Mobeko ya Liboso ya Monene

TAM1897 D 279.2Liteya epesamaki na mpokwa ya mokolo ya mibale, mokolo ya 2 sanza ya misato, 1897 Ebimisami na Bulletin ya Mokolo na Mokolo ya Conférence Générale, mokolo ya 5 sanza ya misato 1897, Vol. 1, No. 16, nkasa 279-285.

TAM1897 D 279.3BOYÉBÍ ete Nkolo alobaki mpo na ntango oyo mpe mpo na bato oyo bazali na bomoi na ntango oyo, ete “talá bango, bato oyo babatelaka mibeko ya Nzambe mpe kondima ya Yesu.” Biso na yo, na bosembo, tomilobeli ete tozali bato wana, mpe totelemi esika tomilobeli ete ekoki kolobama mpo na biso na Nkolo, epai ya molongo mobimba, ete “Talá bango, bato oyo babatelaka mibeko ya Nzambe mpe kondima ya Yesu.” Mpe ekozala likambo ya solo, kaka te mpo ete Ye alobi yango, kasi akoloba yango mpo ete ezali likambo ya solo.

TAM1897 D 279.4Maloba wana etali mpenza yo na ngai oyo tozali awa na ndako oyo; mpe Nkolo alingi ete ekoma likambo ya solo sikoyo mpe etikala likambo ya solo ntango nyonso, mpo ete akoka koloba yango na mokili mobimba mpe na molɔ́ngɔ́ mobimba ntango nyonso: “Bango nde babatelaka mibeko ya Nzambe mpe kondima ya Yesu.”

TAM1897 D 279.5Yango nde esengeli tóyékola. Esengeli tóyékola na mateya oyo, mpo na koyeba soki tozali kobatela mitindo ya Nzambe to te; mpo ete Nkolo aloba mpo na biso ete, “Talá bango oyo babatelaka mitindo ya Nzambe mpe kondima ya Yesu.”

TAM1897 D 279.6Mpo na kotosa mitindo ya Nzambe, ya solo, ya liboso ezali ya motuya, mpe yango esengeli mpenza tósalela. Mpe talá liloba na ye: “Mobeko ya liboso ya mitindo nyonso ezali oyo: Yoka, Israel; Nkolo Nzambe na biso azali Nkolo moko; mpe okolingaka Nkolo Nzambe na yo na motema na yo mobimba, mpe na molimo na yo mobimba, mpe na mayele na yo mobimba, mpe na makasi na yo mobimba; oyo nde mobeko ya liboso.”

TAM1897 D 279.7Sikawa, Nkolo akoki koloba mpo na yo mpe ngai na ntina na mobeko wana ete, ‘Bango nde babatelaka yango’?

TAM1897 D 279.8Nkolo azali na motema na yo mobimba, na boye ete ezaleli moko te ya motema na yo ezali oyo ezali ya ye te?

TAM1897 D 279.9Nkolo azali na molimo na yo mobimba, na bolingo ya komipesa, boye ete ezalela moko te ya bomoto na yo ezala oyo ezali ya ye te?

TAM1897 D 279.10Bopesi Nkolo makanisi na yo nyonso, na boye ete likanisi moko te, mosala moko te, eteni moko te ya makanisi na yo ezala oyo ezali ya ye te, — oyo epesami mobimba na mosala na ye? Mpo na makanisi nde tosalelaka Nkolo Nzambe na biso mosala. Kasi na eteni na yango te, kasi na ndambo na yango te, kasi na yango mobimba. Na boye ete ozala na makanisi te ya kopesa to ya kotya likolo ya eloko moko te oyo ezali ya Nzambe te.

TAM1897 D 279.11Makasi na yo nyonso ezali ya Ye, boye ete ozala na makasi te ya kosalela eloko mosusu longola sé oyo ezali ya Nzambe mpe mpo na mosala na Ye?

TAM1897 D 279.12Soki makambo oyo nyonso ezali solo mpo na yo, bongo maloba oyo elobami mpo na yo na bosolo mpenza: “Talá bato oyo babatelaka mibeko.”

TAM1897 D 279.13“Mobeko ya mibale ekokani na yango, ‘Olinga mozalani na yo lokola olingaka yo moko.’” Ntango bolingo ya Nzambe ezali na mitema na biso, lokola na mobeko ya liboso, ekozala pete mpenza kolinga bazalani na biso lokola biso moko.

TAM1897 D 279.14Ndenge ndeko Kellogg alobelaki yango na lisolo na ye mikolo eleki, likambo ya mwana mobali moke moko na Chicago oyo akendeki epai ya moto moko, oyo ayebaki te, mpe alobaki na ye, “Oyebi ete yo ozali mosumuki monene koleka na mokili mobimba?” Mpe ntango moto yango, na kokamwa, atunaki ndenge nini yango ekokaki kozala, kolobaka ete abomaki moto moko te, asalaki mabe monene moko te, mwana mobali moke alobaki na ye, “Mobeko monene koleka ezali, ‘Okolinga Nkolo Nzambe na yo na motema na yo mobimba, na molimo na yo mobimba, na mayele na yo mobimba, mpe na makasi na yo mobimba.’ Osalaka bongo?” Ayanolaki, “Te, nasalaka bongo te. Nakoki koloba te ete nasalaka yango ata moke.” “Malamu,” elobaki mwana moke, “yango nde mobeko oyo eleki monene. Ozali kobuka mobeko oyo eleki monene; na bongo, yo nde moto ya lisumu oyo aleki monene.” Moto yango andimaki, mpe amemamaki epai ya Nzambe mpe na lobiko ya kokoka. Yango ezali polele: lokola oyo ezali mobeko oyo eleki monene, moto oyo abukaka yango azali moto ya lisumu oyo aleki monene. Ezali yo?

TAM1897 D 279.15Yo na ngai tozali koloba ete tozali kobatela mibeko ya Nzambe mpe kondima ya Yesu. Tozali kobuka mobeko ya liboso koleka mibeko nyonso ya Nzambe? Soki tozali kobatela te oyo eleki monene, ya liboso, kati na mibeko nyonso, elingi koloba tozali kobuka yango. Soki tozali kobuka oyo moko, tozali kobatela mibeko te; likambo yango esili. Yo na ngai tosengeli kopona sikoyo, mpe kopona mpo na libela, soki tokosala Nkolo mosala na motema na biso mobimba, na molimo na biso mobimba, na mayele na biso mobimba, mpe na makasi na biso mobimba.

TAM1897 D 279.16Ekomami ete, “Bokonzi ya Nzambe ezali na kati na bino.” Bokonzi oyo ezali na kati na biso ezali bokonzi ya Nzambe; ezalaki bongo ntango moto akelamaki, kasi monguna ayibaki esika ya Nzambe; mpe Nkolo azongisaki moto na bonsomi mpo apona soki Nzambe akozwa esika na ye moko na bokonzi na ye moko, to soki moyibi akozwa esika ya Nzambe na bokonzi ya Nzambe. Bokonzi oyo ezali na kati na yo ezali ya Nkolo. Ezali na yo ya kopona soki Nkolo nde akoyangela kuna, to soki monguna nde akoyangela kuna. Mpe soki oponi te ete Nkolo ayangela kuna, elingi koloba oponi ete monguna nde ayangela kuna. Nyonso etali boponi ya moto mpo na koyeba nani akoyangela.

TAM1897 D 280.1Esengeli moto moko ayangela. Moto asalemaki te mpo na komiyangela ye moko, na ndenge ya kokabwana na Nzambe. Asalemaki mpo na kozala ye moko elongo na Nzambe, mpe akoki te kozala ye moko soki Nzambe azali te. Moto asalemaki mpo na kotelema na Nzambe. Bokonzi ya Nzambe ezalaki na kati na ye. Nzambe azalaki koyangela na kati na ye. Kasi abandaki koluka kosala makambo na ye moko na kolandáká Satana. Kasi moto akoki kosala makambo na ye moko kaka na kolandáká Nzambe. Bokonzi ya Nzambe ezali na kati na bino. Tosengeli kopona ete Nzambe azwa esika na Ye moko na kati na biso, na bokonzi na Ye moko na mitema na biso. Akozwa esika na Ye kuna, mpe akoyangela kuna ntango akozwa esika na Ye moko na bokonzi na Ye moko.

TAM1897 D 280.2Boyebi ete na ntina na bokonzi ya Nzambe na mabele, ekozala banda na mbu kino na mbu, mpe banda na ebale kino na nsuka ya mabele. Bokonzi ya Nzambe, bokonzi oyo ekoya ntango Nkolo akoya, boyebi ete ekozala mpo na kozipa etando nyonso, mwa eteni nyonso ya mabele oyo ezali na mokili oyo. Sikawa bokonzi ya Nzambe ezali na kati na bino. Bokonzi wana oyo ezali na kati na bino, esika Nzambe ayangelaka — boyangeli na ye ezipaka esika nyonso, mwa eteni nyonso ya mabele na kati ya motema na bino? Ezali bongo? Wana nde motuna, mpe mituna oyo ezali mpo na biso na ndenge ebele.

TAM1897 D 280.3Nazali kaka kotánga mobeko, mpe kobenda likebi na bino na oyo mobeko elobi. Mpe yango ezali mpo ete yo na ngai tózala na makanisi mpe mitema na biso efungwama ntango nyonso na motuna oyo: Ezali solo mpo na biso ete, “Talá bato oyo babatelaka mibeko ya Nzambe mpe kondima ya Yesu” na motema mobimba, molimo mobimba, makanisi mobimba, mpe makasi nyonso?

TAM1897 D 280.4Oyo makanisi na yo epemaka likolo na yango, oyo ezali koyekola, oyo ezali kosala — Nzambe azali na kati ya eloko wana? Ezali mpo na nkembo ya Nzambe? Bolukiluki oyo ozali kosala, boyekoli oyo ozali kolanda, makanisi na yo nyonso — ezali mpo ete elili ya Nzambe etiyama kuna? Ezali mpo na komona Nzambe mingi koleka na mayele? Ezali mpo na kokumisa ye mingi koleka? Azali ye ya liboso mpe nyonso na misala na yo ya mayele? Olingaka ye, osalelaka ye na mayele na yo nyonso?

TAM1897 D 280.5Mpe na makasi na yo nyonso. Elanga oyo ozali kotimola, ozali kotimola yango mpo na Nzambe? Ebende oyo ozali kofina mpo na kopɛtɔla libaya, ozali kosala yango mpo na Nzambe, na boye ete nyonso oyo okozwa ezala ya Nzambe mpe te ya yo moko ata moke? Makasi na yo epesami mobimba na Nzambe na boye ete ozali kosalela ntina ya Nzambe esika nyonso oyo otie loboko?

TAM1897 D 280.6Makanisi moko oyo epalangani ezali ete moto asengeli kotika mosala na ye ya maboko, to mosala nyonso oyo azali kosala na maboko, liboso akoka kokoma mosali na ntina ya Nzambe. Bato ebele balobaka, “Nalingi kobima na mosala oyo nazali kosala. Nalingi komona nzela ya kobima. Nalingi kolongwa na esika oyo ya mosala. Nalingi nazala mosali na ntina ya Nzambe.” Soki ozali mosali ya likambo te esika ozali, okozala mosali ya likambo te ntango okokoma esika olingi kozala. Soki ozali mosali ya likambo te ntango ozali kotimola bilanga, okozala mosali ya likambo te soki ozali komeka kosakola na esika ya kosakola. Soki ozali mobeti-bibende, mpe mokolo na mokolo na libende ya kobetela bibende — soki ozali mosali ya likambo na mozindo te, na motema mobimba te, na molimo mobimba te, lokola ngai nazali na esika ya kosakola, bongo okozala mosali ya likambo te soki ozali kokabola mikanda ya litatoli esika mosusu.

TAM1897 D 280.7Ndakisa etiami liboso na biso ya ndenge bato bakoki kozala; mpe ya ndenge mondimi nyonso na Yesu asengeli kozala. Mwana ya Nzambe ayaki na mokili oyo mpo na kolakisa yo na ngai mpenza ndenge nini esengeli kobatela mibeko, mpe ndenge nini esalemaka. Mpe asalaki mosala ya maboko pene na mbala motoba koleka ntango oyo atangisaki nsango malamu. Kobanda na mibu zomi na mibale, ntango akokaki kobanda kosala na Yozefu na mosala ya mabaya, ntango akokaki kosala makambo mingi, — lokola mwana mobali ya mibu zomi na mibale akoki kosala makambo mingi na kosunga motongi ya mabaya. Na yango, kobanda na mibu zomi na mibale, abatisamaki mpe abandaki kosakola na mibu pene na ntuku misato; yango esali mibu zomi na mwambe. Na mibu wana, azalaki kosala mosala ya menuisier. Kobanda na mibu ntuku misato kino na mibu ntuku misato na misato na ndambo, alekisaki yango na mosala ya Nzambe liboso ya bato, kosakola. Na boye, omoni ete ntango oyo asalaki mosala ya menuisier eleki pene na mbala motoba ntango oyo asalaki ya kosakola.

TAM1897 D 280.8Sikoyo, azalaki Mwana ya Nzambe na ndenge moko na boumeli ya mibu wana zomi na mwambe oyo asalaki mosala ya menuisier, lokola azalaki na mibu misato na ndambo oyo azalaki kosala mosala ya koteya? — Boyebi ete azalaki. Azalaki Mobikisi na ngai mpe Mobikisi na bino ntango azalaki kuna kokata mabaya, kosala kiti mpe kotia makolo na yango, — azalaki Mobikisi na ngai mpe Mobikisi na bino mpenza na ntango wana, lokola ntango azalaki na likulusu? — Boyebi ete azalaki. “Mpo tobikisami na bomoi na ye.”

TAM1897 D 281.1Bóbosana te ete ezalaki na suka ya mibu wana zomi na mwambe, ntango ayaki kobatizama, mpe abatisamaki, na ebandeli ya mosala na ye ya Nzambe, mpe na suka ya mosala na ye ya menuisier, — ezalaki na ntango wana nde Nzambe alobaki, “Oyo azali Mwana na ngai oyo nalingaka, oyo esepelisi ngai mingi.” Boye, azalaki te mosali ya ntina na likambo yango na mibu wana zomi na mwambe, ndenge moko lokola azalaki na mibu misato na ndambo ya suka? — Boyebi ete azalaki. Sikoyo, soki ozali menuisier, mpe omonisi ete ondimi na Yesu Klisto, okoki te kozala molandi na ye? Osengeli te kozala molandi na ye mpe mosali na ntina wana kaka kuna, solo mpenza lokola nde ozalaki na esika ya kosakola? Nalobi te ete osengeli kotikala menuisier libela. Ye mpe atikalaki te. Nalobi te ete okozala na mokumba ya kotikala ntango nyonso mobɛti-bibende to mosali ya bilanga; kasi nalobi mpe nalobi na makasi ete ntango ozali nanu menuisier, ntango ozali nanu mobɛti-bibende, ntango ozali nanu mosali ya bilanga, osengeli kozala mosali na likambo yango na bosolo nyonso lokola okokomá na yango mokolo mosusu, esika nyonso oyo okozala.

TAM1897 D 281.2Na boye, Yesu amonisi na biso moko na moko nini elingi koloba kozala mokristo, mpe bomoi na biso esengeli kozala ndenge nini, ata soki makanisi na biso, mitema na biso, to maboko na biso ezali kosala mosala nini. Alingaki Nzambe na motema na ye mobimba, na molimo na ye mobimba, na makanisi na ye mobimba, mpe na makasi na ye mobimba, ntango azalaki menuisier. Ntango azalaki kokata mabaya, ntango azalaki kosala bamesa, ntango azalaki kosala bikuke mpe kotɛlɛmisa yango, ezalaki mpo na nkembo ya Nzambe. Nzambe azalaki nyonso mpo na ye. Ntango moto moko ayaki epai na ye lokola menuisier, komona ye kaka lokola menuisier; komona ye te lokola Mobikisi ya mokili, — ntango moto moko ayaki epai na ye kaka lokola menuisier, mpe afandaki na ye mpe alobaki, “Nalingi mesa esalema. Okoki kosalela ngai yango?” mpe ayanoli, “Ndenge nini olingi mesa?” mpe moto yango alimbolaki ye, mpe Yesu alobaki, “Iyo, nakosalela yo yango;” tango Yesu asilisaki kosala mesa mpe amemaki yango na mokongo tii na ndako ya moto yango, akotisaki yango na ndako na ye, mpe atiaki yango kuna mpo moto yango asalela yango — na likambo wana nyonso, Yesu azalaki kaka ya Nzambe. Nzambe azalaki na misala na ye nyonso. Na esika nyonso oyo asangisaki biteni ya mabaya na mesa wana, ezalaki na bopanzani te, ata moko te ezalaki ezipami na putulu, eloko moko te ezalaki ezipami, ezalaki mesa ya sembo. Ezalaki mpenza mesa ya boye oyo Nzambe akokaki kondima.

TAM1897 D 281.3Mpe tango asalaki boyokani mpo na kosala mesa, asalaki boyokani ya sembo, boyokani oyo Nzambe akokaki kotala mpe koloba, Wana ezali boyokani ya sembo. Asɛngaki moto yango afuta koleka te mbongo oyo ebongi mpo na mosala ya boye. Moto yango atunaki ye, “Okoki kosala mesa ya boye na boye?” “Nakosala.” “Okosɛnga mbongo boni mpo na yango? — ekosɛnga mbongo boni?” Akokaki kosala bakalkile na yango, mpe alobaki na moto yango, “Mabaya ekosɛnga mbongo boye, mpe ekosɛnga ntango boye mpo na kosala yango, mpe mosala na ngai ezali na motuya ya mbongo boye. Okanisi bongo te? Okanisi te ete mosala na ngai mpo na ntango oyo ekosɛnga, ekozala na motuya ya mbongo boye?” Mpe moto yango alingaki koloba, “Iyo, nandimi. Nakanisi ete ezali na motuya ya mbongo wana nyonso. Yango ezali bosembo. Boyokani ya polele mpe ya sembo.” Mpe ntango Yesu amemaki mesa na mokongo, atiaki yango kuna, moto yango afutaki ye mbongo oyo bayokanaki, mpe Nzambe akokaki kotala likambo wana mobimba mpe koloba, “Yango ezali bosembo. Ezali eloko eleki malamu oyo moto akoki kosala.”

TAM1897 D 281.4Boye, yo ozali menuisier ya lolenge wana? Omonisaka ete ozali mokristo. Boye, ozali mosali ya lolenge wana, na mosala nyonso oyo ozali kosala?

TAM1897 D 281.5Olingaka Nzambe na motema na yo mobimba, na molimo na yo mobimba, na mayele na yo mobimba, mpe na makasi na yo mobimba? Eloko nyonso oyo osalaka, to oyo babengi yo osala; mosala nyonso oyo osalaka na moninga na yo, azala mopakano to mokristo; esalemaka na lolenge oyo Nzambe akoki kotala yango mpe koloba, “Yango ekoki mpo na bokonzi ya Nzambe;” mpo ete motema na yo mobimba, molimo na yo mobimba, mayele na yo mobimba, mpe makasi na yo nyonso, ezali na kati na yango mpo na nkembo ya Nzambe.

TAM1897 D 281.6Biso, tozali babateli ya mitindo, to te? Yango nde motuna. Mpe ntango ekoki tóyeba yango malamu mpenza, na boye ete Nkolo akoka kondimisa na nsango oyo azali koloba ete, “Bango nde babateli ya mitindo ya Nzambe.”

TAM1897 D 281.7Sikawa, bozali komona ete mobeko oyo etali makambo nyonso, mpe ete tokoki te kosimba likanisi ata moko na kati ya makanisi na biso nyonso oyo eyokani te na maloba oyo tobandaki na yango. Yango wana, esengeli totala biloko nyonso na makanisi na biso, esengeli totala biloko nyonso oyo makanisi na biso ebengami kosala, na pole ya mokanda wana, mobeko ya liboso koleka nyonso.

TAM1897 D 281.8Eloko nyonso oyo babengi biso tósala, esengeli tótalela yango na pole ya mobeko wana ya monene koleka. Ezali likambo oyo nakoki kokɔta na kati na kobanga Nzambe na motema na ngai mobimba, na molimo na ngai mobimba, na mayele na ngai mobimba, mpe na makasi na ngai mobimba? Soki ezali bongo te, bongo nalingi kosimba yango? — Te. Soki ezali likambo oyo nakoki kokɔta na yango te na motema na ngai mobimba, makanisi na ngai mobimba, molimo na ngai mobimba, mpe makasi na ngai mobimba, mpe elongo na Nzambe, bongo nasala nini na yango? Soki Nzambe akoki kokende na ngai te, bongo nazali kobuka mibeko. Nazali komipesa na Ye mobimba te. Makasi na ngai nyonso ezali pamba soki ezali kosalelama na likambo oyo Ye akoki kokɔta te, to akoki kosimba te to kondima te, to oyo Ye akoki kondima te.

TAM1897 D 282.1Nayebi ete oyo ezali sembo, kasi ezali Bokristo. Ezali Bokristo, mpe yo na ngai tosengeli te kondima ata eteni moko kati na biteni zomi na motoba ya eloko nyonso oyo ekoki na yango mpenza te. Esengeli te tondima ata mwa ngonga moke, eloko moko na mokili oyo, oyo ezali moke koleka ete na mosala nyonso tokokota, tosala yango na Nzambe azali elongo na biso, mpe na nsima tokota na yango na motema mobimba, na molimo mobimba, na mayele mobimba, mpe na makasi mobimba. Mpe nalobi na bino, ntango tokokoma na likambo wana, biso nyonso, soki bato nyonso na ndako oyo bakomitika na ye sik’oyo mpenza, mpe bakosimba makasi kuna, tokoki ata kokanisa te nguya nini ya Nzambe ekomonana na mokili.

TAM1897 D 282.2Mpasi monene banda na ebandeli ezalaki ete bato balingaki te kopesa Nzambe esika na ye na mitema na bango. Nzambe akelaki moto bongo, kasi moto abalukaki na biloko mosusu nyonso, mpe akangaki Nzambe libanda mpenza. Nzambe apesaki ye bonsomi na molili wana, apesaki ye bonsomi ya kopona, mpe abengaki ye apona, soki akolinga Nzambe na motema na ye mobimba, na molimo na ye mobimba, na mayele na ye mobimba, mpe na makasi na ye mobimba. Apesamaki bonsomi ya kopona mpo na kotika ete Nzambe azwa esika na Ye lisusu; kasi ebele baponaki ete Nkolo azwa esika na Ye te, yango wana mpela elongolaki bango na elongi ya mabele.

TAM1897 D 282.3Bongo Nkolo abandaki lisusu libota ya bato. Mpe eloko kaka oyo asɛngaki na moto na moto ezalaki ete alinga Nkolo Nzambe na motema na ye mobimba, na molimo na ye mobimba, na mayele na ye mobimba, mpe na makasi na ye mobimba, mpe mozalani na ye lokola ye moko. Yango kaka nde asɛngaki na bato mwambe oyo bakɔtaki na masuwa, mpe oyo babimaki na yango. Soki moto ya liboso alingaki Nzambe na motema na ye mobimba, na molimo na ye mobimba, na mayele na ye mobimba, mpe na makasi na ye mobimba, lisumu ata moko elingaki kokota te.

TAM1897 D 282.4Sima ya kosala lisumu, mpe Nkolo alongolaki ye na boombo wana, soki Adamu ná bana na ye nyonso balingaki Nzambe na motema mobimba, na molimo mobimba, na makasi mobimba, na mayele mobimba, mpe na nguya mobimba, ndenge nini mokili elingaki kozala? — Balingaki kozala kobatela mibeko ya Nzambe, mpe kondima ya Yesu, mpe bosembo elingaki kozipa mokili lokola mayi ezipaka mbu. Eza likambo oyo ekoki kosalema te ete likambo wana ekokisama na moto oyo azali na nse ya boombo ya elakeli mabe, na nse ya boombo ya mosuni ya lisumu? Nzambe akoki kobikisa moto ya lisumu na nguya ya lisumu na kati ya mosuni na ndenge oyo ete akoka kolinga Nzambe na motema na ye mobimba, molimo na ye mobimba, makasi na ye mobimba, mayele na ye mobimba, mpe nguya na ye mobimba? — Iyo. Lisumu elingaki te kolakela mabele mabe ndenge ezali, ata na bato na nse ya boombo ya mosuni oyo ezali ya lisumu, soki bandimelaki Nzambe, mpe batosaki mitindo ya Nzambe, mpe kondima ya Yesu. Yango ezali solo, mpo yango nde bokristo. Na yango, omoni ete nyonso Nkolo alingaka na kati na biso, nyonso alingaki na kati ya moto banda Adamu asali lisumu, ezalaki mpe ezali ete, abatela mibeko ya Nzambe, mpe kondima ya Yesu. Mpe mobeko ya liboso ya nyonso ezali, Okolinga Nkolo Nzambe na yo na motema na yo mobimba, mpe na molimo na yo mobimba, mpe na mayele na yo mobimba, mpe na makasi na yo mobimba.

TAM1897 D 282.5Na Baroma 1:21, elobi ete na ebandeli “bazalaki koyeba Nzambe.” Tala oyo: moto na ebandeli ya bomoi na ye azalaki koyeba Nzambe. Adamu azalaki koyeba Nzambe na ebandeli, kasi abombaki boyebi wana te. Tango Adamu asali lisumu mpe abandaki bomoi ya sika, ayebaki Nzambe. Tango libota ya bato ebandaki lisusu nsima ya mpela, eyebaki Nzambe na ebandeli; yango wana bato batikaka Nzambe ntango nyonso. Mokili ezalaki na lisumu, ezali na lisumu, mpe ekozala na lisumu, mpo eyebaki Nzambe mpe eboyi ye, kasi te mpo eyebaki Nzambe te. Yango wana mokili ezali na mabe te mpo na molili; mokili ezali na molili mpo na mabe.

TAM1897 D 282.6Mokili ebandaki na pole; mpe molili ekoti mpo na boponi ya bato; “ntango bayebaki Nzambe, bakumisaki ye te lokola Nzambe, mpe bazalaki na botondi te; kasi bakomaki mpamba na makanisi na bango, mpe mitema na bango ya bozoba ezipamaki na molili. Komimɔnisáká lokóla bato ya mayele, bakómaki bazoba, mpe babóngolaki nkembo ya Nzambe oyo akufaka te na elilingi ya moto oyo akufaka, mpe ya bandɛkɛ, mpe ya banyama ya makolo minei, mpe ya banyama oyo etambolaka na libumu.”

TAM1897 D 282.7Bongo, tala; nini liboso? — Bayebaki Nzambe; kasi bakumisaki ye te lokola Nzambe; bapesaki ye te esika na bango oyo ezalaki ya ye. Bakumisaki Nzambe te, — balakisaki ye te na bato, bamonisaki ye te polele na mokili; mpo ete Yesu alobaki, ‘Nakumisaki yo na mokili,’ mpe ye azalaki Nzambe oyo amimonisaki na nzoto ya moto. Bato wana baye bayebaki Nzambe, bapesaki nzela te ete Nzambe amonana na nzoto. Bazalaki na botondi te. Na nsima makanisi na bango ekomaki mpamba; na nsima mitema na bango ya zoba ekomaki molili; na nsima na kati ya molili na bango, bamimonisaki lokola bato ya mayele. Bwanya wana ezalaki bozoba, mpe na nsima basalaki bililingi.

TAM1897 D 282.8Na boye, bozali komona ete elilingi oyo etɛlɛmisami liboso ya miso ya bato, na losambo na bango ya bikeko, ezali kaka elembo ya libanda ya losambo ya bikeko, elilingi na yango ya libanda. Losambo ya bikeko yango esili kokɔta mosika na kati ya motema, mpe esili kosala misala na biteni ebele ya nzela ya kobima na libanda. Kanisá na likambo yango. Bonzambe ya bikeko ebandaka wapi? — Na motema. Na etape nini ya molongo oyo bonzambe ya bikeko ebandaka? — Ntango bayebaki Nzambe, bakumisaki ye lokola Nzambe te; kuna mpenza nde nyonso ebandi. Sikoyo, esika nini ezali ya katikati kati na koyeba Nzambe mpe bonzambe ya bikeko?

TAM1897 D 283.1Bókanisa malamu sikoyo. Bayebaki Nzambe, mpe, “Bongo bomoi ya seko ezali ete bato báyeba yo.” Koyeba Nzambe ezali bomoi ya seko; yango esili kondimama. Bayebaki mpenza Nzambe; bazalaki na bomoi ya seko na kati ya koyeba Nzambe. Yango ekomami. Kasi bakotaki na losambo ya bikeko. Bazwaki biteni boni longwa na boyebi ya Nzambe mpo na kokota na losambo ya bikeko? — Kaka moko. Bongo, biteni boni longwa na kolinga Nzambe na motema mobimba, na makasi mobimba, na mayele mobimba, mpe na nguya mobimba, esengeli kozwa mpo na kokoma na losambo ya bikeko? — Kaka moko. Bongo soki nalingi Nzambe te na motema na ngai mobimba, na molimo na ngai mobimba, na mayele na ngai mobimba, mpe na nguya na ngai mobimba, nazali nani? — Mosambeli ya bikeko.

TAM1897 D 283.2Ekoki kozala ete nazali na elilingi ya kokata te liboso na ngai. Bato wana bazalaki na yango te na ebandeli. Kasi bazalaki na elilingi, likanisi, oyo esalemaki na makanisi na bango, mpe tango basalaki elilingi na bango ya kokata, ezalaki kaka elembo mpo na komonana na miso, ya oyo bazalaki na yango déjà na makanisi. Moto ya liboso oyo asalaki elilingi azalaki na likanisi ya yango na motó na ye liboso ya kosala yango. Moto ya liboso oyo asalaki elilingi azalaki na likanisi ete esengelaki kozala nzambe na ye, mpe likanisi wana ezalaki kuna liboso ete asala elilingi yango na nzete to na libanga. Bongo, elilingi wana ya libanga, oyo atyaki liboso ya miso na ye, ezalaki kaka lolenge ya libanda oyo asalaki mpo na komonisa ye na lolenge wana nzambe oyo azalaki na ye déjà na makanisi. Bongo azalaki na nzambe te liboso asala elilingi wana ya kokata? — Iyo. Ezalaki wapi? — Na motema na ye.

TAM1897 D 283.3Bato bakómaki mpamba na makanisi na bango. Makanisi ya nani? — Ya bango moko. Talá moto wana azali kokanisa eloko; asalaka elilingi ya likanisi na ye, mpe atyaka yango liboso ya miso na ye na libándá. Kokanisa ezali kaka kosala bilili na makanisi. Mpe elili oyo etongami na libanga ezali kaka lolenge oyo emonanaka ya kokanisa wana ya na motema. Elili esalemaki liboso wapi? — Na makanisi na ye; na kokanisa na ye moko, na makanisi na ye moko. Kasi nani azalaki wana ntango akabwanaki na Nzambe? — Longola Satana na ye moko, moto mosusu te. Bongo, makanisi na ye ekoki kowuta wapi? — Kaka epai na ye moko mpe epai ya Satana.

TAM1897 D 283.4Na yango, omoni polele ete losambo ya bikeko ezali na motema; likanisi, elilingi, ezalaka déjà kuna liboso ete elilingi ebima na libanda. Ata soki nzambe na ye ezali moi, sanza, to minzoto, likanisi oyo, makanisi na ye, ezalaka kuna liboso apesa yango lolenge ya komonana na moi, sanza, mpe minzoto.

TAM1897 D 283.5Nyonso oyo emonanaka na losambo ya bikeko ezali kaka elilingi ya oyo ezali na motema. Mpe Nzambe asengeli kozala na motema, na motema mobimba, na molimo mobimba, na mayele mobimba, mpe na makasi mobimba, soki te losambo ya bikeko ezali wana. Esika ya katikati ezali te.

TAM1897 D 283.6Kutu, sima ya mpela-monene, ntango bato batikaki Nzambe ya solo mpo na mbala ya liboso mpe bakendeki kosala banzambe na bango moko — batikelaki banzambe wana esika ya Nzambe na bomoi na bango, yango ezali komonisa ete ntango bayebaki Nzambe, bandimaki ye lokola mokonzi na bango moko. Soki nalingi Nzambe na motema na ngai mobimba, na molimo na ngai mobimba, na mayele na ngai mobimba, mpe na makasi na ngai mobimba, nani kaka akozala Nzambe na ngai? — Nzambe. Nani akozala bokonzi na ngai kaka moko? — Nzambe. Nani kaka moko akozala na bokonzi likolo na ngai? — Nzambe. Azali na makoki ya kosalela bokonzi na bosembo? — Iyo. Azali na makoki ya kotambwisa moto na nzela ya sembo? — Iyo. Ntango moto alingaka Nzambe na motema na ye mobimba, molimo na ye mobimba, mayele na ye mobimba, mpe na makasi na ye mobimba, azali na mposa ya mobeko to bokonzi mosusu te mpo na kotambwisa ye na nzela ya sembo na mokili. Nani azali mokonzi na ye? — Nzambe. Mpe Nzambe akoki kokamba soki tolingi ye na bolingo ya likolo koleka? — Iyo. Kasi, ntango moto atiki Nzambe mpe akoti na losambo ya bikeko, akoki komikamba ye moko? — Te.

TAM1897 D 283.7Sikawa nsima ya mpela, ntango bazalaki naino koyeba Nzambe, bandimaki ye lokola Mokonzi mpe Moyangeli na bango moko. Bazalaki na mokonzi mosusu te. Ntango batikaki Nzambe mpo na mbala ya liboso, mpe batiaki banzambe mosusu na esika na ye — nalingi koloba na ebandeli, ntango batikaki Nzambe mpe batiaki banzambe mosusu na esika ya Nzambe — bapesaki nzela na banzambe wana mosusu ete bazwa esika ya bakonzi. Balobaki ete banzambe wana bazalaki bakonzi na bango. Bazalaki na bakonzi te; bato balobaki naino te ete bakomitia bakonzi. Bato balobaki ete banzambe nde bazalaki bakonzi; mpe bato oyo bazalaki na bokonzi bazalaki kaka batindami ya banzambe, nzokande banzambe nde bazalaki bakonzi ya solo.

TAM1897 D 283.8Elembo ya likambo oyo bokokuta yango na buku “Empires of the Bible,” na lokasa 50. Tala makomi ya liboso oyo ezwamaki na Babylone, esika libota ya bato ebandaki, mpe esika mobulungano ya minoko esalemaki — esika libota ya bato ebosanaki Nzambe. Natangi:—

TAM1897 D 284.1Mpo na Ninridu, Mokonzi na ye, mpo na kobatelama ya Idadu, Mokonzi-molandi ya Ridu, mosali, esengo ya Ninridu.

TAM1897 D 284.2Awa mokonzi, Idadu, ntango azalaki kokoma makomi mpo na nzambe na ye, andimaki ete azalaki kaka mokonzi-molandi ya nzambe na ye. Alobaki te ete azali mokonzi. Na boye, omoni ete nzambe azalaki mokonzi ya moto oyo. Bamonelaki nzambe lokola mokonzi ya bato, mpe moto oyo azalaki na bokonzi, azalaki kaka mokonzi-molandi ya nzambe, to mpe lieutenant na ye.

TAM1897 D 284.3Yango emonisi ete boyebi ya Nzambe lokola Mokonzi ya sembo ezalaki ya sika mpenza, na boye ete moto moko te azalaki naino na mpiko ya komitia mokonzi. Omoni yango? Kanisa malamu. Ntango Nzambe azalaki mokonzi moko, solo, azalaki mpe mokonzi na bango moko; kasi ntango batikaki Ye mpe bazwaki banzambe mosusu, boyebi na bango ya Nzambe ya solo ezalaki ya sika mpenza, boyokani na Ye ezalaki ya sika mpenza na boyebi na bango, ete ntango batiaki banzambe mosusu na esika ya Nzambe, mpe batiaki banzambe wana ya lokuta lokola mokonzi na bango — moto moko na bokonzi kati na bato azalaki na mpiko te ya komizwa mokonzi; kasi aponaki nde ayebana lokola mokonzi-molandi ya nzambe oyo azalaki mokonzi ya solo. Nazongeli yango. Boyebi ya Nzambe ya solo lokola Mokonzi moko ezalaki ya sika mingi na makanisi ya bato wana, na boye ete moto moko te azalaki naino na mpiko ya komizwa titre ya mokonzi. Likanisi na bango ya Nzambe lokola Mokonzi mpe Moyangeli moko ezalaki naino polele mingi, na boye ete ezalaki komonana lokola komeka kolongola Nzambe na kiti ya bokonzi, soki moto moko azwi titre ya mokonzi.

TAM1897 D 284.4Nakotánga lisusu makomi mosusu ya mboka oyo moko, ya eleko yango moko:—

TAM1897 D 284.8Talá moto moko oyo atongaki ndako mpo na kokumisa nzambe na ye. Moto oyo alobi ete azali mokonzi-molandi ya nzambe wana, oyo azali mokonzi. Moto oyo Gudea amilobeli te lokola mokonzi. Azali na bokonzi, kasi amilobeli te lokola mokonzi. Nani azali mokonzi? — Nzambe na ye. Yango elakisi yo lisusu ete boyebi ya Nzambe ya solo lokola Mokonzi moko ezalaki ya sika na makanisi na bango, bakabwanaki naino te mobimba na Nzambe mpe na likanisi ete Nzambe azali kaka Mokonzi mpe Moyangeli, na boye ete bándima kotika likanisi ya bokonzi ya Nzambe mpe kotika moto moko azwa lokumu ya mokonzi.

TAM1897 D 284.9A. F. Ballenger. — Bongo, moto oyo azalaki na bokonzi, amibimisaki lokola mokonzi-molandi ya nzambe na ye, kasi mokonzi te?

TAM1897 D 284.10Ɛɛ. Bakonzi bazalaki naino te. Tozali kolobela moto lokola mokonzi te. Bakonzi bazalaki naino te na kati ya bato. Bato ya lokumu bazalaki. Moto moko azalaki kokamba bato mosusu. Azalaki na bokonzi, kasi amibengaki mokonzi te. Bato bayebaki ye lokola mokonzi te, mpe amipesaki nzela naino te ete amizwa lokumu ya mokonzi. Mpo na nini? — Mpo ete akabwanaki naino te na likanisi ya Nzambe ya solo, Mokonzi ya sembo moko, kino akoma na mpiko, mpiko ya mabe, ya kotika likanisi nyonso ya bonzambe lokola mokonzi, mpe komitiya ye moko lokola mokonzi.

TAM1897 D 284.11Oyo ezali makomi ya liboso mpenza oyo emonani na mboka wana. Okoki komona ete ezali kati na oyo ya liboso mpenza. Ezali makomi ya ntango liboso ete bato bázwa lokumu ya mokonzi, mpe ntango bazalaki na likanisi ya Nzambe ya solo lokola Mokonzi.

TAM1897 D 284.12Kasi tala ekomeli moko ya kala mwa moke koleka wana, oyo elobeli mobulungano ya minoko na tour ya Babel. Na lokasa ya minei ya “Bokonzi ya Biblia” ozali na lisolo ya Biblia na ntina na mobulungano ya minoko. Oyo ezali lisolo oyo bato oyo mobulungano ya minoko ekwelaki bango bakomaki. Na Biblia ozali na ekomeli ya Nkolo na ntina na yango. Na mokanda oyo na babriki oyo ebombamaki na bitika ya Babylone mpe emonani, ozali na lisolo na bango mpo na likambo yango. Okoki kotya yango pembeni ya lisolo ya Biblia, na mokapo ya zomi na moko ya Genese, mpe okomona ete makambo mibale yango ezali ndenge moko mpenza. Tala oyo balobaki mpo na yango:—

TAM1897 D 284.14Oyo ezali moko ya masolo ya liboso mpenza oyo ezali. Masolo mosusu elandi yango. Kasi masolo mosusu emonisi ete ntango moko ezalaki ntango mokonzi azalaki naino te na kati ya bato; ete moto oyo azalaki na bokonzi azalaki kondima titre ya mokonzi te; ete nzambe na ye nde azalaki mokonzi na ye; mpe likanisi ya Nzambe ya solo kozala mokonzi ezalaki ya sika boye ete azalaki na mpiko te ya koloba ete ye nde mokonzi. Na ntango wana, ezalaki lokola kozwa bokonzi na makasi liboso ya likanisi na ye ya Nzambe ya solo.

TAM1897 D 285.1Yango ezalaki liboso ya Nimrode. Nimrode azalaki moto ya liboso oyo azwaki mpiko ya komizwa mokonzi liboso ya likanisi ete Nzambe nde mokonzi. Yango wana natangi na lokasa ntuku mitano ya buku “Bokonzi ya Biblia:”—

TAM1897 D 285.2Nimrode azalaki moto wana ya mpiko. Nkombo na ye elakisi botomboki, kotyola na lofundo, mpe, kolanda Gesenius, ekokani na nkombo ya motomboki oyo atyoli Nzambe makasi mpenza. Mpe “abandi kokoma moto ya nguya na mabele.” To, ndenge libongoli mosusu elobeli yango, “azalaki moto ya liboso ya nguya na mabele.”

TAM1897 D 285.3Nimrode azalaki moto ya liboso oyo amipesaki lokumu ya mokonzi; moto ya liboso oyo azalaki na bokonzi ya bokonzi mpe alataki polele lokumu ya mokonzi. Mpe nkombo na ye elimboli mpenza ndenge likambo wana ezalaki na ntina epai ya bato oyo amipesaki mokonzi likolo na bango.

TAM1897 D 285.4Sikawa, oyo ezali maloba na ngai te, kasi maloba ya moto ya mayele na likambo oyo, elobi boye:—

TAM1897 D 285.5Na botiami ya bokonzi ya Nimrode, mokili mobimba ya kala ekotaki na eteni ya sika ya lisapo. Momeseno ya ɛsti oyo emonisaka ete mobundi wana azalaki moto ya liboso oyo alataki ekɔti ya bokonzi, elakisi likambo moko ya monene koleka kozwa eloko ya sika ya kokembisa bilamba, to ata mpe kolonga etuka moko. Bokonzi na ye ememaki na mokili lolenge ya sika ya boyokani kati na mokonzi mpe bayangelami. Bokonzi ya bakonzi ya kala etɛlɛmaki likolo ya boyokani ya libota, mpe bokonzi ya mokonzi ezalaki elilingi ya bokonzi ya baboti. Nimrode, na ngambo mosusu, azalaki mokonzi ya etando, mpe ya bato kaka lokola bafandi ya esika wana, mpe kozanga kotalela boyokani ya moto na moto. Kino wana ezalaki kaka mabota — mabota ya minene — lisanga ya bato; sikoyo ekómaki ekólo, lisanga ya politiki — Leta. Istware ya politiki mpe ya bomoi ya bato na mokili mobimba, banda sikoyo, ekabwani, mbala mosusu kutu ezali kolanda banzela ekeseni. — Ba Empires ya Biblia, lokasa 51.

TAM1897 D 285.6Bongo, ebandeli ya Leta ezalaki nini?