Ezipito na Yisraele

TAM1897 Q1 20.8Liteya epesamaki na mpokwa ya mokolo ya minei, mokolo ya 4 sanza ya misato, 1897 Ebimisami na Bulletin ya Conférence Générale, Trimestre ya Yambo, 1897, Vol. 2, No. 1, nkasa 20-26.

TAM1897 Q1 20.9Liteya na biso ya liboso elakisaki biso ebandeli ya leta; botiami ya oyo ya liboso na lisolo ya mokili. Liteya na biso ya mibale elakisaki biso ndakisa ya liboso ya bokabwani kati na lingomba mpe leta na lisolo ya mokili. Na ntango wana ya kala, Nkolo alakisaki polele ndenge nini bokabwani esengelaki kozala ya solosolo kati na lingomba mpe leta. Tokolanda yango mibale lelo na pokwa, kino bakokutana lisusu, na mboka moko.

TAM1897 Q1 20.10Nimrode azalaki mwana ya Kusi; Kusi afandaki na Etiopi; Kusi azalaki mwana ya Kami; mpe Ezipito ezalaki mabele ya Kami. Na boye, tomoni ete molongo ya libota ya Nimrode ebandaki mpenza na Ezipito; mpe tokoki mpe kolanda ndakisa na ye tii na Ezipito. Ata soki Nimrode azalaki moto ya liboso oyo alataki motole ya bokonzi, moto ya liboso oyo azwaki lokumu ya mokonzi mpe amonisaki bokonzi na ye, kasi na Ezipito ndakisa wana ya Nimrode na biteni na yango nyonso elandamaki na ndenge ya kokoka mpenza, mpe etiyamaki na ndenge ya kokoka mpenza.

TAM1897 Q1 20.11Na Ezipito, mokonzi azalaki te kino sima ya eleko ya Nimrode; kino sima ya ntango ye azwaki na makasi esika mpe bokonzi ya mokonzi. Mpo, bokundoli, ntango Nimrode asalaki yango, ezalaki kotemela Nzambe, kotemela ndenge bato bazalaki kokanisa Nzambe, mpe kotemela boyebi na bango mpo na ye. Na ntango wana, bato bayebaki ete na likambo oyo, Nimrode azalaki kokamata esika ya Nzambe; mpe nkombo na ye emonisaki makanisi oyo ezalaki kopanzana mingi na ntango wana mpo na likambo wana. Na Ezipito, nzela moko wana nde elandamaki. Makomami ya Ezipito emonisaka ete bakonzi ya liboso ya Ezipito bazalaki banzambe, oyo balandaki bazalaki banzambe-ndambo, elingi koloba banzambe ya ndambo; mpe sima na bango, ezalaki bakonzi bango moko oyo bazalaki bato.

TAM1897 Q1 20.12Na boye, omoni ete na mboka wana, lolenge ya kosala ezalaki se moko na oyo ya Shinar. Na Ezipito, mokonzi, na nko mpe na polele, na ngambo na ye moko, azalaki na esika ya nzambe mpo na bato. Bato bazalaki komona ye bongo. Moi ezalaki nzambe; mokonzi ya Ezipito azalaki mwana ya moi. Azalaki Nzambe mpo na bato. Bato bazalaki na bomoi na mpema na ye. Azalaki mpema na bango ya bomoi. Bazalaki kozwa molimo na bango epai na ye. Mpo na bango azalaki “Mopesi bomoi, lokola moi ya seko.” (Talá “Bokonzi ya Biblia,” mokapo 7, eteni 27, 38, 43, 44, 49, 64, 71-83, 96, 102; mokapo 14, eteni 15, 16.) Na boye, na Ezipito, mokonzi azalaki kaka te momonisi, to mokonzi na esika ya nzambe; azalaki nde nzoto ya Nzambe. Bomoi ya Nzambe efandaki na mokonzi, mpe eyaki na nzela ya mokonzi epai ya bato. Na boye, mokonzi azalaki bomoi mpo na bato, mpo na ye azalaki komonisa nzambe monene oyo atondisi bisika nyonso, moyi. Ezalaki na ezaleli moko te ya Nzambe oyo mokonzi azalaki te komonisa epai ya bato. Wana nde ezalaki lolenge ya bokonzi mpe boyangeli na Ezipito ya kala.

TAM1897 Q1 21.1Sikawa, tózonga na kala na Chaldée ntango Nzambe akabolaki lingomba na leta, ndenge totángaki na liteya eleki, ntango alobaki na Abraham, “Bima na mboka na yo, mpe na libota na yo, mpe na ndako ya tata na yo, kende na mboka oyo nakolakisa yo.” Mpe bókanisa ete ezalaki kaka nsima ya kobima ya Abraham na bandeko na ye ya suka nde Nkolo alakisaki ye mabele. Abraham akabwanaki liboso na mboka na ye; ya mibale, na ndako ya tata na ye; mpe ya misato, na bandeko na ye. Ezalaki kaka nsima ya kokende ya Lot na lobwaku ya Sodome nde Nzambe alakisaki Abraham mabele. Genese 13:14, 15. Ntango libiangi ya Nzambe esalemaki epai ya Abrahama, mpe akabwanaki na mboka na ye,—na motema, na molimo mpe na biloko nyonso na ye,—mpe na ndako ya tata na ye, mpe na bandeko na ye nyonso, mpe atelemaki esika Nkolo alingaki atelema, bongo Nkolo alobaki na ye, “Tombola sikoyo miso na yo, otala uta esika ozali, na nordi, na sudi, na este, mpe na weste: mpo mabele nyonso oyo ozomona, nakopesa yango na yo, mpe na mwana na yo ya libota, mpo na libela.” Nakopesa yango lokola libula ya seko na seko.

TAM1897 Q1 21.2Sikawa natuni bino, ntango Nzambe alobaki na Abraham atombola miso na ye mpe atala, Abraham amonaki makambo mingi koleka oyo alingaki komona soki atombolaki miso na ye kaka boye kozanga ete Nzambe aloba na ye?

TAM1897 Q1 21.3(Lisanga) Iyo.

TAM1897 Q1 21.4Na bongo, amonaki eloko moko oyo alingaki komona te soki Nzambe alobaki na ye te ete atala. Mpe tango Nzambe alobaki na ye atombola miso na ye mpe atala, eloko amonaki ezalaki mabele oyo Nzambe alakaki ye. Na ntango wana Nzambe amonisaki ye mabele ya elaka, mpe yango ezalaki mboka oyo Nkolo abengaki ye. Apesaki ye yango te na ntango wana, “Te, ata esika ya kotia lokolo na ye te: kasi alakaki ete akopesa yango na ye lokola libula, mpe na mwana na ye ya nsima na ye.” Mpe atalaki libela na libela mboka wana ya likolo; mboka oyo ezali na engumba moko ya moboko, oyo Motongi mpe Mokeli na yango ezali Nzambe. Ezalaki “elaka ete akozala mokitani ya mokili;” mpe Abrahama azwaki yango “na nzela ya bosembo ya kondima.” Bongo, ntango Nzambe alobaki na Abrahama atala yango, mpe ete akopesa yango na ye mpe na momboto na ye lokola libula ya seko, nini amonaki? mokili?

TAM1897 Q1 21.5(Ba mongongo) Amonaki mokili oyo ekoya.

TAM1897 Q1 21.6Mpe yango nde mboka oyo ezalaki ya ye banda na ntango wana. “Mpe soki bozali ya Klisto, bongo bozali mwana ya Abraham, mpe bakitani kolanda elaka.” Mpe wana ezali mboka na bino, mpe ya ngai. Mpe oh! kokanisa kaka makanisi nini ya moke, ya pamba mpenza, moto asengeli kozala na yango soki asepeli na mboka mosusu, to azali na mposa ya mboka mosusu, to azali na bolingo ata moke mpo na mboka mosusu. Ndenge nini moto akoki kosala bongo, nzokande miso na ye etali mboka wana oyo Nzambe alakisi ye, mpe oyo azali kobenga ye akende kuna!

TAM1897 Q1 21.7Abraham akufaki. Isaac abikaki mpe akufaki. Yakobo ná libota na ye bamemamaki na Ezipito, lokola Nkolo alobaki na Abraham ete, “Molɔngɔ́ na yo ekozala mopaya na mboka oyo ezali ya bango te,” mpe yango ezalaki Ezipito. Sikawa, bókanisa malamu. Bóbosana te liloba oyo Nkolo alobeli biso mpo na Ezipito, mpamba te ekosalisa biso na mateya makoya. Mboka oyo basengelaki kozala bapaya mpe kosalela Nkolo ezalaki Ezipito. Bafandaki kuna bambula nkama na nkama—na mboka oyo ezalaki ya bango te. Mpe bókanisa ete ezalaki Ezipito oyo tolobeli, epai wapi mokonzi azalaki na esika ya Nzambe, mpe azalaki Nzambe mpo na bato.

TAM1897 Q1 21.8Tótala lisusu eklezia oyo mwa moke, mpe tómona nini Nkolo azalaki kosala na yango. Lelo na butu tozali na karte liboso na biso oyo ezali kolakisa mboka. Oyo ezali Chaldée esika Abram abengamaki; mpe amataki kuna na Mésopotamie na Haran, esika tata na ye akufaki. Kuna nde akabwanaki na ndako ya tata na ye, mpe na sima akotaki na mboka esika akabwanaki na Lot.

TAM1897 Q1 21.9Ntango Abram azalaki na mboka oyo, lisapo esalemaki, na ndenge bikolo ya Monyɛlɛ bilongaki mpo na kokende na wɛsti, kino na bandelo ya Ezipito. Kasi na tango oyo Israel akendeki na Ezipito, to mwa moke liboso ya tango wana, Ampire ya Ezipito epanzanaki na mboka oyo ya Monyɛlɛ mobimba. Ekómaki monene kino na Ezipito mobimba, kokita kino na Etiopie, ezalaki na ndelo ya sudi mpe ya weste ya Azie Moke kino na Armenie, Asire, mpe Shinar; na boye, Bokonzi ya Ezipito ezipaki etuka mobimba ya este, mokili oyo eyebanaki na ntango wana. Bokonzi ya Ezipito, na eleko na yango, ezalaki monene na mokili mobimba lokola Bokonzi ya Loma ezalaki na eleko na yango, to mpe bikolo mosusu nyonso oyo elandaki.

TAM1897 Q1 21.10Sikawa, lokola masapo ya kala ebandaki na Monyɛlɛ, mpe bakonzi ya bikolo wana bazalaki kolonga bituka ya wɛsti, ata kino na bandelo ya Ezipito, Nzambe atyaki eklezia na ye na mabele ya Kanaane mpo na kobatela boyebi ya Nzambe ya solo na kati ya bikolo oyo ezalaki koleka mpe koleka kuna. Mpe ntango bokonzi ya Ezipito epanzanaki na mboka mobimba, mpe esika monene ya bokonzi ya mokili ezalaki na mboka-mokonzi ya Ezipito moko, Nzambe amemaki bato na ye na Ezipito, mpo ete batindami mpe bakonzi ya bato nyonso, oyo bazalaki koleka kowuta na bamboka wana nyonso mpo na kokende epai ya mokonzi na bango, elingi koloba Ezipito, bakutana na bato ya Nzambe.

TAM1897 Q1 21.11Na Ezipito, Nkolo atiaki bato na ye na Gosen, na nzela oyo ezalaki kokabola bikolo wana ya bapagano na mboka-mokonzi ya Ezipito, mpo ete bato, batindami na bango, mpe bakonzi na bango, balekaka na Gosen, mabele oyo bato ya Nzambe bafandaki, mpe makanisi na bango ebendama epai ya Nzambe ya solo.

TAM1897 Q1 22.1Na Ezipito mpe, Yozefu azalaki pembeni ya kiti ya bokonzi, na boye ete batindami oyo bazalaki kokota na Ezipito basengelaki kokutana na Yozefu, oyo azalaki kopesa bango boyebi ya Nzambe ya solo. Sima Yozefu akufaki, boyebi ya Yozefu mpe bopusi na ye etikalaki na mboka-mokonzi ya Ezipito kino na ntango ya Moize. Na nsima, Moize azalaki na ndako ya mokonzi mpe pembeni ya kiti ya bokonzi. Kasi te kaka pembeni na yango lokola Yozefu azalaki; kasi Moize atelemaki na esika ya liboso ya kiti ya bokonzi, mpo azalaki mwana ya mwana mwasi ya Farao. Mwana mwasi ya Farao azalaki mpe mwasi ya Farao; mpe lokola Moize azalaki mwana ya mwana mwasi ya Farao, azalaki mokitani ya solo mpenza ya kiti ya bokonzi, mbala mibale. Soki mwasi ya Farao azalaki mwana na ye te, mwana na ye ya liboso oyo abɔkɔlaki alingaki kozala mokitani ya kiti ya bokonzi. Lisusu, soki Farao azalaki na mwasi mosusu mpe azalaki na bana mosusu te, mwana na ye ya mwasi alingaki kozala mokitani na kiti ya bokonzi. Kasi lokola mwana ya mwasi ya Farao azalaki mpe mwasi ya Farao, wana mwana na ye ya kobokola azalaki mokitani ya kiti ya bokonzi mbala mibale. Moto moko te akokaki kotɛmɛla lotomo na ye ya bokitani na kiti ya bokonzi ya Ezipito, oyo na ntango wana ezalaki kiti ya bokonzi ya mokili mobimba.

TAM1897 Q1 22.2Na tango wana, mokonzi ya Ezipito azalaki na mbula pene na ntuku mwambe, yango wana etikali kaka mwa ntango moke kati na Moize mpe esika na ye ya sembo mbala mibale likolo ya kiti ya bokonzi, mpe kozwa bokonzi nyonso ya Ampire ya Ezipito oyo ezipaki mokili mobimba. Mpe na tango wana mpe, ntango ya elaka oyo Nzambe alapaki Abraham epusanaki pene, mpe Moïse andimaki yango, mpe na yango, na nko mpe na mobimba abwakaki kiti ya bokonzi mpe nguya mpe nkembo nyonso ya Ezipito—aboyaki “ete bábenga ye mwana ya mwana mwasi ya Pharao.”

TAM1897 Q1 22.3Moyisi andimaki ete ntango ya elaka oyo Nzambe alapaki epai ya Abrahama ekomaki pene. Mpe, na likambo yango, ekozala malamu tósosola soki tondimi yango; mpo soki toyebi malamu ete tondimi yango, tokokanga ntina mingi na kondima ya Moyisi na likambo yango. Tanga na Misala 7:17:—

TAM1897 Q1 22.4Ntango ntango ya elaka oyo Nzambe alapaki Abraham ekomaki pene, bato bakolaki mpe babakisamaki na Ezipito.

TAM1897 Q1 22.5Na tango oyo Moïse abotamaki, Pharaon akanisaki koboma bato yango, mpo bákoma ebele te mpe bákóma na makasi mingi te mpo na kobima na mboka. Likambo ya ntina ezali ete, na Égypte, ezalaki kaka na Bayuda te lokola bapaya, kasi ezalaki mpe na ebele ya bapaya mosusu,—bakangami oyo bamemamaki uta na bikolo mosusu na Égypte. Yango wana, na tango wana, pene na eteni moko kati na biteni misato ya bato ya Égypte bazalaki bapaya. Liloba ya Ebre oyo elobeli kobakisama ya bato elakisi ete bakómaki ebele mpenza lokola banzɔi to mbisi. Ntango Farao amonaki bato bazali kobakisama mingi mpenza, mpe mboka etondi na bapaya, abangaki ete bakozwa mboka na nzela ya botomboki mpo na kolongwa na mboka.

TAM1897 Q1 22.6Likambo mosusu oyo ememaki na yango ezalaki ete, ntango Israel azalaki na Ezipito; ntango Ampire ya Ezipito ezalaki na bokonzi likolo ya Monyɛlɛ mobimba, leta esalaki milende makasi mpo na kotinda bato nyonso ya ampire básambela kaka moi. Banzela ndenge na ndenge ya losambo ya moi etondaki na bokonzi wana, kasi milende esalemaki na nguya nyonso ya bokonzi mpo na kolongola lolenge nyonso ya losambo ya moi longola kaka diske ya moi ya bolumbu na likolo, to elilingi liboso na bango ya diske ya moi. Sikawa, Israel, ya solo, batosaki te mobeko wana. Baboyaki kosambela moi. Batɛlɛmaki mpo na bosolo ya Nzambe, mpe likambo yango ezalaki naino na makanisi ya mokonzi oyo. Ezalaki mokonzi mosusu nde amekaki kotia na makasi losambo ya moi; kasi ntango mokonzi oyo ayaki, likambo yango ezalaki na makanisi na ye, mpe ezalaki ntina oyo apesaki mpo na kokanisa ete soki bato oyo bazwi libaku, bakozala liboso mpo na kobima na mboka.

TAM1897 Q1 22.7Sikawa, na ntango wana, makomi elobi kaka te ete “bato bakolaki mpe babakisamaki,” kasi mpe ete “ntango ya elaka epusanaki pene, oyo Nzambe alapaki ndai epai ya Abraham.” Elaka nini Nzambe alapaki ndai epai ya Abraham? Elaka ya Nzambe epai ya Abraham ezalaki nini?—Ya kopesa ye mabele oyo amonaki. Mabele nini wana ezalaki?

TAM1897 Q1 22.8(Mingongo) Mokili.

TAM1897 Q1 22.9Mokili nini?

TAM1897 Q1 22.10Mokili ya mikolo ekoya.

TAM1897 Q1 22.11Wana nde liloba ya Etíɛnɛ: “Ntango ya elaka epusanaki pene, oyo Nzambe alapaki ndai epai ya Abrahama.” Ezali bongo? Ondimi yango? Bondimi ete ntango ekomaki pene mpo Nzambe apesa mabele wana na Abraham oyo amonisaki ye? Elobi, “Na Abraham.” Bamosusu bakozala kuna, kasi ezalaki mpo na Abraham. Kaka te moto mosusu kozanga Abraham; kasi Abraham ná mwana na ye. “Alobi te, ‘Mpe na mibotama, lokola ya ebele’; kasi lokola ya moko, ‘Mpe na mwana na yo, oyo azali Klisto.’”

TAM1897 Q1 22.12Bongo, ntango ya elaka yango ezalaki pene, ntango Nzambe alingaki kopesa na Abraham mpe na Klisto mabele wana oyo Nzambe alakisaki Abraham? Nazali kotuna te soki okanisaki likambo oyo liboso to te. Nazali kotuna soki ondimi oyo ekomami. Nakomeka te kolimbola yango. Esengeli te kolimbola yango soki tondimi yango mbala moko, mpo ekomami bongo. Boyebi malamu, kozanga kutu kotala na biteni, na boyebi na bino ya Biblia, ete Nzambe asalaki elaka oyo mbala nyonso epai ya Abraham mpe ya momboto na ye. Ata mbala moko te epai ya momboto kozanga Abraham. Ata mbala moko te epai ya Abraham kozanga momboto,—mpe “te epai ya mboto mingi,” kasi epai ya momboto na yo. Bongo, ntango elaka ekomaki pene ya kokokisama mpo na kopesa yango na Abraham, epai ya nani mosusu eyaki?—Epai ya Klisto. Ndenge nini elingaki koya epai ya Abraham?—Na nzela ya Klisto.

TAM1897 Q1 22.13S. H. Lane.—Ntango elaka ezongelamaki na Isaac mpe na Jacob, maloba ezalaki mpe ndenge moko te?

TAM1897 Q1 22.14Ɛɛ. Ezalaki ntango nyonso ndenge moko.

TAM1897 Q1 22.15S. H. Lane.—Bongo motuna ekozala, Esengelaki mpenza Abraham azala wana mpo na kokokisa liloba ya Etíɛnɛ?

TAM1897 Q1 23.1Ɛɛ, mpo elobaka ntango nyonso, “Epai na yo, mpe epai ya mwana na yo ya libota.” Kasi biteni mosusu ya Makomi ekoya oyo ekokómisa yango polele mpenza.

TAM1897 Q1 23.2Sikawa liloba moko. Yakobo akufaki na Ezipito, bamemaki ye na mboka, mpe bakundaki ye kuna. Yozefu akufaki na Ezipito, kasi alobaki, Bókunda ngai te; ata na mboka te. Yozefu alingaki te bámema ye na Palestine esika bamemaki Yakobo mpe bakundaki ye kuna. Yozefu alobaki, Nzambe akokende kotala bino. Bóbomba ebembe na ngai, mpe ntango Nzambe akokende kotala bino, bómema ngai elongo na bino. Bómema mpe mikuwa na ngai elongo na bino. Mpe basalaki bongo. Mpe ntango bakomaki na mboka, mboka nini nde Nzambe alingaki koloba na elaka na Ye epai ya Abrahama?

TAM1897 Q1 23.3(Lisanga) Mokili ya mikolo ekoya.

TAM1897 Q1 23.4Bomoni te ete Yozefu akanisaki ata mokolo moko te ete bakokunda ye na mokili oyo?

TAM1897 Q1 23.5Tótala yango na lolenge mosusu. Maloba ezali ete, “ntango ya elaka ekomaki pene, oyo Nzambe alapaki ndayi epai ya Abraham.” Nzambe alapaki ndayi ya kopesa na Abraham mabele oyo alakisaki ye, lokola libula ya seko na seko. Kasi Abraham asilaki kokufa, mpe esalaki sikoyo bankama ya bambula banda akufaki. Bongo, ndenge nini Nzambe akokaki kopesa mabele yango na Abraham ntango azalaki akufi? Emonani polele ete akokaki te. Bongo, lokola Nzambe alakaki kopesa mabele na Abraham; lokola ntango oyo Nzambe alakaki Abraham ekomaki pene; mpe lokola Abraham akufaki, ezali solo ete mabele ekokaki te kopesama na Abraham ntango azalaki akufi; mpe ezali solo kaka ndenge moko ete ntango ekomaki pene oyo Abraham akosekwa na bakufi, mpo Nzambe apesa ye mabele oyo alakaki ye mpo ezala libula na ye ya seko na seko. Na yango, bomoni te mpo na nini Yozefu alingaki te ete bákunda nzoto na ye—ata na mabele ya Kanana, lokola bakundaki Yakobo? Solo ezali ete Yozefu andimaki ete ntango ekómaki pene oyo Nzambe alakaki Abrahama kopesa ye mabele, mpe Yozefu azalaki kozela kokɔta na libula elongo na Abrahama.

TAM1897 Q1 23.6(Mongongo) Bongo elaka wana ezalaki te elaka oyo Nzambe asalaki na Abraham, oyo elobelami na mokapo ya zomi na mitano ya Genese?

TAM1897 Q1 23.7Ɛɛ, ezali mpenza bongo, matondi na Nkolo. Bongo, Yozefu akufaki, batiaki nzoto na ye mafuta ya nsolo na Ezipito, mpe batiaki yango na kati ya sanduku ya nkunda, mpe tango Israel abimaki na Ezipito, bamemaki mikuwa ya Yozefu elongo na bango mpo na mibu ntuku minei na esobe; mpe na eleko wana nyonso, nzoto ya Yozefu ezalaki elongo na bango, liboso ya miso na bango, mokolo na mokolo, mpe ezalaki mpamela mpo na kozanga kondima na bango.

TAM1897 Q1 23.8Bato ebele, namoni, ntango batángaka vɛrsɛ wana ya maloba ya Etíɛnɛ, balimbolaka yango na lolenge oyo, mpe lolenge mosusu, na esika ya kondima oyo elobi, na esika ya kotala elaka oyo Nzambe apesaki na Abrahama, mpe oyo alapaki ndai na ye, ya kopesa ye mabele oyo alakiselaki ye. Kasi bino bandimi ete mabele oyo Nzambe alakisaki na Abraham ezalaki mokili, kasi mokili oyo te, kasi mokili oyo ekoya? Yango nde mboka oyo Nzambe alapaki ye ndayi ya kopesa; mpe yango nde mboka oyo azalaki koluka. Yango nde mboka oyo ezalaki na engumba moko oyo azalaki koluka, oyo Motongi mpe Mokeli na yango ezali Nzambe. Mpe akanisaki ata moke te kozwa libaku ya kozonga na mboka mosusu, oyo autaki.

TAM1897 Q1 23.9Ntango nyonso ndai ya Nzambe ezalaki ya kopesa mabele wana na Abrahama mpe na momboto na ye. Bótia “mboto mingi” te likolo na yango, ntango Nzambe alongoli yango; bótia “s” te na yango ntango Nzambe alongoli yango. “Alobi te, Mpe na mboto mingi, lokola ya ebele; kasi lokola ya moko, Mpe na momboto na yo, oyo azali Klisto.” Bazalaki ebele, yango ezali solo. Bamilio misato babimaki na Ezipito, kasi bango te nde Nzambe azalaki kolobela ntango alobaki, “Epai na yo, mpe epai ya momboto na yo,” oyo ezalaki “lokola ya moto moko,” mpe “oyo azali Klisto.” Omoni yango? Tika te ete ebele ya bana ya Yisraele ekota na makanisi na yo ntango ozali kotanga maloba, “Epai na yo, mpe epai ya momboto na yo.” Ntango Nzambe alongoli “s” wana, biso tozali na ndingisa te ya kotia yango kuna ata moke. Esengeli te kotia yango kuna ata na makanisi na biso. Momboto ezalaki nani?—Kristo. Ntango alobi, “Epai na yo, mpe epai ya momboto na yo,” yo na ngai tosengeli te kotanga yango na lolenge mosusu longola kaka: epai na yo mpe epai ya Kristo nakopesa yango, lokola libula ya seko na seko. Tosengeli te kotia moto mosusu na esika wana longola Kristo, longola sé na nzela ya Kristo. Epai na yo mpe Kristo nakopesa yango.

TAM1897 Q1 23.10Etíɛnɛ alobi ete “ntango ya elaka epusanaki pene, oyo Nzambe alapaki ndai na Abrahama.” Etíɛnɛ azwaki yango na Biblia. Nalingi bómona ete yango ezalaki te bofuli ya sipesiale ya Molimo Mosantu oyo epesamaki na Etíɛnɛ kaka na ngonga wana, kasi ezalaki nde nyonso na Biblia liboso, mpe Molimo Mosantu apesaki yango na bato mosusu na nzela ya Etíɛnɛ, na kokundolela ye makambo oyo atángaki liboso na Biblia. Bófungola na buku ya Exode, mokapo ya motoba. Likambo oyo ezali polele na makomi, mpe ezali na nzela ya kolongola ntina na yango na ndimbola te. Oyo ezali ntango ya libiki ya Israel, mpe Nkolo nde alingaki kosala yango. Exode 6:1-5:—

TAM1897 Q1 23.11Bongo Nkolo alobaki na Moise, Sikawa okomona oyo nakosala na Farao: mpo na loboko ya makasi akotika bango bakende, mpe na loboko ya makasi akobengana bango na mboka na ye. Mpe Nzambe alobaki na Moise, mpe alobaki na ye, Ngai nazali Nkolo: mpe namonanaki na Abrahama, na Yisaka, mpe na Yakobo, na nkombo ya Nzambe ya Nguya Nyonso, kasi na nkombo na ngai Yehova bayebaki ngai te. Mpe nasili kotia kondimana na ngai na bango, mpo na kopesa bango mabele ya Kanana, mabele ya mobembo na bango, esika bazalaki bapaya. Mpe nayoki koganga ya bana ya Yisraele, oyo Baisipito bakangi na boombo; mpe nakanisi kondimana na ngai.

TAM1897 Q1 23.12Kondimana na Ye ezalaki nini?—Kopesa bango mboka. Mboka yango ezalaki elilingi ya nini? ezalaki nini?—Mboka, mokili, oyo Nkolo alakisi na Abraham, mpe alakaki kopesa yango na ye lokola libula ya seko na seko.

TAM1897 Q1 24.1(Mingongo) Mokili ya mikolo ekoya.

TAM1897 Q1 24.2Sikawa alobi, “Nakanisi kondimana na ngai.” Yango elingaki koloba nini? “Nakanisi kondimana na ngai.” Abosanaki yango?—Te; kasi ete ntango ekokaki sikawa mpo na kosala oyo alakaki. Bokanisi ete na mokapo ya zomi na mwambe ya buku ya Emoniseli ekomami ete:—

TAM1897 Q1 24.3Mpe nayokaki mongongo mosusu kowuta na likolo, kolobaka, Bóbima na kati na yango, bino bato na ngai, mpo bózwa te eteni na masumu na yango, mpe bózwa te eteni na bitumbu na yango. Mpo masumu na yango ekómi kino na likolo, mpe Nzambe akanisi mabe na yango. Futelá ye ndenge moko afutelaki bino, mpe salelá ye mbala mibale na mibale kolanda misala na ye: na kopo oyo atondisi, tondiselá ye mbala mibale. Ndenge amikumisaki mpe abikaki na bomengo, bópesa ye mpasi mpe mawa na ndenge moko: mpo alobi na motema na ye ete, ‘Nafandi lokola mokonzi ya mwasi, nazali mwasi oyo akufeli mobali te, mpe nakomona mawa te.’ Yango wana, bitumbu na ye ekoya na mokolo moko, liwa, mpe mawa, mpe nzala; mpe akotumbama mobimba na mɔ́tɔ: mpo ete Nkolo Nzambe oyo azali kosambisa ye azali makasi.

TAM1897 Q1 24.4Ntango Nzambe akanisaki mabe na ye, ntango ekokaki ya kosambisa ye. Ntango akanisaki kondimana na Ye, ntango nini ekokaki?—Ntango ekokaki ya kokokisa ndai. Kasi kondimana na Abraham, Isaac, mpe Jacob ezalaki nini?—Ezalaki ya kopesa bango mabele wana lokola libula ya seko, mpe kopesa yango na bango mpe na momboto na bango. Momboto ezalaki nani?—Klisto.

TAM1897 Q1 24.5Yango wana, yebisá bana ya Yisraele ete: Ngai nazali Nkolo, mpe nakobimisa bino na nse ya mikumba ya Baegipito, mpe nakangola bino na boombo na bango, mpe nakosikola bino na loboko etandami mpe na bitumbu minene: mpe nakozwa bino mpo bozala ekolo na ngai, mpe nakozala Nzambe na bino: mpe bokoyeba ete ngai nazali Nkolo Nzambe na bino, oyo abimisi bino na nse ya mikumba ya Baegipito.

TAM1897 Q1 24.6Soki Israel bandimaki yango, balingaki naino kozala na mposa ya kokota na boyokani wana na Sinai? Liboso kutu abanda mobembo na bango longwa na Ezipito, alobaki, ‘Nakozala Nzambe na bino, bino bokozala ekolo na ngai. Bokoyeba ete Ngai nazali Nkolo.’

TAM1897 Q1 24.7Mpe nakokotisa bino na mabele oyo nalapaki ndai na yango epai ya Abraham, epai ya Isaac, mpe epai ya Jacob ete nakopesa bango yango; mpe nakopesa yango na bino lokola libula: Ngai nazali Nkolo.

TAM1897 Q1 24.8“Ntango ya elaka ekomaki pene, oyo Nzambe alapaki ndai epai ya Abraham.” Nakokotisa yo na mboka oyo nalapaki ndai ya kopesa yo. Bongo, elaka wana ezali nini? Mboka nini Nzambe alingaki kokotisa Israel na kati na yango? Mboka nini ezalaki mpo na bango?—Mokili oyo ekoya. Sikawa, koluka te kolimbola makambo oyo nyonso. Nazali na ndimbola te mpo na yango. Ezali na oyo liloba elobi, mpe nandimaka yango. Esengeli te kolimbola yango. Esengeli kaka kondima yango. Te, meka te kolimbola yango ata na motema na yo moko. Soki ezali likambo ya sika mpo na yo, soki ozalaki na makanisi mosusu na ntina na yango, meka te kokangisa yango na oyo. Tiká yango nyonso, mpe tala oyo elobi.

TAM1897 Q1 24.9Nazali kotuna lisusu. Mabele nini nde Nzambe alapaki ndayi kopesa na Abraham, Isaac, mpe Jacob?

TAM1897 Q1 24.10(Lisanga) Mokili oyo ekoya.

TAM1897 Q1 24.11Bokotikala na yango? Bondimaki mwa kala ete ezalaki solo. Tózongela yango nsima te sikoyo mpo na bolamu ya molimo na biso.

TAM1897 Q1 24.12(Mongongo) Bongo libiki elingaki koya epai na bango?

TAM1897 Q1 24.13Ɛɛ; libikisi elingaki koya epai na bango. Libikisi elingaki koya na mokili. Nyonso wana elingaki koya. Kasi elingaki koya na lolenge mosusu na oyo esalemaki. Mokili elingaki kozala na likambo mosusu na esika ya oyo ezalaki na yango. Tozali kozanga yango ntango totalaka likambo oyo bango bakutanaki na yango, mpe tokanisaka ete wana nde Nzambe abengaki bango mpo na yango. Bakutanaki na likambo wana ya nsomo mpo ete bandimaki te likambo oyo Nzambe abengaki bango mpo na yango. Mpe, bandeko, soki yo na ngai lelo totali biloko oyo etiamaki liboso ya Yisraele na ntango wana, ndenge bango moko batalaki yango, tokosala sikoyo lokola Yisraele asalaki na ntango wana. Na tango wana, Yisraele amonaki te oyo Nzambe abombelaki bango, mpe na yango, bazwaki te oyo azalaki na yango mpo na bango. Sikawa, soki yo na ngai tomoni na biloko wana eloko eleki te na oyo Yisraele amonaki, tokozwa mpe eloko eleki te na oyo Yisraele azwaki. Ndenge kaka tokomona biloko oyo lokola Yisraele amonaki, ndenge moko mpe tokosala lelo lokola Yisraele asalaki na tango wana.

TAM1897 Q1 24.14Nsango malamu esakolamaki na biso lokola mpe na bango, kasi liloba oyo esakolamaki esalisaki bango te, mpo esanganaki te na kondima na mitema ya baye bayokaki yango. Yango wana, tóbanga, noki te elaka ya kokota na bopemi na ye etikala mpo na biso, mpe emonana ete moko na bino azangi yango.

TAM1897 Q1 24.15Bongo, oyo ekoki kosalisa biso soki tósangisi yango na kondima na motema ya biso bayoki? Nzambe aboya ete makambo oyo ekómelaki Israel ezongela biso. Likambo oyo etiyami liboso na biso mpo ete tóbika.

TAM1897 Q1 24.16Tótala nini bamonaki te mpo ete bandimelaki Nzambe te. Tótala nini Nzambe abombelaki bango, mpe tózwa yango, na esika ya kotala makambo ndenge bango batalaki, mpe kozanga kozwa yango lokola bango bazangaki.

TAM1897 Q1 24.17Bófungola mokapo ya zomi na mitano ya buku ya Exode, mpe bokomona yango elobami polele. Ntango bana ya Yisraele babimaki na Ezipito, mpe bakatisaki Mbu ya Motane, bokomona maloba oyo, na vɛrsɛ ya zomi na misato:—

TAM1897 Q1 24.18Yo na ngolu na yo obimisaki ekolo oyo okangolaki: okambaki bango na makasi na yo kino na esika na yo ya bule.

TAM1897 Q1 24.19Kapitulo oyo ezali nzembo ya Moize. Bango oyo bakotelema na Ngomba Sion, mpe bakolonga nyama mabe, elilingi na yango, mpe motango ya nkombo na yango, bakoyemba nzembo ya Moize. Ezali te nzembo oyo ekokani na yango. Ezali te nzembo oyo ezali lokola yango. Kasi bakoyemba nzembo ya Moize. Kapitulo wana ya zomi na mitano ya Exode ezali nzembo na biso.

TAM1897 Q1 24.20Wapi Nzambe alingaki komema bango?—Na “esika na ye ya bule.” Esika wana ya bule ezalaki wapi?

TAM1897 Q1 24.21(Lisanga) “Engumba oyo ezali na miboko, motongi mpe mokeli na yango ezali Nzambe.”

TAM1897 Q1 24.22Lisusu. “Bato bakoyoka, mpe bakobanga: mitungisi ekokanga bafandi ya Palestina.”

TAM1897 Q1 24.23E. J. Waggoner.—Ezalaki solo.

TAM1897 Q1 24.24Ya solo, esalemaki. Tango bakomaki na ndelo wana, bakonzi ya Edomo bakamwaki. “Bato ya makasi ya Moabu bakozala na nsɔmɔ; bafandi nyonso ya Kanana bakonyangwa.” Nini esengelaki kokomela bafandi wana?

TAM1897 Q1 25.1(Mingongo) Basengelaki kolimwa.

TAM1897 Q1 25.2E. J. Waggoner.—Basalaki yango déjà.

TAM1897 Q1 25.3Kaka ntango bakomaki kuna, Bana ya Yisraele batunaki, ‘Bokotika biso tolekisa na kati ya mboka na bino?’ Balobaki nini?—’Te, ata moke.’ Bapesaki bango nzela te ya kotia lokolo na kati ya mboka na bango. Kasi soki balongwaki mbala moko uta na Mbu ya Motane kino na bandelo ya Edomo, Edomo mobimba elingaki kotelema na kokamwa kino balekaki. O Yisraele, kino lelo, ayebi naino te nini Yisraele wana abungisaki. Bandeko, ntango tokoyeba eloko oyo Israel abungisaki kuna, yango ekopesa biso elendiseli oyo ekomema nguya ya Nzambe, mpe tokondima yango.

TAM1897 Q1 25.4Bobangi mpe nsɔmɔ ekokwea likolo na bango; na nguya ya lobɔkɔ na yo bakokóma nyɛɛ lokola libanga; kino bato na yo bakatisa, eee Nkolo, kino bato oyo osombi bakatisa.

TAM1897 Q1 25.5Akozala kosala nini na bango? “Okokotisa bango, mpe okotia bango na ngomba ya libula na yo.” Libula ya nani?—Ya Nkolo. Kasi “Nzambe, oyo na bileko bikeseni mpe na banzela ndenge na ndenge alobaki na bankoko na nzela ya baprofeta, alobaki na biso na mikolo oyo ya nsuka na nzela ya Mwana na ye, oyo aponaki mokitani ya biloko nyonso.” Nani azalaki kokamba Israel?—Nzambe. Na nini?—“Libula na yo;” te ya biso—ya yo. “Mpe soki bozali ya Klisto, bongo bozali mwana ya Abraham, mpe bakitani kolanda elaka.” “Libula na yo, Nkolo.” Yango nyonso te. “Okokɔtisa bango, mpe okotia bango na ngomba ya libula na yo, na esika, Nkolo, oyo osaleli yo moko mpo na kofanda.” Wana ezali nyonso te. “Na esika ya bule, Nkolo, oyo mabɔkɔ na yo etongaki.” Esika nini ya bule nde mabɔkɔ ya Nkolo etongaki?

TAM1897 Q1 25.6(Mingongo) Santuwá ya solo.

TAM1897 Q1 25.7Ya solo mpenza. “Na makambo oyo tolobi, tósukisa na boye: Tozali na nganga-nzambe monene lokola oyo, oyo afandi na loboko ya mobali ya kiti ya bokonzi ya Nzambe Monene na likolo; mosali ya esika ya bule, mpe ya hema ya solo, oyo Nkolo nde atongaki, kasi moto te.” Wana nde lisukisi ya lisolo na biso ya lelo na butu, boye te? Wana nde esika Nzambe alingaki komema Yisraele. Kasi bamonaki te. Omoní? Wana nde esika alingi komema biso.

TAM1897 Q1 25.8Omoni ete wana nde esika Nzambe alingaki komema Yisraele na ntango wana? Soki omoni bongo, okomilɛngɛla mpo na kokende na esika oyo Yisraele abungisaki. Kasi soki okanisi ete ezalaki esika mosantu moko ya mabele oyo moto atongaki, wana kaka nde Yisraele amonaki, mpe wana kaka nde yo okomona. Mpe Yisraele akɔtaki na mboka te, mpe yo mpe okokɔta te. Esengeli tómona koleka ndenge Yisraele amonaki, soki te tokokende mosika koleka ndenge Yisraele akendeki te. Kasi mpo na nini Israel emonaki te makambo koleka oyo emonaki?—Bandimaki te. Kasi yo na ngai tosengeli kondima sikoyo makambo oyo Israel endimaki te na ntango wana, soki te tokozwa ata mokolo moko te oyo Israel ezangaki. Kasi soki tondimi makambo oyo Israel endimaki te, bakomema biso na libula oyo Israel akotaki te, na hema oyo Israel akotaki te, esika ya bule ya Nzambe, na engumba oyo ezali na miboko, oyo Motongi mpe Mokeli na yango azali Nzambe.

TAM1897 Q1 25.9Vɛrsɛ ya zomi na mwambe: “Nkolo akoyangela libela na libela.” Alingi koyangela bango ye moko; Farao lisusu te; Nimrode lisusu te; basambeli ya bikeko wana lisusu te; bato wana ya botomboki lisusu te. Nzambe alingaki kokamba Israel na mabele ya lipamboli, mpe koyangela bango kuna libela na libela, kasi bango bayebaki yango te. O, makambo boni babungisaki na kondimaka Nkolo te! O, makambo boni biso mpe tobungisaki na bambula oyo nyonso! Mpo, lokola nakotángela bino lobi na butu, tozalaki kosengela kozala kuna banda kala, soki tozalaki kondima Nkolo mpamba. Nzambe alobi bongo, mpe ezali bongo. Tozali na likambo ya kosala te na esika oyo lelo na butu. Tozali na likambo ya kosala awa te, na bosembo, mpo ete tozali na likambo ya kosala na mokili te. Kasi, lokola tozali na mokili, esika oyo ezali mpo na biso. Kasi esengeli te ete tozala na mokili ata moke. Esengelaki ete tozala na bokonzi ya Nzambe banda kala. Yango ezali solo, bandeko. Makambo mosusu ebele ezali na Biblia koleka oyo tokoki kolobela awa na ngonga mosusu, kaka na likanisi wana moko.

TAM1897 Q1 25.10Sikawa, Moïse andimaki makambo wana nyonso. Andimaki ete ntango ya kokokisama ya elaka ezalaki pene. Kasi mosika te, asengelaki kofanda na kiti ya bokonzi ya Ezipito. Asengelaki kozala mokonzi. Asengelaki koyangela; kozala na ebonga, oyo eleki oyo ya bourgmestre to ya greffier ya engumba nyonso. Asengelaki koyangela kaka bokonzi moko te, kasi mpe empire; empire ya mokili mobimba, mpe ezalaki lotomo na ye. Na lotomo mibale, ezalaki ya ye. Esengelaki te apusana mpo na ebonga. Esengelaki nde ekweela ye, mpe moto moko te akokaki kobunda na ye mpo na lotomo na ye. Ezalaki eteni moko mpamba kino na kiti ya bokonzi; kaka kino Farao oyo akufa, mpe azalaki pene na mbula nkama. Bongo Moïse oyo akokoma mokonzi ya mokili mobimba, mpo Bokonzi ya Ezipito ezalaki na mokili mobimba.

TAM1897 Q1 25.11Na tango wana mpe, Israel ezalaki na mpasi. Bato ya Israel banyokolamaki, balandamaki, mpe batindamaki na makasi mpo na kosala na bisika ya kotumba babiliki. Moïse akokaki koloba boye: Sikawa bato na biso bazali konyokwama; bazali kolandama; bazali konyokwama mpo na nkombo ya Nzambe na bango; kasi ekozala te mpo na ntango molai, mpamba te Farao akokisi pene na mbula nkama, mpe akoki lisusu kovanda na bomoi te mpo na ntango molai. Bongo nakomema mbongwana. Nakobongisa boyangeli oyo. Nakoyangela na bosembo. Te lokola ba Pharao oyo ya mabe. Nandimeli Nzambe. Nazali mokristo, mpe yango nde epesi ngai makoki koleka mpo na koyangela. Mpe alingaki te bobele kolongola bango mikumba, kasi alingaki mpe kopesa bango bibonga, mpe koyangela mokili na nzela ya bato ya Nzambe. Nzela efungwamaki te? Ezalaki bobele etamboli moko tii na kiti ya bokonzi, mpe etamboli wana esengelaki kosalema kala te. Kasi tótala nini mokristo wana asalaki na kati ya makambo ya boye. Fungolá buku ya Baebre 11. Talá malamu, tangá na likebi, mpe moná nini elobi. Vɛrsɛ 24:—

TAM1897 Q1 26.1Na kondima, Moize, ntango akomaki mokolo, aboyaki kobengama mwana ya mwana mwasi ya Farao.

TAM1897 Q1 26.2Koboya ete babenga ye mwana ya mwana mwasi ya Farao elingaki koloba nini?—Koboya kokoma mokonzi. Kiti ya bokonzi ezalaki wana. Etikalaki kaka etamboli moko mpo na kokoma kuna. Kasi na esika ya komata kuna mpe kofanda na kiti ya bokonzi, akitaki. Apesaki mokongo na kiti ya bokonzi ya Ezipito, mpe na biloko nyonso ya motuya mpe bisengo ya Ezipito, mpe atalisi elongi na ye epai ya mboka mosusu; mpo ntango ekokaki oyo Nzambe akobengaka bato na ye longwa na mboka wana mpo na komema bango na mboka mosusu. Moize andimaki na Yesu Klisto, mpe na yango andimaki na kokabwana kati na lingomba mpe leta. Yango wana akabwanaki na leta mpe atelemaki na motema mobimba elongo na lingomba. Nzambe abengaki ye abima na mboka wana, ndenge abengaki tata na ye Abraham abima na mboka na ye na ebandeli. Kasi yango kaka te. Yoka: “Aponaki nde konyokwama elongo na bato ya Nzambe, na esika ya kosepela na biloko ya kitoko ya Ezipito mpo na ntango moke?”

TAM1897 Q1 26.3(Lisanga) Lisumu.

TAM1897 Q1 26.4Lisumu? Azalaki mokitani ya kiti ya bokonzi. Bongo, ezalaki nini, mpo amipesa na makanisi na kiti ya bokonzi ya Ezipito, na nguya mpe na bisengo ya mokili, mpe ya baguvernema ya mokili? Ezalaki nini?—Lisumu. Ekomami bongo?

TAM1897 Q1 26.5(Bango) Iyo.

TAM1897 Q1 26.6Bondimi yango?

TAM1897 Q1 26.7(Mingongo) Iyo.

TAM1897 Q1 26.8Bongo ezalaki lisumu mpo na Yisraele?

TAM1897 Q1 26.9(Mingongo) Iyo.

TAM1897 Q1 26.10Sikawa ezali nini?

TAM1897 Q1 26.11(Mingongo) Lisumu.

TAM1897 Q1 26.12Bandeko, ezali na makambo mosusu na Biblia oyo esengeli tókanisa. “Aponi nde konyokwama elongo na bato ya Nzambe, na esika ya kosepela na biloko ya esengo ya lisumu mpo na ntango moke.” Kasi bóbosana te ete biloko ya esengo oyo balobeli awa,—biloko ya esengo ya lisumu,—ezali solo biloko ya esengo ya Ezipito; biloko ya esengo ya kozala mokonzi ya Ezipito, ya kozala na ebonga na boyangeli ya mokili, ya kokonza bato mosusu. Makambo oyo nyonso esengelaki koya epai na ye na nzela ya libota na ye ya solo, na lotomo ya bomwana-libota. Esengelaki te amitiya lokola moto ya koponama, to koluka bavoti. Ezalaki koya epai na ye kaka yango moko. Makomi elobi ete, soki andimaki mpe asepelaki na biloko wana nyonso ya esengo, elingaki kozala lokola kosepela na esengo ya lisumu. Kasi atikaki yango. Mpo na nini?—“Komona soni ya Kristo lokola bomengo monene koleka biloko ya motuya ya Ezipito.”

TAM1897 Q1 26.13Klisto azalaki wapi na oyo etali boyangeli mpe kiti ya bokonzi ya Ezipito? Klisto azalaki moko na Ezipito?—Te. Boni, Mosese alingaki kozwa Klisto mpe kiti ya bokonzi ya Ezipito nyonso mibale?

TAM1897 Q1 26.14(Mingongo) Te.

TAM1897 Q1 26.15Kasi kiti ya bokonzi ya Ezipito ezalaki kokwea na mabɔkɔ na ye pɛtɛɛ lokola nkasa ekweaka na nzete. Asengelaki te kobunda mpo na ebonga. Ata mpe te mpo bápona ye.

TAM1897 Q1 26.16A. F. Ballenger.—To mpe kokoma mokanda ya bosengi.

TAM1897 Q1 26.17Te. Azalaki ata na mposa te ya koluka motindami mpo na kokabela mokanda na ye ya masengi epai ya prezida.

TAM1897 Q1 26.18Bótala lisusu likambo yango. Ezalaki na Ezipito na kiti na yango ya bokonzi, na bisengo mpe biloko na yango ya motuya, ezalaki kokwea na mabɔkɔ na ye lokola nkasa ekweaka na nzete, kozanga ete ye moko asala makasi. Oyo esengelaki ye asala ezalaki kaka kofanda na maboko masangani, kino mokonzi akufa na bobangé, mpe na nsima biloko nyonso bikoma ya ye. Kasi, alingaki nde kozala na Klisto mpe kozwa soni mpo na ye, koleka kofanda na kiti ya bokonzi ya Ezipito. Mpe bótyela na motema ete mpo na kozala na Klisto, esengelaki atika kiti ya bokonzi mpe biloko nyonso ya motuya ná bisengo ya Ezipito.

TAM1897 Q1 26.19Sikawa, koloba te ete ngai nde natiaki yango, ete ngai nde nakelaki yango. Tala oyo liloba elobi, mpe okomona ete nyonso ezali kuna. Ezali mpenza kuna te?

TAM1897 Q1 26.20(Bango) Iyo.

TAM1897 Q1 26.21Tótánga yango lisusu, mpe ntango ekoki ya kosukisa mpo na butu ya lelo; bongo lobi na butu tokoyekola lisusu likambo ya Yisraele:—

TAM1897 Q1 26.22Na kondima, Moïse, ntango akomaki mokolo, aboyaki ete bábenga ye mwana ya mwana mwasi ya Pharaon; aponaki nde konyokwama elongo na bato ya Nzambe, na esika ya kosepela na biloko ya esengo ya lisumu mpo na ntango mokuse; amonaki ete kozwa soni mpo na Kristo ezali bomengo monene koleka biloko ya motuya ya Ezipito: mpo azalaki kotalela lifuta oyo Nzambe akofuta ye.

TAM1897 Q1 26.23“Ntango ya elaka epusanaki pene, oyo Nzambe alakaki na ndai epai ya Abraham” mpo na kopesa ye mbano ya mapamboli. Moize andimaki yango, mpe akabwanaki na leta, abalukelaki kiti ya bokonzi mokongo, aponaki nde kofingama mpo na Kristo na esika ya nguya, esengo mpe lokumu nyonso ya Ezipito. Mpe kobosana te ete esengelaki abalukela makambo wana nyonso mokongo, mpo na kokoma mosangani na kofingama mpo na Kristo.