Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
10 / 121897 Wata Yachachikuykuna

Israelpa Iñiymanta T’aqakuynin. – Huk ñiqin

Alonzo Trevier Jones

TAM1897 Q1 33.6Yachachikuy qusqa Intichaw ch’isipi, 7 p’unchaw marsu killapi, 1897 watapi General Conference Bulletin nisqapi ñit’isqa, 1897 watapi, ñawpaq kinsa killa, Iskay ñiqin T’aqa, 1 ñiqin Yupay, 33-40 p’anqakunapi.

TAM1897 Q1 33.7Qayna ch’isi yachachikuypi nirqani, kunanraqkama mana hayk’aqpas rikusqayta, Biblia hawanpi, Qanchis kaq P’unchaw Adventistakunaq lluqsichisqan chunka kamachikuykunamanta huk qillqata, Diospa rimasqan hina kaqta. Kusisqam kani chay pacha chayamusqanmanta, maypichus Qanchis kaq P’unchaw Adventistakuna Diospa kamachikuyninmanta huk qillqata hap’iyta atinku, Diospa qusqan hina. Kusisqam kani Wayqi Howe Diospa kamachikuyninmanta qillqakunata lluqsichisqanmanta, imaynan Dios qusqanman hina. Kunanqa amañam saqisunchu hukkunap hina kikin tumpayman hap’ichikunanchista, Diospa kamachikuyninmanta huk rakin qichusqanchikmanta, runakunap ñawpaqinman rispanchik.

TAM1897 Q1 33.8Sut’itam rikukun chay Diospa kamachikuyninpa qillqasqanta ñawpaqta rakiq runaqa, yaqa llapa runap servichikusqan, huk Egipto runa kasqanta. Kayhinatam nin: “Ñuqaqa kani Apu Diosniyki, Egipto suyumanta, kamachiy wasimanta lluqsichiqniyki”. Ichaqa payqa pay kikinman nirqan: “Chayqa manam ñuqapaqchu, nitaq kunan pacha kawsaqkunapaqpaschu; imaraykuchus ñuqanchikqa manam hayk’aqpas Egiptomanta lluqsichisqachu karqanchik”. Chayqa Judiokunallapaqmi karqan. Chayrayku payqa chayta hurquspa kamachikuypa puchuqninta ñit’irqan, hinaspataq Pachakamaqpa kikin qusqan kamachikuymanta huk kuchusqa qillqata runakunaman rikuchirqan. Chaynapin rikuchirqan Pachakamaqpa hanaq pachamanta rimasqan sapaq qillqaqa mana pi qillqaqnin kasqanta willaspa, nitaq payta riqsichispa, aswanpas mana sut’i, mana sutichasqa hinalla “Ama huk diosniyki kachunchu ñawpaqniypi” nispa qallarisqanta. Chayqa utqaylla tapukuy paqarinman: ¿Pitaq qam kanki? ¿Pitaq rimachkan? Chhaynaqa, kamachikuy qusqa kasqanman hina hap’isqa kaptinqa, Diosmi willan pitaq rimachkan chayta. “Ñuqaqa kani Apu Yayayki, Egipto suyumanta, kamachiy wasimanta lluqsichimusqayki.” Chaymi pi rimaq kasqanqa; manam huk apukunayuqchu ñawpaqiypi kanayki, “Ñuqa Egipto suyup kamachiyninmanta qispichiyta atiq.”

TAM1897 Q1 33.9Kaypi huk yuyaypas ancha chaniyuqmi: Kamachikuyta Señor kikinpa rimasqan qallariy simi mana churaspa ñit’ispaqa, imaynan sapsilla p’anqakunapi hinaspa tarjetakunapi ruwakun, chayqa, chaypa qallariyninpi “Diospa Kamachikuynin” nisqa simikunata churaymi necesitakun. Kayqa rikuchin runakuna yachasqankuta, mayqanpa kamachikuynin kasqanmanta, pikunataq kay kamachikuykunata rimaq kasqanmanta ima rikuchiypas kanan kasqanta. Chay necesitasqanta rikuspataq, runakunaqa Diospa kamachikuyninpa qallariyninpi kikinpa rikuchiyninta churanku, kayqa Diospa kamachikuynin kasqanta nispa.

TAM1897 Q1 33.10Ichaqa, kamachikuyta Apu Yayap qusqanman hinalla ñit’inkuman chayqa, Apup kikinpa qillqasqan certificadontin kapunman karqa, Diospa kamachikuynin kasqanmanta, hinallataq pay kikin kay kamachikuykunata rimaq kasqanmantapas. Pay nin: “Ñuqaqa kani Apu Yayayki, Egipto suyumanta, kamachiy wasimanta lluqsichiqniyki. Ama huk apukunata ñuqamantaqa yupaychaychu,” nispa. Chaymi, runakuna Apup kikinpa kamachiynin kasqanmanta qillqasqanta hap’iyta atispaqa, manañam pipas runap qillqasqanta necesitankumanchu Diospa kamachiynin kasqanmanta.

TAM1897 Q1 33.11Manachu Apupa kikinpa qillqasqan, kamachikuynin kasqanmanta, aswan allin kanman mayqin runap qillqasqanmanta utaq llapan runakunap huñusqa qillqasqanmanta? Hinaspataq runakuna Apupa kikinpa kamachikuynin kasqanmanta qillqasqanta qhipanchaspa, chayman kikinpa qillqasqankuta churaqtinku, ¿manachu sut’i kanman runakuna Apupa rantinpi churakusqanku? ¡Ay, saqisunchik kay hatun tukuq, mana allin ruwayta! Hinaspataq chaskisunchik chay ch’uya kamachikuyta, imaynan ch’uya Kamachiqnin rimarirqan hinaspa qillqarqan hinata! Ñuqaqa kani Apu Yayayki, Egipto llaqtamanta, kamachiy wasimanta lluqsichimusqayki.” Amen. Chhayna kachun.

TAM1897 Q1 33.12Chaypi Señorpa rimasqan llapan kaqtin, Diospa kamachikuyninqa chaymantataq pachaman Qispichiqtapas Kamaqtapas rikuchin. Chaymantataq llapan runakunaman nin, chay kamachikuypa Kamachiqnin, runata chayta hunt’ananpaq waqyaqqa, Qispichiqpas Kamaqpas kasqanta. Kayqa kamachikuy kikinwanmi rikuchikun. Hinaspataq Qispichiqta rikuchiq rak’ita hurquspaqa, manan musphanapaqchu runap Kamaqninta rikuchiq rak’itapas hurqunankupaq munasqankuqa. Supayqa wiñaymi kamachikuyta chinkachiyta munarqan, runakunamantataq chaninta pakayta. Qallarinmi Qispichiqta chaymanta hurquspa; kunantaq tukun Runap Kamaqninta hurquspa. Ichaqa Apunchikmi munan yachananchikta paymi Egipto llaqtamanta qispichiwarqanchik, chaynapin rikuyta atisun Qispichiqtapas Kamaqtapas runapaq qusqan kamachikuypi.

TAM1897 Q1 34.1Huk kaqtawan. Qanpas ñuqapas rikuspanchik, hinaspa sut’inta reparaspanchik, Israel llaqta chay allpaman haykuspa mana hayk’aqpas Apu Yayap paykunapaq munasqan allpaman chayasqankuta, aswanpas llapanta pantasqankuta, chayqa rikunanchikmi Moisespaq chayman mana risqanqa hatun llakikuy kasqanta. Kunanqa, wakin runakunapaq hina rikch’akuptin, Israel llaqta Apu Yayap paykunapaq wakichisqan allpaman haykusqanta, chaypitaq Apu Yayap paykunata pusayta munasqan kasqanta, hinaspa Moises wañuspa hanaq pachaman risqanta rikuspanku, ninku Moisespaqqa aswan allin kasqanta; chayrayku mana ancha llakikuychu karqan allpamanta hurquspa hanaq pachaman pusayqa.

TAM1897 Q1 34.2Ichaqa, Señor Dios payta ch’uya tiyanaman, pay kikinpa tiyanapaq ruwasqanman, makinkunawan sayarichisqan ch’uya wasiman pusayta munasqanta hamut’aspanchikqa, chaypachan rikunchik Moisespaqpas llakikuy kasqanta chay allin hallp’aman mana haykuspa wañuspa hanaq pachaman riyqa. Paypa huchanrayku chay simi qosqa saminchasqa hallp’aman mana haykusqankuta yacharqan; Israelpa Señorpa paykunapaq wakichisqanta chinkachisqanta rikurqan chayqa: Nebo urqupa umanmanta hina k’anchaq allpata rikuspa, hinaspataq Diospa sutinpaq, llaqtankunapaqpas unay watakuna puriy, iñiy saqiy, ñak’ariy ima kanan kasqanta yachaspan, chay unay puriy ñan qallarinanpaq paypas huchayuq kasqanta yachaspan; Ancha sut’inmi rikuna imayna hatun llakikuy paypaq kasqan, chay allpaman mana haykusqanqa, mana wañuspa—pantiyuq p’ampanmanta hanaq pachaman apasqa kaptinpas.

TAM1897 Q1 34.3Huk qillqasqapas, sichus mayqinpas Israel ch’in pampapi kachkasqanku tukuy pachapi mana Egipto llaqtamanta lluqsisqanta ch’uyanchanapaq munakuptinqa, Josuepa qillqasqanpi tarikun. Yuyarinkichik chay rak’itaqa,—Jordan mayuta chimpasqanku qhipaman, chayraqmi qhari kayninkup qaranta kuchurachikurqanku,—kayhinatam qillqasqa kachkan: “Kunan p’unchawmi Egiptopa k’aminta qamkunamanta hurquni”. Chay runakunaqa, rikunkichu, Egiptomanta lluqsisqakunaqa, manan hayk’aqpas Egiptomanta lluqsirqankuchu Jordán mayuta chimpasqankukama; imaraykuchus chaykamaqa manaraqmi Egiptoq k’amin chinkachisqachu karqan. Chaymantan llapanku iñisqa runakuna karqanku. Chay llapan nacionqa iñiywanmi Jordán mayuta chimparqan. Diospi iñiq nacionmi karqan, manan huk mana iñiqpa kunkanpas nitaq iskayrayaq yuyaypas karqanchu,—chaypachan Egiptomanta lluqsisqaña karqanku. Chaynapin rikunki, sut’in sut’in kasqanta, espiritupi kaq Egiptoqa Bibliapi nisqa chiqap Egipto kasqan.

TAM1897 Q1 34.4Kunanqa kunan tutapaq qillqaman kutirisunchik. Kayqa Números 23:9 nisqam. Qanchis kaq versiculomanta ñawinchayta qallarini. Balaammi, Moab suyu apu Balakpaq profecia rurachkasqan.

TAM1897 Q1 34.5Hinaspan yachay willayninta qallarirqan, nispa: Moab suyu qhapaq Balacqa Aram llaqtamanta pusamuwan, inti lluqsimuy law orqokunamanta, nispa: Hamuy, Jacobta ñakay, hamuspa Israelta q’aqchay. Imaynatan ñan ñakasaq, Diospa mana ñakasqan runataqa? Utaq imaynatan ñan k’amisaq, Apupa mana k’amasqan runataqa? Qaqakunap hawanmantan payta qhawani, muqukunamantataq qhawarini: QHAWARIY, LLAQTAQA SAPALLANMI TIAKANQA, MANATAQMI HUK LLAQTAKUNAP CHAWPINPI YUPASQA KANQACHU.

TAM1897 Q1 34.6Kay qillqaqa kunan tuta ñuqanchikman rimawanchik. Kayqa kunan pacha chiqaqmi. Kaymi karqan Diospa sut’inchasqa munaynin runankunamanta, paykuna Egipto suyumanta waqyasqanman hina pusayta munasqan allpapa saywanpi kachkaptinku. Paykunaqa tawa chunka wata ch’in pampapi purikacharqanku, kunantaq allpapa saywanman chayamurqanku. Kaytaq paykunamanta munaynin karqan, sapallanku tiyanankupaq, hinaspa mana llaqtakunap chawpinpi yupasqa kanankupaq.

TAM1897 Q1 34.7Chaypa saphin razónninqa, icha huknin razónninkuna, aswan allinmi kanman Hechos nisqap qanchis kaq capitulonman kutirispa yachanaykichikpaq. Esteban chay p’unchawmi rimachkarqa, willarqanmi Apunchik Egipto suyumanta, kamachisqa kay suyumanta, runakunata hurqusqanta, musphaykunawan señalkunawan ima, hinaspam kimsa chunka qanchisniyuq kaq, kimsa chunka pusaqniyuq kaq versiculokunapi kay simikuna kachkan; kimsa chunka pusaqniyuq kaq versiculopitaqmi kachkan chay sapaq qillqaqa:—

TAM1897 Q1 34.8Kayqa chay Moisesmi, Israelpa wawankunaman nisqa: Apu Yayaykichikqa qankunamanta, wawqiykichikkunamanta, ñuqaman rikch’akuq profetatam sayarichisunkichik; paytam uyarinkichik. Paymi chay, ch’in pampapi kaq iglesiapi.

TAM1897 Q1 34.9Chhaynaqa, ¿imataq Israel karqan ch’in pampapi?—Iglesia. ¿Imataq kanman karqan mayuta chimpaspa hallp’aman haykusqanku qhipaman?—Iglesia. ¿Ima ninantaq chay karqan, ichaqa iglesiawan estadowan t’aqanakunankupaq?—Imaynan Apu Tayta Abrahamta chay hallp’amanta hurqurqan, chay hinallataqmi tukuy pachaman yachachirqan iglesiawan estadowan t’aqanakunankupaq kasqanta, hinaspapas Abrahamwanmi rikuchirqan chay t’aqanakuyqa sapa runap sunqunmantapacha qallarinan kasqanta.

TAM1897 Q1 34.10Sichus sunquypi mana llaqtamanta t’aqasqa kani chayqa, maypiña kaspapas, iglesiawan llaqtawanqa hukllachasqam kanqa. Chayrayku, mana llaqtapi kamachikuq kani chaypas, nitaq chaypi kamachikuq kayta maskhani chaypas, iglesia ukhupiqa huk pulitiku kasaq; chaypi kamachikuq kayta maskhasaq, chaypi atiyniyta llamk’achisaq. Chaymi, sichus huk runa mana sunqunpi llaqtamanta t’aqasqachu kachkan, ichaqa iglesiaman kapun chayqa, aswan allin kanman kay pachap pulitikayninkunapi kaynin, chaypi pulitiku kaynin, iglesiaman pulitikayninta apamunanmantaqa.

TAM1897 Q1 34.11Chaymi Apu Tayta Abrahamta waqyaqtin, ñawpaqta nirqan: “Llaqtaykimanta lluqsiy”, nispa. Kunanqa Abraham mirarispa iglesiaña kasqanrayku, chay iglesiataq Apu Taytapaq llaqtakunap ñawpaqinpi sapaq llamk’ayman haykunantaña kasqanrayku, payqa willan chay iglesiaqa mana llaqtakunawan yupasqa kananpaq; sapallan tiyanankupaq. Rikunkichikmi imaynatam Apu Dios munarqan runakuna chaypi takyananpaq, imaraykuchus payqa yacharqan imayna llaqtakuna kasqanta; hinallataq yacharqan imaynatam chay llaqtakuna chayman chayarqanku. Payqa munarqan iglesian sapallan tiyananta, pay kikinmanta hawa mana kamachiqniyuq kananpaq, paypa kamachikuyninmanta hawa mana kamachikuyniyuq, Apu Diospa siminmanta hawa mana ima kamachikuyniyuq, Apu Diospa kamachikuyninmanta hawa mana kamachikuyniyuq kananpaq.

TAM1897 Q1 35.1Diosqa, paykunata chay allpaman pusamuspa, iglesiapa uman kayta munarqan. Jesus Cristoqa iglesiapa umanmi karqan, chiqapmi, kunan hina chiqap kaqllataq. Yachankichikmi yachasqanchik yachachikuykunamanta, imaynatas runakuna qhapaq kayman, huklla kamachikuq kayman, chaykunaman yaykusqankuta; paymanta t’aqakuspa, Diosta sapallan Kamachikuqninku hina mana riqsispa, kamachikuyninta sapallan kamachikuy hina mana riqsispa. Wak’a yupaychaq tukurqanku, chayraykutaq paykunapura Diospa kamachikuyninta chinkachirqanku, kamachikuyninpa atiynintapas; hinaspataq Diosmanta t’aqakuspaqa, paykunapura huk kamachikuy kanan karqa, runamasinkuta kamachiy munaqkunap munayninta hunt’anapaq, hinaspapas Diosmanta t’aqakusqankurayku, sallqa kayninkupi paykunapura amachanakunankupaq.

TAM1897 Q1 35.2Ichaqa Apuqa Israel llaqtataqa llapan runakunamanta kamachikuqkunamantawan t’aqarqan, pay kikinpaq. Apuqa kunan Israeltaqa Abrahamta qallarisqanmantapacha qallarichirqan, muyuriqninkupi kaq qhapaqkunamanta kamachikuqkunamantawan t’aqasqa kanankupaq, muyuriqninkupi kaq tukuy rikch’aq kay pacha kamachikuykunamantawan. Payqa munarqan runankuna sapallanpi tiyanankuta, manataq mayqin llaqtakunapipas yupay atina kanankuta, ahinapi llaqtakuna paykunata qhawaspa rikunankupaq Israel mana paykunap rikch’aqnin kasqanta.

TAM1897 Q1 35.3Payqa munarqan Israel llaqta tukuy pachap ñawpaqinpi ancha sut’ita rikurinanta—chaytaqmi wak llaqtakunamanta sapaqchanman karqan—chaynapim tukuy llaqtakuna paykunata qhawarispa ninman karqan: “Chayqa huk niraqmi; manam ñuqaykup kamachiyniyku hinachu”. Manam qhapaqninkuchu kan; sapa huk runam mana pipas kamachiqtin kawsakunman hinalla. Hinaspam chaymanta tapukuyta qallarinmanku karqan; ninkumanchá: “¿Imataq kaypa imayna qallariynin?”. Imaynatan qamkunaqa kawsanichis qhapaqpa, awqaqkunapa, impuestokunapa, chay tukuy ñuqaykuq muchusqayku imakunapa mana kapuspa? Kutichiyninkuqa kay kanman: ¡Imapaqtaq! Diosmi ñuqaykupaq qhapaqniyku. Paypa kamachikuyninta purichinanpaqqa manan qamkunap hina ancha qullqichu munakun; imaraykuchus ñuqaykuqa manan qamkunap hina sasachakuyniykuchu kan. Arí; mana impuestoykuchu kanchu, paytaq ancha allinmi, chayraykum tukuy kapuwasqaykuta munaywan qoyku, kamachiyninpa saminchayninkunata takyachinapaq chaymanta mast’arinapaqpas.

TAM1897 Q1 35.4Hinaspa runankuna chayta paganoskunaman willaptinkuqa, paganoskunaqa ninkumanmi: “Chiqapuni kay llaqtaqa yachaysapa, hamut’aq runakunam; ¿mayqin llaqtataq kay pachapi chayna hatun kanman, chayna yachaysapa, allin kamachikuyniyuq, kay llapan kamachikuy hina? ¿Mayqin llaqtataq Diosqa chaynallataq paykunaman qayllan kanman, Apu Diosniyki hina, llapan imakunapi payta mañakusqanchikpi?”. Chaytam Apuqa munarqan. Hinaspan nirqan: “Israelqa sapallan tiyanqa, manataqmi llaqtakunap chawpinpi yupasqachu kanqa”. Payqa tukuy pachaman yachachiyta munarqan iglesiapaqwan estadopaqwan t’aqanakunankuta, manan iglesiap ukullanchu, aswanpas llaqtakunap chawpinpi, estadokunamanta rimaspa, hinallataq iglesiamantapas kikinmanta rimaspa.

TAM1897 Q1 35.5Qhawariylla kay Qillqasqata, chaytataq rikunki. Deuteronomio 4. Pisi qillqasqakunam tukuy chay ñuqa qhawarichisqayta willan. Ñawpaq kaq qillqasqamanta pusaq kaqkama ñawinchaspa:—

TAM1897 Q1 35.6Kunanqa, uyariychik, Israel, kamachikuykunata hinallataq taripaykunata, yachachisqaykichikta, chaykunata hunt’anaykichikpaq, kawsayniykichikpaq, yaykunaykichikpaq hinallataq kapuyniykichikpaq, tayta-mamaykichikpa Apu Yayaykichikpa qusqaykichik hallp’ata. Manan yapankichikchu kamachisqay simimanqa, nitaq pisiyachinkichikchu imatapas chaymanta, Apu Yayaykichikpa kamachikuyninkunata hunt’anaykichikpaq, mayqinkunatachus kamachisqaykichik. Ñawiykichikmi rikurqan imatachus Apu ruwarqan Baal-peorrayku: imaraykuchus llapan Baal-peorta qatiq qharikunataqa, Apu Yayaykichikmi chinkachirqan qamkunapura. Ichaqa qamkuna Apu Yayaykichikman k’askakuqkunaqa, llapallaykichikmi kunan p’unchaw kawsashankichik. Qhawariychik, ñuqaqa kamachikuykunata, taripaykunata yachachirqaykichik, imaynan Apu Diosniy kamachiwaran hinata, chay allpapi ruwanaykichikpaq, maymanchus kapunaykichikpaq yaykunkichik. Chayrayku, hunt’aychis hinaspa ruwaychis; imaraykuchus kayqa yachayniykichis, hamut’ayniykichis llaqtakunap ñawpaqinpi, llapan kay kamachikuykunata uyarispanku, hinaspa ninku: “Chiqamantam kay hatun llaqtaqa yachayniyuq, hamut’ayniyuq runakuna kanku”. Imaynataq huk llaqta kanman chayna hatun, paykunapaq Diosnin chayna qayllapi kaq, Apu Diosninchik hina, tukuy ima mañakusqanchikpi? Hinaspapas, imaynataq huk llaqta kanman chayna hatun, kamachikuykunata hinaspa chaninchaykunata chayna chanin kaqniyuq, kay kunan p’unchaw qamkunaman rikuchisqay tukuy kamachikuy hina?

TAM1897 Q1 35.7Chhaynaqa, ¿Israel ukhupi kamachikuyta utaq kamachiyta ruwanapaq kachkarqachu?—“Manam yapankichikchu kamachisqay simimanqa, nitaq imatapas pisiyachinkichikchu chaymantaqa.” Paykunaqa chayllatam ruwananku karqa. Kamachikuyninkunaqa llapallan paykunapaq ruwasqam karqa. Kamachikuyninkunaqa llapan hunt’asqaña, hunt’asqapuni karqa; chayta kapuqkamaqa, manam wakintañachu necesitarqanku, hinaspa huktaña necesitasqanku pachamantapacha, chay kikinmi rikuchirqa Diosmanta t’aqakusqankuta.

TAM1897 Q1 35.8Paykunapura kikinmanta ima kamachikuytapas munasqankuqa, Diosmanta t’aqakusqankuta rikuchin, paypa kamachikuynin manaña paykunapaq hunt’asqa kasqanta, hinallataq kamachikuynin manaña paykunapaq allin kasqanta. Chay hinallataqmi llapan wakin pagano runakunapas kanku. Chay hinam llapan llaqtakunapas kanku. Chaynapim paganoman tukurqanku. Qamkunaqa yachankichismi Israelpas chay kikin ñantapuni purisqanta. Paykunaqa Diosninta qunqaspa waka yupaychayman yaykurqanku, chaymantataq nirqanku: “Qhapaqniyuqmi kananchik, llapan huk llaqtakuna hina kananchikpaq”, nispa. Ichaqa ama qunqaychu paykunaqa Diosta qichunanku karqa manaraq apu-qhapaqniyuq kachkaspa; hinaspataq Diosta qichuspa, huk llaqtakuna hina, huk pagano llaqtakuna hina kanankupaq —chaymi chiqan yuyayninqa—, Diosta qichuspa huk llaqtakuna hina kanankupaq, paykunaqa Diosta qichiq llaqtakuna hinam tukurqanku. Kaytaqa yachankichikmi llapan qatiqnin willakuykunamanta.

TAM1897 Q1 35.9Chayrayku, sut’in sut’inmi, mana Diospa munasqan kasqanta, mana llaqtanpa allinninpaq kasqanta, huk llaqtakuna hina kanankupaq. Mana Diospa munasqanmi, mana runakunapa allinninpaqmi, muyuriqninpi kaq llaqtakuna hina ima kamachikuytapas chaskinankupaq. Yachankichikmi kaykunaqa mana Diosta qatisqankumantachu paqarimurqan, aswanpas iñiymanta t’aqakuymantam paqarimurqan. Tukuy kaymantaqa, sut’in sut’inmi Diosqa mana munasqanchu karqan runankuna kikinpura kamachikuyta sayarichinankuta.

TAM1897 Q1 36.1Apuqa manam munarqanchu muyuriqninpi llaqtakuna hina kamachikuyta sayarichinankuta. Pay nisqanpi: “Kamachisqay simimanqa manam yapankichikchu, nitaq imatapas pisiyachinkichikchu”, nispa, rikunkichikmi payqa chaywan hark’asqanta ima laya kamachikuykunatapas paqarichinankuta, ima laya kamachikuy llanthutapas, chaywanmi hark’arqa hayk’aqpas paykunapura ima laya kamachikuytapas sayarichinankuta.

TAM1897 Q1 36.2Kaymantataqmi sut’ita rikukun, paykuna kikin pura kamachikuyta necesitasqankuta yachaspanku, chay kamachikuypiqa Diosmanta hawa kamachikuykunata kamachiqkunatapas churananku karqa, chay kikinmantapacha sut’i rikuchiy karqa Diosmanta qunqasqankuta; paymanta karunchakusqankuta; kamachikuynin mana hunt’asqa kasqanta; atiynin mana paykunapi kasqanta hap’inanpaq, chayrayku paykuna kikinkupaq huk kamachikuyta ruwananku takyachinankupas karqa, kikinkumanta amachakunankupaq.

TAM1897 Q1 36.3Chayhinam rikunki, manam Apunchikpa munayninmanchu karqa, paypa llaqtankuna sapallanku tiyaspa, paypura kikinpa kamachikuyniyuq kanankupaq. Manam munayninchu karqa huk llaqtakunap chawpinpi tiyanankupaq, chay llaqtakuna hina kamachikuyniyuq kanankupaqpas; imaraykuchus paykuna kikinpura kamachikunankupaq kikinpa kamachikuyninta ruwayta qallariptinkuqa, chayqa huk llaqtakunap kamachikuyninkuna hinallataqmi kanman karqa, llapankupas runa kasqankurayku, runakunataqmi llapanku kaqlla kanku. Chaymi Israel kikin kamachikuyninta sayarichiyta qallarirqan chayqa, muyuriqninpi kaqkunaman rikch’akurqan, manataqmi huk hinachu kayta atirqan. Waka yupaychay hinam karqan. Hinaspapas maypipas chayta ruwayta munaspaqa, wiñaypaqmi waka yupaychay hina kanqa.

TAM1897 Q1 36.4“Ama yapaychikchu kamachisqay simimanqa, nitaq pisiyachiychikchu imatapas chaymanta, Apu Yayaykichikpa kamachisqay kamachikuyninkunata hunt’anaykichikpaq.” Diosqa munanmi kamachikuyninkuna, kamachiynin, kamachikuyninpas runankunapaq hunt’asqa kananpaq. Chayqa llaqtanpaqqa hunt’asqam. Chayqa allin takyasqam. Wiñaypaqmi llaqtanpaqqa hunt’asqa kanqa. Ichaqa manam hunt’asqachu chay mana kapuqkunapaqqa; manam hunt’asqachu Dyusmanta, kamachikuyninmanta, kamachiyninmantawan t’aqakuqkunapaqqa. Chayrayku kamachiyninqa manam paykunapaqqa hunt’asqachu, mana paykunapi kasqanrayku; chaymantataq sichus kikinkumanta hukta ruwanku chayqa, pagano runakunap hinallam.

TAM1897 Q1 36.5Ñawiykichikmi rikurqanku imatachus Apu Yayaykichik ruwasqanta Baal-peorrayku: imaraykuchus llapan Baal-peorta qatiq qharikunataqa, Apu Yayaykichikmi chinkachirqan qamkunap chawpiykichikmanta. Ichaqa qamkuna, Apu Yayaykichikman hap’ipakuqkunaqa, kawsankichikmi sapa hukniykichik kunan p’unchaw. Qhawaychik, kamachikuykunata hinaspa taripaykunata yachachirqaykichikmi, imaynan Apu Diosniy kamachiwasqanman hina, chay allpapi ruwanaykichikpaq maymanchus kapuqniykichik kananpaq yaykunkichik chaypi. Chayrayku, waqaychaychis hinaspa hunt’aychis: imaraykuchus kayqa yachayniykichis hinaspa hamut’ayniykichis llaqtakunap ñawpaqinpi.

TAM1897 Q1 36.6“Kayqa yachayniykichikmi, hamut’ayniykichikmi llaqtakunap ñawpaqinpi.” Manam ñawpaqiyllapichu; aswanpas kayta ruwaychik, hinaptinmi llapan llaqtakuna, mana iñiqkuna, yachaysapa kasqaykichikta ninqaku. Llaqtakuna, mana iñiqkuna, allin hamut’ayniyuq kasqaykichikta ninqaku.

TAM1897 Q1 36.7Qhawariychik, kamachikuykunata, taripaykunatapas yachachirqaykichik, imaynan Apu Diosniy kamachiwarqan, chay allpapi ruwanaykichikpaq, maymanchus kapuqniykichik kananpaq yaykunkichik. Chayrayku, waqaychay chaykunata hunt’aypas; imaraykuchus kayqa yachayniykichik, hamut’ayniykichikpas llaqtakunap ñawpaqinpi, paykunaqa llapan kay kamachikuykunata uyarispa ninkun: “Chiqamantam kay hatun llaqtaqa yachayniyuq, hamut’ayniyuq runakuna kanku”. Imaraykuchus, mayqin hatun llaqtataq kanman Diosninchik Apu hina, paykunaman qaylla kaq, llapan imapi payta waqyaq kasqanchikpi? Hinaspapas, ¿mayqin hatun llaqtaq kanman chayna chanin kamachikuykunayuq, chay hinallataq taripaykunayuq, kay tukuy kamachikuy hina, kunan p’unchaw qamkunaman rikuchisqay? Aswanpas qam kikiykita qhawarikuy, hinaspa sunquykita allinta waqaychay, ama ñawiykikunaq rikusqanta qunqapunaykipaq, nitaq kawsayniyki hunt’a sunquykimanta chinkapunankupaqpas: aswanpas churiykikunata, churiykikunaq churinkunatapas yachachiy; aswantaqa chay p’unchawta, Horebpi Apu Yayaykiq ñawpaqinpi sayasqayki p’unchawta.

TAM1897 Q1 36.8Ama qunqaychu rikusqaykita uyarisqaykitapas, aswanqa ama qunqaychu chay p’unchaw Horebpa ñawpaqinpi sayaspa uyarisqaykita. Imatataq uyarirqanku?—¡Ay, Diospa kamachikuyninta! Diospa kamachikuyninkunata, Jesuspa iñiynintapas chay p’unchaw uyarirqanku; hanaq pachamanta huk kunka qispichiyta kamariytapas willarqan, runakuna ama huchachakunankupaq. Ichaqa Israelqa Diosninta qunqarqan, hinaspataq waka yupaychaq tukurqan, nispataq nirqan: “Qhapaqta churaykuwayku; qhapaqta churaykuwayku, llapan llaqtakuna hina”. Ichaqa chay pachamanta, ch’uya kachkaspanku, Señorqa qhipaman nirqan (Salmo 81:13-16):—

TAM1897 Q1 36.9¡Ay, llaqtayqa uyariwankuman karqa, Israelpas ñanniykunapi purinman karqa! Utqhayllam awqankunata atipanayman karqa, makiytataq churanayman karqa paykunap contranpi kaqkunaman. Apu Yayap chiqniqninkunaqa payman umallikunankum karqa: ichaqa pachaqa wiñaypaqmi kanman karqa. Paykunatapas aswan allin trigomantam mikhuchinman karqa: hinaspam qaqa ukhumanta misk’iwan qamkunata hunt’achinayman karqa.

TAM1897 Q1 36.10Kunanqa Apunchik nin ñuqanchikmanta, paymi laqha pachap atiyninmanta qispichiwasqanchikta, hinaspataq munasqa Churinpa qhapaq kayninman apawasqanchikta. Diospa qhapaq kayninqa musuqmanta runankuna ukhupi takyachisqa kachkan, hinaspataq “Diospa qhapaq kayninqa qankuna ukhupin kachkan,” chaytaq qankuna ukhupi kachkan sapa hukninpi llapankupipas kaspan. Kunanqa, Diospa qhapaq suyunqa hunt’asqa qhapaq suyum, qhapaqnin hunt’asqa qhapaq kasqanrayku, chay qhapaq suyup kamachikuynin hunt’asqa kamachikuy kasqanrayku. Chhaynaqa, ¿hunt’asqa qhapaq, hunt’asqa kamachikuy, hunt’asqa qhapaq suyu ima, qankunapaq hunt’asqachu? ¿Hinachu? ¿Chaychu runapaq hunt’asqa kanman?—Arí, chiqapuni! ¿Runapaq hunt’asqa kananpunichu?

TAM1897 Q1 36.11Chay llapanpas runapaq mana hunt’asqa kaptinqa, ¿sasachakuyqa qhapaq suyupichu, icha runapichu kachkan?—Yachankichikmi sasachakuyqa runallapim kayta atisqanta. Ichaqa, yuyaykusun chay runa Cristiana kasqanta willakun. ¿Sasachakuyqa kunanpas runapichu, icha qhapaq suyupichu kachkan?

TAM1897 Q1 36.12(Kunkakuna) Runaqwanmi.

TAM1897 Q1 36.13Yuyaykusun payqa Qanchis P’unchaw Adventista kasqanta nin chayqa, hinaspa Diospa qhapaq suyun mana paypaq hunt’asqachu; yuyaykusun achka paykunamanta huñunakunku chayqa, hinaspa Diospa qhapaq suyun mana paykunapaq hunt’asqachu, aswanpas paykunaqa kikinpa qhapaq suyunta, huk qhapaq suyuta munanku; paykunaqa huk kamachikuyta sayarichinanku, kikinmanta impuestota qunanku, kikinpura kamachiqkunata akllananku kikin kikin kamachikunankupaq; ¿paykunaqa Diospa wawankuchu kanku? ¿Diospa hunt’asqa qhapaq suyun paykunapaqchu allin? ¿Paykunaqa Diospa kamachiyninpachu kanku? ¿Diospa kamachiynin paykunapaqchu allin? ¿Diospa qhapaq suyun paykunapichu kachkan? ¿Kanchu? Imaynatan chhayna kanman, sichus hunt’asqa qhapaq suyu, hunt’asqa qhapaq, hunt’asqa kamachikuypas paykunapaq mana allinchu kaptinqa?

TAM1897 Q1 37.1Chayqa rikunkichik, iglesiapaqwan estadopaqpas t’aqanakuyqa, Qanchis kaq P’unchaw Adventistakunapura kaptinpas, sunqupim qallarin; chaypitaqmi qallarinan sapa runapaq, maypipas, mana chayqa manam kanmanchu iglesiapaqwan estadopaqpas t’aqanakuy maypichus pay kachkan chaypi. Sichus tawa ñiqin pachak watapi, Romano Imperio nisqapi, mana pipas runa sunqunpi iglesiapaqwan estadopaqpas hukllachayta hap’irqanchu chayqa, manam kanmanchu karqa papado nisqa tawa ñiqin pachak watapi paqarichisqa. Paypa sunqunpi iglesiata sapallanta hap’inman karqa chayqa, mana estadoq imantapas, estadoq kamachiyninkunamantapas, aswanpas iglesiata sapallanta,—Dios, qhapaq kaynin, kamachiynin, chanin kaynin, pay sapallan chaypi kamachispa,—papadoqa hayk’aqllapas kanman karqachu?

TAM1897 Q1 37.2(Kunkakuna) Manam.

TAM1897 Q1 37.3Chhaynaqa, ¿imamantataq sapa kutipuni karunchakunanchik?—Ima huñunakuypas iglesiawan estadowan sunqupi. Chhaynaqa, ¿ima chay sapallan takyasqa hark’ay papaciamanta?—Chayqa Diosta munakuymi tukuy sunquwan, tukuy almawan, tukuy yuyaywan, tukuy kallpawan. Chayqa nin: “Lluqsiy llaqtaykimanta, aylluykimantawan, taytaykipa wasinmantawan.” Chayqa Egipto llaqtaman wasa qoymi. Chayqa “sapallan tiyanaykim, manataqmi llaqtakunap chawpinpi yupasqa kanaykichu” nisqam.

TAM1897 Q1 37.4Kunan ñawinchasaq “Bibliapa Imperionkuna” nisqa liwrumanta, 152 kaq rap’imanta qallarispa, wakin qillqasqakunata chayman churasqayta “Patriarcas y Profetas” nisqamanta, Qillqakunawan kuska, kay kikin t’inkikuymanta. Ñawpaqtaqa kikinpa simiykunata ñawinchasaq; ichaqa willasqaykichik hayk’aqchus “Patriarcas y Profetas” nisqapa siminkunata ñawinchani chayta:—

TAM1897 Q1 37.5“Qhaway, llaqtaqa sapallan tiyanqa, manataqmi llaqtakunap chawpinpi yupasqachu kanqa.” Apunchikqa manam hayk’aqpas munarqachu runankuna huk qhapaq suyuman, suyuman, utaq kamachikuyman tukunankuta, kay pachapi runakuna hina. Manam muyuriqninkupi llaqtakuna hina kanankuchu karqa. Paykunaqa Diospaq t’aqasqa kananku karqa “kay pachapi llapan runakunamanta”. “Llaqtaqa manam llaqtakunap chawpinpi yupasqachu kanqa.”

TAM1897 Q1 37.6Kunan, sichus Alemaniamanta suyumanta kasqayta yuyani chayqa, ¿llapan suyukunapura kasqaytachu yuyashani? Sichus Inglaterramanta kamachikuyninmanta kasqayta yuyani, chaypa huk rakin kaspa, unanchanpaq maqanakuq hunt’aq sunqu llaqtayuq kaspa, ¿llapan suyukunapura kasqaytachu yuyashani? Hinaspa sichus ñuqa chay unancharayku maqanakuni, unanchayniy, Británico unanchayniyrayku, kaypi kaq qanchis kaq p’unchaw Adventista wawqiytaq Estados Unidos suyumanta, hinaspa hunt’aq, suyunta kuyaq, hinaspa iskaynin suyukuna awqanakuyman haykunku, paytaq yaykuqkunata hark’anan, hinaspa ch’aqwa kan, chayqa ñuqa huk lawninpi kachkani, wawqiytaq wak lawninpi, hinaspa wawqimanta wawqim maqanakuchkan. ¿Dioschu chayta kamachirqan?—Yachankichik mana chayta ruwasqanta. Chhaynaqa, ¿imapas ninanpunichu karqan chay nisqanpi, runakuna sapallan tiyanqaku, manataqmi llaqtakunapura yupasqachu kanqaku, nispa?

TAM1897 Q1 37.7Ñuqaqa “Bibliapa Imperionkuna” nisqa qillqasqaypi huk chikan ñawirini:—Paykunap kamachiyninqa ch’uya, sapsi Dyuspa kamachiyninmi kanan karqa—Dyus sapallan Qhapaqnin, sapallan Kamachiqnin, sapallan Kamachikuy Quqnin. Chiqapmi, huk iglesiapa huñunakuynin karqa, “ch’in pampapi iglesiapa” huñunakuyninwan qallarispa; hinaspataq huk mama llaqtamanta ima yuyaymantapas t’aqasqa kanan karqa. Chay sistemaqa, Moisespa ch’in pampapi sayarichisqan, Josuepataq Canaánpi qatisqan, wiñaypaq kananpaqmi karqan.

TAM1897 Q1 37.8Kunanqa “Patriarcas y Profetas” nisqamanta ñawinchani:—

TAM1897 Q1 37.9Israelpa kamachiyninqa Jehovápa sutinpi, atiyninwanmi aparikurqan. Moisepa, qanchis chunka kuraqkunapa, kamachiqkunapa, taripaqkunapapas ruwayninqa Diospa qusqan kamachikuykunata hunt’achinallanmi karqan. Paykunaqa manan llaqtapaq kamachikuykunata churanankupaq atiyniyuqchu karqanku.

TAM1897 Q1 37.10Pikunataq mana llaqtapaq kamachikuykunata churanankupaq atiyniyuqchu karqanku?

TAM1897 Q1 37.11(Kunkakuna) Iglesia.

TAM1897 Q1 37.12Hayk’a runakunamanta iglesiata ruraq? Hukllachu, iskaychu, chunkachu, chunka iskayniyuqchu, icha pichqa chunkachu karqan?—Arí. Chhaynaqa, paykuna, icha paykunamanta mayqinpas, ¿hukkunapaq kamachikuykunata churay atiyniyuqchu karqanku, icha kikinkupaqpas?—Manam.

TAM1897 Q1 37.13Uyariychik, Israel, kamachikuykunata hinallataq taripaykunata, yachachisqaykichikta, chaykunata hunt’anaykichikpaq, kawsayniykichikpaq, yaykunaykichikpaq hinallataq kapuyniykichikpaq chay hallp’ata, mayqintachus tayta-mamaykichikpa Apu Diosnin qusqaykichikta. Manam yapankichikchu kamachisqay rimaymanqa, nitaq pisiyachinkichikchu imatapas chaymanta.

TAM1897 Q1 37.14Kunanqa “Patriarcas y Profetas” nisqamanta yapamanta qillqaspa:—

TAM1897 Q1 37.15Kaymi karqan, hinallataqmi karqan, Israelpa huk llaqta hina kawsayninpa imayna kasqan.

TAM1897 Q1 37.16Chaymanta Israel chaymanta t’aqakuptin, huk qhapaq suyuta sayarichinapaq, huk llaqtakuna hina kanapaqpas, ¿imatataq chay niyta munarqan?—Kawsaynin chinkay. Ama chayta qunqaychu.

TAM1897 Q1 37.17Kunanqa huk qillqasqay t’aqata yapamanta nisaq:—

TAM1897 Q1 37.18Israelpa kamachiyninpa yuyaychakuyninkunaqa ch’uya Dyuspa kamachiyninllam karqan. Mayqin kamachiypipas, llaqtayuqkunap kamachiypa yuyaychakuyninkunaman hunt’aq sunqu kayllam allin puririyta atichinman.

TAM1897 Q1 37.19Chayqa llapanpa yachasqanmi. Mayqin kamachikuymantataq kaypi rimashanchik?—Diospa kamachikuyninmanta. Mayqin kamachikuypa llaqtayuqninkunataq karqanku?—Diospa kamachikuyninpa. Chhaynaqa, chay kamachikuypa yuyaykusqankunaman hunt’aq kayllam chay kamachikuytapas chay kamachiqtapas allin puriqta ruwayta atirqan, Dioswanpas kuskam.

TAM1897 Q1 37.20Israelwan Diospa mana hayk’aq saqispa kayninraykullam, chaypi sayarichisqa kamachikuyqa allin lluqsinman karqa. Chayrayku, chay kamachikuypa yuyaykusqankunaman runakunap hunt’aq kayninqa mañarqa sapa runa sapa p’unchaw kawsayninpi tukuy imapi sapallan Qhapaq, Kamachiq, Kamachiy Quq hina Diospa mana hayk’aq saqispa kayninta pay kikinwan mask’anan karqa. Ichaqa “mana iñiywanqa manam atikunchu Payta kusichiyta”. “Iñiywanmi” Diosqa sunqupi tiyan, kawsaypipas kamachin. Chayrayku Israelpa kamachiyninpa saphin yachayninqa, chiqap kawsayninpas, Israel llaqtap kawsaq, mana tukukuq iñiyninpim karqan.
TAM1897 Q1 38.1Chaypitaqmi Israelqa pantarqan. Chiqapmi, chayllapim pantayta atirqanku. Manam iñiypiqa takyarqankuchu; manam Qhapaqninkumanpas kamachiyninkumanpas hunt’aqchu karqanku. Chay allpaman haykuq runakunaqa, iñiywanmi Jordán mayuta ch’aki hallp’api chimpapurqanku mayu hunt’asqa kachkaptin, paykunap iñiyninraykum Jericó llaqtap perqankuna urmarqan qanchis p’unchaw muyupayaspa, atipaq iñiypa qapariyninta qaparispa—kay runakunaqa Apu Yayata iñirqanku, paytaqmi atiyninpi paykunawan karqan. Ichaqa hukmanyaymi hamurqan. Runakunaqa iñiypa ch’uyayninta chinkachirqanku, hinaspataq runap rikusqan iñiyllaman urmarqanku. Kay willakuyqa Qillqakunapi pisi, k’apak simikunallapim ñuqanchikpaq willakun. “Runakunaqa Josuepa kawsaynin hunt’antinpi, hinallataq Josuemanta aswan unay kawsaq Apu Yayap Israelpaq ruwasqan llapan hatun ruwayninkunata rikuq machu runakunapa kawsaynin hunt’antinpipas, Apu Yayata servisqaku. Hinaspataq Nunpa churin Josue, Apu Yayapa kamachin, pachak chunka watayuq kaspan wañupurqan.... Chay wiñaypa llapan runankunapas tayta-mamanpa qhipanman huñusqa karqanku, hinaspataq paykunamanta qhipaman huk musuq wiñay paqarirqan, paykunaqa manan Yayata riqsirqankuchu, nitaq Israelpaq ruwasqan rurayninkunatapas. Israelpa wawankunataq Señorpa ñawpaqinpi mana allinta rurarqanku, Baal-kunatataq sirvirqanku: taytankupa Señornin Diosta saqirqanku, paymi Egiptomanta lluqsichirqan, hinaspataq muyuriqninkupi kaq runakunapa diosninkunata qatirqanku, paykunaman q’imirikurqanku, Señortaq phiñachirqanku. Hinaspataq Aputa saqirqanku, Baalta Astarottapas yupaycharqanku.”—“Bibliapa Hatun Apu Llaqtakuna,” p. 153, 154.

TAM1897 Q1 38.2Chayqa kikinmi Nimrodpa pachanpi ruwasqanku hina. ¿Imataq karqa chaypa tukukuynin Nimrodpa pachanpi?—Paykunaqa hukninkumanta hukta qhapaqpaq churarqanku, Dios qhapaq kasqanta qhisachaspa. ¿Kanmanchu, chayqa, huk musphana, kunan pachapi Israelpaqpas chay kikin tukukuy kanan?

TAM1897 Q1 38.3Sunqunkupi Diospa kaynin mana kaptin, paykunata kikinkumantapas t’aqananpaq, chaynapi huk runakunamanta sapaqchananpaq, chay muyuriqninpi llaqtakunaman ancha rikch’akuq karqanku, chayrayku paykunap diosninkuta yupaychayninkupi qatipayankuqa ancha kikillanmanta hina karqan. Diosmanta t’aqakusqankurayku, kikinpa ruwasqankupa llasayninpas paganokunap ñak’arichisqanpas mana aguantay atinankama llasa kapuqtin, paykunaqa tukuy sunquwan Apunchikman kutirinku, payllapitaq iñiyta churanku, chaynapitaq paypi tarinku hatun qispichiyta huchankumanta llapan ñak’arichiqninkumantawan. Ichaqa qispichisqa kasqankuta yachaspa, manan kallpachakurqankuchu Apunkuwan Qispichiqninkuwan kuska kayta maskhanankupaq; chayraykun iñiyninkuqa hukmanta ruwanallapaqña tukurqan, hinaspataq utqhaylla hukmanta pagano runakunap ñanninkunata qatirqanku, hinaspa diosninkuta yupaycharqanku.
TAM1897 Q1 38.4Chay allinchanakuy pachakunapi ruwasqankuman hina, Señorpi tukuy sunquwan hap’ipakuspa, sapa kutin paypi iñispankuqa, paykunaqa tarinkumanmi karqa paykunapaq sapa kutin imaynan chay pachakunapi karqa, chaynallataq kasqanta. Chayqa, llapan kawsayninkuqa kanman karqa imaynan pay sapa kutin munarqa kananpaq—huk sapa kuti ñawpaqman wichayman puriy, graciapi Señor Qispichiqninchikpa yachayninpipas wiñaspa. Chayqa paykunaqa llapan llaqtakunapaq k’anchaq k’anchaymi kanmanku karqa.
TAM1897 Q1 38.5Kay kutin kutin sucedesqakunawan paykunaqa manan chaymanchu chayarqanku, maypichus tukukuypaq wiñaypaq paykunamanta kikinmanta iskayrayanmanku karqa, hinaspa Apu Yayallapi iñinmanku karqa. Aswanpas, chiqapmi chayman chayarqanku maypichus tukukuypi Apu Yayamanta iskayrayarqanku, hinaspa tukuy imapi paykunamanta kikinkumanta iñiyta munarqanku. Mana iñispanku hinaspa Diosmanta t’aqakuspaqa, pagano runakunap mana sayk’uq maqanakuyninkupi, mayqinkunawanchus suyuta q’ichurqanku hinaspa runakunata ñak’arichirqanku, chaykunapiqa rikurqankupuni Diospa kamachiyninqa tukuy imapaqpas urmasqanta.—“Bibliapa Imperionkuna,” p’anqakuna 154, 155.

TAM1897 Q1 38.6Kunanqa “Patriarcas y Profetas” nisqamanta yapamanta qillqaspa:—

TAM1897 Q1 38.7Paykunap kikin huchankumantawan upa kayninkumanta paqarimuq llapan mana allinkunataqa, Diospa kamachikuyninmanmi tumpaykurqanku.

TAM1897 Q1 38.8Rikunkichik, chayqa, mayqin llaqta Apu Yayap kasqanta niqkuna, paypa kamachikuyninmanta huk kamachikuyta munaptinqa, ima sasachakuy kasqanta. Paykunaqa Dyusmanta t’aqakurqanku; mana allinman yaykurqanku; imaymana ñak’ariykunata ñak’arichkanku; chaykunatataq Dyuspa kamachikuyninman tumpanku. Dyuspa kamachikuyninqa manan paykunapaq allinchu karqan; manan paykunapaq hunt’asqachu karqan. ¿Imanasqa?—Manan paykuna chayta hap’irqankuchu.

TAM1897 Q1 38.9Ñawinchallanitaqmi “Patriarcas y Profetas” nisqa qillqamanta:—

TAM1897 Q1 38.10Pisi-pisimanta Diosmanta manchakuyninkuta chinkachirqanku, hinaspataq akllasqa llaqtan kasqankumanta hatun kayninta mana chaninchayta saqirqanku. Pagano qhapaqkunap hatun k’anchayninwan rikuchikuyninwan aysasqa, kikin ch’uya kawsayninkuwan amikurqanku. Ayllu llaqtakunapura ch’iqnikuywan envidiakuywan paqarirqan. Ukhu ch’aqwakunaqa pisiyachirqanmi paykunata; sapa kutim mana iñiq awqankunaq llallinankupaq k’askasqa karqanku: hinaspam runakunaqa yuyaykuyta qallarirqanku, huk llaqtakuna ukhupi sayayninkuta waqaychanankupaqqa, ayllukunaqa huk sinchi chawpi kamachiypa kamachisqan hukllachasqa kananku kasqanta. Diospa kamachikuyninman kasukuymanta t’aqakuspaqa, paykunaqa hanaq pacha Qhapaqninkuq kamachikuyninmanta qispichisqa kayta munarqanku; chaynapim huk qhapaqpa kamachikunan mañakuyqa Israel llaqta hunt’api mast’arikurqan.

TAM1897 Q1 38.11Kunanqa ñawirisaq “Bibliapa Imperionkuna” nisqapi qillqasqaymanta:—

TAM1897 Q1 38.12Chayqa Babiloniapa Egiptopa willakuynin hinallataqmi karqan. Hatun llullakuqmi paykunata waka yupaychayman llullaspa aysarqan, waka yupaychaymantataq huk qhapaq kamachiyman, paykunap hawanpi atiyniyuq kananpaq, hinaspa kay pacha kallpakunawan Diospaq llamk’ayninkumanta munapayaspa aysananpaq, utaq kallpawan hark’ananpaq.

TAM1897 Q1 38.13Qamkunaqa yachankichismi Israel llaqtaqa profetakunata qatisqanta, Diospa siminta willayta hark’asqankuta, imaynan kay pachapi llapan huk pagano llaqtakuna ruwasqankuman hina Nimrodpa pachanmantapacha kunan tutakama, hinallataq imaynan llapan huk pagano llaqtakuna ruwanqaku, qanchis kaq p’unchaw Adventistakunap sayarichisqanña kaptinpas.

TAM1897 Q1 38.14Kunanqa yapamanta “Patriarcas y Profetas” nisqa qillqamanta qillqamuni:—

TAM1897 Q1 38.15Diosqa munarqan runankuna payllaman qhawarinankuta Kamachikuqninku hinallataq Kallpanpa Pukyu hina. Diospi hap’ipakusqankuta yachaspaqa, paykunaqa sapa kutin payman aswan qayllaykunmanku karqan. Paykunaqa hatunchasqa hinallataq sumaqchasqa kanmanku karqan, paypa akllasqan runakuna hina waqyasqan hatun hamuq pachapaq allin kaspa. Ichaqa, huk runa qhapaq tiyanapi churasqa kaqtinqa, runakunap yuyayninta Diosmanta t’ikrananpaqmi karqan.

TAM1897 Q1 38.16Manataqmi imananchu sichus pay Qanchis P’unchaw Adventista kachun; chayqa runakunap yuyayninta Diosmanta t’ikrananpaqmi.

TAM1897 Q1 38.17Ñawinchallanitaqmi “Patriarcas y Profetas” nisqamanta:—

TAM1897 Q1 38.18Paykunaqa runap kallpanpim aswan atiyta churanqaku, Dyuspa atiyninpitaq pisillata—

TAM1897 Q1 39.1¿Paganokunamanta amachayta necesitankuchu karqa?—Arí. ¿Manachu paganokuna paykunata maqaykurqanku, hinaspa q’aqchamuspa suwarqanku?—Arí. ¿Amachayta necesitankuchu karqa?—Arí. ¿Imanasqataq huk kamachikuyta sayarichirqanku?—Amachakunankupaq—paganokunap q’aqchamuspa suwasqanmanta amachakunankupaq.

TAM1897 Q1 39.2Imatan Apunchik nirqan, sichus payta kamachikuyninkunatapas kasunqaku chayqa? Raymi pachakunapiqa, qharikunaqa llapankun wasinkumanta lluqsispa Jerusalenman wichariy atiqku, manataqmi pipas paykunata k’iriy atinmanchu karqan, nitaq hallp’ankuta munaypas. Ichaqa Diosmanta karunchakuqtinku, manaña paypa amachayninpi kachkaptinkuqa, manañan wasinkumanta lluqsiyta atiqkuchu, aswanpas huk llaqta runakunan yaykumuqku. Hinaspapas llapanku wasinkupi kachkaptinkupas, huk llaqta runakunan paykunaman yaykumuqku. Trigoqa poqosqaña, pallanapaqña kachkaptin, huk llaqtayuqkunaqa haykumuspa llapanta apakapunku, qharikuna wasinkupiña kachkaptinpas. Uvaskuna poqosqaña, huqarinapaqña kachkaptintaq, huk llaqtayuqkunaqa haykumuspa llapanta huqarikapunku. ¿Imanasqa?—Runakuna Diosmanta t’aqakamusqankurayku, paytaq manañam chay t’aqakamusqankupi saminchanmanchu, imaynam paywan kachkaptinku saminchanman hinaqa, chayta ruwaspaqa t’aqakamusqankupi astawan kallpanchanmanraqmi karqa.

TAM1897 Q1 39.3Chayrayku:—

TAM1897 Q1 39.4Huk runa qhapaq tiyanapi churakuptinqa, runakunap yuyayninta Diosmanta t’ikrananpaqmi karqa. Aswanmi runap kallpanpi iñiyta qallarirqanku, pisiñataqmi Diospa atiyninpi, hinaspataq qhapaqninkuq pantayninkunaqa huchamanmi pusarqa, llaqtatataqmi Diosmanta t’aqarqa.

TAM1897 Q1 39.5Chayrayku Samuelman nirqanku: “Kamachiwayku huk qhapaqta, llapan huk llaqtakuna hina ñuqanchikta taripanawanchikpaq.”

TAM1897 Q1 39.6Kunanqa yapamanta “Patriarcas y Profetas” nisqamanta huk t’aqata willasaq, kunan pachakama chayaq:—

TAM1897 Q1 39.7Kunanpas [Maymanmi chayta apan?—Kunan pachaman.] Diospa runankuna kasqankuta niqkunapuraqa kay pachapi ruwaykunaman, kawsaykunamanpas rikch’akuyta munayqa kanraqmi. Apumanta karunchakuqtinkuqa, kay pachapi qullqita, hatun kaykunatapas maskhayta munanku. Cristianoskunaqa sapa kutim kay pachap diosninta yupaychaqkunap ruwayninkunata qatipayta munanku. Askha runakunan kallpachanku kay pacha runakunawan huñunakuspa, paykunap ruwayninkunaman hina kawsaspa, mana iñiqkunapi aswan sinchi atiyniyuq kanankupaq.

TAM1897 Q1 39.8Chaytan Israel nirqan.

TAM1897 Q1 39.9Ichaqa llapan kay ñanta qatiqkunaqa, chaywanmi kallpankupa Pukyuwan t’aqakunku. Kay pachap masinkuna tukuspaqa, Diospa awqankunam kanku. Kay pachapi allin qhawasqa kanankurayku, Diospa mana rimay atina hatun kayninman waqyasqanta q’usñichinku, chay hatun kayqa karqanmi paypa sumaq kayninkunata rikuchinapaq, paymi ñuqanchikta laqhamanta ancha k’anchayninman waqyamuwarqanchik.— “Patriarcas y Profetas,” cap. 59, par. 13.

TAM1897 Q1 39.10Kunanqa ñawinchani, ñawpaq Israelmanta:—

TAM1897 Q1 39.11“Tukuy llaqtakuna hina.” Israel runakunaqa manam repararqankuchu kaypi huk llaqtakunamanta sapaq kasqankuqa huk sapaq allin qusqa, saminchasqapas kasqanta. Diosqa Israel runakunata tukuy huk llaqtakunamanta t’aqarqan, paykunata kikinpa sapaq qhapaq kaynin kananpaq. Ichaqa paykunaqa, kay hatun saminchayta mana qhawarispa, paganokunap ruwasqanta qatipayta anchatapuni munarqanku.

TAM1897 Q1 39.12Ñan ñawinchallanipuni “Patriarcas y Profetas” nisqamanta:—

TAM1897 Q1 39.13Israelpa aswan allin kawsaynin p’unchawkunaqa karqan, paykuna Jehováta Qhapaqninku hina riqsiptinku, —paypa churasqan kamachikuykunata kamachiynintapas llapan huk llaqtakunapamanta aswan allin kasqanta yuyarqanku.

TAM1897 Q1 39.14Diospa kamachiynintawan kamachikuyninta llapan huk llaqtakunap kamachiyninmanta aswan hatunpaq qhawaptiyqa, ¿imaynatan huk llaqtakunawan imapipas hukllachakuyman? Chhaynaqa, sichus huk llaqtakuna hina imatapas ruwanay kachkan ñuqallata kamachikunaypaq, allin ñanpi purinaypaq, hinallataq ñuqaman rikch’akuq muyuriqniypi kaqkunatapas, ¿chaychu Diospa kamachikuynintawan kamachikuyninkunatawan aswan allinpaq qhawani ñuqap ruwanaymantaqa? Chaymantataq, paypa kamachikuyninkunata ñuqap ruwanaymanta mana aswan allinpaq qhawaptiyqa, ¿maypitaq chay churan ñuqata?

TAM1897 Q1 39.15(Kunkakuna) Diosmanta aswan hanaqpi.

TAM1897 Q1 39.16Huk papa hinallataq; Nimrod hinallataqmi, Diospa rantinpi churakuspa. Manam pipas Diospa rantinpi churakuyta atinchu, payta patanpi churakuspa mana kaptinqa.

TAM1897 Q1 39.17Chaywan kuska, qamkuna chiqaq kasqanta riqsinaykichispaqmi qillqarqani:—

TAM1897 Q1 39.18Ichaqa kunanqa llapan kayqa qunqasqaña karqan, huk qhapaqniyuq, kamachiyniyuq, suyuyuq kayta tukuy llaqtakuna hina munasqankurayku. Apunchikpa sut’inchasqan munayninpa contranpi, Israelqa llaqtakunapura yupasqa kanman karqan.... ¡Ay, Israel chay p’unchawninkupi yachasqankumanqa, hawkayninkupaq kaqkunata! ¡Ay, Apu Yayata iñisqankumanqa, hinaspa saqisqankumanqa payqa paykunamanta aswan allinta yachasqanta, allinninkupaq ñanta! Ichaqa sinchi mañakuyninmanpas aswan hatun willakuyninmanpas mana kasukuspa, ninrinkuta wichq’arqanku, sunqunkutataq rumiyachirqanku, chaypitaqmi qallarirqanku chay ñanta, mayqinchus mana p’ampaypaq yuyaywanmi pusarqan paykunata llapanmanta chinkachinankama, llaqtahina akllasqa runahina ima.

TAM1897 Q1 39.19Chaynallataqmi ayllukuna rak’ikurqan—chunka kaqkunawan iskay kaqkunawan. ¿Imanapunitaq chunka kaqkunawanqa?—Paykunaqa mana sayk’uspa apustasiyapi purirqanku, “Manan qhapaqniyku kanchu” nispanku qaparinankukama. Chaymantataq Apu Yayam paykunaman hamurqan Hosea profetap ñanninpi, hinaspa nirqan: “Ñuqaqa qankunap Qhapaqniykichismi kasaq; kutimuychik ñuqaman, Israel, qanqa ñuqamanta ayqirqanki; ñuqaqa qankunap Qhapaqniykichismi kasaq”. Ichaqa mana kutiyta munarqankuchu; chaymi wisk’ayman apasqa karqanku, wiñaypaq chinkarqankutaq.

TAM1897 Q1 39.20Chay ruwasqa kaptinmi, Hoseaqa Judamanta qillqarqan: “Judahqa Dioswan kamachikushanraqmi, ch’uya kaqkunawantaqmi chiqan sunquyuq kashan.” Ichaqa yachankichikmi Judáqa huk thaskiymanta huk thaskiy urayman iñiyninmanta t’aqakuy ñanpi risqanta, kay simi hamunankama: “Uma wat’anata hurquy, coronatapas qichuy: manan ñawpaq hinachu kanqa: pisi kaqta hatunchay, hatun kaqtataq uraykachiy. T’ikrasaq, t’ikrasaq, t’ikrasaqmi: manañan kanqachu, paypa kananpaq hamuq chayamunankama; paymanmi qusaq.”

TAM1897 Q1 39.21Apu Yayam paganu runakunata kamachirqan kikin runankunata kamachinanpaq. Hinaspataq Apu Yayam, paganu runakunawan, paganu runakunap kamachiyninwan, paykunata waqaycharqan kikin paykunaman hamunankama; chaywanpas paykunaqa Saulpa p’unchawninkunapi nisqankuta qaparirqankuraqmi: “Manam; aswanqa huk qhapaqniyuqmi kayta munayku” nispa. Cristutaq mana qhapaqninku kayta munaptinqa, payta ch’akatarqanku, hinaspa qaparirqanku: “Manam qhapaqniyku kanchu, aswanqa Cesarllam”, nispa.

TAM1897 Q1 40.1Samuelpa rimarisqanwanpas Apunchikpa hark’asqanwanpas, paykunaqa qaparirqanku: “Manam; aswanpas ñuqaykuqa huk qhapaqniyuqmi kayta munayku” nispa. Chay qaparisqankupim Apunchik uyarirqan, kunantaq llapankupaq uyarinapaq hinaña kachkan paypa contranpi qhipa kaq qaparisqanku—“Manam huk qhapaqniyuqchu kayku, aswanpas Cesarllam”. Diospa contranpi sayarispa “llapan llaqtakuna hina” kayta munaspaqa, paykunaqa Diospa contranpi sayariq llapan llaqtakuna hinam tukurqanku.

TAM1897 Q1 40.2Cristoman Pilatop taripana tiyananpi qaparisqanku waqyakuyqa, chay waqyakuypim karqa, “Huk qhapaqniyuqmi kayta munayku” nisqa, Saulpa p’unchawninkunapi nisqa; hinaspam Dios uyarirqa. Chaymi chaypa yuyayninqa, manataqmi chaymanta ayqiy atinachu. Qanpas ñuqapas chaymanta ayqiyta munaspaqa, Diosman kutirikusun tukuy sunquwan, tukuy samaywan, tukuy yuyaywan, tukuy kallpawan ima. Llaqtanchikmanta, ayllunchikmanta, taytanchikpa wasinmantawan lluqsinanchikmi. Egipto llaqtaman wasanchikta qupunanchikmi, kay pacha kamachikuqpa tiyanap patanpiña kashaspapas; chaymanta uraykunanchikmi, wasanchikta qupunanchik, llapantinta saqinanchik, hinaspa kawsay iñiywan Diosman kutirinanchikmi; chaymantataq sapallanchik tiyananchik, manataqmi llaqtakunap yupayninpi yupasqa kananchikchu.

TAM1897 Q1 40.3Chaynapin rikunki Diosqa llaqtanta, hinallataq lliw suyukunatapas, yachachisqan: llaqtanpa wiñay kawsaynin, mayqin runapapas, sunqupi iglesiapaqwan kamachikuqpaqwan hunt’asqa t’aqanakuyninpi kasqanmanta.

Note

Back