Куткарылуу илими. – № 2

TAM1897 D 59.21897-жылдын 14-февралында, жекшемби күнү кечинде айтылган уааз 1897-жылдын 17-февралындагы Жалпы Конференциянын Күнүмдүк Бюллетендеринин 1-том, №4, 59–64-беттеринде жана 18-февралындагы 1-том, №5, 65–66-беттеринде басылып чыккан.

TAM1897 D 59.3Бүгүнкү изилдөөнү баштаардан мурун дагы бир-эки түшүндүрмө: Шексиз, көптөр өткөн кечте айтылган нерселердин баары текшерүүдөн өтө алабы деп ойлонуп жатышкандыр. Ал өтөт. Мен ойлонуп туруп сүйлөдүм. Чындыгында, мен баарын деталдуу карап чыккан жокмун, бирок мен айткандарымды басылып чыккандан кийин окусаңыз, анын чын экенин көрөсүз. Мен байчечекейдин жерге тең салмактуу экенин, жердин да байчечекейге тең салмактуу экенин айттым. Эми эгерде бир нече тонна салмактагы метеорит жерге түшсө, тартылуу күчү мурдагыдан күчтүү болбойбу? Ал гүлдүн жерге болгон тең салмактуулугун бузбайбы? — Жок; анткени бул гүл менен тең салмактуулук жер менен гана эмес, бүт аалам менен да сакталат. Сиз эсиңиздеби, тартылуу мыйзамын изилдегенде илимий билдирүү мындай: «Ааламдагы ар бир материя бөлүкчөсү ар бир башка бөлүкчөсүнө тартылат», демек жер гана эмес, бүт аалам гүлдөрдүн муктаждыгына жараша тең салмакталат; ошондуктан метеориттин кулашы ааламдын тартылуу күчүн арттырбайт.

TAM1897 D 59.4Башында бир нече түшүндүрмө: эгерде мен мурунку сабакта «Ыйык Китептеги илим» же «Илим жана Ыйык Китеп» темасында сүйлөсөм, тартылуу күчү деген эмне жана ал эмне эмес экенин илимий түшүнүккө ылайык толук талкуулар элем. Бирок мен ошол тууралуу сүйлөбөй турганмын; өткөн түнү мен болгону тартылуу мыйзамынын табылганы жана анын мыйзам катары теориясы тууралуу фактты гана билдиргим келген. Ньютондун доорунан бери бул мыйзамдын теориясында көз караштар өзгөрдү; бирок бул мыйзамга эч кандай таасир этпейт.

TAM1897 D 60.1Чынында эле тартылуу мыйзам эмес, жөн гана Кудайдын күчү. Чыныгы “табият мыйзамдары” деген деле жок. Табият мыйзамдары — бул Кудайдын адаттары гана. Гравитация мыйзамы деген — бул Кудайдын адаты; Кудайдын күчүнүн көрүнүшү. Бирок мен анын чыныгы мазмунун талкуулап жаткан жокмун, ошондуктан бул терминди кеңири кабыл алынган мааниде колдонуп, аны гана ааламдын тең салмактуулугун сактап турган нерсе катары белгиледим.

TAM1897 D 60.2Бүгүн кечинде илимдин дагы бир аныктамасын окуйм. Бул да дүйнөнүн алдыңкы таанымал илимпоздорунун биринен алынган: «Илим — бул биздин кайсы гана темага болбосун эң так билим». «Илим» сөзү сөзмө-сөз «билим» дегенди билдирет. Өткөн кечте берген аныктамабыз туура. Ал ой жүгүртүүнүн жемиши. Ошондой эле аны темага байланыштуу бизде бар эң так билим катары аныктоого болот.

TAM1897 D 60.3Эми мурунку сабактан эки пунктка кайрылалы. Илим аныктаганга чейин он жети жүз жыл бою жылдыздардын жаркырашындагы айырмачылык боюнча эң так билим кайда табылган эле? — Ыйык Китепте. Анда ошол теманын чыныгы илими кайда болгон? — Ыйык Китепте. — Аны илим таба электе, 2500 жыл мурун, ааламдын тең салмактуулугу тууралуу эң так билим кайдан табылган? — Ыйык Китептен. Анда ошол илим боюнча дүйнөдөгү эң илимий китеп кайсы болгон? — Ыйык Китеп. Эсиңерде болсун, мен илим менен Ыйык Китеп жөнүндө сүйлөп жаткан жокмун. Мен куткарылуу илими жөнүндө сүйлөп жатам. Башка илимдерге да шилтеме жасалса да, алар бул башкы илим менен ажырагыс байланышта гана каралат. Бул эки сааттык изилдөө учурунда чогулта турган бардык далилдер аркылуу сиз менен мен куткарылуу илим экенин, ал ааламдагы эң жогорку илим экенин, ал биздин изилдөөгө эң татыктуу экенин жана ага бүт жан-дилибизди арнап изилдегенде илимий иш-аракет кылып жатканыбызды билебиз.

TAM1897 D 60.4Эми Ыйык Китеп куткарылуу илиминен башка эч бир илимге арналган трактат эмес. Ал ушул темага арналган так трактат. Ыйык Китеп башка илимдерге да кайрылат; бирок анда башка эч бир илим боюнча трактат жок. Башка илимдерге да кайрылуулар бар, мисалы, 1 Коринттиктерге жана Ишаяга жазылгандарда байкалгандай; эмнеге алар ушул жерлерде мисал катары келтирилген — илимий бир ойду көрсөтүү үчүнбү? — Жок; тескерисинче, куткарылуу илимин биздин түшүнүгүбүзгө жакшыраак түшүндүрүү үчүн колдонулат. Эмне үчүн ошол астрономиялык чындык 1 Коринфяндарга 15:41ге киргизилген? «Бир жылдыз башка жылдыздан даңкы боюнча айырмаланат» деп айтуунун максаты эмнеде? Андан ары мындай деп айтылат: «Өлгөндөрдүн тирилүүсү да ошондой болот. Ал уятка калтырылып себилип, даңк менен тирилет. Ал алсыздык менен себилип, күч менен тирилет». Бир жылдыз экинчисинен даңкы боюнча айырмалангандай, өлгөндөрдүн тирилүүсү да ошондой. Ошентип, илимий далилди тартуунун максаты — куткарылуу илиминдеги бир ойду түшүндүрүү, куткарылуу илиминдеги чындыкты жакшыраак көрүүгө жардам берүү.

TAM1897 D 60.5Эмнеге Ишая өз сөзүнө тартылуу мыйзамы тууралуу ошол фактыны кошкон? Бөлүмдү бир аз тереңирээк карап көрөлү, анда көрөбүз. Мен ошол аятты, андан кийин ал улантып жаткан ойдун аягындагы дагы бир аятты окуп берем. «Ким сууларды алаканында өлчөгөн?» “Анда мени кимге теңеп жатасыңар, же мен кимге барабармын?” дейт Ыйык. “Көзүңөрдү жогору көтөрүп, бул нерселерди ким жаратканын карагыла: ал алардын баарын санына жараша чыгарып, аларды аттары менен чакырат; күчү улуу болгондуктан, бирөө да калбайт.” Ишая 40:25, 26.

TAM1897 D 60.6Бирөө да анын көзүнөн жашынып калбайт, алар талаада өскөн ар бир кичинекей гүлдүн муктаждыгына жараша тең салмакталат. Бирок эмнеге ал биздин көңүлүбүздү муну менен буруп, ушул жерде сөзүнө кошту? — илимий фактты айтуу үчүн эмес; тескерисинче, бардык адамдардын көңүлүн куткарылуу илимине буруу үчүн. Ал муну менен эмнени айткысы келет? Биз булардын баарын ойлонуп, мунун баарын ким жаратканын карашыбыз керек. Андан ары окуйм: «Эмне үчүн сен, Жакып, мындай дейсиң жана сен, Ысрайыл, мындай сүйлөйсүң: “Менин жолум Теңирден жашырылган, менин ишим Кудайымдын назарынан сыртта калган”?» (Ишая 40:27).

TAM1897 D 60.7Кудай биздин бутубуздун астында өскөн гүлгө ушунчалык кам көрсө, ал жашырылган да, унутулган да эмес; анда сен кантип Теңирден жашырылып калганыңды, сенин тагдырың унутулганын жана ал сага кам көрбөй калганын айта аласың? Ошентип, ар бир учурда илимий чындык толугу менен куткарылуу илимин сага жана мага түшүндүрүү үчүн колдонулат.

TAM1897 D 61.1Дагы бир ой: бул жазуучулар муну түшүнүп алышканда, ал аян аркылуу болгон. Албетте, алар бул нерселерди бул дүйнөдө болгон илимий изилдөөлөрдөн алышкан эмес. Теңир өзүнүн башкы илимин, куткарылуу илимин ачып көрсөтүп жатты; жана аны түшүндүрүү үчүн башка илимдерди колдонгон. Анда бардык илимдердин ичинен Теңир үчүн эң маанилүүсү кайсы? — Албетте, куткарылуу. Теңир башка илимдерди бул илимди гана түшүндүрүү үчүн колдонгондо, ал бул илимди башка илимдерден маанилүү деп эсептээрин толук ачык кылган.

TAM1897 D 61.2Бирок бул баары эмес. Ыйык Китепте аталган бир адам дүйнөнүн бардык табигый илимдерин — жалпы илимди — терең билген. Мен сиздерге азыркы дүйнөдө абдан баалуу болуп калган илимдерди терең билген адам болгонун көрсөткүм келет. Жана мен сиздерге ушулардын баарын эске алып ал киши эмне деп айтканын көрсөткүм келет. Мына Ыйык Китептен үзүндү:—

TAM1897 D 61.3Кудай Сүлөманга өтө чоң акыл-эстүүлүк жана түшүнүк, деңиз жээгиндеги кумдай кең жүрөк берди. Сүлөмандын акылмандыгы чыгыш өлкөлөрүнүн баардык уулдарынын жана Мисирдин бүт акылмандыгынан да артык болду. Анткени ал бардык адамдардан, Эзралык Этан, Хеман, Калкол жана Махолдун уулу Дардадан да акылдуу болчу; анын даңкы айланадагы бардык элдерге тараган. Ал үч миң макал-лакап айтты; анын ырлары миң беш болду. Ал Ливандагы кедрден дубалдан чыккан иссопко чейинки дарактар жөнүндө сөз кылды; ошондой эле жаныбарлар, канаттуулар, жерде сойлоп жүргөндөр жана балыктар жөнүндө да айтты. 1 Падышалар 4:29-33.

TAM1897 D 61.4Ал Ливандагы кедр дарагынан дубалдан чыккан иссопко чейинки дарактар жөнүндө айтты. Бул илимде кандай аталат? — Ботаника. Ал ботаниканы дүйнөдөгү башка бардык адамдардан да жакшы түшүнгөн.

TAM1897 D 61.5Ал ошондой эле жаныбарлар жөнүндө да сүйлөгөн. Эгер бүгүн ошол жерге илимий термин киргизсек, ал кандай болмок? — Зоология. Сүлөман зоологияны бүгүнкү дүйнөдө жашаган ар бир адамдан да жакшы түшүнгөн. Ал бул илимдерди үйрөткөн; анткени Ыйык Китепте ал ушул нерселердин баары жөнүндө сүйлөгөнү айтылат.

TAM1897 D 61.6«Жана канаттуулар жөнүндө». Бул илим эмне деп аталат? — Орнитология. Ошондо Сүлөман ботаника, зоология, орнитология илимдерин үйрөткөн.

TAM1897 D 61.7Андан кийин эмне? — «Сойлоп жүргөн жаныбарлар жөнүндө». Бул кандай илим? — Энтомология.

TAM1897 D 61.8«Балыктар жөнүндө да». Бул кандай илим? — Ихтиология.

TAM1897 D 61.9Бул Ыйык Китептен үзүндүнү окугандар адатта Сүлөманды универсал илимпоз деп эсептешпейт. Бирок эгерде Сүлөман ботаника, зоология, орнитология, энтомология жана ихтиология жөнүндө сөз кылган дешсе, алар «Сүлөман кандай керемет адам эле!» дешмек. Бирок анда да ал азыркыдай эле керемет болмок; анткени ал чындап эле баарын айткан.

TAM1897 D 61.10Мен муну окуп жатам, сиздер Сүлөман илим жөнүндө гана эмес, бул илимдердин баары боюнча башка бир да адам алардын бирөөсү боюнча да билбегендей терең билимге ээ болгонун көрүңүздөр.

TAM1897 D 61.11Бирок ал бул илимдердин баарын мынчалык терең түшүнүп, алардын баарын үйрөткөндөн кийин да, мындай дейт: «Бардык иштин жыйынтыгын угалы»; айтылган нерсенин баарынын жыйынтыгы мындай: «Кудайдан корк жана анын буйруктарын сакта, анткени бул адамдын бүт милдети: анткени Кудай ар бир ишти, ар бир жашыруун нерсени, жакшы болобу же жаман болобу, сотто карайт».

TAM1897 D 61.12Анын баамында, башка бардык илимдерди кошкондо эмнеси артыкчылыктуу болчу? — Кудайдын куткаруусу.

TAM1897 D 61.13Периштелер бардык илимдерди түшүнүшөт, бирок алар куткарылууну башка бардык илимдерди кошуп эсептегенде да артык көрүшөт. Пайгамбарлар да аны артык көрүшкөн; жана башка илимдерди куткарылууну жакшыраак түшүнүү үчүн каражат катары колдонушкан. Ал эми бул жерде башка илимдерди түшүнгөн бир адам бар, ал куткарылуу илиминин баарынан жогору экенин айтат. Эми мен сиздерге Кудайдын өзү да ушул нерселердин баарынан өзүнчө ажырап туруп, аны дал ушундай эсептээрин көрсөткүм келет.

TAM1897 D 61.14Карагыла: Биз азыр эле Сүлөман ушул илимдердин баарын үйрөткөнүн окудук. Ал үйрөткөн нерселердин канчасын биз изилдөө үчүн жазып алдык? — Бир да жок. Кудай бизге Сүлөмандын ботаника илими боюнча бир да жазма же отчет алып келген жок. Ал бизге Сүлөмандын зоология же ушул илимдердин башка бирөөсү боюнча бир да сабак калтырган эмес. Бирок ал бизге Сүлөмандан да, калгандарынан да куткарылуу илими боюнча сабактарды кайра-кайра алып келди. Андан кийин периштелерди, пайгамбарларды жана Сүлөманды болгону периштенин, пайгамбардын жана универсал илимпоздун пикирин гана берип жаткандай эсептесек, Кудайдын өзү кандай пикирде? — Ал куткарылуу сиз менен мен үчүн баалуураак жана биздин изилдөөгө татыктуу экенин, ал өзү берген ушул башка илимдердин баарынан артык экенин айтат.

TAM1897 D 61.15Сүлөман түшүнгөн жана үйрөткөн бул илим Хаксли, Дарвин жана бул доордун башка илимпоздорунун илими сыяктуу эмес эле. Табигый акыл менен адам табигый илимдерге терең кирип, көптөгөн ачылыштарды жасай алат. Алар ар дайым туура болбосо да, кээ бир чындыктарды таба алышат. Бирок Сүлөмандын жолу башкача эле. Кудай Сүлөманга акылмандык берди, ошондуктан ал булардын баарын Кудайдын жарыгы менен көрдү. Ал булардын баарын Кудайдын акылмандыгы менен айтты. Ошентип, Сүлөман үйрөткөн илим — Кудайдын илими эле. Ал үйрөткөн ботаника — чыныгы, кудайлык ботаника эле. Ал үйрөткөн зоология — кудайлык зоология эле. Бул нерселердин баарында Кудайдын көз карашы, Кудайдын чындыгы, Кудайдын илими бар эле. Бул жалган илим эмес эле.

TAM1897 D 62.1Ооба, эгер ал Кудайдын илими болуп, өзү кудайлык болсо, эмнеге Теңир бизге мунун баарын берген жок? Эмнеге ал дүйнөгө Сүлөмандын ботаника боюнча трактатын жана ушул башка бардык темалар боюнча эмгектерин берген жок? — Мунун өзүнчө себеби бар; анткени дүйнөгө эң биринчи кезекте мунун баары керек эмес.

TAM1897 D 62.2Адамда ошол нерселердин баары болушу мүмкүн, ал баарын түшүнүшү мүмкүн, Сүлөман сыяктуу. Бирок эгерде ал биринчи кезекте куткарылуу илимин албаса, ага бул кандай пайда алып келмек? Сүлөман баарына ээ болчу; бирок ал жүрөгүн Кудайдан, куткарылуу илиминен жана аны бүт жүрөгү менен изилдөөдөн буруп салганда, башка илимдер боюнча билими ага кандай пайдасын тийгизди? Ал күнөөгө баруудан аны канчалык деңгээлде токтото алды? Анын ичиндеги табигый өзүнөн, ичиндеги шайтандык жана бузуктуктан аны канчалык күч менен сактай алды?

TAM1897 D 62.3Сен билесиңби, ал жүрөгүн Кудайдын илиминен, куткарылуу илиминен буруп алганда, калган бардык илимдерге ээ болгонуна карабай, ал таптакыр жаман, таптакыр зулум болуп, идолдукка сыйынууга жана ар кандай ыпылас иштерге толук чөмүлүп кеткен, таптакыр эч нерсенин АБВин билбегендей эле болгон.

TAM1897 D 62.4Ошентип, биз Теңир адамга илимдин баарын сактап калбаганынын себебин көрө алабыз. Эгерде алар баарын билишсе, Сүлөман сыяктуу, жана Сүлөман үйрөткөндөй үйрөтсө, жүрөгү Кудайга баш ийбесе, жаны куткарылбаса, илим аларга кандай пайда алып келет эле? Ал адам жүрөгүндөгү ар кандай жамандыкка жана бузуктукка бөгөт коё алмак эмес.

TAM1897 D 62.5Бул илимдер бүгүнкү дүйнөгө эң биринчи кезекте кереги жок. Жүрөк тазаланышы керек, жан куткарылышы керек, мүнөз толугу менен кайра курулушу, акыл Кудайдын өз образына жана даңкына айланышы керек, ошондо жашоо анын адилеттүүлүгүн чагылдырып, бүт дүйнөгө жалгыз Кудайды таанууну ачык көрсөтөт. Бардык илимдер бере ала турган нерселерге ээ болсок да, куткарылуу болбосо анын эч пайдасы жок; анткени көп өтпөй алардын баарынан ажырап калабыз. Бул тууралуу бүгүн биздин бардык окууларыбызда, окууларыбызда жана изилдөөлөрүбүздө ойлонууга татыктуу.

TAM1897 D 62.6Дагы бир нерсе бар: Кудай сенден да, менден да, бардык адамдардан да, ал катышкан ар бир темада туура ой жүгүртүүнү каалайт. Бүгүнкү күндө илимдин ушул бардык темалары боюнча ойлонгон адамдар бар, бирок алар туура ой жүгүртүшпөйт. Алар ушунчалык алдыга жылышат, Кудайга эч кандай орун калтырышпайт. Кудайсыз адам, Кудайдын ой-ниетинин жетекчилиги жок адам бул башка темаларда туура ой жүгүртө албайт. Бирок акыл аны жараткандын образына жаңыланганга чейин туура эмес. Акыл өзгөрүп, жаңырышы керек. Бизге толугу менен башка акыл керек. Ар бир ой Христоско баш ийүүгө, баш ийүүгө алып келиниши керек.

TAM1897 D 62.7Бул — куткаруунун иши. Ал жан дүйнөдө Кудайдын образын калыбына келтирүү; акыл-эстин тирүү Кудайдын адилеттүүлүгүнүн, ой-пикиринин чагылышына, нурун чачкан айнегине айландыруу. Бул иш бүтүп, Кудайдын иши бул дүйнөдө — Кудайдын таанымын башка бардык элдерге жайылтуу — аяктаганда, ошондо Теңир бизге бүт ааламды жана түбөлүктү ачат. Андан кийин ушул башка бардык предметтер биздин изилдөөбүзгө ачык болот, жана Теңир бизге мындай дей алат: «Кайсы жакка баргың келсе бар, сага ишенем. Кең аалам сага ачык. Сага эч нерсе тыюу салынган жок. Баары сенин өзүңдүкү. Ал сага таандык. Каалаган жериңе бар. Кайсы жакта болгуң келсе бол, каалаган ишиңди кыл; сага ишенем. Каалаган теманы ойлон, аны каалагандай терең изилде, баарын туура жасайсың».

TAM1897 D 62.8Азыр мен адамдар башка илимдердин баарын толугу менен четке кагып, башка дүйнөгө чейин эске албашы керек деп жаткан жокмун. Мен жөн гана куткарылуу илими баарынын изилдөөсүндө алдыңкы орунда турушу керек деп айтып жатам. Бизге бул нерселерге канчалык көңүл бурууну жана аларды кандайча пайдаланууну Теңир өзү үлгү көрсөткөн жок беле? Бул башка окуу китептерди окуунун жана изилдөөнүн максаты эмнеде? — Бул бизге ушул билимге ээ болбогонубузга караганда куткарылуу илиминин нерселерин жакшыраак түшүнүүгө жана үйрөтүүгө жардам берет. Ыйык Китепте алар ушундай максатта колдонулат. Ал бизди ушул башка илимдер менен байланышкан Инжилди жарыялоого жиберет жана үлгүсү аркылуу аны кантип колдонуу керектигин көрсөтөт. Муну менен Теңир бизге куткарылуу илиминин бүткүл ааламдагы башка илимдердин баарынан алдыда болушу керектигин көрсөтөт.

TAM1897 D 62.9Ал бул дүйнөдө башка илимдердин баарынан алдыда болушу керек, жана биз башка дүйнөгө өткөндө да ал алдыда болот. Түбөлүк бизге ачык болуп, каалаган жерибизге барып, каалаган теманы ойлонуп отурган учурда, ошол кезде куткарылуудан жүз бурабызбы жана «Мен бул темада окуумду бүтүрдүм» деп айтабызбы? — Жок. Биз «Христостун крести куткарылгандардын илими жана ыры болуп, түгөнгүс түбөлүк доорлор бою уланат» деп жазылганын билебиз. Андан кийин, бул жерде курсту бүтүп, диплом алгандан кийин, улуу бүтүрүү майрамы келип, биз түбөлүк окууга киришкенде, ошол кезде биз бул дүйнөдө жүргөндөн да бул эң улуу илимди тереңирээк түшүнө алабыз.

TAM1897 D 63.1Биз мурунку сабакта «илим» жана «илимий» сөздөрүн куткарылууга колдонуу — бул сөздөрдү туура эмес колдонуу эмес экенин айтканбыз. Куткарылуу — илим, ал илимий. Кудайдын Рухунун акыл-эске таасири, акыл-эсти жана бүт өмүрдү күнөөдөн адилеттикке чейин Иса Машаяктын образына айландыруу — бул илимий нерсе. Ошондуктан аны изилдеп жатканда, ар дайым ар бир теманын эң башкысы жана баары ушул болсун деп коюп жатканыбызда, биз эч кандай илимий эмес иш кылбай жатканыбызды эсиңизден чыгарбаңыз. Өзүн илимпоз сезгендер болсо, бардык илимдердин эң башкысы болгон ушул нерсени четке какканы үчүн илимий эмес болуп калышат.

TAM1897 D 63.2Дагы бир нерсе далилденди; жана ал дүйнөдө билим алуунун үлгүсү болуп саналган үч элде далилденди. Ыйык Китептеги эл, яхуди эли, Ыйык Китептеги Кудайдын эли тууралуу жазма, Кудайга кызмат кылууну көздөгөндөрдүн баары үчүн үлгү жана изилдөө булагы экени ачык айтылат. Греция менен Рим, алардын философиясы, адабияты жана мыйзамдары менен, Ыйык Китепти ээрчээрин айткан көптөргө жана башка бардык адамдарга үлгү болуп саналат.

TAM1897 D 63.3Эми биз Кудайдын элинин арасында бардык чөйрөдө насаатчы, ошондой эле акын жана илимпоз болгон адам бар экенин көрдүк. Анын ырлары миң беш, насаат сөздөрү үч миң болгон. Мына, сиз мыкты акыл ээсин көрүп жатасыз; бирок ушундай түшүнүккө, ушундай акылмандыкка ээ болгон адам өмүрүндө куткаруу илими болбосо, адамда же адам үчүн мындай билимдин баары толугу менен пайдасыз экенин далилдеди, анткени ал бардык нерсени көзөмөлдөп, адилеттүүлүктү сактоого жөндөмдүү эмес.

TAM1897 D 63.4Бир аз мурун мен сиздердин көңүлүңүздөрдү Кудай бизге ошол илимий үйрөтүүлөрдүн бирин да алып келбегенине бурдум. Азыр болсо мен сиздердин көңүлүңүздөрдү Кудайдан жүз өнгөн адамдын өмүрү тууралуу жазманы бизге алып келгенине бурам. Ал бизге бул бардык билимдерге карабастан, куткаруу илимин унутканда ошол адамдын чоң катачылыгы тууралуу жазманы алып келди. Эмне үчүн Кудай ал адам берген илимий-окутуулардын баарын жазып берүүдөн көрө, ал адам Кудайдан жүз өнгөнүндөн кийинки өмүрүн толук каттап коюуну сиз менен мен үчүн маанилүүрөөк деп тапты? Адамдардын көз карашында кайсысы адамзат үчүн баалуураак? Сүлөмандын жасаган чоң катачылыгы тууралуу жазма, адамзат үчүн, анын айткан илимий үйрөтүүлөрүнүн баарын бүгүнкү күндө китепке жазып калтыргандан да баалуу; анткени ошол катачылыкта дүйнө жүзүнө Кудайдын куткаруусу жөнүндө билимсиз бардык нерселер боюнча билимдин толугу менен маанисиз жана эч нерсеге тете эместиги далилденди.

TAM1897 D 63.5Башка бир чоң мисал гректерде көрүнөт. Табигый акыл эч качан грек акылы жеткенден жогорураак, тереңирээк жана кемчиликсизирээк ой жүгүртүүгө жете албайт. Муну менен Кудайсыз адамдык ой жүгүртүүнүн кемчиликсиздиги чагылдырылган.

TAM1897 D 63.6Бирок бул аларга эмнени берди? Мына суроо. Алардын адабияты аларга эмнени берди? Алардын философиясы аларга эмнени берди? Алардын искусствосу аларга эмнени берди? Алардын дини аларга эмнени берди? Философия, философия — акыл-эстин сүйүүсү. Ал акыл-эс эмне эле? — Ал толук акмактык эле. Кудай ошондой дейт. Алардын дини эмне эле? — Ал болгону мифология эле. Алардын искусствосу эмне эле? — Кудай айтат, ал идолго сыйынуу эле. Жазманы эстейсиңерби?

TAM1897 D 63.7Кудайдын Сөзү Пабыл ошол мүсүндөрдүн арасында басып жүрүп, алардын өнөрүнө суктанып калганын айтпайт. Жок, анда мындай деп айтылат: «Шаардын бүтүндөй идолго сыйынууга берилип кеткенин көргөндө анын руху кыймылдады». Анда эмне эле? — идолго сыйынуу.

TAM1897 D 63.8Бирок бүгүнкү күндө да эркектер, аялдар жана балдар болгону идолдукка гана тиешелүү калдыктарды алып, ага сыйынып, аны искусство деп атап, көчүрүшөт. Алардын ойлору ошол нерсеге батып, ошол тууралуу китептерди даярдап, өлкөнүн мектептеринде окутуп, изилдешет. Бирок мунун баарынан эмне чыгат? Гректерде өзүндө эмне болду? Анын аларга эмне кылганын сиз билесиз. Муну кайра айтуунун кереги жок — адабият, искусство, укук, философия, ушул нерселердин баары. Рим өз философиясын өзү чыгарганга караганда Грециядан көбүрөөк көчүргөн, бирок адабияты бар. Ал бул нерселерди римдиктер үчүн эмнеге алып келди? — Кээ бир нерселерди ал башкалар үчүн жасагандай эле жасады, бирок мүмкүн болсо, аларды башкалардан да жаманыраак кылды. Менин байкоом боюнча бүт Грецияда гректер аялды урматтагандыктан, анын мүсүнүн каалаган жерде толук кийимчен кылып жасашчу. Албетте, эркек мүсүнү дайыма жалаңач; бирок Италияга келгенде бул урмат-сый жок болуп калат, жана баары толугу менен кийимсиз. Көпчүлүк учурларда кийим толугу менен жок; жана, айтмакчы, бүгүнкү күндө Римге барып, ал жакта искусствону изилдегендер сыйлаган өнөрдүн кемчиликсиздиги — бул кийимсиз аял фигуралары гана, жана ал жасалганда өнөр эмес; бирок ал өнөрдүн кемчиликсиздигине жеткендей болуп, ар жерде көчүрүлөт, анын кемчиликтери да ар дайым көчүрүлөт.

TAM1897 D 64.1Мен бир суроо бергим келет. Силердин ичиңерден тизеден ылдый адамдын бутун экисин көргөндөр барбы? Мен бул жерде турганда денеме түшкөн салмак сол бутумда турат. Ал менин бүт дене салмагымды тең салмактайт. Оң бутумдун манжалары полго тийип турат. Оң бутумдун булчуңдары сол бутумдукуна так дал келеби? — Жок. Бирок ошол — кереметтүү өнөр чыгармасы. Так ошол айырма бар. Эки бут так бирдей, биз алардын ортосунда чачтын калыңдыгындай деле айырма таба албайбыз. Ошентип, бул таптакыр өнөр эмес экенин көрөбүз. Бул тууралуу көп нерсе айтууга болот, бирок мен бүгүн кечинде искусство боюнча лекция окубайм. Мен куткарылуунун баасы эмнеде экенин жана куткарылуусуз бардык нерсенин пайдасы эмнеде экенин айтып жатам. Ансыз Римге эмне пайда тийди? — Анын күнөөлөрү аны батырып жиберди. Ансыз Грецияга эмне пайда тийди? — Анын күнөөлөрү аны батырып жиберди.

TAM1897 D 65.1Ошондо, адамдын жүрөгү Кудайдан алыстаганда, акыл-эстин эң жогорку аракеттери илимдин, искусствонун жана адабияттын бардык тармактарында кандайдыр бир жакшылыкка жетүүдө, адамдарды күнөөдөн сактоодо жана жакшылыкка жетектөөдө толук кудуретсиз экени дүйнөнүн алдында үч жолу далилденгенде, эгер бул үч дүйнөлүк сабак адамдарды үйрөтпөсө, Теңир дүйнө үчүн эмне кыла алат? Бул үч олуттуу эскертүүгө карабай адамдар ошол жол менен жүрүшсө, Ал адамдар үчүн эмне кыла алат? Кудай бул үч мисалды илимдин, искусствонун жана адабияттын бардык тармактарындагы акыл-эстин эң жогорку аракети адамдарга эч кандай жакшылык кыла албай турганын, аларды күнөөдөн сактай албай турганын, кандай гана жакшылыкка болбосун жетелеп бара албай турганын көрсөтүү үчүн жазып калтырган, эгерде адамдар Кудайдын куткаруусун жана ал адамдардын жүрөгүнө берген куткарылуу илимин унутуп калса.

TAM1897 D 65.2Ошондуктан мен сурайм: биз грек жана римдиктердин акылсыздыгын кайталайлыбы? Алардын идолдорго сыйынуусуна суктанып, аны искусство деп эсептейлиби? Алардын дини толугу менен ашынган жамандык болгондо, ага кызыгып калабызбы? Муну мифология деп айтуу жетишсиз; бул ашынган жамандык.

TAM1897 D 65.3Бирок кимдир бирөө: «Алардын адабияты баалуу эмес беле?» — дейт. Келгиле, Кудай анын баасын кантип баалаганын көрөлү. Ал грек тили аркылуу дүйнө жүзүнө куткарылуу илимин тааныштырып жатканда, Теңирдин алдында бүт грек адабияты, ошондой эле рим адабияты да турган. Бирок ал бүтүндөй адабияттан куткарылуу илими боюнча бул трактатка киргизүүгө татыктуу болгон үч гана кыска сүйлөмдү тапкан. Мен сиздерге аларды берем. Алардын бири «Иш-аракеттер» китебинин он жетинчи бөлүмүндө. Ал Аратус деген грек жазуучусунан алынган, жана мындай: мен жыйырма сегизинчи аяттан окуйм. Пабыл сүйлөп жатат жана мындай дейт:—

TAM1897 D 65.4«Айрым акындарыңар да: “Биз да анын тукумубуз” дешкен». Бир грек жазуучусу адам Кудайдын тукуму экенин айткан. Теңир бул сөздү алып, «Бул чын» деген.

TAM1897 D 65.5Тагы бирөө Биринчи Коринфяликтерге каттын он бешинчи бөлүмүндө, отуз үчүнчү аятта. Аяттын биринчи бөлүгү: «Алданбагыла». Бул — Теңирдин сөздөрү. Аяттын калган бөлүгү Менандр аттуу грек жазуучусунан алынган: «Жаман сүйлөшүүлөр жакшы адеп-ахлакты бузат».

TAM1897 D 65.6Калганы Титус каттын биринчи бөлүмүнүн он экинчи аятында орун алып, Эпименидге таандык: «Криттиктер дайыма калпчы, жаман жырткычтар, жалкоо курсактар».

TAM1897 D 65.7Бул үч үзүндү грек адабиятынын бүтүндөй чөйрөсүнөн Теңир таба алган жалгыз үзүндүлөр болуп саналат, аларды ал колдоп, макулдук берген.

TAM1897 D 65.8Албетте, мен бул нерселер адамга пайда алып келе турган жалгыз булак деп жатпайм. Гректик тилде баалуу тарыхый фактылар бар. Бирок Кудай бүт адамзатка эң баалуу нерселерди үйрөтөт; ал тууралыктын жана чындыктын принциптерин үйрөтөт, дүйнөгө жөн гана фактылардын жыйнагын сунуштап тим болбойт. Жана грек адабиятынын бүтүндөй талаасынан адамды жетектөөчү принциптер катары чындык же адилеттүүлүк кызыкчылыгында колдонсо боло турган жалгыз ушул үч гана билдирүү табылган: «Биз да анын тукумубуз»; «Жаман байланыштар жакшы адеп-ахлакты бузат»; жана «Криттиктер дайыма калпчылар». Андан көптү ким таба алат, ал ага адилеттүүлүк, чындык, тазалык жана бүтүндүк жолунда кандайдыр бир пайдасын тийгизе алат?

TAM1897 D 66.1Азыр унутпаңыз. Грециялыктар менен римдиктер төмөндөгөн, кемсинген, жыртык-жыртык кийинип жүргөн, билимсиз бутпарастар болгон эмес; алар аристократиялуу, маданияттуу жана эң жогорку билимдүү эле. Алар билген жана үйрөткөн нерселер бүгүнкү мугалимдердин умтулган чокусу болгондо, башкача боло алмак эмес. Юлий Цезарь — сыпайылыкта, этикетте, эстетикада жана жалпы эле маданиятта эң мыкты жетишкен адамдардын бири болгон. Бирок анын мүнөзү кандай эле? Аны эң этият сүрөттөө, толук же адилеттүү болсун, басып чыгарууга жарабайт.

TAM1897 D 66.2Теңир Өзүнүн куткаруусу жок илимдин, ар кандай билимдин канчалык толук бекер экенин көрсөткөндө, мен дагы бир жолу айтам: эгер Ал дүйнөгө көрсөткөн бул нерселер адамдарды туура жол эмес экенин үйрөтпөсө, анда Ал адамдар үчүн эмне кыла алат? Эгер адамдар бул нерселерден туура жолду тандап, Кудайдын илимин башкы деп, анын билгендери эң мыкты экенин кабыл албаса, анда мурда өткөндөрдүн башына түшкөн жамандыктан кантип кутулабыз деп үмүт кыла алат?

TAM1897 D 66.3Кудайдын куткаруусунун илими — адамдар билиши керек болгон эң биринчи нерсе; ал бизди жетектеп, багыттап, тең салмактап, бардык жерде, бардык нерседе жана бардык жаман нерселерге каршы кармап турат. Ал мунун баарын жасайт. Бул — бактылуу чындык. Мен кечээ кечинде окугам жана кайрадан окуйм:—

TAM1897 D 66.4Мен, бардык ыйыктардын эң кичинесинен да кичине болсом да, ушул ырайымга ээ болдум: башка улуттардын арасында Христостун түшүнүксүз байлыгын жарыялоо үчүн; жана баардык адамдарга бул сырдын бирдиги эмне экенин көрсөтүү үчүн, ал сыр дүйнөнүн башынан бери баардык нерсени Иса Машаяк аркылуу жараткан Кудайда жашырылып келген. Эфестиктерге 3:8, 9.

TAM1897 D 66.5Кудайдын бул сыры эмнеде? — «Даңктын үмүтү болгон сиздердеги Христос». Христос — Кудайдын күчү жана акылмандыгы, Жакшы Кабар, куткарууга багытталган Кудайдын күчү — ушул Кудайдын сыры; ушул куткаруу илими. Бул илимий чындык, анын айланасында башка бардык илимдер топтолот. Ар бир адам өзүндөгү жамандыкка каршы туруу үчүн куткарууга багытталган Кудайдын ушул күчүнө ээ болушу керек. Ар бир адамда төрөлгөн жамандык аны жок болууга жетелейт, эгерде ал Иса Машаякка болгон ишеним аркылуу келген Кудайдын куткаруучу күчүн кармап албаса, илимдин, адабияттын, искусствонун, диндин жана дүйнөнүн сунуш кыла турган бардык нерсесинин же качандыр бир кезде сунуштай алган нерсесинин жардамына карабастан.

TAM1897 D 66.6Жүрөктөгү ошол күч болбосо, Кудай үйрөткөн илим да — адабиятты, искусствону, динди жана бутпарастар үйрөткөн нерселердин баарын айтпай эле коёюн — адамды күнөө кылуудан кармай албайт. Ал болбосо, адамдагы ар бир жамандыктын издери ушул башка нерселерге карабай эле өзүн көрсөтөт. Ошондуктан ал — куткарууга багытталган Кудайдын күчү: ал адамды ар бир жамандыктан сактайт.

TAM1897 D 66.7Кудайдын сыры — сиздердеги Христос, даңктын үмүтү; Христос — Кудайдын күчү жана Кудайдын акылмандыгы; Христос жана айкаш жыгачка кадалган Христос; жалгыз ошол, баарында баары болгон ошол, баарынан үстөм, баарында, аркылуу баарынан, азыр да, түбөлүккө чейин — бул куткарылуу илими, бардык илимдердин башкысы; ал бардык илимдерди жетектеп, баарынан мурда туруп, баарын изилдөөдө жол көрсөтөт. Бардыгы түбөлүккө ушундай болсун.

TAM1897 D 66.8Андан соң Теңир Өз Руху аркылуу бизди өзүнө ушундайча тартып алсын; жүрөк ошол күчкө, ошол сырдын шериктештигине, Кудайдын Рухуна ушундайча ачылсын, ал жерге Иса Машаякты, анын ырайымын жана асылдыгын отургузсун. Жана биз жүрөгүбүздү ар дайым ага гана, башка эч кимге эмес, гүл күн нуруна ачылгандай ачык кармап турганда, анын адилеттүүлүгүн, күчүн, куткаруусун, ырайымын, чындыгын, кубанычын, шаттыгын, тынчтыгын — о, жана түбөлүк өмүрүн толук алган болобуз!