Kobima na Babilone mpe na Ezipito
TAM1897 Q1 45.8Liteya epesamaki na mpokwa ya mokolo ya yambo, 15 Marsi 1897 Ebimisami na Bulletin ya Conférence Générale, Trimestre ya Yambo, 1897, Vol. 2, No. 1, nkasa 45-54.
TAM1897 Q1 45.9Na liteya na biso ya lobi na butu, tokómaki na eteni moko ya lisolo ya Yuda esika mikakatano kowuta na Asiriya ezalaki kotondisa mboka mobimba lokola mpela. Bazalaki na mposa ya kokima yango, mpe Nkolo azalaki kobenga bango báluka ye na motema na bango mobimba, mpo abikisa bango. Bazalaki komeka na nzela ya kosangana, boyokani mpe boyambi na Ezipito, mpo na komibikisa bango moko.
TAM1897 Q1 45.10Makambo ezalaki kokoba boye kino bakomaki na eleko moko na bomoi ya Ezekia epai wapi lisungi nyonso kowuta na Ezipito esukaki mpenza, kasi te mpo ete ye alingaki bongo, kasi mpo ete ezalaki bongo. Mokonzi ya Asiriya alekaki na ngambo ya Yelusaleme mpe Mbu ya Méditerranée mpe amitiyaki na katikati ya mampinga ya Ezipito na Yelusaleme, mpo na kopekisa mampinga ya Yuda na mampinga ya Ezipito bákangama te. Na boye, akokaki kolonga moko na moko na bango ye moko.
TAM1897 Q1 45.11Mbala ya liboso oyo Sanakerebe ayaki na etumba na Yeruzalemi, asalaki lolenge moko, mpe Ezekia asali libunga monene boye ete ekomami na Makomi ete abimelaki mokonzi ya Asure mpe alobaki, “Nasalaki libunga; zonga mosika na ngai: oyo okotia likolo na ngai nakofuta.” Mpe mokonzi ya Asiriya atyaki likolo na ye talanta ntuku misato ya wolo mpe talanta nkama misato ya palata, mpe Ezekia asengelaki koyiba ndako ya Nzambe mpo na kofuta mpako wana.
TAM1897 Q1 45.12Ntina ya likambo oyo ezalaki ete bato ya Ekron batombwanaki na bato ya Asiriya; kasi mokonzi ya Ekron azalaki sembo epai ya mokonzi ya Asiriya, mpe asanganaki na bato te na botomboki na bango. Bongo bato bakangaki ye na makasi mpo na komema na Yeruzalemi, mpe bapesaki ye na Ezekia mpo abatela ye. Mpe Ezekia andimaki ye. Ezekia asepelaki mingi na botomboki na bango epai ya mokonzi ya Asiria, na boye ete andimaki kokota na kati ya likambo yango.
TAM1897 Q1 45.13Mokonzi ya Asiriya amataki mpe akamataki Ekron. Sima na yango, akendeki na Yeruzalemi mpo na kozwa mokonzi ya Ekron mpe kofandisa ye lisusu na kiti ya bokonzi na ye na Ekron. Ezekia akangisaki engumba, atongaki bifelo ya libateli mpe biloko nyonso ya kobatela oyo esengelaki kosalema; kasi yango esimbaki te, yango ebikisaki bango te; mpo ete Nzambe akokaki te kobikisa bango na lolenge wana. Nakotánga lisolo ya Sennakéribe na ntina na etumba wana, mpe lisusu lisolo ya Biblia. Masolo wana mibale esangisami elongo na buku “Bokonzi ya Biblia,” na lokásá 322, mpe na nkásá misato oyo elandi. Nabandi kotánga na paragrafe ya 15. Sennakéribe alobi ndenge bato ya Ekron batombokaki, mpe bakangaki mokonzi na bango mpe bakomisaki ye moshɛngɛ. Alobi boye:—
TAM1897 Q1 46.1Bakonzi ya banganga-nzambe, bato ya lokumu, mpe bato ya Ekron, oyo Padiah, mokonzi na bango (oyo azalaki kolanda kondima mpe losambo ya Asiriya), bakangaki ye na minyololo ya ebende; mpe bapesaki ye na maboko ya Ezekia, mokonzi ya Yuda; mpe basalaki na nzambe na ndenge ya mabe; bato wana sikoyo bazalaki na kobanga makasi na mitema na bango.
TAM1897 Q1 46.2Mpe azwaki engumba, mpe alobi lisusu, “Ezekia, mokonzi ya Yuda, amitikaki na joko na ngai te.” Na nsima Biblia elobi, Yango wana “Sanakeribe, mokonzi ya Asiri, amataki na bitumba na bingumba nyonso ya Yuda oyo ezalaki na bifelo, mpe azwaki yango.” Na nsima Sanakeribe alobi:—
TAM1897 Q1 46.3Na bingumba wana, ntuku minei na motoba (46) ya bingumba ya makasi, mpe bingumba ya etuka na bango oyo ezalaki ebele mpenza, na bamasini ya bitumba, nakangaki, nakamataki, nayibaki biloko, mpe natangaki yango lokola butɔ́.... Bato nkoto nkama mibale na nkama moko na ntuku mitano (200 150), bakɛ́ mpe bakolo, mibali mpe basi, bampunda, bampunda ya basi, bampunda ya mabele, bakamela, bangɔ́mbɛ, mpe bampate oyo motango na yango eyebani te, nabimisaki bango na kati na bango mpe nakabolaki bango lokola butɔ́.
TAM1897 Q1 46.4Na nsima, Biblia elobi:—
TAM1897 Q1 46.5Mpe ntango Ezekia amonaki ete Sanakeribe ayaki, mpe ete akanisaki kobunda na Yeruzalemi, asololaki na bakonzi na ye mpe na bato na ye ya makasi mpo na kokanga mai ya maziba oyo ezalaki libanda ya engumba: mpe basalisaki ye. Bongo bato ebele bayanganaki, mpe bazipaki madusu nyonso ya mai, mpe moluka oyo ezalaki koleka na katikati ya mboka, kolobaka ete, Mpo na nini bakonzi ya Asiri baya, mpe bákuta mai ebele? Lisusu amipesaki makasi, mpe atongaki efelo nyonso oyo ebukanaki, mpe atombolaki yango kino na bitelelo, mpe atongaki efelo mosusu na libanda, mpe abongisaki Millo na engumba ya Davidi, mpe asalaki makonga mpe nguba ebele.
TAM1897 Q1 46.6Sikawa Sanakéribe alobi:—
TAM1897 Q1 46.7Ye moko [Ezekia], lokola ndeke na kati ya ndako ya kokanga bandeke, na kati ya Yeruzalemi, engumba na ye ya bokonzi, nakangaki ye: natongaki bandako milai ya kozingela engumba mpo na kobundisa ye (mpamba te apesaki mitindo ete bábongisa bifelo ya ekuke monene ya engumba na ye).
TAM1897 Q1 46.8Mpe sikoyo Biblia elobi:—
TAM1897 Q1 46.9Mpe atie bakonzi ya bitumba likolo ya bato, mpe abengisi bango na ye na balabala ya ekuke ya engumba, mpe alobaki na bango maloba ya kolendisa, kolobaka, Bózala na makasi mpe na mpiko, bóbanga te mpe bómiyoka mawa te mpo na mokonzi ya Asiri, mpe mpo na ebele ya bato nyonso oyo bazali na ye: mpo ete bato oyo bazali na biso baleki oyo bazali na ye: na ye azali na loboko ya mosuni; kasi na ngambo na biso, Yehova Nzambe na biso azali mpo na kosunga biso mpe kobunda bitumba na biso. Mpe bato bakangamaki na maloba ya Ezekia, mokonzi ya Yuda.
TAM1897 Q1 46.10Makambo wana nyonso ezalaki ya solo mpenza, soki kaka azalaki na ngambo te na likambo oyo; kasi epai ya Padiah, mokonzi ya Ekron, oyo azalaki na boloko na ntango wana na Yeruzalemi, Nkolo akokaki te kopesa maboko na Ezekia na nzela oyo azwaki na kobatela engumba. Yango wana Senakeribu alobi:—
TAM1897 Q1 46.11Ezekia ye moko, bobangi ya bopameli ya lokumu na ngai ekangaki ye; mpe Urbi, mpe basoda na ye moko, mpe basoda mosusu oyo atindaki bákɔta na Yeruzalemi, engumba na ye ya bokonzi.
TAM1897 Q1 46.12Na nsima, Biblia elobi:—
TAM1897 Q1 46.13Mpe mokonzi ya Asirya atyaki likolo ya Ezekia mokonzi ya Yuda talanta nkama misato ya palata mpe talanta ntuku misato ya wolo. Mpe Ezekia apesaki ye palata nyonso oyo ezwamaki na ndako ya Nkolo, mpe na bisika ya kobomba biloko ya motuya ya ndako ya mokonzi. Na ntango wana, Ezekia akataki wolo na bikuke ya ndako ya Nkolo, mpe na bapɔlɔ oyo mokonzi Ezekia ya Yuda azipaki na wolo, mpe apesaki yango na mokonzi ya Asirya.
TAM1897 Q1 46.14Mpe na likambo oyo Sanakereb alobi:—
TAM1897 Q1 46.15Na likabo ya kala oyo ezalaki kofutama mbula na mbula, nabakisaki likabo ya boyokani ya bokonzi na ngai, mpe natyaki yango likolo na ye.... Basali, basoda, mpe batongi, oyo ye amemaki na kati ya engumba mpo na kokómisa makasi Yeruzalemi, engumba na ye ya bokonzi, sikoyo bazalaki komema likabo. Na talanta ntuku misato ya wolo, talanta nkama mwambe ya palata; bilamba ya kotonga, ya langi ya ngola ya makasi, ya kotonga na maboko; mabanga ya motuya ya minene; bambeto ya mino ya nzoku, bakiti ya bokonzi ya mino ya nzoku oyo ekoki kotambwisama, mposo ya banyati, nzete ya dan, nzete ya ku, biloko ya motuya ebele ya ndenge na ndenge; mpe bana na ye ya basi, ba eunuque ya ndako na ye ya bokonzi, bayembi ya mibali, mpe bayembi ya basi; atindaki yango na Ninive, engumba na ngai ya bokonzi, sima na ngai. Mpe mpo na kofuta mpako mpe kosala losako, atindaki motindami na ye. Bingumba na ye oyo nabɔtɔlaki, nakataki yango na bokonzi na ye, mpe napesaki yango na Mitinti, mokonzi ya Ashdod, na Padiah, mokonzi ya Ekron, mpe na Zilli-Bel, mokonzi ya Gaza. Nakitisaki bokonzi na ye.
TAM1897 Q1 46.16Yango nde lisolo mobimba ya vɛrsɛ wana na Makomi Mosantu esika elobi ete Ezekia atindaki batindami epai ya mokonzi ya Asirí mpe alobaki, “Nasalaki libunga; zonga mosika na ngai: oyo okotia likolo na ngai nakokumba yango.”
TAM1897 Q1 46.17Nsima ya mwa ntango, Ezekia atindaki batindami na Ezipito, mpe Ezipito esalaki boyokani na Ezekia mpe etindaki mampinga. Sanakereb ayokaki sango yango na ntango mpe atyaki mampinga na ye na nzela kati na Ezipito mpe Yeruzalemi. Na nsima, atindaki liboso libenga na Yeruzalemi epai ya Ezekia mpo amitika, mpe azela kino akozonga uta na Ezipito, mpe ye akoya mpe akokanga bango nyonso bakanga na mboka moko lokola ya bango moko, oyo ekozala malamu lokola ya bango. Kasi Ezekia ayebisaki bango bázongisa liloba ata moko te, mpe moto yango azongaki na Lakisi, mpe amonaki ete mokonzi akendeki na Libna, mpe bapesaki ye lapolo kuna.
TAM1897 Q1 46.18Na ntango wana, Sennakereb ayokaki ete mampinga ya Ezipito bazalaki koya, mpe atindaki lisusu mokanda mosusu na Yeruzalemi, kolobaka makambo oyo ye akokaki kosala, mpe oyo Nkolo akokaki kosala te; mpe ete Ezekia asengeli te kotyela Nkolo motema, mpo Nkolo akokaki te kobikisa bango na maboko na ye; mpe ndenge nini soki asilisi likambo ya mokonzi ya Ezipito, akozonga, mpe Yeruzalemi ekozwa etumbu.
TAM1897 Q1 46.19Na tango wana, Ezekia ayekolaki kotiyela Nkolo motema; mpo azalaki na moto mosusu te ya kotiyela motema. Na suka, atindikamaki na makasi kotiyela Nkolo motema. Yango wana, amataki na ndako ya losambo, atiaki mokanda wana ya Sanakeribe liboso ya Nkolo, mpe alobaki na Nkolo, “Talá sikoyo; tokoki kosala eloko te. Nkolo, salela biso. Mpe Nkolo asalaki bongo. Na butu wana, basoda ya Sennakereb babomamaki, mpe azongaki na Ninive. Na boye, na suka, na nzela ya mikakatano nyonso oyo, mabe oyo ezalaki likolo na bango, mpe oyo ekangaki bango makasi mpenza na boye ete bakokaki kozwa lisungi te epai ya Ezipito to epai mosusu, bamemamaki esika Nkolo alingaki bázala banda na ebandeli—esika oyo akokaki kobikisa bango.
TAM1897 Q1 47.1Soki balandaki kaka Nkolo ntango nyonso lokola basalaki na ntango wana, Nkolo alingaki kosala ntango nyonso makambo oyo asalaki mpo na bango na ntango wana. Balingaki ata mokolo moko te kokoma na nse ya bokonzi ya Asiria, to mpe kozala na likambo na Ezipito. Balingaki ata mokolo moko te koyibama to komemama na bokangami. Balingaki kotikala bato ya Nkolo mpe bokonzi na ye libela na libela, kofanda bango moko, mpe kotangama te na kati ya bikolo.
TAM1897 Q1 47.2Esengeli te natanga lisolo ya Yuda na mozindo. Ezali lisusu lisolo ya mabota zomi oyo ezongeli. Ekozala kaka kozongela lisolo oyo totalaki na butu eleki, kino tokokoma na esika oyo Nkolo atindaki mosakoli na ye epai ya Sedekia, mokonzi ya suka, mpe alobaki, “Longola diadema, mpe longola motole: oyo ekozala lisusu ndenge moko te: tómatisa oyo azali na nse, mpe tókitisá oyo azali likolo. Nakobalusa, nakobalusa, nakobalusa yango: mpe ekozala lisusu te, kino moye abongi na yango akoya; mpe nakopesa yango na ye.”
TAM1897 Q1 47.3Mwa moke sima na yango, bato nyonso bakangamaki mpo na kokɔtisama na Babilone, longola kaka babola koleka ya mboka oyo bazalaki na eloko te. Batikalaki na mboka, mpo na kokamata yango ndenge balingaki. Na boye, ezalaki litomba na ntango wana kozala mobola mpe kozanga eloko; mpe yango ekomamaki mpo na boyebi ya bato nyonso oyo bazali na mokili lelo. Ezali lipamboli te kozala mozwi mpe kozala na biloko ebele sikoyo. Mpe mikolo ezali koya mosika te oyo babola mpe baye bazangi biloko bakozala na bomoi ya malamu koleka na mokili oyo. Ndenge wana nde ezalaki tango Yeruzalemi ebebisamaki na mokolo wana, mpe bakangamaki mpo na komemama na Babilone to babomamaki.
TAM1897 Q1 47.4Na ntango wana, baoyo bazalaki na eloko te bakokaki kozala na bandako bisika nyonso na mabele; mpo bazalaki na mabele mobimba mpo na bango moko. Bato mosusu nyonso bakamatamaki lokola bakangami. Mpe ekozala lisusu bongo. Baoyo bakangami na biloko ya mokili oyo, baoyo balingi kozala bazwi, bakokangama na bozwi na bango moko, mpe bakokufa elongo na mokili mobimba. Bongo, baoyo bazangi biloko ya mokili oyo, mpe bazali na eloko te, mpo ete batiaki biloko na bango nyonso mpo na ntina ya Nzambe,—bakofanda na mabele ya Nkolo, ntango bato nyonso oyo bafandi na mabele ya mokili bakokangama, mpe mokili mobimba ekobebisama.
TAM1897 Q1 47.5Lisolo oyo etali bokwei ya Israel mpe libebi na bango ekomamaki mpamba te. Hosea mpe baprofesí oyo tolobelaki na butu ya lobi ekomamaki mpamba te. Mokapo ya mwambe ya Yisaya ekomamaki mpamba te. Maloba oyo ekomamaki mpo na biso, mpe esengeli tóyokela yango na ntango na biso.
TAM1897 Q1 47.6Sikawa tokómi na mikolo ya suka ya Yuda. Tángá babúku ya Yelemi ná Ezekiele. Ezali solo ya lelo mpo na Ba-Adventiste ya Mokolo ya Nsambo, ndenge moko lokola búku ya Emoniseli. Buku ya Yelemi mpe ya Ezekiele ekomamá mpo na biso, baye biso ntango ya suka ya mokili ekómi likoló na biso, mpamba te babuku yango ekomamá na mikolo oyo suka ya Yuda ekómaki; mpe libebi ya Yelusaleme, mpe bileko oyo elandaki yango, ekomami kaka mpo na kolakisa na bato nyonso ya mokili bileko oyo suka ya mokili mpe libebi na yango ekómi pene, mpe mpo na kokebisa bango na makambo oyo ekokóma na ntango wana, mpe na mitungisi oyo ekolandela yango.
TAM1897 Q1 47.7Israele aponaki mokonzi atako Nkolo aboyaki. Tango bakabwanaki, mabota zomi bakomaki na esika oyo basengelaki koloba, Tozali na mokonzi te; mpe Nkolo alobaki, Nakozala mokonzi na bino. Lisusu balobaki, Te; tosengeli kozala na mokonzi. Mpe bazwaki mosusu, mpe wana ezalaki ya suka. Sima na yango, bazalaki lisusu na mokonzi to bokonzi te; kasi bakangamaki mpe babungaki mpo na libela, mpo balingaki te ete Nkolo azala mokonzi na bango.
TAM1897 Q1 47.8Yuda atikalaki nanu mwa moke, mpe na sima likambo oyo totangaki mwa moke liboso eyaki,—“Longola ekɔti ya bokonzi, mpe longola motole,” Yuda akoki lisusu kozala na mokonzi te. Asengelaki koloba, “Tozali na mokonzi te.” Asengelaki kokende na bokangami na Babilone. Bato mpe mabota na bango bazalaki lisusu na bakonzi te kino Mokonzi na bango ya solo ayaki, oyo azali na lotomo ya koyangela mpe kokamba; mpe ata na ntango wana, bazalaki na ekateli makasi, batondaki na molimo kaka moko oyo eboyaki Nzambe na mikolo ya Saulo, ete balingaki te Nkolo ayangela bango; baboyaki ye, mpe baponaki mokonzi ya mokili oyo—“Tozali na mokonzi mosusu te longola sé Kaisala.”
TAM1897 Q1 47.9Ezali lisolo moko. Ntango baboyaki Nzambe, basalaki yango na kotɛmɛla ye, mpe baponaki mokonzi moko na nkombo ya Saulo. Nkolo amonaki na kati na yango ndenge baboyaki Yesu, Mokonzi na bango, mpe baponaki Kaisala na Baraba. Koboya na bango Kristo mpe kopona Kaisala ezalaki kaka lolenge ya solo ya kokanisa oyo euti na koboya na bango Nzambe mpe kopona Saulo. Ntango baboyaki ye mpe baponaki Saulo, Nkolo ayebaki ete bakoboya ye mpe bakopona Kaisala. Mpe eteni ya suka ezalaki na kati ya ya liboso.
TAM1897 Q1 47.10Yango wana Nkolo alobaki, Samuel, bazali koboya yo te, kasi bazali koboya ngai ete nakonza bango te; mpe yango elingi koloba eloko moko mpo na Ba-Adventiste ya Mokolo ya Nsambo. Nzambe alingi kozala Mokonzi ya bato na ye, alingi kozala Mokonzi-Mokonzi ya bato na ye. Akokoma bongo? Bokonzi na ye ekozala ekoki? Boyangeli na ye ekokoka mpo na bato na ye? Yango nde motuna sikoyo, lokola ezalaki motuna na ntango wana. Ekokaki bango te na ntango wana; mpo ete bandimaki ye na motema mobimba te. Bakotaki na kolanda milulu ya libanda kaka, mpe bakomaki lokola mokili mingi mpenza, na boye ete bakotaki na losambo ya bikeko ya mokili. Esengelaki bázala na mokonzi, lokola bapaganu mosusu. Mpe lisolo ezali kaka se moko lelo. Soki Nzambe azali mokonzi oyo akoki te mpo na Ba-Adventiste ya Mokolo ya Nsambo, ezali mpo ete bandimeli Ye na motema mobimba te. Ezali mpo ete bakomi lokola bapaganu mingi, yango wana esengeli bázala na boyangeli ya bapaganu mpe nguya ya bapaganu mpo na komibatela bango moko, mpe mpo na koyangela bango moko. Oh, tika ete Ba-Adventiste ya Mokolo ya Nsambo ya lelo báyoka liloba ya Nkolo ya lelo: Ngai nakozala Mokonzi na yo.
TAM1897 Q1 48.1Yuda, lokola nalobaki mwa moke liboso, bakamataki bango bakanga na Babilone, mpe mwa bato ya babola mingi batikalaki na mboka. Esengelaki bátikala kuna. Kasi bakendeki na Ezipito na bolingo na bango moko. Lisusu, atako Nkolo apekisaki bango, bakendeki na Ezipito. Na boye, bato nyonso ya Nkolo bapalangani na kati ya bikolo ya bapaya, na Babilone mpe na Ezipito. Mpe banda na ntango wana, Makomi Mosantu nyonso elobelaka ndenge bato na Ye bakobimisama uta na Babilone mpe na Ezipito; mpe ezali bongo kino lelo.
TAM1897 Q1 48.2Lelo, liloba ezali, “Bó bima na kati na yango, bato na ngai, mpo bózala basangani te na masumu na yango, mpe bózwa te na bitumbu na yango.” Wana nde Babilone. Mpe na mokapo ya zomi na moko ya buku ya Emoniseli, elobeli likambo oyo “ebengami na molimo Ezipito;” mpe baoyo balongi nyama, mpe elilingi na yango, mpe elembo na yango, mpe motango ya nkombo na yango “bayembaka loyembo ya Moize”—kasi eloko oyo ekokani na yango te—kasi “loyembo ya Moize mosali ya Nzambe.” Nzembo ya Moize ezalaki nini?—Nzembo ya libiki uta na Ezipito. Bongo, ntango baoyo balongi nyama, elilingi na yango, elembo na yango, mpe motango ya nkombo na yango, bakoyemba nzembo ya Moize, ezali mpo ete babikisami uta na Ezipito. Mpo ete, lelo, mpe kino na suka ya mokili, “Nabengaki mwana na ngai uta na Ezipito.” Lelo oyo, Babilone mpe Ezipito ezali. Lelo oyo, bato ya Nzambe bazali na Babilone mpe na Ezipito. Mpe lelo oyo Nkolo azali kobenga, “Bóbima kati na yango, bato na ngai;” mpe, “Nabengaki mwana na ngai longwa na Ezipito.”
TAM1897 Q1 48.3Tótala yango lisusu: Nimrode azalaki wapi?—Azalaki na Babylone, mpe azalaki kokamba bokonzi ya Babylone. Abrahama azalaki wapi?—Azalaki na mboka oyo ezalaki na nsé ya bokonzi oyo Nimrode atelemisaki. Kasi Nzambe abengaki ye abima na mboka wana. Mboka wana ezalaki Babylone, ezala na ngambo ya molimo mpe na ngambo ya nzoto. Mpe koleka wana: Nimrode azalaki mwana ya Kusi, mpe Kusi azalaki mwana ya Kama, mpe Ezipito ezali mabele ya Kama. Yango wana, na kati ya Nimrode ezalaki na Ezipito mpe Babilone. Mpe ntango Nzambe abengaki Abrahama, abengaki ye abima na Ezipito mpe na Babilone. Mpe “soki bozali ya Klisto, bongo bozali mwana ya Abrahama, mpe bakitani kolanda elaka.” Mpe bobengami mpo na kobima na Ezipito mpe na Babilone.
TAM1897 Q1 48.4Bongo, tósala nyonso tóbandá koyekola Biblia, mpe kotánga yango kolanda makambo oyo elobi, mpo na mayele ya molimo oyo ezali na kati na yango. Bongo Biblia mobimba, banda na vɛrsɛ ya liboso kino na ya suka, ekozala eloko ya bomoi mpe ya kongɛnga mpo na moto na moto na biso.
TAM1897 Q1 48.5Na sima, tokutaki Yisraele na Ezipito, mpe Nkolo abimisaki bango lisusu na Ezipito. Bongo babwakaki Nkolo, mpe na suka na yango bakendeki na bokangami na Babilone, mpe bazongaki lisusu na Ezipito. Mpe tango Yesu ayaki, babwakaki ye, mpe baponaki Kaisala. Na sima, lingomba ya bokristo ebimaki, mpe ezalaki botiki ya lingomba oyo esalaki Babilone mosusu, mpe Nzambe abengisaki bato bábima na Babilone wana. Na tango ya Réforme, abengaki bango bábima na Babilone wana. Sima, Protestantisme, Christianisme oyo ebongisamaki, eyaki, mpe yango mpe etiki kondima, mpe sikoyo ezali kosala elilingi ya nyama, oyo ezongisi lisusu Babilone, mama na bana na ye ya basi, esangani na baguvernema ya mokili. Mpe kino lelo Nzambe azali kobenga, Bóbima na Babilone, “Bóbima na kati na yango, bato na ngai.”
TAM1897 Q1 48.6Filosofi oyo ememaki bokwei na lingomba ya bokristo; liteya ya lokuta mpe ya bapakano oyo bakotisaki na biteyelo ya bokristo mpe ememaki bokwei, euti na Ezipito. Filosofi wana ya Ezipito ebebisaki biteyelo ya bokristo, ememaki bokwei, mpe etongaki Lingomba ya Roma, oyo lelo ezali na ngambo moko Babilone mpe na ngambo mosusu Ezipito. Mpe na boye, lelo na kati ya solo ya bomoi ya sikoyo, Nkolo azali kobenga bato na ye bábima na Babilone mpe na Ezipito.
TAM1897 Q1 48.7Kasi Nkolo alingi nyonso. Alingi koyangela nyonso. Alingi bokonzi na ye ezala likolo ya nyonso. Alingi ezala bongo na eklezia; alingi ezala bongo na kelasi; alingi ezala bongo na bisika ya kobimisa mikanda; alingi ezala bongo bisika nyonso, esika nkombo na ye etangami. Bokondima ete ezala bongo?
TAM1897 Q1 48.8Soki ezali bongo, yo, moko na moko, osengeli kobanda na kotika ete Nkolo azwa esika nyonso na motema na yo. Tika ete Mokonzi wana ayangela kuna na bokonzi na ye moko, na bokonzi na ye ya Molimo. Bokonzi mpe boyangeli oyo esengeli kozala ya kokoka mpe ya solo mpenza, na boye ete okomona mokonzi mosusu te, moyangeli mosusu te, longola kaka Nzambe, mpe mobeko mosusu te, longola kaka oyo ya Nzambe.
TAM1897 Q1 48.9Bongo, kasi kaka sima na yango, nde tokobikisama na Ezipito mpe na Babilone. Mpe bongo, nsima ya kobikisama boye uta na Ezipito mpe Babilone, ekoki kolobama na bosolo nyonso, mpe na ntango wana Nkolo akoloba yango na molɔ́ngɔ́ mobimba, “Talá bato oyo babatelaka mibeko ya Nzambe mpe kondima ya Yesu,”—kasi te baoyo bamekaki na makasi na bango nyonso,—kasi ekozala lokasa ya bondimi ya Nzambe liboso ya molɔ́ngɔ́ mobimba, kolakisaka bato moko na mabele oyo babatelaka mibeko ya Nzambe mpe kondima ya Yesu. Ntango wana ekómi pene, mpe Nzambe azali kobenga bato bábima na Babilone mpe na Ezipito mpo ete likambo yango esalema, mpe mpo ete atatola ete, “Talá bato oyo bakondima ngai nakamba bango, mpe bazali na mposa ya mokambi mosusu te, mibeko mosusu te, mpe boyangeli mosusu te longola kaka oyo ya Nzambe.”
TAM1897 Q1 48.10Sikawa, tala yango lisusu noki-noki. Nzambe abandisaki moto na mobeko ya liboso koleka, oyo ezalaki na kati na ye mpe ezalaki bomoi na ye: “Okolinga Nkolo Nzambe na yo na motema na yo mobimba, na molimo na yo mobimba, na mayele na yo mobimba, mpe na makasi na yo mobimba.” Moto aponaki nzela mosusu, ayokaki moto mosusu koloba, mpe na boye abungisaki biloko nyonso. Nzambe atelemisaki ye lisusu, mpe apesaki ye lisusu libaku ya kolinga Nzambe na motema na ye mobimba, molimo na ye mobimba, mayele na ye mobimba, mpe makasi na ye mobimba. Na mwa ntango moke, bakitani na ye bakabwanaki na Nzambe mosika mingi, na boye ete Nkolo azalaki na esika ata moke te na bomoi na bango, mpe esengelaki ete bato yango balongolama na mabele na nzela ya mpela. Ezalaki kaka na bato mwambe nde bandimaki kozala na Nkolo na bomoi na bango.
TAM1897 Q1 49.1Nkolo abandaki lisusu mosala na Ye na mabele na bato mwambe. Mpo na bango, mobeko ya liboso koleka ezalaki, “Olinga Nkolo Nzambe na yo na motema na yo mobimba, mpe na molimo na yo mobimba, mpe na mayele na yo mobimba, mpe na makasi na yo mobimba.” Kasi batikaki yango, bazwaki banzambe mosusu, mpe uta na losambo ya bikeko bakotaki na boyangeli ya mokonzi moko. Ekolo moko esalemaki—ekolo ya liboso na mokili mobimba. Ezalaki mbuma ya botiki kondima.
TAM1897 Q1 49.2Longwa na ekolo wana ya mabe, Nzambe abengaki lisusu bato na ye, mpe abandaki libota ya sika ya bikelamu. Nzambe abengaki Abrahama longwa na mboka na ye, epai ya bandeko na ye, mpe na ndako ya tata na ye, mpo na kokende na mboka oyo alingaki komonisa ye. Mpe apesaki ye ata esika ya kotia lokolo na ye na mabele te; kasi alakaki ete akopesa yango na ye mpe na mwana na ye oyo akoya sima na ye, atako na ntango wana azalaki naino na mwana te. Na boye, Nzambe abengaki ye abima na mboka wana azalaki kofanda, mpe apesaki ye mboka moko te na mokili. Yango wana Abrahama, moninga ya Nzambe, eklezia ya Nzambe, atikalaki kozanga mboka na mokili oyo, mpe “soki bozali ya Klisto, bongo bozali mwana ya Abrahama, mpe bakitani kolanda elaka.”
TAM1897 Q1 49.3Esengeli tótambola na makolo ya kondima ya tata na biso Abrahama, oyo azalaki na yango liboso ya kokatama na loposo. Ozali na mboka te na mokili oyo? Nkolo azali kobenga yo otika mboka na yo, mpo na kokende na mabele oyo akolakisa yo. Ezali mboka ya likolo. Okondima yango?
TAM1897 Q1 49.4Bana ya Abrahama bakotaki na Ezipito, mpe Nzambe abimisaki bango na mboka wana. Moize azalaki ndakisa monene na eleko wana. Azalaki mokitani ya kiti ya bokonzi. Kasi abwakaki yango, mpe akendeki na Nzambe; mpe esengelaki abwaka yango mpo na kokende na Nzambe.
TAM1897 Q1 49.5Nzambe abikisaki bato na ye, mpe alobaki na bango ete, “Bato bakofanda bango moko, mpe bakotangama te na kati ya bikolo.” Kasi batikaki Nzambe, mpe bamipesaki mokonzi mpe ekolo lokola bapaganu oyo bazalaki zingazinga na bango; mpe nini ekómelaki yango? Yango ememelaki bango bolamu? Nkolo atikaki bango te; kasi likambo wana ememelaki bango bolamu? Ezalaki sé kokita, kokita, kokita, kino bakabwanaki, mpe na nsima bango mibale babebaki; mpe banda mokolo wana kino lelo, bazali “batamboli na kati ya bikolo.” Batángamaka te na kati ya bikolo, ata soki bamekaki.
TAM1897 Q1 49.6Na yango, ntango Klisto ayaki, atombolaki lisusu libota ya molimo. Kasi lisusu botiki kondima eyaki, mpe eklezia ekendeki na losambo ya bikeko mpe bonzambe ya bapaya, mpe etongaki boyangeli—eklezia na leta lisusu. Ezalaki bopápa; mpe nini ekosalema na yango?—Boyebi ete ekosila na libebi. Na nsima, Nzambe atombolaki lisusu libota ya molimo na kati ya Protestantisme ya bokristo. Kasi yango mpe etikaki kondima, ekɔtaki na maboko ya mama ya bandumba, mpe etɛlɛmisi elilingi ya nyama ya zamba,—ekólo moko na mabele oyo emimonisaka lokola bokonzi ya Nzambe; mpe nini ekosalema na makambo wana nyonso?—Boyebi ete ekobebisama na libebi ya seko na seko.
TAM1897 Q1 49.7Bokonzi ya Nimrode esukaki ndenge nini?—Ebebaki. Bokonzi ya Ezipito esukaki ndenge nini?—Ebebaki. Bokonzi ya Asiriya esukaki ndenge nini?—Ebebaki. Bokonzi ya bikolo zomi esukaki ndenge nini?—Ebebaki. Bokonzi ya Yuda esukaki ndenge nini?—Ebebaki. Bokonzi ya Babylone esukaki ndenge nini?—Ebebaki. Bokonzi ya Médie-Perse esukaki ndenge nini?—Ebebisamaki. Bokonzi ya Grèce esukaki ndenge nini?—Ebebisamaki. Bokonzi ya Rome esukaki ndenge nini?—Ebebisamaki. Bokonzi zomi oyo elandaki esukaki ndenge nini?—Ekozala ebebisama. Bokonzi ya papauté oyo etɛlɛmaki likolo ya bitika ya Rome esukaki ndenge nini?—Ekozala ebebisama. Nini ekokómela bokonzi oyo esalemi na elilingi na yango, na Etats-Unis?—Bakobebisa yango.
TAM1897 Q1 49.8Nkolo alingaki komonisa biso ete alingi te bato na ye bákangama na biloko oyo ebɛbaka. Boye ezali liteya na yango te? Alingi bato na ye bákangisa mitema na bango na eloko oyo ebɛbaka? Banda na Adamu kino lelo, Nzambe azali kobenga bato bápesa ye nzela ya kokonza, mpo azala mokonzi na bango; ete bato bábima na mboka na bango, epai ya bandeko na bango, na ndako ya tata na bango, mpe báfanda bango moko, mpe bátángama te na kati ya bikolo. Akokuta ata mokolo moko bato oyo bakopesa ye nzela ete asala na ndenge alingi?
TAM1897 Q1 49.9(Mingongo) Iyo.
TAM1897 Q1 49.10Ɛɛ; toyebi ete akozala na bato ya boye, mpo liloba ya Nzambe elobi bongo. Kasi akozwa bato wana kati na baoyo lelo bazali komilakisa ete bazali bato na ye? Yango nde motuna. Bokozala moko na bango? Bokozala moko na bango?—Bozali koloba, Iyo. Soki bongo, bokobima na mboka na bino, mpe epai ya bandeko na bino, mpe na ndako ya tata na bino? Bokofanda bino moko, mpe bakotanga bino te na kati ya bikolo? Bokozwa Nzambe lokola mokonzi na bino, mpe bokozala na mokonzi mosusu te? Bokozwa boyangeli ya Nzambe lokola boyangeli na bino, mpe bokozala na mposa ya boyangeli mosusu te?
TAM1897 Q1 49.11Ekomi te ete bokoboya boyangeli mosusu nyonso; kasi bozali na mposa na yango te mpo bozali na boyangeli ya malamu koleka—boyangeli oyo ezali ya kokoka. Soki boyangeli wana ezali na bomoi na bino, bokozala na mposa ya boyangeli mosusu na mokili te mpo na koyangela bino, mpe bango bakozala na mokakatano to mpasi moko te na bino. Wana nde nyonso Nkolo azali kosenga. Bokondima ete azwa yango na bomoi na bino?
TAM1897 Q1 50.1Ekomami polele na sango ya anzelu ya misato ete, na nzela na yango, Nzambe alingi “kotia bokristo likolo ya moboko ya seko.” Na yango, lokola kaka ndenge ezali na sango ya anzelu ya misato, Nzambe atie bokristo na moboko ya seko, ekozala bokristo oyo ekozala na boyokani na eloko moko te na mabele oyo. Ekozala na boyokani kaka na Nzambe; kaka na liloba na ye ya seko; kongɛngisama na Molimo na ye ya seko; koteyama na Ye oyo abimaka banda na mikolo ya libela; mpe na boye ememama epai ya Nzambe ya seko, mpo ayangela, mpe na nse ekozala mabɔkɔ ya libela.
TAM1897 Q1 50.2Nayebi, mpe boyebi, ete ezali na bandeko mosusu oyo bakanisi te ete likambo oyo ezali semba. Mbula mibale eleki, elobamaki na nsango, mpe ebimisamaki na BULLETIN. Bato ebele bandimaki yango te. Mpo na basusu, bandimi yango naino te. Bakanisi ete ezali mabe mpenza. Kasi na Likita Linene ya suka, batángelaki biso matatoli mibale,—oyo ekomamaki mpenza mpo na Likita oyo, mpe moko na yango, namoni, ebimisami na BULLETIN No. 4; oyo ya mibale ebimi naino te, kasi nakanisi ete ekobima mosika te,—kobongisa ba Adventiste ya Mokolo ya Nsambo mpo na komikotisa na makambo ya politiki. Natángi eteni moko awa oyo ekolakisa bino likanisi na yango:—
TAM1897 Q1 50.3Nkolo Yesu azali na mawa mpo na bato na ye. Ye azali Mokonzi, bango basengeli kolanda bendele na ye. Bazali na ntango te, bwanya te, to makasi te ya kobungisa na kokota na ngambo ya mangomba ya politiki. Bato bazali kotindama na molende makasi kowuta na nse, mpe bana mibali na bana basi ya Nzambe basengeli te kopesa bopusi na bango na bitumba oyo ya politiki. Kasi molimo nini ekangaka bato na biso, ntango bandeko na biso na kondima moko, oyo bandimaka ete tozali sikoyo na nse ya sango ya anzelu ya misato, sango ya suka ya mawa mpo na mokili, bazali komonana balati bilembo ya mangomba ya politiki ekeseni, bazali koloba makanisi ekeseni mpe komonisa makanisi na bango oyo ekabwani?
TAM1897 Q1 50.4Sikawa natuni motuna oyo lokola likanisi: Soki makambo oyo eteyamaki mibu mibale eleki na ntina na boyangeli mpe eklezia, endimamaki mpe elandamaki na Baadventiste ya Mokolo ya Nsambo nyonso, esika ya litatoli wana elingaki kozala?—Na polele, te. Bongo mateya wana esengaki likambo ya mabe, ntango esengaki bato ya Nzambe bázwa esika oyo ekokoka te mpo Ye amona bango na libunga? Nalingi koloba na likambo oyo mpenza. Nalingi koloba ete ntango molongo moko ya solo elakisami uta na liloba ya Nzambe, oyo, soki bato na Ye bandimi yango liboso ya Nzambe mpe ya mokili, ekotia bango na ezaleli moko boye ete ekokoka te mpo na Nkolo komona libunga epai na bango na makambo etali molongo wana ya solo, ezali malamu te kondima yango lokola solo? Ndenge nini ekoki kozala mabe?
TAM1897 Q1 50.5Kasi oyo ezali kaka litatoli moko. Litatoli mosusu ezali na nkasa na nkasa ya bipameli ya lolenge wana, mpo na bato na ye, mpo na ndenge basanganaki na masolo ya politiki ya kampanye oyo esilaki; boye ete na kati ya matatoli mibale oyo elandanaki, Nkolo amonanaki na mokumba ya kotinda bipameli epai ya bato na ye mpo na kosala kaka likambo oyo balingaki kobombama na yango, soki bandimaki sango oyo bapesamaki sanza zomi na mwambe liboso kampanye ebanda. Bongo mpo na nini Nkolo atindaki sango wana epai ya bato na ye sanza zomi na mwambe liboso ete likambo moko ezala mpo na bango ya kolanda nzela mosusu? Azalaki te kolinga ete bato na ye bázala babongami tango ntango wana ya mobulungano mpe ya masolo ekokomela bango, mpo báyeba nzela ya malamu, mpe bázala na mobulungano te elongo na basusu oyo bazalaki na mobulungano, mpe bongo bákota te na makambo oyo ye azali na mokumba ya kopamela?
TAM1897 Q1 50.6Nasengi te sikoyo ete moto andima yango kaka mpo ete ezali kuna. Nasengi nde ete bandima yango, báyekola yango, bábondela likolo na yango, bátalela yango, mpe bandima yango mpo ezali solo, mpe ekobikisa bato ya Nzambe na likama ya kozala na Nzambe oyo akobengama mpo na kopamela to kobongisa bango na likambo ya boye. Kasi nayebi ete bandeko mosusu bazali naino kokanisa ete yango ezali mabe; mpe balobaka ete ezalaki kosenga na bato na biso bázwa position ya koleka ndelo, mpe ete ezalaki kozwa position ya koleka ndelo. Boye, ekoki kozala position ya koleka ndelo oyo etie bato ya Nzambe esika oyo Ye alingi bázala, mpo bázala na bonsomi ya solosolo libanda ya makambo oyo nyonso ya mobulungano oyo ezali kobulunganisa mokili?
TAM1897 Q1 50.7Mbula oyo, makanisi ya lolenge moko boye eyeli na lolenge mosusu. Makomi ya Nzambe oyo balobelaki mbula mibale eleki, emonani ata moke te na mateya ya mbula oyo. Ezalaki Nsango Malamu na tango wana; ezali Nsango Malamu sikoyo; mpo ezali kaka Nsango Malamu oyo etondi na Biblia mobimba, mpe okoki kosimba Biblia esika nyonso te kozanga komona ete elobi bongo.
TAM1897 Q1 50.8Ezali na likambo mosusu oyo esengeli tókanisa. Soki tokomi na makambo ya politiki mpe masolo ya politiki, bato ekeseni bakozwa bangambo ekeseni, na kati ya mangomba ya politiki oyo etɛlɛmɛlanaka, na kolobaka makanisi oyo ekeseni, mpe na komonisaka makanisi na bango ya bopanzani, nzokande bazali komilobela ete bazali bandeko. Etamboli ya suka na mosala ya politiki ezali nini?—Etumba, solo. Bongo, na ebandeli, ezali na nini?—Kaka oyo ezali na suka—etumba. Ezali molimo wana, banda na ebandeli kino na suka. Bandeko na kati ya Klisto, oyo bazali moko na kati ya Klisto, bakoki komipesa na likambo nyonso oyo ekobimisa bokabwani kati na bango, na molimo ya botɛmɛlani? Bakoki?—Te; te soki balingi kotikala moko na kati ya Klisto. Basengeli koluka bomoko, koluka bomoko ya Molimo, “bósala makasi mpo na kobatela bomoko ya Molimo na kati ya boyokani ya kimya.”
TAM1897 Q1 50.9Bamosusu bandimaki kotalela likanisi yango, mpe kondima ete na suka, epesami nzela ata mpo na bakristo, mokristo nyonso, ba Adventiste ya Mokolo ya Nsambo, to basusu, ete babunda. Kasi, ya solo, kobunda bango na bango te, kasi kobunda mpo na mboka na bango, mpe kokota na etumba mpo na kobatela boyangeli ya bato. Kasi mboka ya mokristo ezali wapi? Boyangeli ya mokristo ezali wapi? Okoki koyebisa?
TAM1897 Q1 50.10(Mingongo) “Ya mokili oyo te.”
TAM1897 Q1 50.11Ezali ya mboka oyo te, mpe ezali ya mokili oyo te. Bokonzi mpe mboka na biso ezali ya mokili oyo te. Kasi bakristo bakoki kobunda mpo na mboka na bango na bibundeli ya bitumba ya mosuni? Mokonzi ya mboka wana amipesaki mpo bákanga ye na ekulusu, báboma ye, mpe bázipa ye na mabele, na esika ya kotombola loboko mpo na kobunda mpo na mboka na ye. Bongo likambo oyo, soki tolandi mayele na yango, ekoki komema tii wana, ekokaki kozala ya solo banda na ebandeli?
TAM1897 Q1 51.1Kasi yango nyonso te. Soki biso, ba Adventiste ya Mokolo ya Nsambo, tosengeli koteya mateya wana mpe kosimba yango makasi, ezali na etamboli moko ya ntina esengeli kosalema, mpo na bosembo epai ya guvɛnɛmá ya Etats-Unis, epai ya etuka ya Michigan, mpe bituka mosusu ebele, mpo ete tomonana na pole ya solo.
TAM1897 Q1 51.2Nazali koloba yango lisusu, mpo bóyeba malamu nini nazali kolobela. Soki esengeli tondima likanisi ete baklisto bakoki kobunda, bakoki kotombola loboko na bango ya mobali mpo na kobatela mboka mpe boyangeli mpe biloko nyonso wana, bongo lingomba, na bosembo mpo na yango moko, mpe mingi mpenza na bosembo mpo na boyangeli ya Etats-Unis mpe mpo na ba Etats ebele, esengeli etangisa yango polele, mpe eboya mpe ebalusa nzela oyo lingomba ezalaki kolanda liboso.
TAM1897 Q1 51.3Nazali awa na mikanda mibale ya mike oyo enyatamaki na 1865, kasi makambo oyo ekomami na kati esalemaki na 1864. Moko na yango ezali na motó ya likambo “Makanisi ya Ba-Adventiste ya Mokolo ya Nsambo na oyo etali Komema Mandoki, ndenge ememamaki liboso ya Bagavɛrnɛrɛ ya ba-Etats ebele mpe Provost-Marshal General [elingi koloba, ya Etats-Unis], elongo na Ndambo ya Mobeko ya Kokomisa Nkombo.”
TAM1897 Q1 51.4Na tango wana, Ba-Adventiste ya Mokolo ya Nsambo, na nzela ya Komite ya Conférence Générale, bayebisaki na boyangeli ya Etats-Unis, na boyangeli ya etuka ya Illinois, ya Michigan, ya Pennsylvanie, ya Wisconsin, mpe etuka mosusu moko to mibale, ete Ba-Adventiste ya Mokolo ya Nsambo, lokola bakristo, mpe mpo bazalaki bakristo, bakokaki kondima te ete bakristo bakoki na lolenge nyonso komema bibundeli to kobunda. Mokanda mosusu ezali biteni ya makomi mpe mikanda oyo ebimisami na Ba-Adventiste ya Mokolo ya Nsambo, mpo na kondimisa boyangeli ete libondeli wana, oyo etongami na lingomba, ezali ya solo.
TAM1897 Q1 51.5Sikawa soki mobeko wana esengeli kobongwana, mpe tondima likanisi ete bakristo bakoki kobunda na likambo nyonso, ezala mpo na leta to mpo na eloko mosusu nyonso, bongo esengeli na biso, na lokumu ya leta ya Etats-Unis, ete Komite ya Likita Linene, oyo ezali komonisa lingomba, ekende epai ya leta ya Etats-Unis mpe eyebisa bango ete tobongoli makanisi na biso; mpe kokende epai ya bakonzi ya ba Etats wana mpe koyebisa bango ete tobongoli makanisi na biso; mpo ete makomami etikala kolanda makanisi na biso ya sika mpe oyo ebongisami na likambo yango.
TAM1897 Q1 51.6Sikawa, nandimi ata moke te ete tosengeli kokanga motema na likambo oyo esalemaki, kaka mpo esalemaki. Kasi soki likambo oyo esalemaki ezalaki ya malamu, bongo bosimba yango. Mpe nazali koloba sikoyo ete, soki makanisi na biso ebongwani na likambo yango, esengeli na biso koyebisa baguvernema wana likambo yango, mpo bákanisa biso ndenge mosusu te longola ndenge tozali mpenza. Yango ezali bosembo epai ya baguvernema; mpo lokola lingomba, totiaki nkombo na biso na mikanda mpo na komonisa ete tozalaki na likanisi ya bokeseni.
TAM1897 Q1 51.7Mibu mibale eleki, tango mateya wana epesamaki, nayebaki te ete mikanda oyo ezalaki. Nayebaki te ete ezalaki kino pene na ebandeli ya mobu 1897. Moto moko atindelaki ngai yango na kati ya enveloppe, mpe wana nde nyonso nayebi na likambo yango. Eprintamaki na 1865 na “Steam Press of the Seventh-day Adventist Publishing Association, Battle Creek, Mich.” Bankombo ya Komite ya Conférence Générale ezali kuna na sinyatire na mikanda oyo epesamaki na guvɛnɛmá ya Etats-Unis, mpe bankombo ya Bakomite ya ba Conférences ya ba Etats ezali kuna na sinyatire na mikanda oyo epesamaki na bakonzi ya ba Etats.
TAM1897 Q1 51.8Sikawa nakotángela bino biteni mosusu oyo ebimaki na mikanda, babuku, mpe mapapí ya Ba-Adventiste ya Mokolo ya Nsambo, lokola elembeteli epai ya guvɛnɛmá ya Etats-Unis, mpe epai ya bakonzi ya ba Etats, ete likanisi wana oyo Komite ya Conférence Générale ya lingomba ezwaki, ezalaki likanisi na bango ya solo, mpe te likambo ya kobongisa kaka mpo na likambo yango, mpo na kokima bokoti na basoda, to mpo na kokima makama oyo ezalaki koya likolo ya mboka mpo na etumba. Likambo oyo ebimisamaki lokola elembeteli epai ya baguvernema oyo ete ezalaki mobeko moko epai ya Ba-Adventiste ya Mokolo ya Nsambo, mpe bazalaki kosimba yango makasi mpo ezalaki bokristo.
TAM1897 Q1 51.9Nakotánga mwa biteni ya mikuse uta na yango, mpe bokomona oyo ngai namonaki kaka ntango natángaki yango,—e te soki nazalaki na mokanda wana liboso na ngai mibu mibale eleki awa na Tabernacle oyo, nalingaki kokoka te koteya mitindo oyo ezali na kati na yango na polele koleka ndenge nasalaki na mateya napesaki, mpe oyo ebimaki na BULLETIN. Tala eteni moko oyo euti na makambo makomamaki na zulunalo Signs of the Times, na pastɛrɛ James White, na mobu 1853:—
TAM1897 Q1 51.10Eklezia oyo emibanzabanzaka ya Kristo atiki loboko ya mobali na ye ya solo, mpe sikoyo azali komitambwisa na loboko ya makasi ya mobeko. Azali koluka libateli mpe koleisama na baguvernema ya mabe ya mokili, mpe emonisami malamu na bana basi ya ndumba ya mama ya kala, ye moko azali elembo ya Eklezia Katolike. Lokola mwasi asengeli kokangama na mobali na ye, ndenge moko mpe eklezia esengeli kokangama na Klisto, mpe na esika ya koluka libateli na loboko ya mobeko, etiela motema kaka na loboko ya makasi ya Molingami na ye. Eklezia abalani na mokili na ndenge oyo ebongi te. Yango emonanaka na biteni ndenge na ndenge ya boyangeli ya leta. Ata na departema ya bitumba, mosali ya Nzambe oyo amimonisaka lokola mosembo ya Yesu Klisto amonanaka azali kosɛka Nzambe ya kimya na mabondeli na ye mpo na kolonga na bitumba.
TAM1897 Q1 51.11Lisusu, eteni moko ezwami na zulunalo Review and Herald ya mokolo ya 9 sanza ya mitano, 1854:—
TAM1897 Q1 52.1Ezala makambo oyo ezali pene to te [ezali kolobela boyei ya Nkolo], likambo ya solo etikali; molimo ya etumba ezali kotambola, molimo ya koyina mpe ya kokosa. Ezali bopusi na yango ya kobebisa nde tozali kobanga,—ezali bopusi na yango ya kobebisa bizaleli malamu mpo na boyebi mingi ya makanisi ya etumba mpe ya kosopa makila, ezali esengo oyo ezali malamu te, molimo ya mabe ya bituluku, oyo ezali mabe, mpe epesaka nzela na mabe epanzana.
TAM1897 Q1 52.2Tika baloba te ete likama ezali te mpo na bayekoli ya Klisto uta na bantina oyo. Likama ezali; mpo ete “ntango mabe ekobakisama, bolingo ya bato ebele ekokoma malili.” Wana nde bolingo ya kokamwa mpe oyo ekoki kolimbolama te oyo ekangisaka moto na moto, oyo epekisaka moto amibanzabanza ye moko, na boye ete tozwaka na kozanga koyeba lolenge ya makanisi oyo ezali kopanzana, mpe toyebaka te kino makanisi na biso ekomi kobeba mpe kotelengana; mpe na boye, lokola tozali na ezalela ya malamu te, ezalaka pete mpo na koyamba mpe kobota mabe. Libebi ya bizaleli ebebisaka makasi koleka ata pesta.
TAM1897 Q1 52.3Eténi mosusu ezwami na zulunalo Review and Herald ya mokolo ya 31 sanza ya nsambo, 1856:—
TAM1897 Q1 52.4Yesu alobaki, “Landa ngai.” Ndeko mobali ya bolingo, ndeko mwasi ya bolingo, elembo na bino ya kondima ezali nini? Ezali Biblia te? Bino bolobi, Iyo. Soki bongo, wana nde tokokende, mpo tóyeba soki tozali kolanda Yesu to te. Nakokende liboso na bino na nzela na bino, mpe nakosolola na bino na mayele; mpe nzela oyo ezali misala na biso nyonso ya bomoi. Tokotala na monene liboso, mpe tokotuna, Bozali kosala lokola mokili? Kasi okotuna, “Olingi koloba nini?” Nakomeka kolimbwela yo. Ozali kokota na makanisi mpe mibeko ya mokili? Soki ezali bongo, nzela na yo ezali te oyo Yesu atambolaki. Yesu alobaki, “Bango (bayekoli) bazali ya mokili te, lokola ngai mpe nazali ya mokili te.” Ntango nini bomonaki Yesu na ndako ya bosambiseli ya Kaisala?—Ata mokolo moko te, kaka ntango bamemaki ye lokola mwana ya mpate na esika ya koboma.
TAM1897 Q1 52.5Kasi tolingi mibeko ya malamu, mpe ezali mokumba na biso ya kozwa bato ya malamu mpo na kosala yango mpe kosala ete bato bátosa yango.
TAM1897 Q1 52.6Ya solo, tolingi mibeko ya malamu; mpe Yesu atiki biso te tólanda ye kozanga yango. Alobi ete, “Liloba oyo bozoyoka ezali ya ngai te, kasi ya Tata oyo atindi ngai.” Yoane 14:24.
TAM1897 Q1 52.7Mokomi ya Nzembo alobi, “Mobeko ya Nkolo ezali ya kokoka, epesaka molimo bomoi ya sika.” Nzembo 19:7. Paulo alobi, “Makomi nyonso euti na mpemelo ya Nzambe, mpe ezali na litomba mpo na mateya, mpo na kopamela, mpo na kobongisa, mpe mpo na kolakisa nzela ya bosembo: mpo ete moto ya Nzambe akoka, mpe azala na biloko nyonso mpo na misala nyonso ya malamu.” 2 Timote 3:16, 17. Nini mosusu olingi? to nini moke olingi, ndeko ya bolingo?
TAM1897 Q1 52.8Etapɛ elandi oyo osɛngi na agent na yo ezali ya kobimisa mibeko, oyo soki batosi yango te, bakosala yango makasi na mopanga, ebundeli moko oyo ezali ya bokristo te. Mibeko wana ezali motema mpe bomoi ya boyangeli wana oyo ye azali eteni na yango, oyo ekoki kobatela ekolo na yango kaka na nzela ya bisika ya kobomba bibundeli ya liwa, mampinga ya minene ya mai mpe basoda oyo bazali na bibundeli na bango ya liwa. Na nsima, botie ndeko na bino malamu, mokristo, molandi ya Mokonzi ya Kimia, pembeni ya esika ya kokata mitu, mpo na kopesa liwa; to na motó ya etuluku ya basoda, na mokanda ya ‘habeas corpus’ mpo na kozongisa ndeko moko ya mawa na boombo, mpo na mbeba ya kolinga kopema mopepe ya bonsomi ya likolo. To, soki azali mokonzi monene ya ekolo na bino, bomatisi episkopo na bino ya malamu likolo ya mpunda ya etumba, alatami bibundeli uta na motó kino na makolo, lokola jenerali-mokonzi ya makasi ya bibundeli nyonso ya liwa na kati ya ekolo.
TAM1897 Q1 52.9Nalingi kotuna bino, balandi ya bolingo ya Yesu, soki moto akoki kokomisa koboma likambo ya sembo, nzokande Nzambe alobaki, “Oko-boma te”? Boye bokonzi mobimba ya bato etongami likolo ya mopanga te? Bakobukana na biteni-biteni te ntango ye oyo azali na lotomo ya kokamba na bosembo akoya?
TAM1897 Q1 52.10Kasi ngai nazali na etumba te na baguvernema ya bato. Te, te. Davidi alobi na nzembo ya lokumu na Nzambe ete, “Ya solo, nkanda ya moto ekokumisa yo; mpe eteni ya nkanda oyo etikali, yo okokanga.” Nzembo 76:10. “Mpo bakonzi bazali eloko ya kobangisa te mpo na misala ya malamu, kasi mpo na misala ya mabe. Bongo, olingi te kobanga bokonzi? Sala oyo ezali malamu, mpe okozwa lokumu epai na yango. Mpo azali mosali ya Nzambe mpo na yo [Moklisto] mpo na bolamu.” Baroma 13:3, 4.
TAM1897 Q1 52.11Soki, bandeko na ngai, botie na makanisi ete baklisto bazali etuluku mosusu, etonga moke, bakabwani, baponami longwa na mokili, mpo na kozala pole na mokili, mpo ete mokili na komona misala na bango ya malamu (pole), ememama mpo na kosangana na etonga moke, oyo batangaka mokolo mobimba mpo na kobomama, mpe na boye kokumisa Tata na bino ya Likolo, bongo bokokoka kososola makomi lokola ya Baroma 13, mpe 1 Timote 1; 2, oyo nakoki kotalela na sima. “Tika eteni ya mbeki etɛmɛla biteni ya mbeki ya mabele” [Yisaya 45:9]; kasi, tika bakristo bázala na makanisi ya Yesu, bongo bakolanda Yesu.
TAM1897 Q1 52.12Tomoni mwa mbuma ya ndenge baklisto oyo bamimonisaka balandaka mokili? Yango ekoki kobongisa biso mpo tómata na esika ya likolo lokola Balaam, tango Balak abengaki ye mpo alakela Yisraele mabe, mpe alobaki lisese na ye mpe alobaki, “Nakolakela mabe ndenge nini ye oyo Nzambe alakeli mabe te? To nakotɛmɛla ndenge nini ye oyo Nkolo atɛmɛlaki te? Mpo uta na likoló ya mabanga namonaka ye, mpe uta na bangomba natálaka ye: tala, ekólo ekofanda yango moko, mpe bakotángama te na kati ya bikólo.” Nombres 23:8, 9.
TAM1897 Q1 52.13Sikawa nazali kotánga eteni mosusu, oyo ebimisami lisusu na zulunalo Review, ya mokolo ya 14 sanza ya mwambe, 1856:—
TAM1897 Q1 52.14Boni, nsango malamu ya Yesu epesi bino lotomo ya kosalela mopanga, ya komilengela na bibundeli ya mosuni, ya kokamata mopanga mpo na “kokokisa bamposa ya libota na bino moko,” mpo na kobikisa bato oyo banyokwami na nse ya nguya ya monyokoli, na kobukaka mobeko ya motoba ya Nzambe, “Bokoboma te”? Yesu alobi, “Bolinga banguna na bino.”
TAM1897 Q1 52.15Bokanisi ete bino, lokola bakristo oyo bozali na nse ya nsango malamu, bozali na ndingisa ya Biblia ya kokota na bitumba ya politiki na lolenge nyonso? Ezala na kokela mibeko, to na kosala ete bato bátosa mibeko ya boyangeli ya bato? Soki ezali bongo, nakanisi bozali na libunga monene.
TAM1897 Q1 52.16Yango nde etuluku ya lingomba elobaki na mobu 1864. Balakisaki yango na boyangeli ya Etats-Unis, lokola elembeteli ete bandimaka etumba te, mpe ete bakokaki te kokota na mosala ya kobeta minduki, mpe ete soki baponami mpo na etumba, esengelaki te kolikia ete bakobunda. Mpe boyangeli ya Etats-Unis eyokaki maloba na bango, mpe ebongisaki ete bákende na ba lopitalo esika bakokaki kosala mosala ya basakoli ya nsango malamu, kobatela babɛli, mpe komemela lobiko na baoyo bazali kokufa. Sikawa, soki likambo wana ezali kobongwana, esengeli tótɛlɛma na bosembo liboso ya boyangeli, mpe tóloba ete ebongwani.
TAM1897 Q1 52.17Nakobi kotánga:—
TAM1897 Q1 52.18Maloba nyonso oyo okoki kotánga, to ntina nyonso ya kondimisa oyo okoki kopesa, esengeli komekama na Makomi ya Santu, ndenge ekomami mpenza. Ekoki kozala ete tokotalela na ntango ekoki makomi to bantina nyonso wana oyo ozali kotombola; kasi liboso, tokoyoka nsango malamu. Mpo na bakristo oyo balingi kolanda Yesu, yango esengeli ekoka.
TAM1897 Q1 52.19Yesu alobi, “Soki moto moko azali kosalela ngai, tika alanda ngai.” Yoane 12:26. Kasi yo olobi, “Yango nakoki kosala, mpe nasala lokola mwana mboka ya sembo ya mboka na ngai, na mibeko mpe boyangeli na yango?” Tika. Yesu alobi, “Moto moko akoki kosalela bankolo mibale te.” Matai 6:24. “Soki bozali ya mokili, mokili alingaki kolinga biloko na yango; kasi lokola bozali ya mokili te, kasi naponi bino na kati ya mokili, yango wana mokili ezali koyina bino.” Yoane 15:19.
TAM1897 Q1 52.20Okoki kozala na ndambo nini na politiki ya mokili, soki “bozali ya mokili te,” kasi mokili eboyaka bino, mpe boponami “libanda ya mokili”? Kasi, olobi, “esengeli tótyela bato mabe bokonzi na maboko?” Okoki kopekisa yango te. Bato mabe mpe bakosisi bakozala mabe koleka; mpe na ntango ya suka ya mokili, bato mabe bakosala mabe, mpe moko te na kati na bango akososola. Daniele 12:10. Ntina ezali ete mokili elingi te kotosa Nzambe, to kolanda Yesu, mpe endimi te ete Mobimisi-mibeko moko azali. Yakobo 4:12.
TAM1897 Q1 53.1“Yango wana Nkolo alobi: Lokola bato oyo bazali kopusana pene na ngai na monoko na bango, mpe na mbɛbu na bango bazali kokumisa ngai; kasi balongoli motema na bango mosika na ngai, mpe kobanga na bango epai na ngai eteyami na mitindo ya bato: yango wana, tala, nakosala likambo moko ya kokamwa na kati ya bato oyo, likambo moko ya kokamwa mpe eloko ya kokamwa; mpo mayele ya bato na bango ya mayele ekokufa, mpe bososoli ya bato na bango ya mayele ekobombama.” Yisaya 29:13, 14. Ndenge nini likambo oyo emonisami na lolenge ya kokamwa na bomoi ya balakisi mingi ya likolo ya makambo ya Nzambe, oyo, kaka kala te, bazalaki na motó ya misala ya kozongisa bomoi ya losambo, mbongwana ya bizaleli, mpe masanga ya kimya: bazalaki kokamba eklezia ya Klisto, na bibundeli ya nsango malamu oyo ememaka bomoi mpe kozanga liwa na pole; kosaleláká kosɛnga na bobɔndisi, mabondeli, mpe mpisoli; sikoyo na kotɛmɛla mpenza nsango malamu, ntango Yesu alobaki, “Boyokaki ete elobamaki, Olinga mozalani na yo, mpe oyina monguna na yo. Kasi ngai nazali koloba na bino, Bolinga banguna na bino, bópesa lipamboli na baoyo balakelaka bino mabe, bosalela malamu na baoyo bayinaka bino, mpe bóbondelela baoyo bazali kofinga bino mpe koniokwisa bino; mpo bózala bana ya Tata na bino oyo azali na likolo: zambi ye atombolaka moi na ye mpo engenga likolo ya bato mabe ná bato malamu mpe atindaka mbula likolo ya bato ya sembo ná bato ya mabe.” “Bozala na mawa, lokola Tata na bino azali na mawa.” Matai 5:43-45; Luka 6:36. Atako makomi oyo ezali, tomoni ezalela ya mawa ya ba Eglize ya bokristo ndenge bazali kokita na bizaleli mpe kokoma lokola mokili. Mpo na kopesa mwa bandakisa, tozotanga oyo elandi.
TAM1897 Q1 53.2Awa elandi maloba ebele ya basakoli ya lokumu, oyo ezali kopema makambo ya “bibundeli,” “bitumba,” “etumba,” “etumba ya monene,” mpe bongo na bongo. Na sima, elandi boye:—
TAM1897 Q1 53.3Na kotalela makambo ya boye, oyo ezali komonisa mbongwana ya wolo ya motuya koleka kokoma mabe koleka bosɔtɔ ya bibende, koboya mpenza matatoli ya Kristo mpe bondimi na bango ya kala, esengeli tónganga ete, “Bakendi na nzela ya Kaini, mpe balandaki na mposa makasi libunga ya Balaama.”
TAM1897 Q1 53.4Bato oyo bazali kolanda Yesu? Bazali kolatisa bango moko mpe balandi na bango na bibundeli ya nsango malamu? Bazali komonisa kondima ya mobimba na mobeko ya kokoka ya Nzambe? Bandimaka ete Mobimisi-mibeko moko kaka nde azali mpo na mokristo? Bayokaka Paulo aloba ete, “Bibundeli ya etumba na biso ezali ya mosuni te, kasi ezali na nguya epai ya Nzambe mpo na kobuka bikɔtɔ”? 2 Bakorinti 10:4. Na suka, bazali kotosa Makomi oyo balobaka ete bateyaka?
TAM1897 Q1 53.5Bólata bibundeli nyonso ya Nzambe, mpo bókoka kotɛlɛma na mayele ya lokuta ya zabolo. Mpo na nini?—“Mpo ete tobundaka na bato ya mosuni mpe ya makila te.” Te; wana ezali libiangi ya balandi ya Yesu te. Kasi tobundaka “na bakonzi, na nguya, na bakonzi ya molili ya mokili oyo, na mabe ya molimo [bilimo mabe, na pembeni ya lokasa] na bisika ya likolo.” “Yango wana, bózwa bibundeli nyonso ya Nzambe, mpo bókoka kotɛlɛma na mokolo ya mabe, mpe, nsima ya kosala nyonso, bótikala na kotɛlɛma.” Baefese 6:11-13.
TAM1897 Q1 53.6Paulo atángi bibundeli ya bakristo na Baefeso 6:14-18, mpe alobi, Bózwa “mopanga ya Molimo [kasi ya ebende te], oyo ezali liloba ya Nzambe; na kobondelaka ntango nyonso na mabondeli mpe masengi nyonso na kati ya Molimo;” na kolatáká bilamba wana ya likoló, mpe makolo na bango elatami na komibongisa ya nsango malamu ya kimya, na kolukáká kozwa mapamboli ya Klisto,—“Esengo na baoyo bazali na motema mawa: zambi bakozwa mpe motema mawa.... Esengo na bakeli ya kimya [kasi te babebisi ya kimya]: zambi bakobengama bana ya Nzambe.” Matai 5:7, 9. Yoka Yoane ntango azalaki koloba na basoda, ntango batunaki ye nini basengeli kosala. Ayanolaki, “salela moto moko mabe te.” Luka 3:14.
TAM1897 Q1 53.7Bókanisa ete Yesu alobaki na Petro, ntango liteya monene ya misala epesamaki mpo na bakristo nyonso, na ntina na mopanga, “Zongisa mopanga na yo na esika na yango: zambi bango nyonso oyo bakozwa mopanga bakokufa na mopanga.” Matai 26:52.
TAM1897 Q1 53.8Tika bakristo bátambola na pole ya solo oyo, mpe bakozala kaka mwa bakambi to basoda ya bokristo moke, mpo na kosalela “mandoki ntuku mibale na mitano ya Sharp ya Rev. Mr. Beecher,” atako Biblia ekokangisama na komimonisa ete bazali basantu na nsima ya mondoki moko na moko.
TAM1897 Q1 53.9Bango bayokaka Yesu koloba, “Bokonzi na ngai ezali ya mokili oyo te: soki bokonzi na ngai ezalaki ya mokili oyo, basali na ngai balingaki kobunda.” Yoane 18:36. Bakristo, na boye bapesami bibundeli oyo ya nsango malamu, mpe balongwe mpenza na bibundeli ya mosuni, lokola bakabwani mobimba na baguvernema ya mokili, bakoki kotika mokili, oyo epesami bibundeli ya liwa, ekende na nzela monene, na kotia na makasi mibeko na bango oyo ezali ya bokristo te na etumbu ya liwa.
TAM1897 Q1 53.10Ezali lokumu oyo ekoki kolobama te mpo na eteni oyo etikali ya eklezia, ntango bazali kotala lisolo ya kala, mpe komona, atako bayekoli ya Klisto, lokola Paulo, bagangaki, “Mpo na yo, babomaka biso mokolo mobimba; batángaka biso lokola bampate mpo na kobomama [Baroma 8:36];” atako nzela na bango etondaki na mpisoli, etondaki na makila na bango, mpe ezipamaki na bibembe na bango ya kokatakatana mpe mikuwa na bango ya mpembe;—ezali lokumu na bango ya koganga elongo na Balaam, ntango bamonaka ete “bato ya Nzambe bakofanda bango moko, mpe bakotángama te na kati ya bikolo,” “Tika nakufa liwa ya bato ya sembo, mpe suka na ngai ezala lokola ya bango!” Nombre 23:9, 10.
TAM1897 Q1 53.11Makambo mosusu ebele ezali na kati ya lokasa oyo, kasi nazali na mposa ya kotanga yango lisusu te. Nakotanga nde eteni moko to mibale mosusu kouta na Nkolo, oyo ezali mpo na biso na mikolo na biso. Oyo epesamaki na biso eleki sikoyo mbula minei kouta na Molimo ya esakweli, mpe etangamaki na biso awa na Tabernacle oyo:—
TAM1897 Q1 53.12“Nkolo aponi Yakobo mpo na ye moko, mpe Yisraele lokola libula na ye ya motuya. Mpo nayebi ete Nkolo azali monene, mpe ete Nkolo na biso aleki banzambe nyonso.” Bokanisa, bandeko na ngai mibali na basi, ete Nkolo azali na bato na ye, bato oyo aponi, lingomba na ye, mpo bazala ya ye moko, efelo na ye moko ya kobatela, oyo asimbi na kati ya mokili oyo etondi na lisumu mpe etɛlɛmi na ye; mpe akanaki ete bokonzi mosusu eyebana te na kati na yango, mibeko mosusu endimama te na yango, longola sé ya ye moko.
TAM1897 Q1 53.13Likambo mosusu eyaki epai na biso na Conférence Générale ya mobu oyo. Yango ezongisi biso mpenza esika botiki-nzambe ebandaki, mpe ememi biso miso na miso na Nzambe, na solo na Ye, mpe na likambo oyo mobimba ndenge ezali kowuta na Nkolo; ndenge Ye alingi kozala elongo na bato na Ye lelo.
TAM1897 Q1 53.14Ndelo oyo ekabolaka bato ya Nzambe oyo balobaka ete batosaka mibeko na mokili, emonanaka lisusu polele te ndenge ezalaká liboso. Bato oyo bazali kotambola na boyokani na Nzambe bakomonana te na makita ya politiki. Baoyo basalaka bongo bapesaka elembo ete bazali baombo ya sembo ya Yesu te. Basimbá moto ya bato banso banda kala mingi, na boye ete mayele na bango ya kokabola malamu na mabe ebungi. Ezali na bato oyo bamipesaki mpo na kotelema na nse ya bendele ya Yesu. Bazali mampinga ya Klisto. Bamipesi mpo na kobima na mokili, mpe kokabwana na yango. Bamipesi mpo na kosalela mopanga ya Molimo, liloba ya Nzambe, mpo na kobunda bitumba ya makasi na lisumu mpe na mabe nyonso. Esengeli tómonisa bosembo na biso.
TAM1897 Q1 53.15Ezali na liloba ya boyangeli; ezali na liloba oyo etali bozali mwana-mboka. Tosengeli komonisa bosembo na biso na nini? Yango nde motuna.
TAM1897 Q1 53.16Tosengeli komonisa bosembo na biso epai ya Mokonzi na biso, Nkolo Yesu Klisto. Ndimi Yakobo alobi boye: “Yango wana, moto nyonso oyo akobonga moninga ya mokili, akomi monguna ya Nzambe.” Mpe Yoane malamu, moyekoli oyo azalaki na molimo kokokana mingi na oyo ya Yesu, apesi likebisi ete, “Bolinga mokili te, mpe biloko oyo ezali na kati na yango te. Soki moto alingi mokili, bolingo ya Tata ezali na kati na ye te.” Moto moko te akozwa esengo na kolanda ndakisa ya Adamu, mpe na kotika Mokeli na ye mpe kopumbwa mosika na Ye.
TAM1897 Q1 54.1Na boye, mateya oyo esuki kaka esika tobandaki—na Adamu mpe Mozalisi na ye, mpe na mobeko ya liboso koleka na molɔ́ngɔ́ mobimba—“OKOLINGA Nkolo Nzambe na yo na motema na yo mobimba, mpe na molimo na yo mobimba, mpe na mayele na yo mobimba, mpe na makasi na yo mobimba.” Bongo bokokende mosika na Mokeli na bino te. Bongo bokutana na botiki kondima te. Bongo bokutana na losambo ya bikeko te. Bongo bokutana na boyangeli oyo etongami na ndakisa ya bapaya oyo batikaki Nzambe te; kasi Nzambe akozala nyonso na kati ya nyonso, mpe akomema bato na ye na mabele wana ya nkembo oyo alakisi epai ya tata na biso Abrahama tango abimisaki ye na kati ya boyangeli nyonso ya mokili, mpe abatelaki ye mosika na yango ntango azalaki kofanda na mokili.
TAM1897 Q1 54.2Ye oyo abengi biso tólanda mpe tótambola na matambe ya kondima wana oyo tata na biso Abrahama azalaki na yango, atako azalaki naino te na ngenga ekatami, akozwa biso bongo mpo na komema biso na mboka wana oyo ezali nkembo ya bamboka nyonso; mpe kuna tokofanda na liboso ya Nkolo, mpe na nse ya mapapu ya nkembo ya Nzambe ya nguya nyonso, libela na libela—kokolinga Nzambe na motema mobimba, na molimo mobimba, na mayele mobimba, mpe na makasi mobimba; mpe akoki kolakisa biso sikoyo, na ntango wana, mpe libela na libela na miso ya molɔ́ngɔ́ mobimba, mpe koloba, “Talá bato oyo babatelaka mibeko ya Nzambe, mpe kondima ya Yesu.”
TAM1897 Q1 54.3Mpe bato nyonso báloba, “Amen na Amen.”