ya. Mgbanwe uche ahụ bụ nzọpụta. Mmeghari uche ahụ bụ ihe Chineke na-eme n’ọrụ nzọpụta Ya, ọ gaghịkwa eme site n’aka onye ọzọ. Ya mere, ọ bụ sayensị kacha elu n’ime sayensị niile — kacha elu nke uche mmadụ maara, kacha elu nke mbara igwe maara.

TAM1897 D 47.8Ị naghị amalite ịhụ ihe kpatara Akaebe ji kwuo maka “sayensị nke nzọpụta”?

TAM1897 D 49.1Ugbu a achọrọ m ka ị hụ na ndị ọzọ na-eche otu a kwa. Achọrọ m ka ị hụ na anaghị m adị naanị m n’okwu a. Achọrọ m ka ị hụ na echiche a anyị na-akwado nwere nkwado ndị ọkachamara — ndị ọkachamara sayensị — ya bụ, ndị na-aghọta sayensị.

TAM1897 D 49.2Ọ bụrụ na m nwere ike iweta gị n’abalị a ihe àmà na ndị kacha mara sayensị ndị ọzọ niile n’ụwa a na-ekwupụta na ha nwere mmasị karị na sayensị a karịa sayensị ndị ọzọ niile jikọtara ọnụ, na ha na-ahụ n’ime sayensị a ọtụtụ ihe kwesịrị ka ha tụlee karịa n’ime sayensị ndị ọzọ niile jikọtara ọnụ, ị gaghị asị na m nọ n’aka nchebe mgbe m na-ekwu okwu dịka m si kwuo — site n’echiche sayensị? Ọfọn, enwere m otu ìgwè dị otú ahụ — ìgwè nke na-aghọta sayensị ndị ọzọ niile, ma enwere m ihe àmà e kwuru n’eziokwu na ha nwere mmasị karị na nke a karịa sayensị ndị ọzọ niile jikọtara ọnụ.

TAM1897 D 49.3Na 1 Pita 1:10-12, onyeozi na-ekwu maka nzọpụta, ma ebe ahụ m gụrụ dị ka nke a:—

TAM1897 D 49.4Banyere nzọpụta a, ndị amụma ahụ kwuru ihe banyere amara ahụ gaje ịbịara unu jiri nnọọ nwayọọ nyochasịa ma gbalịsie ike ịchọpụta oge na ọnọdụ ahụ bụ nke Mmụọ Kraịst dị nʼime ha kwuru banyere ya, mgbe ọ gbara ama maka ahụhụ Kraịst na ebube nke ga-eso ya. E mere ka ha mata na ọrụ ha na-arụ abụghị maka ọdịmma nke ha onwe ha, kama ọ bụ nʼihi ọdịmma nke unu, mgbe ha kwuru okwu banyere ihe ndị a ahụ bụ ndị a gwarala unu ugbu a site nʼọnụ ndị ziri unu oziọma nʼike Mmụọ Nsọ nke e si nʼeluigwe zite. Ọ bụladị ndị mmụọ ozi ka ọ gụrụ agụụ ịmata ihe ndị a.

TAM1897 D 49.5Kedu ihe ndị mmụọ ozi chọrọ ileba anya? — Nzọpụta Chineke mgbe a na-ekwupụta ya site n’Mmụọ Nsọ e zigara si n’eluigwe. Okwu Griik maka “chọọ” ebe a pụtara “itinye obi n’ihe.” Ma okwu Griik maka “leba anya” pụtara, “ihulata n’ebe ihe dị iji lelee ya; ile ya anya site n’ihulata isi n’ihu; ileba ya anya site n’ihulata ahụ; ile ya anya nke ọma, nyochaa ya nke ukwuu — nke onye chọrọ ịmata ihe.” Nke a bụ etu ndị mmụọ ozi si ele isiokwu nke nzọpụta anya.

TAM1897 D 49.6Ugbu a, ndị mmụọ ozi hà ghọtara sayensị ndị ọzọ — sayensị ndụ, sayensị ụwa, sayensị azụ, sayensị kpakpando — sayensị ndị ọzọ niile? Ị maara na ha maara. Onye ọ bụla maara na ndị mmụọ ozi ghọtara sayensị ndị ọzọ niile nke ọma. Onye ọ bụla maara na ọ dị nchebe ikwu na ndị mmụọ ozi niile ghọtara sayensị ndị ọzọ niile nke ọma n’ókè a na-apụghị ịtụ karịa ka mmadụ ọ bụla ghọtara, ma ọ bụ ghọtara mgbe ọ bụla, otu sayensị ọ bụla. Ma ndị mmụọ ozi nwere mmasị karị na isiokwu nke nzọpụta karịa sayensị ndị ọzọ niile. Ha ndị maara ihe kacha karịa ndị ọzọ niile, ha kacha nwere mmasị na nke a. Ọfọn, unu kwetara m n’oge gara aga na ọ bụrụ na m nwere ike izoro aka n’akaebe ndị ọkachamara dị otú ahụ, unu ga-asị na anyị dị nchebe n’ịnakwere ọnọdụ a. Ka anyị gaa n’ihu, anyị dị nchebe. Anyị nọ n’ọgbakọ kacha mma — ee, n’ọgbakọ sayensị kacha mma. E nwere akaebe ndị ọkachamara nke na-emechi okwu a, akaebe ndị ọkachamara sayensị.

TAM1897 D 49.7Ugbu a, anaghị m eji okwu “sayensị” egwuri egwu n’abalị a. Ana m eji okwu “sayensị” na “nke sayensị” na-ezo aka na nzọpụta dị ka okwu eziokwu kpamkpam. Nzọpụta Chineke bụ n’eziokwu ihe sayensị, ọ bụghị nke a na-akpọ ya ụgha, kama ọ bụ nke sayensị n’eziokwu, nke sayensị kacha elu. Ya mere, echela na ana m egwuri egwu na okwu “sayensị” ma ọ bụ “nke sayensị.” Ana m eji ya n’eziokwu, n’ihi na ọ ziri ezi n’ihe a.

TAM1897 D 49.8Ma nke a abụghị ihe niile: ọ bụghị naanị na ndị mmụọ ozi na-achọ ịtụle nke a, dịka ndị ga-amụta ihe; kamakwa ha na-amụta ihe. Ha na-amụta site n’ileba nke a anya na ịmụ ya. Gaa na Efeso 3:8-11, ị ga-ahụ echiche a kọwara:—

TAM1897 D 50.1Ọ bụ ezie na mụ bụ onye dịkarịsịrị nta nʼetiti ndị nsọ niile, e nyere m amara nke a, ikwusara ndị mba ọzọ oziọma banyere akụ nke enweghị atụ nke juru nʼime Kraịst, na ime ka ndị niile [Ahapụ m okwu mmadụ, n’ihi na a na-agbakwunye ya] hụ ihe bụ mmekọrịta nke ihe omimi ahụ, nke e zoro n’ime Chineke kemgbe mmalite ụwa, onye kere ihe niile site na Jisọs Kraịst (ntụgharị okwu n’okwu nke KJV) [Lee, ugbu a, a ga m ekwupụta akụ Kraịst nke a pụghị ịgụcha iji mee ka ndị niile hụ ihe njikọta omimi ahụ bụ nke e zoro n’ime Chineke, nke bụ maka ebumnuche] Ka ọ ga-abụ site na chọọchị, a ga-eme ka amamihe Chineke nʼụdị dị iche iche bụrụ ihe ọchịchị na ikike niile dị nʼeluigwe ga-amata. Nke a bụ nʼusoro nke atụmatụ ya dị ebighị ebi, nke e mezuru nʼime Jisọs Kraịst Onyenwe anyị.

TAM1897 D 50.2Gịnị bụ “ebumnuche” ime ka mmadụ hụ nke a? — Ọ bụ ka ndị isi na ike “n’ebe dị n’eluigwe” (“n’eluigwe” ka nsụgharị ndị ọzọ si kwuo ya; nke ahụ ziri ezi) mara amamihe dị iche iche nke Chineke. Ndị mmụọ ozi, ndị isi na ike, na-achọsi ike ileba anya na oziọma nke nzọpụta a mgbe a na-ekwupụta ya na Mmụọ Nsọ zitere si n’eluigwe. Ha na-ele anya ma na-amụ. Ma ka ha na-amụ, ha na-amụta nkwupụta ọhụụ gbasara amamihe Chineke — amamihe dị iche iche nke Chineke — dịka ebumnuche ebighi ebi o chepụtara na Kraịst Jisọs Onyenwe-anyị. Ị maara site n’akụkụ ndị ọzọ nke Akwụkwọ Nsọ na ihe omimi a nke Chineke, ebumnuche ebighi ebi a, e gosipụtara ya n’oziọma. Ị maara na ọchịchị na ike dị n’eluigwe adịghị ebighi ebi n’otu ụzọ — ha abụghị site na ebighi ebi ruo ebighi ebi. Ha si na otu oge pụta ruo ebighi ebi, dịka gị na m. Gebrel dị naanị site na oge e kere ya ruo ebighi ebi. Ọ bụghị site na ebighi ebi ruo ebighi ebi.

TAM1897 D 50.3Ma Chineke bụ site na ebighi ebi ruo ebighi ebi. Ugbu a, site na ebighi ebi ruo ebighi ebi e nwere, e nwekwara, otu ebumnuche — ebumnuche ya ebighi ebi nke e tụrụ n’obi na Kraịst Jisọs Onyenwe-anyị. Ogologo oge ole ka ọ ga-ewe ka ndị mmụọ ozi ruo omimi ya, gụchaa ọmụmụ banyere ebumnuche ebighi ebi ahụ? — Ruo ebighi ebi. Nke ahụ doro anya nke ọma. Mgbe egosipụtara ebumnuche ahụ n’oziọma, a kọwara ya site n’omimi Chineke, nke bụ, “Kraịst nʼime unu, onye bụ olileanya nke ebube ahụ”, o doro anya na ndị mmụọ ozi na-amụ ya. Ma ka ha na-enyocha ya, ha na-ahụ amamihe dị iche iche nke Chineke egosipụtara, dịka ebumnuche ya ebighi ebi si dị. Ha chọrọ ịtụle ya. Ha na-eme otú ahụ, ma site n’ụzọ a ha na-amụta.

TAM1897 D 50.4Ya mere, ka ha ghọtara sayensị ndị ọzọ niile karịa ka mmadụ ọ bụla ghọtara otu, mgbe ha nwere mmasị na nke a karịa ndị ọzọ niile, ma na-amụta site na ya; ọ bụghị eziokwu nke gị na m nwere ike ịtụkwasị onwe anyị obi n’enweghị egwu? Mgbe ahụ, nke a ọ bụghịkwa isiokwu kwesiri echiche anyị, echiche kacha elu anyị, karịa ndị ọzọ niile jikọtara ọnụ? Ọ̀ bụghịkwa na anyị nwere ike itinye obi anyị niile na nke a, nye ya mkpụrụobi anyị dum n’enweghị ime ihe na-emegide sayensị? Ee, anyị nwere ike, anyị nwere ike! Ka anyị mee ya.

TAM1897 D 50.5Ugbu a, biko ghara ịghọta m n’ụzọ na-ezighi ezi. Anaghị m ebuso sayensị ndị ọzọ agha. Anaghị m ekwu na a ga-ahapụ sayensị ndị ọzọ niile, were ha dị ka ọkụ na-efe efe, ma ghara ịdị kwesịrị ntị ọ bụla. Mba; ana m ekwu na nke a karịrị ha niile; na ihe ọ bụla anyị na-amụta n’ime ha, a ga-amụ ya n’okpuru ọchịchị nke a nke karịrị ha. Ana m ekwu naanị na ndị ọzọ niile ga-anọ n’ọkwa nke abụọ, opekata mpe, n’ihu nke a, ma ọ bụrụ na anyị chọrọ ịdị sayensị.

TAM1897 D 50.6Chee ya echiche! Were uche eke anyị ji arụ ọrụ sayensị ndị ọzọ. Ọ̀ ga m, ma ọ bụ onye ọ bụla, bụrụ onye sayensị zuru oke itinye echiche kacha mma na kacha elu ya n’otu sayensị, mgbe o nwere akaebe sitere n’aka ndị ọkachamara a pụrụ ịtụkwasị obi karịa onye ọ bụla ọzọ na e nwere sayensị ọzọ ka elu nke ọ pụrụ ịmụ? Ọ̀ bụ sayensị nke ahụ? — Mba. Ya mere, ruo ugbu a, anyị hụrụ na nke a bụ sayensị; na ọ bụ sayensị kacha elu. Ya mere, onye ọ bụla na-etinyeghị echiche ya kacha elu, echiche ya kacha mma, na ike ya niile, na sayensị a nke mbụ, ma mee ka ọ duzie sayensị ndị ọzọ niile, dị ka ihe si dị, ọ naghị eme ihe n’ụzọ sayensị.

TAM1897 D 50.7Ọ bụghịkwa onye amamihe. N’ihi na gịnị bụ sayensị a? — Nzọpụta. Ọ dị ezigbo mma. Ọ bụkwa ndụ ebighi ebi. Tụlee na m tinyere ndụ m niile, ike m niile, na sayensị ndị ọzọ, na-eleghara nke a anya ma ọ bụ na-ewere ya dị ala, ọ̀ ga m enweta ya? — Mba. Olee ogologo oge ka m ga-enwe mgbe ahụ iji mụta sayensị ndị ọzọ? — Ọ gaghị akarị afọ ole na ole. Mgbe ahụ, ọrụ m na sayensị ndị a ga-akwụsị ruo mgbe ebighị ebi, agaghịkwa enwe m ohere ọzọ ịmụ ha.

TAM1897 D 50.8Ma ọ bụrụ na m were nke a kacha mkpa, ma hapụ ndị ọzọ ka ha nọ n’ọkwa dị ala ruo mgbe m ga-eme ka nke a sie ike, mgbe ahụ ka m ga-enwe ohere ịmụ ndị ọzọ? — Ee. Ogologo oge ole? — Ruo mgbe ebighị ebi. Ah, ọ bụghị nke ahụ ụzọ amamihe? Ọ bụghịkwa naanị ụzọ amamihe? Ọ bụghịkwa naanị ụzọ sayensị na nke ezi uche dị na ya? — N’ezie ọ bụ. Bịa, ka anyị mee ihe n’ụzọ sayensị, n’ụzọ zuru oke, ruo n’ókè kachasị elu.

TAM1897 D 50.9Ugbu a ka anyị leba anya ntakịrị ọzọ. N’akụkụ mbụ anyị lere banyere ndị mmụọ ozi, ọ malitere na ndị amụma, sị: “Banyere nzọpụta a, ndị amụma ahụ kwuru ihe banyere amara ahụ gaje ịbịara unu jiri nnọọ nwayọọ nyochasịa”, mgbe ha kwupụtara tupu oge eruo banyere ahụhụ Kraịst na otuto ga-esochi ya.

TAM1897 D 51.1Ugbu a, site n’aka ndị amụma ka e si weta n’akwụkwọ, dịka anyị si nwee ya ebe a, sayensị nke nzọpụta a, ihe si n’echiche Chineke pụta gbasara isiokwu nzọpụta. Akwụkwọ sayensị a, sayensị nke nzọpụta a, bịara site n’aka ndị amụma. Hà nwere ihe ọmụma gbasara sayensị ndị ọzọ? — Ee.

TAM1897 D 51.2Anyị nwere ike ịchọta nke a n’ọtụtụ ebe — karịa ka anyị ga-enwe oge ileba anya n’abalị a. Ma anyị ga-eleba anya na isi okwu abụọ ma ọ bụ atọ, ka anyị wee nwee ike ịhụ n’uche anyị eziokwu na ha nwere ihe ọmụma banyere ha.

TAM1897 D 51.3Na isi iri na ise nke Akwụkwọ Mbu Ndị Kọrint, e nwere nkwupụta sayensị e mere ihe dị ka afọ puku na narị asaa tupu sayensị chọpụta ya. Ọ nọ ebe ahụ kemgbe ọtụtụ afọ ndị ahụ, ma ndị sayensị ọ metụtara ngalaba ọmụmụ ha amaghị ya site n’usoro echiche ha. Ọ bụ nkwupụta eziokwu gbasara sayensị kpakpando. Onye ọ bụla kwere nkwupụta ahụ dị na Baịbụl maara ya mgbe niile, n’ezie, ọbụlagodi na ọ nụrụbeghị okwu sayensị mbara igwe; mana sayensị mmadụ amaghị ya, chọpụtara ya naanị mgbe ogologo oge gasịrị.

TAM1897 D 51.4Echiche ọzọ: Mgbe onye ode Akwụkwọ Nsọ ahụ dere okwu sayensị ahụ nke sayensị chọpụtara na ọ ziri ezi afọ puku na narị asaa gasịrị, ọ bụghị okwu sayensị nke bụ eziokwu n’oge niile ahụ dịka ọ dị mgbe e chọpụtara ya? — N’ezie. Ya mere, ọ bụghịkwa nkwupụta sayensị mgbe onye dere ya dere ya? — N’ezie. Akwụkwọ ahụ bụ 1 Kọrint 15:41:—

TAM1897 D 51.5Anyanwụ nwere ebube nke ya, ọnwa nwekwa nke ya, kpakpando nwekwara ebube nke ya. Kpakpando dịkwa iche site nʼibe ya nʼịma mma na ebube.

TAM1897 D 51.6A maghị nke ahụ afọ narị gara aga, n’ihi na ihe dị ka afọ narị gara aga otu nwoke nke na-ewere onwe ya dịka onye ọkà mmụta kpakpando, ma ndị ibe ya na-ewerekwa ya otu a, jụrụ nkwupụta ahụ dị ka ezighi ezi, ma bụrụkwa ihe àmà nke amaghị ihe ndị dere Baịbụl; n’ihi na o chere (ya bụ, onye dere Baịbụl chere) na kpakpando otu dị iche na kpakpando ọzọ n’otuto, n’ìhè, kama ịbụ n’ebe dị anya. Nke ahụ bụ nkwupụta onye nkatọ a banyere ya. Echiche ya bụ, ọ na-ekwu maka sayensị mbara igwe, na naanị ihe kpatara kpakpando ụfọdụ ji dị anyị ìhè ma maa mma karịa ndị ọzọ bụ na otu n’ime ha dị anyị nso karịa nke ọzọ, ya mere anyị na-enweta ìhè ya karịa. Ma taa, na ngalaba sayensị niile, a maara na ọ bụ eziokwu na e nwere ọdịiche dị ukwuu n’etiti kpakpando, n’oké ha, n’ọmarịcha ha na n’agba ha, dịka ọ dị n’etiti ifuru n’elu ụwa. Ya mere, ọ bụrụ na anyị nwere ike ịhụ ifuru niile dị n’ụwa etinyere n’ihu anyị n’ọhịa ukwu, na otuto ha niile na ụdị agba dị iche iche, ma hụkwa kpakpando ndị eluigwe doro anya dịka anyị si ahụ ha, anyị ga-ahụ otu dị iche iche ma mara mma dịka nke ọzọ. A maara nke a ugbu a, mana a naghị ama ya mgbe e dere ahịrịokwu ahụ nye ndị Kọrint.

TAM1897 D 51.7Ugbu a, ana m ajụ, ọ bụghị nkwupụta sayensị nke ahụ? Ọ bụghị nkwupụta eziokwu sayensị n’ụbọchị Pọl dere ya ma zipụ ya na Kọrint, n’otu n’otu ka ọ dị ugbu a? Nchọpụta sayensị mere gosiri na ọ bụ eziokwu emeghị ka ọ bụrụ eziokwu, ọ bụghịkwa ka ọ gbakwụnyere otu akụkụ ntakịrị n’ibu ya dị ka eziokwu. Nchọpụta ha gosiri naanị na ha chọtara ihe bụ eziokwu, ma nke ha amaghị tupu, n’ihi na ha ekweghị na Baịbụl. Ọ bụrụ na ha gụrụ naanị nke ahụ na Baịbụl, kwere ya ma nabata ya, ha gaara amata isi okwu sayensị ahụ ogologo oge tupu onye ọkà mmụta sayensị ọ bụla chọpụta ya.

TAM1897 D 51.8E nwekwara sayensị ọzọ: Otu ụbọchị Sir Isaac Newton nọ na-anọdụ n’okpuru osisi apụl. Otu apụl si n’alaka dị ya nso daa. Apụl esiwo n’osisi daa ọtụtụ ugboro tupu mgbe ahụ. Ọ hụlarị apụl ka ha si n’osisi daa. Ma n’ụbọchị ahụ ọ nọ n’echiche miri emi, o malitere iche echiche. Gịnị mere apụl ahụ ji daa? Ọ ga-abụ n’ihi na ụwa nwere mmetụta ụfọdụ n’elu ya iji dọta ya n’onwe ya. Ụwa, n’ihi na ọ buru ibu karịa apụl ahụ, ga-adọta ya n’onwe ya mgbe ọ tọpụrụ n’osisi ahụ. O kwuru, “Ọ bụrụ na m were apụl ahụ, tụba ya elu dị ka m nwere ike, ọ ga-adaghachi n’ala.” Ya mere, ọ bụrụ na ọ bụ mmetụta ụwa kpọrọ ya obere a, mgbe m tụfuru ya elu dịka m nwere ike ma ọ laghachiri, nke ahụ bụ ihe àmà na mmetụta ụwa ruru ebe dị anya ahụ site n’ụwa, jidere ihe ahụ ma weghachite ya. Ọ bụrụ na m nwere ike ịtụba ya otu maili n’elu, ma ọ laghachiri, ọ ga-adịkwa doro anya na mmetụta ahụ ruru otu maili iji weghachite ihe ahụ. Mgbe ahụ, o kwuru, Ọ bụrụ na nke ahụ bụ eziokwu, mmetụta ahụ kwesịrị iru ọnwa. Ana m eche ma ọ na-eru ọnwa? Aga m aga hụ. O gara n’ụlọ ya wee nọdụ ala, were mgbakọ mbara igwe gbasara ụzọ ọnwa dị n’ọnọdụ ya, wee rụọ ọtụtụ ọnụọgụ. Ma ha adabaghị. O nwara ya ugboro ugboro, ma ha adabaghị; ọ nweghị ike ime ka mmetụta ahụ rute ọnwa.

TAM1897 D 52.1O hapụrụ ya ruo ihe dị ka afọ iri, ma ọ bụrụ na m chetara nke ọma, tupu o wee maliteghachi ya. Otu ụbọchị e bipụtara mgbakọ ọhụrụ gbasara ụzọ ọnwa si aga, na-ezigharị ụfọdụ njehie dị na mgbakọ gara aga. Mgbe nke ahụ pụtara, Newton kwuru, “Ana m eche ma nke a ga-enye ihe m chọrọ.” O nwetara ọnụọgụ ndị ahụ, malitere ọrụ, wee rụọ ogologo usoro ọnụọgụ nke ga-eju gị na m anya n’ezie. Ma n’ikpeazụ, ọ rutere n’ime ọnụọgụ abụọ ma ọ bụ atọ tupu njedebe, wee hụ na ọ ga-adabara. Ọ juru ya n’anya nke ukwuu n’ihi eziokwu a dị ịtụnanya, nke mere na ọ nweghị ike imecha ọnụọgụ ya. Mkpịsị odee ahụ dara n’aka ya, o wee rịọ enyi ya ka ọ gụchaa mgbakọ ahụ. Enyi ahụ mere otú ahụ, Sir Isaac Newton gosipụtara eziokwu sayensị, ma ọ bụ kpọmkwem, sayensị ọhụrụ. A na-akpọ ya ike ndọda. Kemgbe ahụ, a na-echeta ya dịka onye amaghị ọnwụ.

TAM1897 D 52.2Nke ahụ bụ n’ezie ihe dị ịtụnanya. Ma nke ahụ dị na Baịbụl afọ puku abụọ na narị ise gara aga tupu Sir Isaac Newton chọpụta ya n’okike. Ike ndọda bụ nanị nguzozi nke mbara igwe. Ọ bụ ụkpụrụ ahụ, iwu ahụ, dịka ndị sayensị ga-esi kwuo, nke na-eme ka nhazi mbara igwe dịrị n’otu. Nke ahụ pụtara na, ihe ọ bụla dị n’ụwa na-emetụta ihe ọ bụla ọzọ, ma na-adịkwa na nguzozi na ya. Ọ bụghị naanị ihe ọ bụla, kamakwa mkpụrụ ihe ọ bụla dị n’ụwa na-adọta ma na-emetụta mkpụrụ ihe ọ bụla ọzọ dị n’ụwa.

TAM1897 D 52.3N’ụwa anụ ahụ, nke ahụ bụ eziokwu kwekọrọ na ihe anyị mụtara na klas Baịbụl n’ehihie a, gbasara ndụ. Anyị chọpụtara na ị gaghị enwe ike imetụ onye ọ bụla ma ọ bụ ihe ọ bụla aka na-enweghị ka a mara ya na mbara igwe niile. Nwa nza anaghị ada na Nna gị amaghị ya, ọ dịghịkwa ada na-enweghị ka a nwee mmetụta ọdịda ya na mbara igwe niile. Nke a bụ eziokwu kwekọrọ na nke ahụ.

TAM1897 D 52.4E nwekwara eziokwu ime mmụọ nke kwekọrọ na ha abụọ.

TAM1897 D 52.5Ebee ka m ga-ezo onwe m si otu a zonarị Mmụọ gị? Ebeekwa ka m pụrụ ịgbaga ka m si nʼihu gị zoo onwe m? Ọ bụrụ na m arịgoro nʼeluigwe ị nọ nʼebe ahụ. Ọ bụrụkwa na m arịda zoo onwe m nʼala mmụọ, ị nọkwa nʼebe ahụ. Ọ bụrụ na m efepụ nʼisi ụtụtụ dịka nwa nnụnụ, felagaa nʼebe dị nnọọ anya nke oke osimiri, ọ bụladị nʼebe ahụ ka aka gị ga na-edu m aka nri gị ga-ejidesi m ike. Abụ Ọma 139:7-10.

TAM1897 D 52.6Mgbe gị na m chere echiche ziri ezi, a na-achọpụta ya n’ebe ọzọ ọ bụla? Anyị na-eche echiche na-ezighi ezi. Gịnị bụ echiche na-ezighi ezi? — Mmehie. Ebee ka mmehie si malite, mgbe ahụ? — N’echiche. A na-achọpụta mmehie m n’ebe ọzọ ọ bụla na mbara igwe niile ma e wezụga m onwe m? Ònye na-achọpụta ya? — Chineke, site n’Mmụọ Ya. Ya mere, ò nwere eziokwu ime mmụọ na mbara igwe anyị nke a na-adịghị achọpụta ma ọ bụ nke a na-adịghị enwe mmetụta ya? Ò nwere echiche ọma ma ọ bụ echiche ọjọọ nke a na-adịghị enwe mmetụta ya? Ị naghịzi ahụ ike ndọda dịka sayensị? Sir Isaac Newton chọpụtara eziokwu na mbara igwe nke kwekọrọ na eziokwu ndị ọzọ dị na ya.

TAM1897 D 52.7Iwu Newton chọpụtara bụ, dịka m kwuru, ihe na-eme ka nguzozi nke mbara igwe dịrịgide. Ugbu a, aga m agụ Akwụkwọ Nsọ nke na-egosi na a maara nke a afọ puku abụọ na narị ise gara aga tupu Newton chọpụta ya. Aịzaya 40:12:—

TAM1897 D 52.8Onye jirila ọbụ aka ya tụọ mmiri dị nʼoke osimiri? Maọbụ onye jiri ntu-aka ya tụọ mbara eluigwe? Onye ka ọ bụ jirila nkata kute uzuzu? Maọbụ jiri ihe ọtụtụ tụọ ugwu ukwu? Onye kwa ji ihe ọtụtụ tụọ ugwu nta?

TAM1897 D 52.9Mgbe e guzobere ugwu ukwu na ugwu nta, e mere ka ha na ibe ha dịrị na nguzozi. Chineke ò haziri ihe ka nguzozi ha wee dịgide? Gịnị bụ aha sayensị nke iwu na-eme ka nguzozi ihe niile dịgide? — Ike ndọda. Yabụ, gịnị ka Aịzaya kwuru banyere ya? — Banyere ike ndọda. N’ezie, ọ mere otú ahụ.

TAM1897 D 52.10Onye sayensị na-akọwa eziokwu a site n’ifuru nta a na-akpọ snowdrop. Chee echiche banyere ụdị ifuru abụọ nke na-emepụta onwe ha site na mkpụrụ. Otu bụ ifuru kwụ ọtọ, nke ọzọ bụ ifuru na-ada. Ị hụla obere ogwe dị n’ifuru ka ha gbara nke dị n’etiti gburugburu. Ugbu a, n’ifuru kwụ ọtọ nke na-amụba site na mkpụrụ, ogwe etiti na-adị mkpụmkpụ mgbe niile karịa ndị gbara ya gburugburu. Ọ bụrụ na ọ bụ ifuru hulatara isi, ogwe etiti na-adị ogologo karịa ndị gbara ya gburugburu. Ihe kpatara nke a bụ na ájá okooko — pollen — nke dị n’elu ndị gbara ya gburugburu ga-adaba n’elu nke etiti, ma ọ bụghị ya, agaghị enwe mmepụta okooko ọhụrụ.

TAM1897 D 52.11Ugbu a, n’ime okooko kwụ ọtọ nke na-amụ site na mkpụrụ, ogwe etiti a ga-adị mkpụmkpụ karịa ndị gbara ya gburugburu, ka uzuzu okooko nke ndị gbara ya gburugburu wee daa n’elu ya. Ọ bụrụ na ọ dị ogologo, ị hụrụ na uzuzu ahụ ga-ada n’okpuru, ọ gaghị erute ya, ya mere agaghị enwe mkpụrụ. Ọ bụrụ na ọ bụ okooko na-ada, na ogwe etiti a dị mkpụmkpụ karịa ndị ọzọ, uzuzu ahụ ga-ada n’akụkụ, ọzọkwa agaghị enwe mkpụrụ. Ya mere, n’ifuru kwụ ọtọ ọ bụla a na-emepụta site na mkpụrụ, ogwe etiti dị mkpụmkpụ karịa ndị gbara ya gburugburu. N’ifuru ọ bụla hulatara isi a na-emepụta site na mkpụrụ, nke etiti dị ogologo.

TAM1897 D 53.1Ifuru snowdrop na-emepụta onwe ya site na mkpụrụ. Ma ọ bụ ezie na ọ bụ ifuru kwụ ọtọ, ogwe etiti ya dị ogologo karịa ndị gbara ya gburugburu. Kedu ka nke a ga-esi mee? Aga m ekwupụta ya ọzọ ka ị ghọta ya nke ọma: Ifuru snowdrop bụ ifuru kwụ ọtọ n’ezie, ma na-amụba site na mkpụrụ. Ya mere, ogwe etiti ya kwesịrị ịdị mkpụmkpụ karịa ndị ọzọ. Ma ọ dị ogologo. Kedu ka ọ ga-esi amụba site na mkpụrụ? Onyenwe-anyị ahaziwo nke a. Ọ haziri ya ka ọ bụrụ na ọ bụ ifuru kwụ ọtọ, ọ ga-atụgharị ma daa ntakịrị. Ya mere, a na-eme ka ogwe etiti dị ogologo karịa ndị ọzọ, n’ihe a, ọ bụ ifuru kwụ ọtọ. Ọ na-eto ma na-anọ kwụ ọtọ ruo mgbe ọ mara ifuru, chara ma dị njikere ịmụba. Mgbe ahụ, ọ na-ehulata isi ya, ma mgbe uzuzu ifuru dara n’ebe kwesịrị ekwesị, obere ifuru ahụ na-ebili ọzọ ma na-anọ kwụ ọtọ.

TAM1897 D 53.2Ugbu a, nke ahụ mara mma n’onwe ya; mana ebe a ka ihe atụ nke iwu ndọda si abịa. Onye sayensị a gwara m na ihe na-eme ka ifuru daa isi ya bụ ndọda ụwa. Nke ahụ ziri ezi. Gịnị na-eme ka apụl daa? — Ibu. Ma ibu bụ naanị ndọda — sitere na okwu Latin gravus, nke pụtara ibu. Gịnị na-eme ka ifuru ahụ kwụ ọtọ daa isi ya? — Ibu ụwa. Ma gịnị mere ibu ụwa ejighị mee ka okooko ahụ hulata isi tupu oge ahụ? — Ah, mgbe Chineke kere okooko nta ahụ, o mere ka ụwa dịrị na nguzozi, ee, o mere ka mbara igwe niile dịrị na nguzozi, iji gboo mkpa ya. Mgbe Chineke kere snowdrop nta dị umeala n’obi ahụ, o mere ka mbara igwe niile dịrị na nguzozi, ma hazie ya maka mkpa okooko nta ahụ! Ma ọ bụrụ na Chineke chebara okooko nta ahụ echiche, ọ̀ gaghị echebara unu echiche karị, unu ndị okwukwe unu pere mpe?

TAM1897 D 53.3Ugbu a, onye sayensị a gwara m na ọ bụrụ na ụwa — na n’ezie mbara igwe — e kere ya ka ọ dị arọ karịa ka ọ dị ugbu a site n’otu paụnd ma ọ bụ otu aunsu, ọ ga-eme ka snowdrop daa isi tupu oge kwesịrị ekwesị; n’ihi na ọ bụrụ na ọ dị arọ karịa, ọ ga-enwe mmetụta karịrị na ya. Ma n’ọnọdụ ahụ, snowdrop mbụ ga-abụ nke ikpeazụ. Ma ka obere ifuru snowdrop ahụ wee dị ndụ ma mee ka mmadụ nwee obi ụtọ ruo ngwụcha ụwa, Chineke haziri mbara igwe kpọmkwem maka mkpa ifuru ahụ, ka mgbe oge ya zuru oke bịarutere, ibu ahụ zuru oke iji dọta ya. Mgbe ọ kwụ hulata isi ka ọ nwee ike ịmụba, ike ọzọ na-esite na mgbọrọgwụ abata, ogwe ifuru ahụ na-esikwu ike, ifuru ahụ na-emeri ike ndọda, ma na-anọgide kwụ ọtọ dịka mbụ.

TAM1897 D 53.4Onye jirila ọbụ aka ya tụọ mmiri dị nʼoke osimiri? Maọbụ onye jiri ntu-aka ya tụọ mbara eluigwe? Onye ka ọ bụ jirila nkata kute uzuzu? Maọbụ jiri ihe ọtụtụ tụọ ugwu ukwu? Onye kwa ji ihe ọtụtụ tụọ ugwu nta?

TAM1897 D 53.5Ònye guzobere nguzozi nke mbara igwe? — Chineke. Aịzaya kwuru ya ihe dị ka afọ puku abụọ na narị ise gara aga tupu Sir Isaac Newton chọpụta ya. Ò bụghị eziokwu sayensị mgbe Aịzaya dere ya? — Ee. Ò bụghị na e debere ya na ndekọ n’oge ndị ahụ niile? — Ee. Ọ̀ bụghị eziokwu sayensị kemgbe mgbe niile? — Ọ bụ. Ọ̀ bụ eziokwu sayensị karịrị mgbe Newton chọpụtara ya? — Mba; ndị sayensị mụtara ihe ha amaghị tupu, ma ọ nọ na Baịbụl kemgbe mgbe niile.

TAM1897 D 53.6Chee ihe ndị a echiche. Chineke chọrọ ka anyị mee ya. Ọ chọrọ ka gị na m hụ na nzọpụta ahụ, Okwu o nyere anyị, nke ọ na-akpọ anyị ka anyị jiri echiche anyị kacha mma tụlee, abụghị obere isiokwu dị n’akụkụ; kama ọ bụ ihe kacha ukwuu ụwa nwere ike ịmata. Ọ bụ ihe kacha ukwuu sayensị ụwa nwere ike ịmata. Ọ bụ sayensị kacha elu ụwa nwere ike ịmata.

TAM1897 D 53.7Ma anyị ekwesịghị ịmụ ya ka anyị dị sayensị. Anyị kwesịrị ịmụ ya ka e zọpụta anyị; ma ịbụ onye a zọpụtara bụ sayensị.