Iwu Kasị Elu Mbụ

TAM1897 D 279.2Okwu ozi e nyere na mgbede Tuzdee, Machị 2, 1897 E bipụtara ya na General Conference Daily Bulletin, Machị 5, 1897, Vol. 1, No. 16, peeji 279-285.

TAM1897 D 279.3Ị maara na Onyenwe-anyị kwuru maka oge a na maka ndị bi n’oge a, na “lee ha, ndị na-edebe iwu Chineke na okwukwe nke Jisọs” (ntụgharị okwu n’okwu nke KJV). Mụ na gị na-ekwupụta n’ụzọ ziri ezi na anyị bụ ndị ahụ, anyị na-ekwupụtakwa na anyị nọ n’ọnọdụ nke Onyenwe-anyị pụrụ ikwu banyere anyị nye ihe niile e kere eke, “Lee ha, ndị na-edebe iwu Chineke na okwukwe nke Jisọs” (ntụgharị okwu n’okwu nke KJV). Ma ọ gaghị abụ eziokwu naanị n’ihi na ọ na-ekwu ya, kama ọ ga-ekwu ya n’ihi na ọ bụ eziokwu.

TAM1897 D 279.4Okwu ahụ metụtara gị na m kpamkpam, anyị ndị nọ n’ụlọ a; Onyenwe anyị chọrọ ka ọ bụrụ eziokwu ugbu a ma nọgide bụrụ eziokwu mgbe niile, ka ọ wee nwee ike ikwupụta ya n’ụwa niile na mbara igwe niile mgbe niile: “Lee ha, ndị na-edebe iwu Chineke na okwukwe nke Jisọs” (ntụgharị okwu n’okwu nke KJV).

TAM1897 D 279.5Nke ahụ bụ ihe anyị ga-amụ. Anyị ga-amụ n’ime nkuzi ndị a, ka anyị mata ma anyị na-edebe iwu Chineke ma ọ bụ na anyị anaghị edebe ha; ka Onyenwe anyị wee nwee ike ikwu maka anyị, “Lee ha, ndị na-edebe iwu Chineke na okwukwe nke Jisọs” (ntụgharị okwu n’okwu nke KJV).

TAM1897 D 279.6N’ịgbaso iwu Chineke, n’eziokwu nke mbụ na-abịa, nke anyị ga-eso n’eziokwu. Nke a bụ okwu Ya: “Nke kachasị mkpa bụ nke a, ‘Nụrụ gị Izrel, Onyenwe anyị bụ Chineke anyị, Onyenwe anyị bụ otu. Were obi gị niile na mkpụrụobi gị niile na uche gị niile na ike gị niile hụ Onyenwe anyị bụ Chineke gị nʼanya.’”

TAM1897 D 279.7Ugbu a, Onyenwe anyị ọ̀ pụrụ ikwu banyere gị na m gbasara iwu ahụ, sị, “Lee ha, ndị na-edebe ya?”

TAM1897 D 279.8Onyenwe anyị ọ̀ nwere obi gị niile, nke mere na ị nweghị obi maka ihe ọ bụla ma e wezụga Ya na ihe niile nke Ya?

TAM1897 D 279.9Onyenwe anyị ọ̀ nwere mkpụrụobi gị niile n’ịhụnanya kwụsiri ike, ka e nweghị mmetụta ọ bụla nke ịdị adị gị nke abụghị nke ya?

TAM1897 D 279.10Ọ bụ Onyenwe anyị jidere uche gị niile, ya mere ọ nweghị echiche nke uche gị, ọ nweghịkwa ọrụ uche gị, ọ nweghịkwa akụkụ uche gị ọ bụla nke abụghị nke Ya, — etinyere n’ọrụ Ya? N’ihi na site n’uche ka anyị na-eje ozi Onyenwe anyị Chineke. Ọ bụghị site n’otu akụkụ ya, ọ bụghị site n’otu mpempe ya, kama site n’uche ahụ niile. Ya mere, ọ dịghị akụkụ uche gị ị ga-arara nye ma ọ bụ tụkwasị n’ihe ọ bụla na-abụghị nke Chineke.

TAM1897 D 279.11Ọ̀ bụ na ike gị niile bụ nke Ya, ka ị ghara inwe ike ọ bụla ị ga-etinye ebe ọ bụla ma e wezụga n’ihe nke Chineke na n’ọrụ Ya?

TAM1897 D 279.12Ọ bụrụ na ihe ndị a niile bụ eziokwu banyere gị, a na-ekwu n’eziokwu banyere gị, “Lee ha, ndị na-edebe iwu” (ntụgharị okwu n’okwu nke KJV).

TAM1897 D 279.13“Iwu ọzọ na-eso nke a nʼịdị mkpa bụ nke a, ‘Hụ onye agbataobi gị nʼanya dị ka i si hụ onwe gị nʼanya.’” Mgbe ịhụnanya Chineke dị n’obi anyị, dịka ọ dị n’iwu mbụ, ọ ga-adị mfe ịhụ agbata obi anyị n’anya dịka onwe anyị.

TAM1897 D 279.14Dị ka e gosipụtara na okwu Nwanne Kellogg n’ụbọchị ole na ole gara aga, gbasara nwata nwoke nta ahụ dị na Chicago onye gara n’aka nwoke ọ na-amaghị, wee sị ya, “Ị ma na ị bụ onye mmehie kacha ibu n’ụwa?” Mgbe nwoke ahụ jụrụ n’ịtụnanya otú nke ahụ ga-esi mee, na-ekwu na o gbutụbeghị mmadụ, o mebeghịkwa mpụ ọ bụla dị ukwuu, nwata nwoke ahụ sịrị ya, “Iwu kacha ibu bụ, Were obi gị niile na mkpụrụobi gị niile na uche gị niile na ike gị niile hụ Onyenwe anyị bụ Chineke gị nʼanya. Ị na-eme nke ahụ?” O zara, “Mba, anaghị m eme ya. Enweghị m ike ikwu na m na-eme ya n’eziokwu.” “Ọfọn,” ka nwata ahụ sịrị, “nke ahụ bụ iwu kacha ibu. Ị na-emebi iwu kacha ibu; ya mere ị bụ onye mmehie kacha ibu.” Nwoke ahụ kwetara, a duziri ya n’aka Chineke ma nweta nzọpụta zuru oke. Nke ahụ doro anya: ebe ọ bụ na nke a bụ iwu kacha ibu, onye na-emebi ya bụ onye mmehie kacha ibu. Ọ̀ bụ gị?

TAM1897 D 279.15Ị na m na-ekwupụta na anyị na-edebe iwu Chineke na okwukwe Jisọs. Ànyị na-emebi iwu mbụ n’ime iwu niile nke Chineke? Ọ bụrụ na anyị anaghị edebe iwu kacha ibu, nke mbụ n’ime iwu niile, anyị na-emebi ya. Ọ bụrụ na anyị na-emebi nke a, anyị anaghị edebe iwu; nke ahụ doro anya. Ị na m ga-ekpebi ugbu a, ma anyị ga-ekpebi ruo mgbe ebighị ebi, ma anyị ga-eje Onyenwe anyị ozi n’obi niile, na mkpụrụobi niile, na n’uche niile, na n’ike niile.

TAM1897 D 279.16E dere, “Alaeze Chineke nọ n’ime unu.” Alaeze nke nọ n’ime anyị bụ alaeze Chineke; ọ dị otú ahụ mgbe e kere mmadụ, ma onye iro weere ebe Chineke nọ; Onyenwe anyị wee mee ka mmadụ nwee nnwere onwe ọzọ ka ọ họrọ ma Chineke ga-enwe ebe ya n’alaeze ya, ma ọ bụ ma onye iro ga-enwe ebe Chineke nọ n’alaeze Chineke. Alaeze nke dị n’ime gị bụ nke Onyenwe anyị. Ọ dị n’aka gị ikpebi ma Onyenwe anyị ga-achị ebe ahụ, ma ọ bụ ma onye iro ga-achị ebe ahụ. Ma ọ bụrụ na ị naghị ahọrọ ka Onyenwe anyị chie ebe ahụ, ị na-ahọrọ ka onye iro chie ebe ahụ. Nke a niile dabere na nhọrọ mmadụ banyere onye ga-achị.

TAM1897 D 280.1Otu onye ga-achịrịrị. E kepụtaghị mmadụ ka ọ chịa onwe ya, n’enweghị Chineke. E kere ya ka ọ bụrụ onwe ya na Chineke, ọ gaghị enwe ike ịbụ onwe ya na-enweghị Chineke. E kere mmadụ ka ọ guzoro na Chineke. Alaeze Chineke dị n’ime ya. Chineke na-achị n’ime ya. Ma o malitere ịchọ ụzọ nke ya site n’iso Setan. Ma mmadụ nwere ike inwe ụzọ nke ya naanị site n’iso Chineke. Alaeze Chineke dị n’ime gị. Anyị ga-ahọrọ ka Chineke were ebe ya n’ime anyị, n’alaeze ya n’obi anyị. Ọ ga-ewe ebe ya ebe ahụ, ọ ga-achịkwa ebe ahụ mgbe ọ ga-enwe ebe ya n’alaeze ya.

TAM1897 D 280.2Ị ma na gbasara alaeze Chineke n’ụwa, ọ ga-adị site n’osimiri ruo n’osimiri, na site n’osimiri ruo n’ókè ụwa. Alaeze Chineke, alaeze a ga-abịa mgbe Onyenwe anyị bịarutere, ị ma na ọ ga-ekpuchi sentimita ọ bụla, mkpụrụ ala ọ bụla dị n’ụwa a. Ugbu a, alaeze Chineke nọ n’ime gị. N’alaeze ahụ dị n’ime gị, ebe Chineke na-achị — ọchịchị ya ọ̀ na-eru n’akụkụ ọ bụla, n’irighiri ala ọ bụla dị n’obi gị? Ọ̀ bụ́ otú ahụ? Nke ahụ bụ ajụjụ, ajụjụ ndị a dịkwa maka anyị n’ọtụtụ ụzọ.

TAM1897 D 280.3Ana m agụ naanị iwu ahụ, ma na-akpọ uche unu ka unu leba anya n’ihe iwu ahụ kwuru. Ma nke a bụ ka uche na obi nke mụ na gị wee na-emeghe mgbe niile ịtụle ajụjụ a: Ọ̀ bụ eziokwu maka anyị na, “Lee ha, ndị na-edebe iwu Chineke na okwukwe nke Jisọs” site n’obi niile, mkpụrụobi niile, uche niile, na ike niile?

TAM1897 D 280.4Ihe uche gị na-ezu ike na ya, ihe ọ na-amụ, ihe ọ na-arụ — Chineke ọ̀ nọ n’ihe ahụ? Ọ̀ bụ maka otuto Chineke? Nnyocha ị na-eme, ọmụmụ ị na-eso, echiche niile nke uche gị — ọ bụ iji ebumnuche ka e debanye onyonyo Chineke n’ebe ahụ? Ọ bụ iji chọta Chineke nke ukwuu n’uche? Ọ bụ iji mee ka ebube Ya bawanye? Ọ̀ bụ Ya bụ onye mbụ na ihe niile n’ime mbọ ọgụgụ isi gị? Ị hụrụ Ya n’anya, na-eje Ya ozi na uche gị niile?

TAM1897 D 280.5na ike gị niile. Ubi ị na-akọ, ị na-akọ ya maka Chineke? Mgbe ị na-akwagharị ngwa ịkpụcha osisi n’elu mbadamba osisi ka ọ dị larịị, ị na-eme nke ahụ maka Chineke, ka ihe ọ bụla ị na-enweta bụrụ nke Chineke, ọ bụghị nke gị n’onwe gị? Ọ̀ bụ na ike gị niile etinyere n’aka Chineke nke ukwuu, ka ị na-arụ ọrụ n’ọrụ Chineke ebe niile ị tinyere aka?

TAM1897 D 280.6Echiche a na-ahụkarị bụ na mmadụ ga-akwụsị ịrụ ọrụ aka ya, ma ọ bụ ihe ọ bụla ọ na-arụ n’ọrụ aka, tupu ọ bụrụ onye na-arụ ọrụ n’ọrụ ahụ. Ọtụtụ na-ekwu, “Achọrọ m ịpụ na ihe m nọ na ya. Ọ bụrụ na m nwere ike ịhụ ụzọ pụta. Ọ bụrụ na m nwere ike ịpụ n’ụlọ ọrụ a. Achọrọ m ịbụ onye na-arụ ọrụ n’ọrụ ahụ.” Ọ bụrụ na ị naghị arụ ọrụ Chineke ebe ị nọ, ị gaghị arụ ọrụ Chineke mgbe ị rutere ebe ịchọrọ ịnọ. Ọ bụrụ na ị naghị arụ ọrụ Chineke mgbe ị na-akọ ubi, ị gaghị arụ ọrụ Chineke ma ọ bụrụ na ị na-agbalị ikwusa ozi ọma n’elu ikpo okwu. Ọ bụrụ na ị bụ onye na-eme ígwè, na-arụ ọrụ n’elu ígwè a na-akpụkwasị ígwè ụbọchị ọ bụla — ọ bụrụ na ị naghị arụ ọrụ Chineke nke ọma, n’ịnụ ọkụ n’obi na n’obi gị dum, dịka m na-eme n’elu ikpo okwu, ị gaghịkwa abụ onye na-arụ ọrụ Chineke ma ọ bụrụ na ị na-ekesa akwụkwọ nta ozi ọma n’ebe ọ bụla.

TAM1897 D 280.7E nwere ihe atụ e guzobere n’ihu anyị nke ihe ụmụ mmadụ nwere ike ịbụ; na ihe onye ọ bụla kwere na Jisọs ga-abụ. Nwa Chineke bịara n’ụwa a iji gosi gị na m kpọmkwem ihe ọ pụtara ịgbaso iwu, na otu esi eme ya. Ọ rụrụ ọrụ n’ọrụ aka ihe dị ka ugboro isii ogologo oge karịa oge ọ kụziri okwu. Malite n’afọ iri na abụọ, mgbe ọ malitere ịrụ ọrụ na Josef n’ọrụ aka onye na-eme osisi, mgbe ọ nwere ike ime ọtụtụ ihe, — dịka nwa nwoke dị afọ iri na abụọ si enwe ike ime ọtụtụ ihe n’inyere onye na-eme osisi aka. Ya mere, malite n’afọ iri na abụọ, e mere ya baptizim ma malite ịkụzi mgbe ọ dị ihe dịka afọ iri atọ; nke ahụ bụ afọ iri na asatọ. N’afọ ndị ahụ, ọ na-arụ ọrụ osisi. Site n’afọ iri atọ ruo afọ iri atọ na atọ na ọkara, ọ nọ na ọrụ oziọma ọha, na-ekwusa. Ya mere, ị hụrụ na oge ọ rụrụ ọrụ osisi dị ihe dịka ugboro isii karịa oge ọ kụziri.

TAM1897 D 280.8Ugbu a, ọ̀ bụkwa Ọkpara Chineke n’otu ọ̀tụ̀tụ̀ ahụ n’ime afọ iri na asatọ ahụ ọ rụrụ ọrụ onye na-eme osisi, dịka ọ dị n’afọ atọ na ọkara mgbe ọ na-ekwupụta oziọma? — Ị maara na ọ bụ. Ọ̀ bụ Onye Nzọpụta m na Onye Nzọpụta gị mgbe ọ nọ ebe ahụ na-egbutu mbadamba osisi, na-eme oche ma na-etinye ụkwụ ya, — ọ̀ bụ Onye Nzọpụta m na Onye Nzọpụta gị n’otu aka ahụ mgbe ahụ, dịka mgbe ọ nọ n’obe? — Ị maara na ọ bụ. “N’ihi na a na-azọpụta anyị site na ndụ ya.”

TAM1897 D 281.1Echefula na ọ bụ na ngwụcha afọ iri na asatọ ndị a ka ọ bịarutere ka e mee ya baptizim, e mekwara ya baptizim, na mmalite ọrụ oziọma ya, na ngwụcha ọrụ osisi ya — ọ bụ mgbe ahụ ka Chineke kwuru, “Onye a bụ Ọkpara m, onye m hụrụ nʼanya. Ihe ya dị m ezi mma.” Ọ̀ bụghị ya, mgbe ahụ, onye rụrụ ọrụ n’ihe a n’afọ iri na asatọ ahụ, dịka ọ dị n’afọ atọ na ọkara ikpeazụ? — Ị maara na ọ bụ ya. Ya mere, ọ bụrụ na ị bụ onye na-arụ ọrụ osisi, ma kwupụta na ị kwere na Jisọs Kraịst, ị gaghị enwe ike ịbụ onye na-eso ụzọ ya? Ị gaghị abụ onye na-eso ụzọ ya ma bụrụkwa onye na-arụ ọrụ n’ihe a n’ebe ahụ, n’ezie dịka ọ bụrụ na ị nọ n’elu ikpo okwu? Anaghị m asị na ị ga-anọgide mgbe niile dị ka onye na-arụ ọrụ osisi. Ya onwe ya anọgideghị otú ahụ. Anaghị m asị na a ga-eme ka ị nọgide mgbe niile ịbụ onye na-eme ígwè ma ọ bụ onye ọrụ ugbo; ma ana m ekwu ma na-ekwusi ike na mgbe ị bụ onye na-arụ ọrụ osisi, mgbe ị bụ onye na-akpụ ígwè, mgbe ị bụ onye ọrụ ugbo, ị ga-abụ onye na-arụ ọrụ n’ihe a n’eziokwu dịka ị ga-adị mgbe niile, n’ebe ọ bụla ị nọ.

TAM1897 D 281.2Ya mere, Jisọs egosila onye ọ bụla n’ime anyị ihe ọ pụtara ịbụ Onye Kraịst, na otu ndụ anyị ga-adị, n’agbanyeghị ihe uche anyị, obi anyị, ma ọ bụ aka anyị na-arụ. Ọ hụrụ Chineke n’anya site n’obi ya niile, mkpụrụobi ya niile, uche ya niile, na ike ya niile, mgbe ọ bụ onye na-arụ ọrụ osisi. Mgbe ọ na-egbutu osisi, mgbe ọ na-eme tebụl, mgbe ọ na-eme ọnụ ụzọ ma na-edobe ha, ọ bụ maka otuto Chineke. Chineke bụ ihe niile nye ya. Mgbe otu nwoke bịara ya dịka onye na-arụ ọrụ osisi, na-ele ya anya naanị dịka onye na-arụ ọrụ osisi; ọ bụghị na-ele ya anya dịka Onye Nzọpụta ụwa, — mgbe otu nwoke bịara ya naanị dịka onye na-arụ ọrụ osisi, wee nọdụ ala na ya ma sị, “Achọrọ m ka e mee tebụl. Ị ga-eme ya maka m?” o wee zaa, “Ụdị tebụl dị ka gịnị ka ịchọrọ?” nwoke ahụ kọwara ya, Jisọs wee sị, “Ee, aga m eme ya maka gị;” mgbe Jisọs mere tebụl ahụ ma buru ya n’azụ ya gaa n’ụlọ nwoke ahụ, were ya banye n’ụlọ ya, debe ya ka nwoke ahụ jiri — n’ihe niile ahụ, Jisọs bụ nke Chineke kpamkpam. Chineke nọ na ihe niile o mere. N’ebe ọ bụla o jikọtara akụkụ tebụl ahụ, enweghị mgbawa ọ bụla, ọ dịghịkwa mgbawa ọ bụla o ji ntụ osisi kpuchie; o zoghị ihe ọ bụla; ọ bụ tebụl ziri ezi. Ọ bụ tebụl dị otú ahụ Chineke ga-anabata.

TAM1897 D 281.3Mgbe o mere nkwekọrịta iji wuo tebụl ahụ, o mere nkwekọrịta ziri ezi, nke Chineke nwere ike ile anya ma sị, “Nke ahụ bụ nkwekọrịta ziri ezi.” Ọ naghị arịọ nwoke ahụ ka ọ kwụọ ihe karịrị nke kwesịrị ekwesị maka ọrụ dị otú ahụ. Nwoke ahụ jụrụ ya, “Ị ga-eme tebụl dị otú a na otú a?” “Aga m eme ya.” “Ego ole ka ị ga-anara maka ya? — ego ole ka ọ ga-eri?” Ọ ga-agbakọ ya, wee sị nwoke ahụ, “Osisi ga-eri ego a, ọ ga-ewe oge dị otú a iji mee ya, na ọrụ m bara uru ego a. Ị naghị eche otú ahụ? Ị naghị eche na ọrụ m maka ogologo oge ọ ga-ewe ga-aba uru ego a?” Ma nwoke ahụ ga-asị, “Ee, m kwenyere. Echere m na ọ bara uru ihe niile ahụ. Nke ahụ bụ ezi omume. Nke ahụ bụ nkwekọrịta doro anya.” Mgbe ọ were tebụl ahụ buru ya n’azụ ya, were ya gaa ebe ahụ ma debe ya, nwoke ahụ kwụrụ ya ego nkwekọrịta ahụ kpọrọ, ma Chineke nwere ike ile anya n’elu azụmahịa ahụ dum ma sị, “Nke ahụ bụ ezi omume. Nke ahụ bụ ihe kacha elu onye ọ bụla nwere ike ime.”

TAM1897 D 281.4Ọ̀ bụ́ ụdị onye na-arụ ọrụ osisi dị otú ahụ ị bụ? Ị na-ekwupụta na ị bụ Onye Kraịst. Ọ̀ bụ́ ụdị onye ọrụ dị otú ahụ ị bụ, n’ihe ọ bụla ị na-eme?

TAM1897 D 281.5Ị hụrụ Chineke n’anya site n’obi gị niile, mkpụrụobi gị niile, n’uche gị niile, na n’ike gị niile? Ihe ọ bụla ị na-eme ma ọ bụ a kpọrọ gị ime; azụmahịa ọ bụla ị na-eme na onye agbata obi gị, ma ọ bụ onye mba ọzọ ma ọ bụ onye Kraịst; a na-eme ya n’ụzọ dị otú ahụ ka Chineke wee lee ya anya ma sị, “Nke a zuru oke maka alaeze Chineke;” n’ihi na obi gị niile, mkpụrụobi gị niile, uche gị niile, na ike gị niile dị na ya maka otuto Chineke.

TAM1897 D 281.6Anyị bụ ndị na-edebe iwu ndị ahụ, ma ọ bụ na ọ bụghị? Nke ahụ bụ ajụjụ. Ọ bụkwa oge ka anyị chọpụta nke a nke ọma nke mere na Onyenwe anyị ga-ekwupụta n’okwu ọ na-ekwu, “Lee ha, ndị na-edebe iwu Chineke” (ntụgharị okwu n’okwu nke KJV).

TAM1897 D 281.7Ugbu a, ị pụrụ ịhụ na iwu a kpuchiri ihe niile kpamkpam, na anyị enweghị ike imetụ otu echiche ọbụla n’ime ụwa echiche niile nke na-abaghị n’ime okwu a anyị malitere. Ya mere, anyị ga-ele ihe niile anyị na-eche, anyị ga-ele ihe niile a na-akpọ uche anyị ka ọ tụlee, n’ìhè Akwụkwọ Nsọ ahụ, nke bụ iwu mbụ n’ime iwu niile.

TAM1897 D 281.8Ihe niile a na-akpọ anyị ka anyị tinye aka na ya, anyị ga-ele ya anya n’ìhè iwu kacha ibu n’ime iwu niile. Ọ̀ bụ ihe m nwere ike ịbanye na ya n’egwu Chineke na obi m niile, mkpụrụobi m niile, uche m niile, na ike m niile? Ọ bụrụ na ọ bụghị, ọ̀ bụ ihe m ga-achọ imetụ aka na ya? — Mba. Ọ bụrụ na ọ bụ ihe m na-apụghị ịbanye na ya na obi m niile, uche m niile, mkpụrụobi m niile, na ike m niile, na Chineke, gịnị ka m ga-eme na ya? Ọ bụrụ na Chineke apụghị iso m, mgbe ahụ, ana m emebi iwu. Anaghị m etinye ihe niile n’aka Ya. Ike m niile abaghị uru ọ bụla ma ọ bụrụ na e jiri ya mee ihe Ọ na-apụghị ịbanye na ya, ma ọ bụ na Ọ na-apụghị imetụ ya aka ma ọ bụ kwado ya, ma ọ bụ na Ọ na-apụghị ịnakwere ya.

TAM1897 D 282.1Amaara m na nke a ziri ezi, ma ọ bụ Kraịstianiti. Ọ bụ Kraịstianiti, ma gị na m ekwesịghị ịdị afọ ojuju na otu n’ime iri na isii nke ihe ọ bụla na-erughị nke ahụ kpọmkwem. Anyị ekwesịghị ikwe ka onwe anyị nọrọ afọ ojuju ọbụna ruo otu ntabi anya, na ihe ọ bụla n’ụwa a, nke na-erughị na ihe niile anyị na-eme, anyị ga-eme ya na Chineke nọnyere anyị, ma banye na ya na obi niile, na mkpụrụobi niile, na uche niile, na ike niile. Ana m agwa unu na mgbe anyị rutere na nke ahụ, anyị niile, ọ bụrụ na ndị niile nọ n’ụlọ a ga-enye onwe ha n’aka Ya ugbu a, ma jide ike n’ebe ahụ, anyị enweghị ike iche echiche ike Chineke ga-egosipụta n’ụwa.

TAM1897 D 282.2Ihe siri ike kacha ibu kemgbe mbido bụ na mmadụ achọghị ịnye Chineke ebe kwesịrị ya n’obi ha. Chineke kere mmadụ otú ahụ, ma ọ tụgharịrị uche ya n’ihe ndị ọzọ niile, ọ chụpụrụ Chineke kpamkpam. Chineke wepụrụ ya n’ọchịchịrị ahụ, hapụrụ ya ka ọ họrọ, kpọọ ya ka ọ họrọ ma ọ ga-ahụrụ Chineke n’anya site n’obi niile, mkpụrụobi niile, uche niile, na ike niile. E hapụrụ ya ka ọ họrọ ịhapụ ka Chineke nwee ebe ya ọzọ; ma ọtụtụ họọrọ na Onyenwe anyị ekwesịghị inwe ebe ya, nke mere iju mmiri kpochapụrụ ha n’elu ụwa.

TAM1897 D 282.3Mgbe ahụ, Onyenwe anyị mere ka ụmụ mmadụ malite ọzọ. Naanị ihe ọ rịọrọ n’aka onye ọ bụla bụ ka ọ hụ Onyenwe anyị Chineke n’anya site n’obi ya niile, na mkpụrụobi ya niile, na uche ya niile, na ike ya niile, ma hụkwa onye agbata obi ya n’anya dịka onwe ya. Nke ahụ bụ ihe niile o jụrụ ndị asatọ banye n’ụgbọ mmiri ahụ na ndị pụọ na ya. Ọ bụrụ na mmadụ mbụ hụrụ Chineke n’anya na obi ya niile, mkpụrụobi ya niile, uche ya niile, na ike ya niile, mmehie ọ bụla agaghị abanye.

TAM1897 D 282.4Mgbe ọ mechara mmehie, Onyenwe anyị wee tọhapụ ya n’ịbụ ohu ahụ, ọ bụrụ na Adam na ụmụ ya niile hụrụ Chineke n’anya site n’obi ha niile, mkpụrụobi ha niile, ike ha niile, uche ha niile, na ume ha niile, gịnị ka ọnọdụ ụwa ga-adị? — Ha ga-anọgide na-eme ihe Chineke nyere iwu, na okwukwe Jisọs, na ezi omume ga-ekpuchi ụwa dịka mmiri si kpuchie oke osimiri. Ọ̀ gaghị ekwe omume ka ihe ahụ meezuo n’ime mmadụ nọ n’okpuru agbụ nke ọbụbụ ọnụ, n’okpuru agbụ nke anụ ahụ mmehie? Ò nwere ike ịbụ na Chineke nwere ike ịzọpụta onye mmehie pụọ n’ike mmehie dị n’ahụ́, ka o wee hụrụ Chineke n’anya site n’obi niile, mkpụrụobi niile, ike niile, uche niile, na ume niile? — Ee. Mmehie agaraghị enwe ike ịkọcha ụwa dị ka ọ dị ugbu a, ọbụna ma ndị mmadụ nọ n’okpuru ohu nke anụ ahụ́ mmehie, ma ọ bụrụ na ha kwere na Chineke, ma debe iwu Chineke, na okwukwe Jisọs. Nke ahụ bụ eziokwu, n’ihi na nke ahụ bụ okwukwe Kraịst. Ya mere, ị na-ahụ na ihe niile Onyenwe anyị chọrọ n’ime anyị, ihe niile ọ chọrọ n’ime mmadụ kemgbe Adam mehiere, bụ na ọ ga-edebe iwu Chineke na okwukwe Jisọs. Iwu mbụ n’ime ha niile bụ, Were obi gị niile na mkpụrụobi gị niile na uche gị niile na ike gị niile hụ Onyenwe anyị bụ Chineke gị nʼanya.

TAM1897 D 282.5Na Rom 1:21, ọ na-ekwu na na mbido “ha maara Chineke.” Lelee nke a: mmadụ na mmalite ọrụ ndụ ya maara Chineke. Adam maara Chineke kemgbe mbido, ma o jideghị ihe ọmụma a. Mgbe Adam mebiri iwu ma maliteghachi ndụ, ọ maara Chineke. Mgbe ụmụ mmadụ malitereghachi ndụ mgbe oke mmiri gasịrị, ha maara Chineke kemgbe mbido; ya mere, ụmụ mmadụ apụwo n’ụzọ Chineke mgbe niile. Ụwa jupụtara na mmehie otú ahụ n’oge gara aga, ọ ka jupụtara n’ime mmehie ugbu a, ọ ga-adịkwa jupụtara n’ime mmehie n’ọdịnihu, n’ihi na ọ matara Chineke ma jụọ Ya, ọ bụghị n’ihi na ọ maghị Ya. Ya mere, ụwa adịghị n’ime ọjọọ n’ihi ọchịchịrị; kama ụwa nọ n’ime ọchịchịrị n’ihi ọjọọ.

TAM1897 D 282.6Ụwa malitere na ìhè; ọchịchịrị ahụ bịara n’ihi nhọrọ mmadụ; “ha maara Chineke, ma ha anaghị asọpụrụ ya, ha anakwaghị enye ya ekele dịka Chineke. Echiche uche ha bụ ihe efu, nzuzu ha mere ka obi ha gbaa ọchịchịrị. Mgbe ha na-eche na ha bụ ndị maara ihe, ha amataghị na ha bụ ndị nzuzu. Kama ife Chineke na-adịghị anwụ anwụ ofufe, ha weere otuto ha kwesiri inye ya nye ihe ndị ahụ ha jiri aka ha kpụọ. Ihe ndị a yiri mmadụ na-anwụ anwụ, na nnụnụ, na ụmụ anụmanụ, na ihe na-akpụ akpụ nʼala.”

TAM1897 D 282.7Lee nke a; ihe mbụ? — Ha maara Chineke; ma ha enyeghị ya otuto dịka Chineke; ha enyeghị ya ọnọdụ kwesịrị ya n’ime ha. Ha enyeghị Chineke otuto, — ha egosighị ya ụmụ mmadụ, ha emeghị ka ọ pụta ìhè n’ụwa; n’ihi na Jisọs kwuru, “Enyewo m gị otuto n’ụwa,” ọ bụkwa Chineke gosipụtara n’anụ ahụ. Ndị a bụ ndị maara Chineke, ha achọghị ka Chineke pụta ìhè n’anụ ahụ. Ha enyeghị ekele. Mgbe ahụ, ha ghọrọ ndị efu n’echiche ha; mgbe ahụ, obi nzuzu ha gbara ọchịchịrị; mgbe ahụ, n’ọchịchịrị ha, ha kwupụtara onwe ha dị ka ndị amamihe. Amamihe ahụ bụ nzuzu, mgbe ahụ ha mere ihe oyiyi.

TAM1897 D 282.8Ya mere, ị na-ahụ na ihe oyiyi a na-etinye n’ihu anya mmadụ, n’ikpere arụsị, bụ naanị ngosipụta mpụga nke ikpere arụsị, ihe nnọchianya mpụga ya. Ikpere arụsị ahụ adịlarịrị n’obi, ma ọ na-arụ ọrụ n’ọkwa dị iche iche iji pụta. Chee ya echiche. Ebee ka ikpere arụsị na-amalite? — N’obi. Ebee n’usoro a ka ikpere arụsị na-amalite? — Mgbe ha matara Chineke, ha enyeghị ya otuto dịka Chineke; kpọmkwem n’ebe ahụ ka ha niile na-amalite. Ya mere, ebee ka e nwere ebe etiti n’etiti ịmara Chineke na ikpere arụsị?

TAM1897 D 283.1Chee ya echiche nke ọma ugbu a. Ha maara Chineke, ma, “Nke a bụkwa ndụ ebighị ebi ahụ. Ka ha mata na naanị gị bụ Chineke nʼezie.” Ịmara Chineke bụ ndụ ebighi ebi; nke ahụ kwadoro. Ha maara Chineke; ha nwere ndụ ebighi ebi n’ịmara Chineke. E dere nke ahụ. Ma ha banyere n’ikpere arụsị. Nzọụkwụ ole ka ha si n’ịmara Chineke gaa ruo n’ikpere arụsị? — Naanị otu. Ya mere, nzọụkwụ ole ka mmadụ kwesịrị isi n’ịhụ Chineke n’anya n’obi niile, n’ike niile, n’uche niile, na n’ume niile gaa ruo n’ikpere arụsị? — Naanị otu. Ya mere, ọ bụrụ na ahụghị m Chineke n’anya n’obi m niile, na mkpụrụobi m niile, na uche m niile, na ike m niile, gịnị ka m bụ? — Onye na-efe chi ọzọ.

TAM1897 D 283.2O nwere ike ịbụ na enweghị m ihe oyiyi a pịrị apị n’ihu m. Ndị a enweghịkwa ya na mbido. Ma ha nwere ihe oyiyi n’uche, echiche, nke e mepụtara n’uche, ma mgbe ha kụrụ ihe oyiyi ha, ọ bụ naanị ihe ngosipụta ga-anọ n’ihu anya, nke ihe ha nwere n’uche. Nwoke mbụ kụrụ ihe oyiyi nwere echiche banyere ya n’uche ya tupu ọ kụọ ya. Onye mbụ mere ihe oyiyi nwere echiche na ọ ga-abụ chi ya, na echiche ahụ dị n’obi ya tupu ọ mepụta ihe oyiyi ahụ site n’osisi ma ọ bụ nkume. Ya mere, ihe oyiyi nkume ahụ o guzobere n’ihu anya ya bụ naanị ụdị mpụga o mepụtara iji gosipụta n’ụdị ahụ chi o nwere n’obi ya. Ya mere, ọ nweghị chi tupu o mepụta ihe oyiyi ahụ? — Ee. Ebee ka ọ nọ? — N’obi ya.

TAM1897 D 283.3Ha ghọrọ ndị efu n’echiche ha. Echiche onye? — Ha onwe ha. Lee nwoke a na-eche ihe n’echiche; ọ na-emepụta ihe oyiyi nke ihe ọ na-eche, ma tinye ya n’ihu ya n’èzí ya. Ịtụ uche bụ naanị ime onyonyo n’uche. Ihe oyiyi ahụ e ji nkume mee abụghị ihe ọzọ ma e wezụga ụdị a pụrụ imetụ aka nke ịtụ uche dị n’obi. Ebee ka e kere onyonyo ahụ nke mbụ? — N’uche ya; n’ịtụ uche ya, n’echiche ya. Ma ònye nọ ebe ahụ mgbe ọ kewapụrụ na Chineke? — Ọ dịghị onye ọzọ ma e wezụga Setan na onwe ya. Yabụ, ebee ka echiche ya si bịa? — Site n’onwe ya na Setan naanị.

TAM1897 D 283.4Ya mere, ị na-ahụ nke ọma na ikpere arụsị dị n’obi; echiche ahụ, onyonyo ahụ, dịla ebe ahụ tupu onyonyo ahụ pụta n’èzí. Ọ bụ ezie na chi ya bụ anyanwụ, ọnwa, ma ọ bụ kpakpando, echiche a, echiche ya, onyonyo ya, dịla ebe ahụ tupu o tinye ya n’ụdị n’èzí n’anyanwụ, ọnwa, na kpakpando.

TAM1897 D 283.5Ihe niile na-apụta n’ikpere arụsị bụ naanị ngosipụta nke ihe dị n’obi. Ma Chineke ga-adị n’obi, n’obi niile, na mkpụrụobi niile, n’uche niile, na n’ike niile, ma ọ bụghị ya, ikpere arụsị dị ebe ahụ. Enweghị ebe etiti.

TAM1897 D 283.6N’eziokwu, mgbe oke mmiri gasịrị, mgbe mmadụ hapụrụ Chineke eziokwu nke mbụ ma pụọ gaa nwee chi nke ha — ha kwere ka chi ndị a were ọnọdụ Chineke n’ebe ha nọ, nke na-egosi na mgbe ha matara Chineke, ha nabatara Ya dịka Onye ọchịchị ha naanị. Mgbe m hụrụ Chineke n’anya n’obi m niile, na mkpụrụobi m niile, n’uche m niile, na n’ike m niile, ònye ga-abụ Chineke m naanị? — Chineke. Ònye ga-abụ naanị onye ọchịchị m? — Chineke. Ònye naanị ya ga-enwe ikike n’elu m? — Chineke. Ò nwere ike iji ikike ziri ezi? — Ee. Ò nwere ike idobe mmadụ n’ụzọ ziri ezi? — Ee. Mgbe mmadụ hụrụ Chineke n’anya site n’obi ya niile, mkpụrụobi ya niile, uche ya niile, na ike ya niile, ọ naghị achọ iwu ma ọ bụ ikike ọzọ ọ bụla iji debe ya n’ụzọ ziri ezi n’ụwa. Ònye bụ Onye-achị ya? — Chineke. Chineke nwere ike ịchị mgbe anyị hụrụ Ya n’anya karịrị ihe niile? — Ee. Ma, mgbe mmadụ hapụrụ Chineke, wee banye n’ikpere arụsị, ò nwere ike ịchị onwe ya? — Mba.

TAM1897 D 283.7Ugbu a, mgbe oke mmiri gasịrị, mgbe ha ka maara Chineke, ha nabatara Ya dịka Eze na Onye Nchịkwa ha naanị. Ha enweghị onye ọchịchị ọzọ. Mgbe ha hapụrụ Chineke nke mbụ, ma tinye chi ndị ọzọ n’ọkwa Ya — ana m ekwu na mbido, mgbe ha hapụrụ Chineke, ma tinye chi ndị ọzọ n’ọkwa Chineke — ha kwere ka chi ndị ahụ jide ọkwa ndị ọchịchị. Ha kwupụtara na chi ndị a bụ ndị ọchịchị ha. Ha enweghị eze; ndị mmadụ ekwupụtabeghị na ha ga-eguzobe onwe ha dịka ndị ọchịchị. Ndị mmadụ na-ekwupụta na chi ndị ahụ bụ ndị eze; ndị nọ n’ọkwa ọchịchị bụ naanị ndị nnọchiteanya chi, ebe chi bụ eze n’eziokwu.

TAM1897 D 283.8Ihe àmà nke a ị ga-ahụ na “Empires of the Bible,” peeji nke 50. Nke a bụ ndekọ mbụ e chọtara na ala Babilọn, ebe ụmụ mmadụ malitere, na ebe mgbagwoju anya nke asụsụ mere — ebe ụmụ mmadụ chefuru Chineke. Ana m agụ:—

TAM1897 D 284.1Nye Ninridu, Eze ya, maka nchebe Idadu, Onye-nọchiteanya Ridu, onye-ọrụ, ọṅụ Ninridu.

TAM1897 D 284.2N’ebe a, onye ọchịchị, Idadu, n’ide ihe odide nye chi ya, kwetara na ọ bụ naanị onye nnọchi anya chi ya. Ọ naghị ekwu na ọ bụ eze. Ya mere, ị na-ahụ na chi ahụ bụ eze nwoke a. A na-ewere chi ahụ dịka eze ndị mmadụ, ma nwoke a nọ n’ọkwa ọchịchị bụ naanị onye nnọchi anya chi ya, ma ọ bụ onye na-anọchite anya ya n’ọchịchị.

TAM1897 D 284.3Nke a na-egosi na ihe ọmụma ha banyere Chineke dịka Onye nwere ikike ịchị ka dị ọhụrụ nke ukwuu, nke mere na ọ dịghị onye nwere obi ike ịtọ onwe ya dịka eze. Ị hụrụ nke ahụ? Chee ya echiche nke ọma. Mgbe Chineke bụ naanị Onye Isi, n’ezie ọ bụkwa eze ha naanị; ma mgbe ha tụrụ ya azụ ma were chi ndị ọzọ, ihe ọmụma ha banyere Chineke eziokwu dị ọhụrụ nke ukwuu, mmekọrịta ha na ya dịkwa ọhụrụ n’uche ha, nke mere na mgbe ha tinyere chi ndị ọzọ n’ọkwa Chineke ma guzobe chi ụgha ndị ahụ dịka eze ha — ọ dịghị onye nwere ikike n’etiti mmadụ nwere obi ike iji aha eze; kama ọ họọrọ ka a mara ya dịka onye nnọchi anya chi ga-abụ eze n’eziokwu. Ana m ekwughachi ya. Ihe ọmụma banyere ezi Chineke dịka naanị Eze ka dị ọhụrụ n’uche ndị a, nke mere na ọ dịghị onye nwere obi ike iji aha eze. Ncheta ha banyere Chineke dịka Eze na Onye Nchịkwa naanị ya ka dịkwa doro anya nke ukwuu, nke mere na ọ dị ka mbọ iwepụ Chineke n’oche eze ma ọ bụrụ na onye ọ bụla were aha eze.

TAM1897 D 284.4Aga m agụkwa ihe edere ọzọ si n’ala ahụ, n’oge ahụ:—

TAM1897 D 284.8Lee nwoke a wuru ụlọ iji kwanyere chi ya ugwu. Nwoke a na-ekwu na ọ bụ onye nnọchi anya chi a, bụ eze. Nwoke a Gudea anaghị ekwupụta na ọ bụ eze. Ọ nwere ikike, ma ọ naghị ekwupụta na ọ bụ eze. Ònye bụ eze? — Chi ya. Nke a na-egosi gị ọzọ na ihe ọmụma banyere Chineke eziokwu dịka Eze naanị ya bụ ihe ọhụrụ n’uche ha; ha ahapụbeghị Chineke na echiche na Chineke bụ naanị Eze na Onye-achị kpamkpam nke ruru na ha ga-ekwe ịhapụ echiche nke ọchịchị eze nke Chineke ma kwe ka mmadụ were aha eze.

TAM1897 D 284.9A. F. Ballenger. — Onye nọ n’ọkwa ọchịchị ahụ, ya mere, kwupụtara na ọ bụ onye nnọchi anya chi ya, ọ bụghị eze?

TAM1897 D 284.10Ee. Enweghị eze mgbe ahụ. Anyị anaghị ekwu maka mmadụ dị ka eze. Enweghị eze n’etiti mmadụ mgbe ahụ. E nwere ndị nọ n’ọkwa ọchịchị. Onye nwoke na-achị ndị ọzọ. Ọ nwere ikike, ma ọ kpọghị onwe ya eze. A naghị akpọ ya eze, ọ gaghịkwa ekwe ka onwe ya were aha eze. Gịnị mere? — N’ihi na ọ ka erughị anya site n’echiche Chineke eziokwu dịka Eze n’ezie naanị ya, ka o wee nwee obi ike jọgburu onwe ya zuru oke iji tụfuo echiche ọ bụla gbasara chi ọ bụla dịka eze, ma guzobe onwe ya dịka eze.

TAM1897 D 284.11Ndị a bụ ndekọ ndị kacha ochie e chọtara n’ala ahụ. Ị nwere ike ịhụ na ha nọ n’ime ndị kacha mbụ. Ha bụ ndekọ sitere n’oge tupu mmadụ were aha eze ọ bụla, na mgbe ha nwere echiche banyere Chineke eziokwu dịka Eze.

TAM1897 D 284.12Ma lee ndekọ nke dị ntakịrị mbụ karịa nke ahụ, nke na-ekwu maka mgbagwoju okwu asụsụ n’ụlọ elu Babel. Na peeji nke anọ nke “Empires of the Bible” ị ga-ahụ akụkọ Baịbụl gbasara mgbagwoju okwu asụsụ. Nke a bụ akụkọ ndị mgbagwoju anya nke asụsụ mere n’etiti ha dere. Na Baịbụl, ị nwere ndekọ Onyenwe anyị banyere ya. Na edemede a dị na brik ndị e liri n’ime mkpọmkpọ Babilọn ma mesịa chọta, ị nwere akụkọ ha banyere ya. Ị nwere ike tinye ya n’akụkụ akụkọ dị na Baịbụl, na isi nke iri na otu nke Jenesis, ị ga-ahụ na ihe abụọ ahụ kwekọrọ kpamkpam. Nke a bụ ihe ha kwuru banyere ya:—

TAM1897 D 284.14Nke a bụ otu n’ime akụkọ ndị kacha ochie dị. Ndị ọzọ a dị nso ya. Ma ndị ọzọ a na-egosi na e nwere oge mgbe e nweghị eze n’etiti mmadụ; na onye nọ n’ọkwa ọchịchị agaghị ewere aha eze; na chi ya bụ eze ya; na echiche na ezi Chineke bụ eze ka dị ọhụrụ n’uche ya nke na ọ nweghị obi ike ikwu na ya onwe ya bụ eze. N’oge ahụ, n’ihi echiche o nwere banyere ezi Chineke, ime otú ahụ ka bụ ịnara onwe ya ikike karịrị ókè.

TAM1897 D 285.1Nke ahụ bụ tupu Nimrọd. Nimrọd bụ nwoke mbụ nwere obi ike iji aha eze n’ihu echiche na Chineke bụ eze. Ya mere, ana m agụ na peeji iri ise nke “Empires of the Bible:”

TAM1897 D 285.2Nimrọd bụ nwoke obi ike a. Aha ọ na-ebu pụtara nnupụisi, nlelị sitere na mpako, ma dịka Gesenius si kwuo, ọ pụtara onye nnupụisi na-adịghị asọpụrụ Chineke ma ọlị. Ma “ọ malitere ịbụ onye nwere nnukwu ike n’ụwa.” Ma ọ bụ, dịka nsụgharị ọzọ si kwuo, ọ “bụrụ onye mbụ nwere nnukwu ike n’ụwa.”

TAM1897 D 285.3Nimrọd bụ nwoke mbụ kpọrọ onwe ya eze; onye mbụ ji ikike eze ma kpọọ onwe ya eze n’ihu ọha. Aha ya pụtara kpọmkwem ihe ahụ pụtara n’etiti ndị o mere onwe ya eze ha.

TAM1897 D 285.4Ugbu a, ọ bụghị okwu m, kama okwu onye ọkachamara n’isiokwu a, na-ekwu nke a:—

TAM1897 D 285.5Mgbe e guzobere alaeze Nimrọd, ụwa niile oge ochie batara n’ọkwa akụkọ ihe mere eme ọhụrụ. Omenala ọwụwa anyanwụ nke na-eme ka dike ahụ bụrụ nwoke mbụ yi okpu eze, na-egosi eziokwu dị mkpa karịa ịnata ngwa ọhụụ nke uwe, ma ọ bụ ọbụna imeri mpaghara. Ọchịchị ya webatara ụwa usoro ọhụụ nke mmekọrịta n’etiti onye ọchịchị na ndị a na-achị. Ikike ndị ọchịchị gara aga dabere na mmetụta ezinụlọ, na ịdị elu onye isi bụ ihe nlereanya nke njikwa nne na nna. Nimrọd, n’aka nke ọzọ, bụ eze nke ókèala na nke ndị mmadụ naanị n’ihi na ha bụ ndị bi na ya, n’agbanyeghị njikọ onwe onye. Ruo mgbe ahụ, e nwere agbụrụ — ezinụlọ toro ibu — Ọha mmadụ; ugbu a e nwere mba, obodo ndọrọndọrọ ọchịchị — Steeti. Akụkọ ndọrọndọrọ ọchịchị na nke mmekọrịta mmadụ n’ụwa ga-adị iche site n’oge a, ọ bụrụ na ha adịghị agbapụ iche. — Empires of the Bible, peeji nke 51.

TAM1897 D 285.6Gịnị, ya mere, bụ mmalite nke Steeti?