Babiloniaymanta Egiptomantawan
TAM1897 Q1 45.8Yachachikuy qusqa killachaw ch’isipi, 15 p’unchaw marsu killapi, 1897 watapi General Conference Bulletin nisqapi ch’ipachisqa, 1897 watapi, ñawpaq kinsa killa, Iskay ñiqin T’aqa, 1 ñiqin Yupay, 45-manta 54-kama p’anqakunapi.
TAM1897 Q1 45.9Qayna tuta yachaqayninchikpiqa, Judá llaqtap wiñay kawsayninpi huk ch’ikaman chayarqanchik, chaypacha Asiriamanta llakikunaqa llaqta hunt’ata huk hatun lloqlla hina hunt’achkarqa. Paykunaqa chaymanta ayqiyta munarqanku, hinaspataq Apu Yayam waqyarichkarqa paykunata tukuy sunqunkuwan payta mask’anankupaq, paykuna qispichinanpaq. Paykunaqa huñunakuspa, t’inkinakuspa, Egiptowan hukllachakuspa, kikinkumanta qispichikuyta kallpachakuchkarqanku.
TAM1897 Q1 45.10Chaynapim karqa Ezequíaspa kawsayninpi huk pachaman chayanankama, maypichus Egipto suyumanta tukuy yanapay tukukapurqa, mana pay munasqanraykuchu, aswanpas chayna kasqanraykulla. Asiria suyupa qhapaqninqa Jerusalenwan Mediterráneo quchapa chawpinta puririspa, Egipto suyupa Jerusalenpa awqaqninkunap chawpinpi churakurqa, Judapa Egipto suyupa awqaqninkunapas ama huñunakunankupaq. Chaymantataq sapankankuta atipanman karqa.
TAM1897 Q1 45.11Ñawpaq kutipi Senakerib Jerusalenman hamuptinqa, kaqllatataqmi ruwarqan, Ezequíaspas ancha huchayuqmi karqan, chaymi Qillqakunapi kaynata qillqasqa kachkan: payqa Asiria qhapaqpa qayllanman lluqsispa nirqan: “Pantasqam kani; kutipuriy ñuqamanta: ima qawchataña churawanki chaytaqa, ñuqam pagasaq.” Asiria qhapaqtaqmi kimsa chunka talento quritawan kimsa pachak talento qullqitawan paymanta mañarqan, chaymi Ezequías Diospa wasinta suwarqan chay impuesto nisqata paganampaq.
TAM1897 Q1 45.12Kay llakikuypa paqarimuyninqa karqa Ekron llaqtap runankuna Asirya runakunaman hatarisqankum; ichaqa Ekronpa qhapaqninqa Asirya qhapaqman hunt’aq sunqu karqa, manataqmi runakunawan hatariyninkupi huñunakurqachu. Chaymanta runakunaqa payta kallpawan hap’ispa Jerusalenman apamurqanku, hinaspa waqaychananpaq Ezequíasman qusqaku. Ezequíaspas chaskikurqanmi. Payqa anchatam sayapakurqan Asiria qhapaqpa kamachikuyninmanta t’aqakusqankuman, chaymi chaypi huk chikanllatapas yanapananpaq munarqan.
TAM1897 Q1 45.13Asiryaq qhapaqninqa Ekron llaqtaman wicharispa hap’irqan. Chaymantataq Jerusalenman rirqan Ekronpa qhapaqninta pusamunanpaq, hinaspa Ekronpi qhapaq tiyanapi kaqmanta tiyachinanpaq. Ezequíasqa llaqtata sinchicharqan, pirqakunatawan tukuy wakichinakunata ruwarqan; ichaqa chayqa manan yanaparqanchu, manan qispichirqanchu, Diosqa manan chay hinachu qispichiyta atirqan. Ñuqaqa Senakeribpa chay maqanakuymanta willakuyninta ñawirisaq, hinallataq Bibliapa willakuynintapas. Kay iskay willakuykunaqa “Bibliapa Hatun Mamallaqtakuna” nisqa liwrupi, 322 kaq rap’ipi, chaymanta kimsa qatiq rap’ikunapipas, hukllachasqa qillqasqa kachkan. Chunka pichqayuq kaq t’aqamanta ñawiriyta qallarinim. Senakerib willan imaynatas Ekron llaqtayuq runakuna hatarisqaku, hinallataq reyintapas hap’ispa wisk’asqaku. Pay nin:—
TAM1897 Q1 46.1Ekron llaqtap hatun taytakurinkuna, qhapaq runankuna, llaqtamasinkunapas, paykunap qhapaqnin Padiah (Asiriaman iñiyninkuta hinaspa yupaychayninkuta hap’iq), q’illaymanta watanakunawan wataspa, Judapa qhapaqnin Ezequíasman qupusqan; hinaspa dyuspa contranpi millayta ruwasqankumanta; chay runakunaqa kunan sunqunkupi anchatapuni mancharisqa karqanku.
TAM1897 Q1 46.2Hinaspataq llaqtata hap’irqan, chaymantataq nillantaq: “Judap qhapaqnin Ezequíasqa manam kamachikuyniymanchu kasukurqan”. Chaymantaqa Biblia nin, chayraykum “Asiria suyup qhapaqnin Senakeribqa Judap llapan pirqasqa llaqtakunaman wicharirqan, hinaspataq hap’irqan”. Chaymantaqa Senakerib nin:—
TAM1897 Q1 46.3Chay llaqtakunamanta tawa chunka suqtayuqnin, sinchi pirqasqa llaqtakuna, hinallataq suyunkupi mana yupay atina llaqtakunapas, maqanakuy makinakunawan muyurqani, hap’irqani, qichurqani, hinaspa qichusqa kaqkunata hina yuparqani.... Iskay pachak waranqa pachak pichqa chunka runakunata, huch’uykunata hatunkunatawan, qharikunata warmikunatawan, kawallukunata, china kawallukunata, asnakunata, kamillukunata, wakakunata, uwijakunatapas mana yupay atinata, paykunap chawpinmanta apakurqani hinaspa qichusqa kaqkunata hina rakirqani.
TAM1897 Q1 46.4Chaymanta Biblia nin:—
TAM1897 Q1 46.5Hinaspataq Ezequías, Senakerib chayamusqanta, hinallataq Jerusalen contra maqanakuyta munasqanta rikuspa, umalliqninkunawan, kallpasapa runankunawan ima yuyaymanarqan, llaqta hawapi kaq pukyukunap yakuninta hark’anankupaq; paykunataqmi yanaparqanku. Chaymi achka runakuna huñunakurqanku, hinaspa llapan pukyukunata, chay suyup chawpinta puriq mayuchatapas wich’qarqanku, nispanku: “¿Imapaqtaq Asiryaq qhapaqninkuna hamuspa achka unuta tarinmanku?” Hinallataq pay kallpachakuspa, llapan p’akisqa perqata sayarichirqan, torrenkunakama hatarichispa, hawallanpitaq huk perqatawan sayarichirqan, hinaspa Davidpa llaqtapi Millota allicharqan, achka lanzakunata, escudokunatapas ruwaspa.
TAM1897 Q1 46.6Kunanqa Senakerib nin:—
TAM1897 Q1 46.7Pay [Ezequías] kikinqa, wisk’anapi kaq p’isqu hina, Jerusalén llaqtap ukhunpi, qhapaq llaqtanpi, wichq’arqani: muyuriqninpitaq sayarichirqani awqay torrekunata (imaptinchus llaqtanpa hatun punkunpa pirqankunata musuqyachinankupaq kamachisqa karqa).
TAM1897 Q1 46.8Kunanqa Biblia nin:—
TAM1897 Q1 46.9Hinaspataq runakunapa hawanpi awqay umallikunata churarqan, hinaspataq paykunata llaqta punkupa ñanpi huñurqan, hinaspataq paykunata kallpachaspa nirqan: “Kallpasapa, sunquyuq kaychis, ama mancharikuychischu nitaq llakikuychischu Asirya qhapaqmanta, nitaq paywan kaq llapan huñumantapas: imaraykuchus ñuqanchiswanqa paymantaqa aswanmi kanku: paywanqa runap makillanmi kachkan; ichaqa ñuqanchikwanqa Apunchik Diosmi kachkan yanapawananchikpaq, maqanakuyninchikkunapipas maqanakunanpaq. Hinaspataq Judá suyu qhapaq Ezequíaspa siminkunapi runakunaqa sunquchakurqanku.
TAM1897 Q1 46.10Kayqa llapan chiqaqmi karqan, sichus pay kay rurasqanpi mana huchayuqchu kanman karqan chayqa; ichaqa Ekronpa qhapaqnin Padiáhwan, chay pachapi Jerusalenpi wichq’asqa kachkaptin, Apuqa manam Ezequíaspa llaqtanta amachaspa rurasqan ñanman saqillayninta qoyta atirqanchu. Chayraykum Senakerib nin:—
TAM1897 Q1 46.11Ezequías kikinmi hatun kayniypa k’amiyninpa manchayninwan llallisqa karqan; Urbiwan, kikin awqaqninkunawan, Jerusalen qhapaq llaqtanman haykuchisqan wakin awqaqkunawan ima.
TAM1897 Q1 46.12Chaymanta Biblia nin:—
TAM1897 Q1 46.13Hinaspataq Asirya qhapaqqa Judapa qhapaqnin Ezequíasman kimsa pachak talento qullqita, kimsa chunka talento quritawan churan. Ezequíasñataqmi qun payman llapan qullqita, Señorpa wasinpi tarisqata, qhapaqpa wasinpa waqaychanankunapipas kaqta. Chay pachapin Ezequíasqa Señorpa santuarionpa punkunkunamanta, hinallataq Juda suyu qhapaq Ezequíaspa qatasqan sayanankunamantawan qurita kuchurqan, hinaspa Asiria qhapaqman qurqan.
TAM1897 Q1 46.14Kaymantataq Senakeribqa nin:—
TAM1897 Q1 46.15Ñawpaq sapa wata qusqa impuestomanqa, apu kayniypa huñunakuy impuestontapas yaparqani, hinaspa payman churapurqani.... Jerusalen llaqtanta, qhapaq llaqtantapas, pirqawan sinchichananpaq huñusqan llamk’aqkuna, awqaqkuna, wasichaqkunapas, kunanqa impuestota apachkarqanku. Kimsa chunka talento quriwan, pusaq pachak talento qullqiwan; awasqa p’acha, puka, siq’isqa; hatun chanin rumikuna; marfil tiyanakuna, marfil apana tiyanakuna, búfalo qarakuna, dan q’irukuna, ku q’irukuna, tukuy imaymana hatun qhapaq kay; hinallataq ususinkunata, palasyunpi k’apasqa qharikunata, qhari takiqkunata, warmi takiqkunatawan; ñuqap qhapaq llaqtay Nínive llaqtaman, qhipaymanta kachasqa. Hinaspataq impuesto pagananpaq hinallataq yupaychananpaqpas kachanankunata kacharqan. Llaqtankunata, mayqinkunachus ñuqa suwarqani, qhapaq suyumanta kuchurqani, hinaspataq Mitinti, Ashdodpa qhapaqninman, Padiah, Ekronpa qhapaqninman, hinallataq Zilli-Bel, Gazapa qhapaqninmanpas qurqani. Qhapaq suyunta pisiyachirqani.
TAM1897 Q1 46.16Chaymi Qillqakunapi chay t’aqamanta hunt’asqa willakuy, maypichus nin Ezequías Asiryaq qhapaqman kachasqanta, hinaspa nisqanta: “Pantasqam kani; kutipuriy ñuqamanta: imatapas churawasqaykitaqa muchusaqmi.”
TAM1897 Q1 46.17Chaymanta pisi pachamanta, Ezequíasqa Egipto suyuman kachamanta runakunata kacharqan, Egiptotaqmi Ezequiasta yanapananpaq rimanakurqan hinaspa huk awqaqkunata kachamurqan. Senakeribqa chayta yachaspa, awqaqninkunata Egipto llaqtapwan Jerusalén llaqtap chawpinpi sayachirqan. Chaymantaqa ñawpaqta Jerusalenman huk waqyayta kacharqan Ezequíasman atipachikunanpaq, pay Egipto suyumanta kutimunankama suyananpaq, chaymanta pay hamuspa llapankuta hap’ispa apakapunanta, paykunap hallp’an hina allin kaqman. Ichaqa Ezequíasqa nirqan mana imatapas kutichinankupaq, chay runataq Laquis llaqtaman kutipurqan, hinaspan tarirqan reyqa Libnaman risqanta, chaypitaq willarqanku payman.
TAM1897 Q1 46.18Chaymantaqa Senakeribqa Egipto suyuq awqaqninkuna hamuchkasqankuta uyarirqan, hinaspataq huk qillqata yapamanta Jerusalem llaqtaman kacharqan, chaypi willaspa imatachus pay ruway atinman, imatataq Apu Dios mana ruway atinmanchu chayta; hinallataq Ezequíasqa ama Apu Diosta hap’ipakuchunchu, imaraykuchus Apu Diosqa manam paykunata makinmanta qispichiy atinmanchu; chaymantapas imaynatachus Egipto suyuq qhapaqninta atipaspa tukuspaqa, wicharinanmanta, hinaspataq Jerusalem llaqtapas chay ruwasqanmanta wanachakunanmanta.
TAM1897 Q1 46.19Chay pachapaqqa, Ezequíasqa Señorpi iñiyta yacharqanña; mana pipas huk kaqnin karqanchu iñinanpaq. Tukuytaqa Señorllapim iñinan karqan. Chayraykum temploman wicharirqan, Senakeribpa chay qillqasqanta Señorpa ñawpaqinpi churaykurqan, hinaspa Señorman nirqan: “Kaymi kunanqa; manam imatapas ruwayta atiykuchu. Apu Yayay, qammi nuqaykurayku sayariy. Apu Yayapas chaynataqmi ruwarqan. Chay tutapim Senakeribpa awqaqninkuna wañuchisqa karqanku, paytaq Nínive llaqtaman kutipurqan. Chaynapim, tukukuyninpi, llapan kay ñak’ariy pachakunapi, paykunaman chayaq saqra kaykunapi, chaykunam ancha k’uchkuman wichq’arqan, chaynapi mana Egiptomantapas nitaq mayqin lawmantapas yanapayta tarinankupaq, Apu Yayap qallariymantapacha munasqanman apasqa karqanku—maypichus paykunata qispichiyta atirqan chayman.
TAM1897 Q1 47.1Sichus paykuna chaypacha hina sapa kutin Apu Yayapi hap’ipakunku karqa chayqa, Apu Yayapas sapa kutin chaypacha paykunapaq ruwasqanman hinataq ruwanman karqa. Manan hayk’aqpas Asiriaman kamachisqa kanmankuchu karqa, nitaq Egiptowan ima ruwayniyuqpas kanmankuchu karqa. Manan hayk’aqpas suwasqa nitaq wisk’asqa apasqa kanmankuchu karqa. Apu Yayap llaqtan hinataq qhapaq suyun hinataq sapa kutin sayanmanku karqa, sapallanku tiyaspa, mana llaqtakunap chawpinpi yupasqa kaspa.
TAM1897 Q1 47.2Manam necesitaniñachu Juda llaqtap wiñay kawsayninta t’aqwiriyta. Chayqa chunka ayllukunap wiñay kawsaynin yapamanta hinam. Chayqa qayna tuta qhawarisqanchik wiñay kawsayta kutipayallaymi kanman, Apunchik qhipa kaq qhapaq Sedequiasman willaqninta kachasqanman chayananchikkama, hinaspa nirqan: “Uma churanata hurquy, pillutapas qichuy: manam kayqa ñawpaq hinachu kanqa: pisi kaqta hatunchay, hatun kaqtataq k’umuychay. T’ikrasaq, t’ikrasaq, t’ikrasaqmi: manañam kanqachu, kamachiy hayñiyuq kaq hamunankama; paymanmi qusaq.”
TAM1897 Q1 47.3Chaymanta pisi tiempollamanta, llapan runakunatam Babiloniaman hap’ispa aparqanku, chay suyupi aswan wakcha kaqkunata mana imayuq kaqkunatawan mana hap’ispa. Paykunatam chay suyupi saqirqanku, munasqankuman hina chayta kapuychanankupaq. Chayrayku chay pachakunapiqa allinmi karqa wakcha kay mana imayuq kaypas; chaytaqmi qillqasqa karqa kunan pachapi allpa hawapi kawsachkaq llapan runakuna hamut’ananpaq. Kunanqa manam saminchu qhapaq kay hatun kapuyniyuq kaypas. Hinaspapas, p’unchawkunaqa utqhayllan hamunqa, chaypacha wakchakuna mana imayuqkunapas kay pachapi aswan allin kawsayniyuq kanqaku. Chay hinallataqmi karqan Jerusalén llaqta chay p’unchawpi thuñichisqa kaptin, hinaspa Babilonia llaqtaman pusasqa karqanku utaq wañuchisqa karqanku.
TAM1897 Q1 47.4Chay pachapi mana imayuqkunaqa maypipas kay hallp’api wasiyuq kayta atirqanku; imaraykuchus llapan hallp’a paykunapura karqa. Wakin llapan runakunataq Babiloniaman hap’isqa apasqa karqanku. Hinaspataq kay hinam yapamanta kanqa. Kay pachap kapuyninkunaman k’askakuqkuna, qhapaq kay munaqkunaqa, qhapaq kayninkuwanmi hap’isqa apasqa kanqaku, hinaspataq llapan kay pachawan kuska chinkanqaku. Chaypachataq kay pachapi qhapaq kayninkunapi wakchakuna, mana imayuqkuna, Diospa rurayninman tukuyta churasqankurayku, paykunaqa Apunchikpa hallp’anpi tiyanqaku, llapan pachapi tiyaqkuna wisk’asqa apasqa kaptin, hinaspa tukuy pacha chinkachisqa kaptin.
TAM1897 Q1 47.5Kay Israelpa pantasqanmanta chinkayninmantawan willakuyqa manam yanqachu qillqasqa karqan. Oseaspa, qayna tuta rimasqa willakuykunapas manam yanqachu qillqasqa karqan. Isaíaspa pusaq ñiqin uma rakinpas manam yanqachu qillqasqa karqan. Kay simikunaqa ñuqanchikpaqmi qillqasqa karqan, chaymi kunan p’unchawninchikpi kasunanchik.
TAM1897 Q1 47.6Kunanqa Judap qhipa p’unchawninkunaman chayanchik. Jeremías Ezequielwan qillqakunata ñawiriychik. Kunan p’unchawqa qanchis kaq p’unchaw Adventistakunapaq kunan pachap chiqapninmi kanku, Apocalipsis qillqa hina. Jeremías, Ezequiel qillqasqakunaqa ñuqanchikpaqmi, pachap tukukuynin chayamuwaqninchikpaq, imaraykuchus kay qillqakunaqa Judap tukukuynin p’unchawkunapim qillqasqa karqan; hinallataq Jerusalenpa thuñiynin, chaywan kuska kaq pachakunapas, qillqasqa kachkan tukuy pachapi runakunaman rikuchinapaq, pachap tukukuynin, thuñiyninpas qayllapiña kasqanta, chaymantapas willarinapaq chaywan kaq ruwaykunamanta, ñak’ariykunamantawan.
TAM1897 Q1 47.7Israelqa Apu Yayapa mana munasqanmanpuni huk qhapaqta akllakurqan. T’aqanakusqanku qhipamanqa, chunka ayllu llaqtakunaqa kay hinaman chayarqanku, “Manan qhapaqniyku kanchu” ninankupaq mat’isqa kaspa; Apu Yayataq nirqan: “Ñuqa qamkunap qhapaqniykichis kasaq” nispa. Paykunataq yapamanta nirqanku: “Manam; qhapaqniyuqmi kanayku” nispa. Hinaspan huktawan churarqanku, chaytaq qhipa kaq karqan. Chaymantapachan manañan qhapaqninkupas nitaq qhapaq suyunkupas karqanchu; aswanpas wichq’asqa aparisqa karqanku, wiñaypaq chinkarqankutaq, Apu Yayata qhapaqninkupaq mana chaskiyta munasqankurayku.
TAM1897 Q1 47.8Judáqa huk pachallataraq qhipakurqan, chaymantataqmi ñawpaqta ñawirisqanchik chayqa karqan: “Phaqayta hurquy, pillutapas qichuy,” nispa. Judáqa manañam qhapaqniyuqñachu kayta atin. “Manam qhapaqniyuqchu kayku” ninanpaqmi tanqasqa kachkan. Babiloniaman wisk’asqa rinanmi. Runakunaqa ayllukunapas manañam qhapaqniyuq karqachu cheqaq Qhapaqninku hamunankama, paypa hayñinmi kamachiyqa; chaymantapas, paykunaqa ancha sinchita sayapakurqanku, Saulpa p’unchawninkunapi Diosta qichuq kikin samaywan hunt’asqa kaspa, manam munarqankuchu Apu Yayata kamachinanta; paytaqa qichurqanku, kay pachamanta huk qhapaqtataq akllarqanku—“Manan huk qhapaqniyku kanchu, aswanqa Cesarllam.”
TAM1897 Q1 47.9Huk willakuyllam. Diosta qhisachaspaqa, paypa hark’akuyninwanmi ruwarqanku, hinaspataq Saúl sutiyuq apu kamachikuqta akllarqanku. Apuqa chaypi rikurqan Jesusta, apunkuta, qhisachasqankuta, hinallataq Cesaratawan Barrabasta akllasqankuta. Cristota qhisachasqanku, Cesarata akllasqankuqa, Diosta qhisachasqanku, Saúltataq akllasqanku chaypa chiqap hamut’ayninllam karqan. Payta qhisachaspa Saúlta akllasqanku pachapiqa, Apuqa yacharqanmi payta qhisachanankuta, Cesarata akllanankutapas. Qhipa kaq ruwaypas ñawpaq kaqpim kachkarqan.
TAM1897 Q1 47.10Chayraykun Apunchikqa nirqan: “Samuel, manan qamtachu qichuchkanku, aswanpas paykunap hawa apaykachanayta mich’akuchkanku”, nispa. Chaytaqmi Qanchis P’unchaw Adventistakunapaq kay ninan: Diosqa llaqtankunap Apaykachanmi kayta munan, llaqtankunap Qhapaqninmi kayta munan. ¿Chaychu kanqa? ¿Qhapaq kayninqa hunt’asqachu kanqa? ¿Kamachikuyninqa runankunapaq hunt’asqachu kanqa? Kunanqa chaymi tapukuy, imaynan ñawpaqpas karqan. Manan ñawpaqpi paykunapaqqa hunt’asqachu karqan; imaraykuchus manan tukuy sunquwan payman qukuyta munarqankuchu. Paykunaqa runap qhawananpaq ruwaykunallamanmi yaykurqanku, hinaspataq kay pachaman ancha rikch’akurqanku, chaymi kay pachap waka yupaychayninta qatirqanku. Huk qhapaqniyuqmi kananku karqan, wak mana iñiqkuna hina. Kunanpas kaqllataqmi. Sichus Dios mana aypaq kamachiqchu Qanchis P’unchaw Adventistakunapaq, chayqa paykuna mana tukuy sunquwan paypi iñisqankuraykum. Paykuna ancha pagankunaman rikch’akusqankuraykum, chayrayku pagankunap kamachiyninta, pagankunap atiynintawan munanku paykunapura amachakunankupaq, paykunapura kamachinakunankupaqpas. ¡Ah, kunan p’unchaw Qanchis P’unchaw Adventistakunaqa uyarichunku Apunchikpa siminta!: Ñuqaqa qamkunap Qhapaqniykim kasaq.
TAM1897 Q1 48.1Judá, ñawpaqta nisqayman hina, Babiloniaman wichq’asqa aparisqa karqan, hinaspam aswan wakcha kaqkunamanta wakinllan chay hallp’api qhiparqanku. Chaypi qhipananku karqa. Ichaqa paykunaqa munayninkumanta Egiptoman rirqanku. Apunchikpa hark’asqanwanpas, paykunaqa Egiptoman rirqankuraq. Chaynapin Apunchikpa llapan runankuna llaqta runakunap chawpinpi ch’iqichisqa karqanku, Babiloniapipas Egiptopipas. Chaymantapachataqmi Qillqakunaqa llapan willan runankuna Babiloniamanta Egiptomantapas apamusqa kasqankumanta; kunankamapas chaynan kashan.
TAM1897 Q1 48.2Kunan p’unchawqa, kay hinam nin: “Lloqsiychik paymanta, llaqtaykuna, ama huchankunapi hukllachasqa kaychikchu, ama ñak’ariyninkunatapas chaskiychikchu.” Chayqa Babiloniymi. Hinaspataq, Apocalipsis qillqap chunka hukniyuq capitulonpi, “espiritualmente Egipto sutiwan sutichasqa” kaqmanta riman; hinaspataq chay bestiapa, rikch’ayninpa, sananpanpa, sutinpa yupayninpa atipaqkunaqa “Moisepa takin takinku”—mana chayman rikch’akuqllachu—aswanpas “Diospa kamachin Moisespa takin takiyta”. ¿Imataq karqa Moisespa takinqa?—Egiptomanta qispichiy takinmi. Chaymi, chay uywa patapi, rikch’aynin patapi, sananpan patapi, sutinpa yupaynin patapi atipaqkuna Moisespa takinta takinku, Egipto llaqtamanta qispichisqa kasqankurayku. Imaraykuchus kunan p’unchaw, pachap tukukuyninkama, “Egiptomanta wawayta waqyarqani.” Kunan p’unchawqa kanmi Babiloniapas Egiptopas. Kunan p’unchawqa kanmi Diospa runankuna Babiloniapi Egiptopipas. Hinaspataq kunan p’unchaw Apunchik waqyan: “Lloqsiychik paymanta, runaykuna;” hinallataq: “Egiptomanta wawayta waqyarqani.”
TAM1897 Q1 48.3Huktawan qhawarisun: Maypitaq Nimrod karqan?—Payqa Babilonpi karqan, Babilon suyutataq kamachirqan. Maypitaq Abraham karqan?—Payqa Nimrodpa sayarichisqan kamachiypa suyunpi karqan. Ichaqa Diosqa chay suyumanta payta waqyarqan. Chay suyuqa Babilonmi karqan, espiritupi hinallataq aychapipas. Aswanraqmi: Nimrodqa Cuspa churinmi karqan, Custaq Ham-pa churinmi karqan, Egiptoñataq Ham-pa hallp’anmi. Chayrayku Nimrodpiqa Egiptopas Babiloniapas karqanmi. Dios Abrahanta waqyaqtinpas, Egiptomantapas Babiloniamantapasmi waqyarqan. Hinaspataq “Cristop kaspaykichikqa, chayqa Abraham-pa mirayninmi kankichik, simi qusqanman hina herederokunapas.” Qamkunapas Egiptomantapas Babiloniamantapasmi waqyasqa kankichik.
TAM1897 Q1 48.4¡Añataq llapanchik Biblia yachaqayman qukusunchik, chaypi nisqanman hina ñawinchaspa, chaypi kaq samay yachaykunarayku! Chayqa llapan Biblia, ñawpaq qillqasqamanta qhipa kaqkama, sapa hukninchikpaq kawsachkaq, k’anchaq imapas kanqa.
TAM1897 Q1 48.5Qhipanmantaqa Israel runakunata Egipto suyupi tarirqanchik, hinaspataq Apu Yayanchik paykunata Egipto suyumanta kaqmanta waqyarirqan. Chaymantaqa Apu Yayanchikta qhisacharqanku, chaypa tukukuyninpitaq Babilonia llaqtaman wichq’asqa karqanku, hinaspataq kaqmanta Egipto suyuman kutirqanku. Jesus hamuqtinñataq, payta qhisacharqanku, hinaspataq Cesarata akllarqanku. Chaymantataq Cristiano iglesia paqarimurqan, hinaspataq iglesiapa iñiyninmanta t’aqakuy karqan, chaytaq huk Babilonia llaqtata kamarirqan, hinaspataq Dios chay Babiloniamanta runakunata waqyarirqan. Reformación pachapi, payqa chay Babiloniamanta lluqsinankupaq waqyarqan. Chaymanta Protestantismo, allichasqa Cristianismo hamurqan, chaytaq iñiyninmanta t’ikrakun, hinaspataq kunanqa bestiaman huk rikch’ayta ruwan, chaytaq Babiloniata yapamanta apamun, mamata ususinkunatawan, pachantinpa kamachiyninkunawan huñusqata. Kunanpas Diosqa waqyan: “Babiloniamanta lluqsiychis, paymanta lluqsiychis, llaqtaykuna.”
TAM1897 Q1 48.6Cristiana iglesiapin iñiy saqiyta paqarichiq yachayqa, cristiana yachaywasikunaman apamusqa llulla, paganokunap yachachikuyninmi karqan, chaytaq iñiy saqiyta rurarqan, Egiptomantam hamurqan. Chay Egipto yachayqa cristiana yachaywasikunata wakllichirqan, iñiy saqiyta rurarqan, hinallataq Roma llaqtap Iglesianinta hatarichirqan, mayqinchus kunan p’unchaw Babilonia hinallataq Egipto iskayninkupas kachkan. Chayraykun kunan p’unchaw kawsachkaq chiqaq yachaypiqa, Apunchik runankunata Babiloniatapas Egiptotapas iskayninkumanta waqyaspa horqochkan.
TAM1897 Q1 48.7Ichaqa Apuqa llapantam munan. Payqa llapanta kamachiyta munan. Payqa qhapaq kaynin llapanpi kananpaqmi munan. Payqa chaynata kananpaqmi munan iglesiapipas; chaynata kananpaqmi munan yachay wasikunapipas; chaynata kananpaqmi munan qillqa mast’ariq wasikunapipas; chaynata kananpaqmi munan maypipas, maypichus sutin sutichasqa kachkan. ¿Saqinkichu chaynata kananpaq?
TAM1897 Q1 48.8Chhayna kaqtinqa, qamkuna, sapankaykichik, qallarinaykichikmi Apunchik sunquykichikpi llapan tiyanata quspa. Chay Qhapaq kamachichun chaypi kikinpa qhapaq kayninpi, Espiritunpa qhapaq kayninpi. Kay Qhapaq kayninpas kamachikuyninpas ancha hunt’asqa, tukuy imayuq kananmi, chhaynapi mana pitapas qhapaqta, mana pitapas kamachiqta riqsinkichikchu, aswanpas Diosta, nitaq ima kamachikuytapas, aswanpas Diospa kamachikuyninta.
TAM1897 Q1 48.9Chayraqmi, manan chay ñawpaqchu, Egipto llaqtamantawan Babilonia llaqtamantawan qispichisqa kasun. Chaymantataq, Egipto llaqtamantawan Babilonia llaqtamanta chaynata qispichisqa kaspaqa, chiqaqpuni nisqa kanqa, hinaspataq Apunchikmi llapan pachaman ninqa: “Kaypim kachkanku Diospa kamachikuyninkunata, Jesuspa iñiynintawan hunt’aqkuna”,—manam kallpankumanta ruwaqkunachu,—aswanpas Diospa chiqaqchayninmi kanqa llapan pachap ñawpaqinpi, kay pachapi Diospa kamachikuyninkunata, Jesuspa iñiynintawan hunt’aq llaqtatam rikuchispa. Chay pachaqa qayllapiñam kachkan, hinaspam Diosqa Babiloniamanta Egipto llaqtamantawan huk llaqtatam waqyarichkan, chay hunt’akunanpaq, hinaspam payqa chiqapchanqa, kayhinata nispa: “Kaymi huk llaqta, paykunata kamachinayta saqiwananpaq, hinaspam mana huk kamachiqta, mana huk kamachikuyta, nitaq huk kamachiytawan munankuchu, aswanqa Diospa kamachiynintalla.”
TAM1897 Q1 48.10Kunanqa chayta huktawan qhawarillay. Diosqa runata qallarichirqan llapan kamachikuykunamanta ñawpaq kaqwan paypi kachkaspa, paypi kawsaspa: “Apu Yayaykita munakunkim tukuy sunquykiwan, tukuy almaykiwan, tukuy yuyayniykiwan, tukuy kallpaykiwanpas.” Runaqa huk ñanta hap’irqan, hukpa rimasqanman uyarirqan, chaynapitaq llapanta chinkachirqan. Diosqa payta sayarichirqan, hinaspataq qupurqan yapamanta tukuy sunqunwan, nunanwan, yuyayninwan, kallpanwan ima Diosta kuyanapaq atiyta. Pisi tiempollamantaqa mirayninkunaqa anchatapuni Diosmanta karunchakurqanku, chayrayku Apuqa manañam kawsayninkupi karqanchu, hinaspataq chay runakunataqa lliw pacha unumpi pichana karqan. Pusaq runakunallam karqanku Aputa kawsayninkupi chaskinankupaq munaspa.
TAM1897 Q1 49.1Apu Yayam pachapi llamk’ayninta pusaq runakunawan yapamanta qallarirqan. Paykunapaqqa llapan kamachikuykunamanta ñawpaq kaqqa kaymi karqan: “Apu Yayaykita tukuy sunquykiwan, tukuy nunaykiwan, tukuy yuyayniykiwan, tukuy kallpaykiwanpas munakunkim.” Ichaqa chaymanta karunchakurqanku, huk apukunata hap’irqanku, hinaspataq waka yupaychaymanta qhapaq kamachikuyman yaykurqanku. Huk mama llaqta sayarichisqa karqa—kay pachapi ñawpaq kaq mama llaqta. Chayqa iñiymanta t’aqakuypa rurunmi karqa.
TAM1897 Q1 49.2Chay millay kamachikuymanta Diosqa runankunata yapamanta waqyarqan, hinaspa musuq runakunap mirayninta qallarichirqan. Diosqa Abrahanta waqyarqan chay suyumanta, ayllunmanta, taytanpa wasinmantawan, payman rikuchinan suyuman. Manataqmi kay pachapi chakin churanantapas qusqachu; ichaqa rimarirqan payman qunanpaq, qhipanpi mirayninkunamanpas, manaraq wawayuq kachkaspa. Chayhinam Diosqa payta waqyarqan tiyasqan suyumanta, manataqmi kay pachapi suyuta qaranchu. Chayraykum Abraham, Diospa amigun, Diospa iglesian, kay pachapi mana ima suyuyuq saqisqa karqan, hinaspam “Cristop kaspaykichikqa, chayqa Abrahampa mirayninmi kankichik, simi qusqanman hina herederokuna.”
TAM1897 Q1 49.3Ñuqanchikqa taytanchik Abrahampa iñiyninpa ñanninkunapim purinanchik, manaraq circuncidasqa kachkaspa iñiyniyuq karqan chaypi. ¿Kay pachapi mana mamallaqtayuqchu kanki? Apu Yayam mamallaqtaykimanta waqyasunki, rikuchisusqayki allpaman. Chayqa hanaq pacha mamallaqtam. ¿Chaskinkichu?
TAM1897 Q1 49.4Abraham-pa mirayninkunaqa Egipto suyuman rirqanku, hinaspam Dios chay suyumanta t’aqarqan. Chay pachakunapiqa Moisesmi hatun rikuchina karqan. Payqa qhapaq tiyanaq qatiqninmi karqan. Ichaqa chayta saqipurqan, Dioswan rirqan; hinaspam Dioswan rinanpaq chayta saqipunan karqan.
TAM1897 Q1 49.5Diosqa kikin runankunata qispichirqan, hinaspa paykunata nirqan: “Runakunaqa sapallankum tiyanqaku, manataqmi llaqtakunap chawpinpi yupasqa kanqakuchu”. Ichaqa paykunaqa Diosmanta t’ikrakapurqanku, hinaspa muyuriqninkupi pagano llaqtakuna hina huk qhapaqta huk suyutapas sayarichirqanku; ¿imataq chaymanta karqan? ¿Allintachu paykunaman apamurqan? Apuqa manan saqirqanchu paykunata; ichaqa, ¿chay ruwasqankuqa allintachu apamurqan paykunaman? Huk qhipaman-qhipaman urmayllapin karqan, t’aqanakunankukama, chaymantataq iskayninku ch’usaqman tukurqanku; chay p’unchawmantapachataq kunankama “huk llaqtakuna chawpipi puriqkuna” kanku. Manan huk llaqtakunawan kuska yupasqachu kanku, kallpachakuspapas.
TAM1897 Q1 49.6Chaymi Cristo hamuptinqa, payqa hukmanta huk espiritual aylluta sayarichirqan. Ichaqa hukmanta iñiyninmanta t’ikrakuy rikhurirqan, hinaspataq iglesiaqa waka yupaychayman paganismo nisqamanpas yaykurqan, hinaspataq huk kamachikuyta sayarichirqan—hukmanta iglesiawan estadowan. Chayqa papismo karqan; ¿imataq chaymanta kanqa?—Yachankichikmi “chinkayman rinanta”. Chaymanta Diosqa huktawanmi sayarichirqan huk espiritual aylluta Cristianismo Protestante nisqapi. Ichaqa chaypas t’ikrakapurqanmi, hinaspa q’ucha warmikunap mamanmanmi hukllakakurqan, hinaspa bestiaman rikch’ayninta sayarichin,—kay pachapi huk estado Diospa qhapaq suyun kasqanta nispa; chay llapanmantataq, ¿ima kanqa?—Yachankichismi wiñaypaq chinkachiywanmi chinkachisqa kanqa.
TAM1897 Q1 49.7Imataq Nimrodpa qhapaq suyunmanta?—Chinkachisqam karqa. Imataq Egipto llaqtap qhapaq suyunmanta?—Chinkachisqam karqa. Imataq Asiria llaqtap qhapaq suyunmanta?—Chinkachisqam karqa. Imataq chunka ayllu llaqtap qhapaq suyunmanta?—Chinkachisqam karqa. Imataq Juda llaqtap qhapaq suyunmanta?—Chinkachisqam karqa. Imataq Babilonia llaqtap qhapaq suyunmanta?—Chinkachisqam karqa. Imataq Medo-Persia qhapaq suyumanta?—Chinkachisqam karqan. Imataq Grecia qhapaq suyumanta?—Chinkachisqam karqan. Imataq Roma qhapaq suyumanta?—Chinkachisqam karqan. Imataq chay qatiqnin chunka suyumanta?—Chinkachisqam kanqaku. Imataq Roma llaqtap thuñisqa pirqankunapi sayarichikuq papaq kamachikuyninmanta?—Chinkachisqam kanqa. Imataq chay rikch’ayninman hina ruwasqa qhapaq suyumanta kanqa, Estados Unidospi kaqmanta?—Chinkachisqam kanqa.
TAM1897 Q1 49.8Apunchikmi rikuchiwanchik mana munasqanta runankuna kaykunawan t’inkisqa kanankuta. ¿Manachu chay yachachikuynin? ¿Munanchu runankuna chinkapuq kaqman sunqunkuta watayta? Adanmanta kunan pachakama, Diosqa runakunata waqyarishan kamachikunanpaq saqinankupaq, paykunap qhapaqnin kanampaq; runakuna llaqtankumanta, ayllunkumanta, taytankuq wasinmanta lluqsinankupaq, sapallanpi tiyanankupaq, hinaspa mana llaqtakunaq chawpinpi yupasqa kanankupaq. ¿Hayk’aqllapas tarinqachu pay kikinpa munasqanman hina ruwanankupaq saqiq runakunata?
TAM1897 Q1 49.9(Kunkakuna) Arí.
TAM1897 Q1 49.10Arí; yachanchikmi payqa chay hina runakunayuq kananta, imaraykuchus Diospa siminmi chaynata nin. Ichaqa, ¿chay runakunata tarinqachu kunan paypa runankuna kasqankuta niqkunapura? Chaymi tapukuyqa. Qamkunachu kaykunamanta huknin kankichik? kaykunamanta huknin kankichikchu?—Arí ninkichik. Chhaynaqa, llaqtaykichikmanta, aylluykichikmanta, taytaykichikpa wasinmantachu lluqsinkichik? Sapallaykichu tiyanqankichik, mana llaqtakunap yupayninpi kanqankichikchu? Dioschu qhapaqniykichik kanqa, manataq huk qhapaqniyuqchu kankichik? Diospa kamachikuyninchu kamachikuyniykichik kanqa, manataq huk kamachikuytañachu munankichik?
TAM1897 Q1 49.11Manam huk kamachikuykunamanpas hatarinaykichu; aswanpas manam hukkunata munankichu, aswan allin kamachikuyniyuq kasqaykirayku—chay hunt’asqa kamachikuyniyuq kasqaykirayku. Chay kamachikuy kawsayniykipi kaptinqa, manam kay pachapi ima kamachikuytapas necesitankichu qamkunata kamachinanpaq, hinaspam paykunaqa manam ima sasachakuytapas qamkunawanqa tarinqakuchu. Chayllatam Apunchik mañakushan. Kawsayniykipi chayta chaskinanpaq saqinkichu?
TAM1897 Q1 50.1Chayqa chiqapmi kachkan kimsa ñiqin angelpa willakuyninpi, chaywan, chaynintakama, Diosqa “Cristianismota wiñaypaq sayarichiyta” munasqan. Chayqa, kimsa ñiqin angelpa willakuyninpi hina, Dios Cristianismota wiñaypaq sayarichinqa, chayqa kanqa huk Cristianismo kay pachapi imawanpas mana t’inkisqa. T’inkisqa kanqa Diosllawan; wiñay siminllawan; wiñay Espiritunwan k’anchasqa; Yachachisqa Paywan, mayqinchus wiñay p’unchawkunamanta hamun; chaynapitaq wiñay Diosman pusasqa kanqa, Pay kamachinanpaq, hinaspataq uranpi kanqa wiñay marq’akuna.
TAM1897 Q1 50.2Ñuqaqa yachanim, qamkunapas yachankichikmi, wakin wawqikuna kanku, paykunaqa manam yuyankuchu kayqa chiqan kasqanta. Iskay wata ñawpaqta kayqa willakurqa, BULLETIN nisqapitaqmi lluqsirqa. Askha runakunam mana chaskirqachu. Wakin runakunapaqqa kunankamaraqmi mana chaskisqachu. Yuyankum tukuy imapi pantasqa kasqanta. Ichaqa qhipa Hatun Huñunakuypi, iskay willakuykunatam ñuqanchikpaq ñawirqaku, kay Huñunakuypaq sapaq qillqasqa, chaykunamanta hukninqa, tarisqayman hina, BULLETIN Yupay 4 nisqapi ch’ipisqa kachkan; qatiqninñataq manaraq ch’ipisqachu kachkan, ichaqa, yuyayman, pisi tiempollamantam kanqa,—Qanchis kaq P’unchaw Adventistakunata k’amichkaspa política nisqa ruwaykunapi yaykusqankumanta. Kaypi huk rak’inata ñawirisaq, imayna kasqanmanta rikuchisunaykichikpaq:—
TAM1897 Q1 50.3Apunchik Jesusqa runankunamanta sunqu p’akisqan kachkan. Payqa Umalliqmi, paypa unanchanpa uranpitaqmi paykunaqa sayananku. Manam tiempunkuchu, yachayninkuchu, nitaq kallpankuchu pulitiku partidukunapaq sayapakunankupaq. Runakunaqa ukhumanta sinchi kuyurichisqa kachkanku, Diospa churinkunataq warminkunataq manan kay llaqta kamachiy maqanakuyman atiyninkuta qonankuchu. Ichaqa, ¿ima hina espiritun runanchiskunata hap’in, kunan kinsa ñiqin angelpa willakuyninpi, pachantinpaq qhipa khuyapayay willakuypi, kaqlla iñiyniyuq wawqikuna kasqanchista iñiqkuna, wak llaqta kamachiy partidukunap unanchankunata churakuspa, wak yuyaykunata willaspa, t’aqasqa yuyayninkuta willarispa rikhuriptinku?
TAM1897 Q1 50.4Kunanqa kay tapuyta huk yuyaychay hina churaykichik: Iskay wata ñawpaqta kamachikuymanta hinallataq iglesiawanmanta yachachisqa kaq, llapan Qanchis P’unchaw Adventistakuna chaskispa qatisqaku chayqa, ¿chay willakuypaq kanmanchu karqa maypipas?—Sut’in, manan. Chhaynaqa, ¿chay yachachikuykunaqa pantasqatachu mañarqaku, Diospa runankunata mana huchachanapaq hina sayayman waqyaspa? Kay sapaq yachachikuypim nini. Niyta munani, Diospa siminmanta chiqaq kaypa huk ñannin rikuchikuptin, chayta runankuna Diospa ñawpaqinpi hinallataq pachantinpa ñawpaqinpi chaskinkuman chayqa, chayqa paykunata churanmanmi huk sayayman, maypichus Apu Diospaq mana atikunmanchu paykunapi huchata tarinqa chay chiqaq kaypa ñanninwan tupaq imakunapi; ¿manachu allin kanman chayta chiqaq kasqanta chaskiy? ¿Imaynallapitaq pantasqa kanman?
TAM1897 Q1 50.5Ichaqa kayqa huknin willakuyllam. Huk kaq willakuyqa p’anqa p’anqantinmi chay kikin k’amiykunata qun llaqtankunaman, qhipa akllanakuy rimanakuykunapi yaykusqankumanta; chaynapim iskay qatiqnin willakuykunapi Apu Yayaqa k’amiyta apachinan karqa llaqtankunaman, chay kikin ruwasqankumanta, mayqinmantachus qispichisqa kanmanku karqa, sichus chunka pusaqniyuq killa akllanakuy manaraq qallarichkaspa qusqa willakuyta chaskikunmanku karqa chayqa. Chhaynaqa, ¿imanaqtinmi Apunchik chay willakuyta runankunaman kacharqa chunka pusaqniyuq killa chaypa contranpi purinankupaq imapas manaraq kachkaptin? ¿Manachu munarqa runankuna wakichisqa kanankuta chay pantay pachapi chay rimanakuy pachapas paykunaman chayamuptin, chhaynapi allin ñanta yachanankupaq, mana pantasqa kaqkunawan pantanankupaq, chay hinataq paypa k’aminan kaq ruwaykunapi mana kanankupaq?
TAM1897 Q1 50.6Kunanqa manan mañakunichu pipas chayta chaskinanpaq chaypi kasqanraykulla. Mañakunin chaskinankupaq, chaymanta yachaqanankupaq, chaymanta mañakunankupaq, qhawarinankupaq, hinaspa chaskinankupaq chiqaq kasqanrayku, chaytaq Diospa runankunata qispichinqa Pay hayk’aqpas paykunata chay hina imapipas k’aminanmanta utaq allichananmanta. Ichaqa yachanim wakin wawqikuna kachkanku, paykunaqa yuyanku llapan mana allinchu kasqanta; ninkutaqmi runanchiskunata sinchi sayayman tanqasqanta, hinaspataq paykuna kikinkupas sinchi sayaypi kasqankuta. ¿Chaychu kanman sinchi sayay, maypichus Diospa runankunata Pay munasqanman hina churay, chaynapi paykuna tukuy kay pachata pantachiq pantachiykunamanta hunt’asqata qispichisqa kanankupaq?
TAM1897 Q1 50.7Kunan watapitaq chay kikin yuyayqa huk ñanmantam rikhurimun. Iskay wata ñawpaqta rimasqa Qillqakunaqa manam kay wata yachachikuykunapiqa rikhurinchu. Chaypachaqa Allin Willakuymi karqa; kunanpas Allin Willakuymi; imaraykuchus Allin Willakuyllam llapan Bibliata hunt’an, manataqmi Bibliata maypipas llamiyta atinkichu chay nisqanmanta hawaqa.
TAM1897 Q1 50.8Huk imatawanmi qhawarinanchik. Sichus politicapi chaynataq politicamanta rimanakuykunapipas yaykunchik chayqa, sapa runam hukniray yuyayniyuq kanqa, awqanakuq partidukunapi, churanakuq yuyaykunata willaspa, rakisqa yuyayninkuta sut’inchaspa, wawqikuna kasqankuta nispapas. ¿Imañataq politicapi llank’aypa qhipa kaqninqa?—Awqanakuy, chiqapmi. Chhaynaqa, ¿ima kachkan qallariyninpi?—Tukukuyninpi kaqllam: awqanakuy. Chayqa qallariymantapacha tukukuykama chay kikin espiritum. ¿Cristopi huklla kaq wawqikuna, Cristopi huklla kaqkuna, ch’iqichinapaq imapipas, ch’aqwaypa espiritunpi, haykuyta atinkumanchu? ¿Atinkumanchu?—Manan; manan atinkumanchu Cristopi huklla kaspaqa. Paykunaqa hukllakayta maskhananku, Espiritupa hukllakayninta maskhaspa, “Espiritupa hukllakayninta hawkayaypa watayninpi waqaychanapaq kallpachakuspa.”
TAM1897 Q1 50.9Wakin runakunaqa chay yuyaymanayta qatiyta munanku, hinaspa saqinku tukukuyninpiqa iñiqkunapaqpas, mayqin iñiqpaqpas, Qanchis kaq P’unchaw Adventistakunapaqpas, utaq hukkunapaqpas, maqanakuy atikunman nispa. Manan paypura maqanakunankupaqchu, chiqapmi, aswanpas mamallaqtankurayku maqanakunankupaq, hinaspa llaqta kamachikuyta takyachinankupaq awqanakuyman haykunankupaq. Ichaqa, maypitaq iñiqpa mamallaqtan kashan? Maypitaq iñiqpa kamachikuynin kashan? Willariwaqchu?
TAM1897 Q1 50.10(Kunkakuna) “Manan kay pachamantachu.”
TAM1897 Q1 50.11Manan kay pachamantachu, manan kay suyumantachu. Qhapaq suyunchikpas suyunchikpas manan kay pachamantachu. Ichaqa, ¿atinkumanchu Cristianosqa suyunkupaq maqanakuyta aychap maqanakuyninpa awqanakunawan? Chay suyup Qhapaqninqa saqirqanmi kuruspi warkhusqa kananta, wañuchisqa kananta, hinaspa p’ampasqa kananta runap qhawasqanmanta pakapi, suyunpaq maqanakunanmantaqa. Chhaynaqa, ¿atinkumanchu imapas, chay yuyaychaynin chay tukukuykama chayaq, qallariyninpi chiqaq kanman?
TAM1897 Q1 51.1Ichaqa manan chayllachu. Sichus ñuqanchis, Qanchis kaq P’unchaw Adventistakuna, chay yachachikuykunata willananchis, hinaspa paykunaman hap’ipakunanchis chayqa, huk ancha chaniyuq ruwaytan ruwana, Estados Unidos kamachikuywan chaninchasqa kanapaq, Michigan Suyuchawan chaninchasqa kanapaq, hinallataq wak achka Suyuchakunawanpas, chhaynapi allin k’anchaypi rikuchikunanchispaq.
TAM1897 Q1 51.2Huktawanmi nini, imatachus rimasqayta hamut’anaykichispaq. Sichus chaynata kanqa, Cristianokuna maqanakuyta atisqankumanta, mama llaqtankuta, kamachikuqninkutapas amachanankupaq paña makinkuta huqarinankumanta yuyaychayta chaskisunchik chayqa, chayqa, Iglesiaqa, kikinpaq chaninchaspa, aswantaqa Estados Unidos suyu kamachikuqninta, wakin suyukunatapas chaninchaspa, llapa runap ñawpaqinpi willananmi, hinaspataq Iglesiapa ñawpaqpi purisqanta q’alatanan, kutirichinanpas.
TAM1897 Q1 51.3Kaypi iskay huch’uy qillqakunatam hap’ini 1865 watapi ch’ipichisqa, ichaqa chaykunapi qillqasqaqa 1864 watapim karqan. Hukninpa sutinqa kaymi: “Qanchis kaq P’unchaw Adventistakunap Armakuna Aytaymanta Yuyayninkuna, achka Suyukunap Kamachikuqninkunaman chaymanta [chayqa, Hukllachasqa Suyukunap] Hatun Awqaq Umalliqman apachisqa, Qillqaykamachiypa Huk Rak’iyninwan kuska.”
TAM1897 Q1 51.4Chay pachapi, Qanchis P’unchaw Adventistakunaqa, Hatun Huñunakuy Huñuwan, Estados Unidospa kamachiyninman, Illinois, Michigan, Pennsylvania, Wisconsin suyukunap kamachiyninman, huk iskay huk suyukunap kamachiyninmanpas willarqanku, Qanchis P’unchaw Adventistakunaqa, Cristianos kasqankurayku, mana saqiyta atisqankuta yuyaykuyta Cristianoskuna ima pachapipas armas apayta utaq maqanakuyta atinankuta. Huk kaq qillqaqa Qanchis P’unchaw Adventistakunap qillqasqankumanta, lluqsichisqankumantawan hurqusqa rak’ikunam, kamachiyta chaninchanapaq, chay huñumanta chay mañakuyta chiqaq kasqanta chaskisqanmanta.
TAM1897 Q1 51.5Kunanqa, sichus chay kamachikuy tikrasqa kanqa, hinaspa Cristianoskuna mayqin pachapipas maqanakuyta atinankuta chaskisunman chayqa, gobiernopaq utaq ima kaqpaqpas, chayqa Estados Unidospa gobiernonman manuniku, Conferencia Generalpa Comiten, iglesiapa sutinpi, Estados Unidospa gobiernonman rispa willananpaq yuyayninchikta tikrasqanchikta; hinaspa kay Suyukunap kamachiqninkunaman rinankupaq willanankupaq yuyayninchikta t’ikrasqanchikta; chaynapin qillqasqakuna sayanqa chay yachaymanta musuq allichasqa yuyayninchikman hina.
TAM1897 Q1 51.6Kunanqa manam huk ratuñapas iñinichu imapas ruwasqa kasqanraykulla hap’ipakunanchikta. Ichaqa chay ruwasqa kaq allin karqan chayqa, chaymanqa hap’ipakuychik. Kunanmi nini, sichus chaymanta yuyayninchikta t’ikrananchik kaptinqa, kay kamachikuqkunaman willananchikmi, paykuna mana huk hinata yuyawananchikpaq, imaynachus kasqanchikllata yachanankupaq. Chayqa kamachikuqkunapaq chaninmi; imaraykuchus huk iñiq huñu hina, ñuqanchikmi kamachisqa hina qillqaykuman churakurqayku wak yuyayniyuq kasqanchikta.
TAM1897 Q1 51.7Iskay wata ñawpaqta, chay yachachikuykuna qusqa kachkaptin, manan yacharanichu kay qillqakuna kasqanta. Manan yacharanichu 1897 wata qallariykama kasqanta. Pipas kaykunata huk sobrepi apachimuwaran, chayllatan chaymanta yachani. 1865 watapin ch’ipachisqa karqan “Steam Press of the Seventh-day Adventist Publishing Association, Battle Creek, Mich.” nisqawan. Hatun Huñunakuy Huñup sutinkunaqa chay Estados Unidos kamachikuqman qusqa qillqakunapi qillqasqa kachkan, hinallataq Suyu Huñunakuy Huñukunap sutinkunapas chay Suyukunap kamachikuqninkunaman qusqa qillqakunapi qillqasqa kachkan.
TAM1897 Q1 51.8Kunanqa ñawiripusaykichik wakin t’aqasqakunata, chay pachakunapi Qanchis P’unchaw Adventistakunap qillqankunamanta, qillqasqankunamanta, rap’inkunamantawan ch’ipichisqa karqan, Estados Unidos suyu kamachikuqkunaman, hinallataq Suyukunap kamachikuqninkunamanpas rikuchinapaq, chay iñiymanta Huñunakuypa Hatun Huñunakuyninpa Kamachiqninkunap hap’isqan sayayqa, paykunap allin hamut’asqan kasqanmanta, manataq chay pachallapaq ruwasqa kasqanchu, awqaqman qayasqamanta ayqinapaq, utaq awqanakuyrayku suyuman chayamuq llakikunamanta ayqinapaqpas. Kay willakuyqa kamachikuqkunaman rikuchinapaqmi lluqsichisqa karqa, Qanchis kaq P’unchaw Adventistakunapaq huk kamachiy kasqanmanta, hinaspataq chayman hap’ipakusqankumanta, imaraykuchus chayqa Cristianismo kasqanrayku.
TAM1897 Q1 51.9Kaymanta wakin t’aqakunata ñawirisaq, chaytaq rikunki imatachus ñuqa ñawirisqay qhipata rikurqani chayta: iskay wata ñawpaqta kay Tabernaculopi chay qillqasqata ñawpaqiypi hap’ispayqa, manam atiymanchu karqa chay ukhupi kaq yachachikuykunata aswan sut’ita yachachiyta, imaynam ñawpaq yachachikuyniykunapi ruwarqani, chaykunataq BULLETIN nisqapi lluqsirqa. Kaypi kachkan huk t’aqa Signs of the Times nisqapi qillqasqamanta, ministru James White-pa, 1853 watapi:—
TAM1897 Q1 51.10Cristop riqsisqa iglesianqa cheqaq qusanpa makinmanta t’aqakun, kunantaq kamachikuypa kallpasapa makinman hap’ipakun. Payqa amachayta maskhan, hinallataq kay pachapi ismusqa kamachikuykunawan kallpanchachikuyta, chaytaq allintapuni rikuchikun mawk’a mamanpa q’ucha ususinkunawan, mamanqa Iglesia Católicaq rikch’aynin kaspa. Imaynan warmi qusanman k’askakunan, chaynallataqmi iglesia Cristoman k’askakunan, hinaspa kamachikuypa makinmanta amachayta mask’anamantaqa, Munakusqanpa atiyniyuq makinllaman k’umukunan. Iglesiaqa mana kamachiywanmi kay pachawan casarasqa kachkan. Kayqa rikukunmi llaqta kamachiypa imaymana rak’iyninkunapi. Maqanakuy rak’iypipas, Jesus Cristopa riqsisqa ministronqa rikukunmi thak kaypa Diosninta asipayaspa, maqanakuypi atipanapaq mañakuspa.
TAM1897 Q1 51.11Huktawan, 1854 watapi, 9 p’unchaw aymuray killapi, Review and Herald nisqa qillqamanta huk t’aqasqa:—
TAM1897 Q1 52.1Kaykuna qayllapiña kachun manaña kachunpas [Apunchikpa hamunanmantam rimachkan], chiqaq kaqqa kachkanmi; huk maqanakuypaq samaymi purichkan, chiqniypa llullaypa samaynin. Chay qhillichaq atiyninmantam manchakunchik,—maqanakuymanta yawar hich’aymanta yuyaykunawan sapa p’unchaw tinkuypa runa waqllichiq atiyninmi, mana allin kuyuchiymi, k’araq partidokunapura samaymi, chaymi mana allin, hinaspa mana allin mast’arikunanpaq ruwan.
TAM1897 Q1 52.2Ama ninkuchu kaykunamanta Cristop qatikuqninkunapaq mana peligroyuq kasqanta. Peligrom kan; imaraykuchus “millay ruway yapakunqa chayqa, askhap munakuyninqa chiriyanqa.” Chaykunam kanku runapura watakuq mana hamut’ay atina sunqu tinkunakuykuna, chaykunam hark’an sapallanpi yuyaykuyta, chaymi mana musyakuspa chay pachapi yuyayman hina tukunchik, manataqmi musyanchikchu yuyayninchik q’iwisqa, mana takyasqa kapunankama; chaynapitaq, mana allin kawsaypi kaspa, huchata chaskinanpaq, wiksaykunanpaqpas wakichisqa kachkan. Allin kawsaypa q’iwisqanqa unquy q’iwisqamantapas aswanmi thuñichiq.
TAM1897 Q1 52.3Huk qillqa hurqusqa, Review and Herald nisqamanta, 31 punchaw, julio killa, 1856 watapi:—
TAM1897 Q1 52.4Jesusmi nirqan: “Qatillaway”. Ichaqa, munay wawqey, munay panay, ¿imaqtaq iñiyniykichikpa tupuynin? ¿Manachu Biblia? “Arí” ninkichik. Chhaynaqa, chaymanmi hamusun, Jesusta qatichkasqanchikta icha manachus yachanapaq. Ñanniykichikpi ñawpaqniykichikman haykusaq, qamkunawan yuyaymananapaq; chay ñanñataqmi kawsayninchikpa sapa ruwaynin. Ñawpaqtaqa, karutam qhawarisun, hinaspa tapusun: ¿Kay pachap runankuna hinachu ruwankichik? Ichaqa tapuwankichik, ¿Imatan ninki? Sut’inchayta kallpachakusaq. ¿Kay pachap yuyayninkunapi kamachikuyninkunapipas paykunawan hukllachu kankichik? Chhayna kaqtinqa, ñanniykichikqa manan Jesuspa purisqan ñanchu. Jesusmi nirqan: Paykunaqa (yachachisqankunaqa) manan kay pachamantachu kanku, imaynan ñuqapas manan kay pachamantachu kani, nispa. ¿Hayk’aqtaq Jesustaqa Cesarpa taripana wasinpi rikurqankichik?—Hayk’aqpas manan, aswanpas wañuchinapaq uwiha hina pusasqa kaptillanmi.
TAM1897 Q1 52.5Ichaqa allin kamachikuykunatam munanchik, hinaspam ñuqanchikpa rurananchik allin runakunata mask’ay, paykuna kamachikuykunata ruwanankupaq hinallataq hunt’achinankupaq.
TAM1897 Q1 52.6Chiqaqpunim allin kamachikuykunata munanchik; Jesusñataqmi mana saqiwarqanchu payta qatinanchikpaq mana chaykunawan. Pay ninmi: “Uyarichkasqaykichik simiqa manam ñuqapchu, aswanpas kachamuwaqniy Yayapmi.” Juan 14:24.
TAM1897 Q1 52.7Salmo qillqaq nin: “Apu Yayap kamachikuyninqa hunt’asqam, almata kutirichin.” Salmo 19:7. Pabluñataq nin: “Tukuy Qillqaqa Diospa samayninwan qusqam, allin yachachinapaq, huchachanapaq, allichanapaq, chanin kawsaypi yachachinapaqpas; chaynapi Diospa runan hunt’asqa kananpaq, tukuy allin ruwaykunapaq allin wakichisqa.” 2 Timoteo 3:16, 17. ¿Imatataq astawan munanki? icha imatataq pisillata munanki, munasqa wawqiy?
TAM1897 Q1 52.8Qhipan ruwaytaqa kamachiqniykimanta mañakunki kamachikuykunata churananta, chaykunataq mana kasukuptinqa, cristianopaq mana allin maqanawan, espadawan, hunt’achisqa kanqa. Chay kamachikuykunaqa chay kamachikuypa kikin kawsayninmi, maypichus payqa huk rakin, chaytaq llaqtantapuni sayachinman armakuna waqaychana wasikunawan utaq wañuypaq maqanakunawan, hatun mama llaqta wamp’ukunawan, hinallataq wañuchiq maqanankuwan allichasqa awqaqkunawanllam. Qhipanmantaqa, allin cristianu wawqiykita, Thak Kaypa Qhapaqninpa qatikuqninta, wañuchina pataman churanki, wañuchinapaq; utaq awqaqkunap umalliqnin hina, huk habeas corpus nisqa qillqawan, huk wakcha wawqita kamachiyman kutichipunapaq, hanaq pachap qasi wayranta samayta munasqan huchamanta. Utaq, sichus payqa llaqtaykichikpa umalliq kamachikuqnin kachkan chayqa, allin obispoykichikta awqay kawalluman wichachinkichik, umanmanta chakin kama armayuqta, llapan llaqtapi wañuypa kallpankunap hatun umalliqnin kananpaq.
TAM1897 Q1 52.9Tapuymanmi, munasqa Jesuspa qatikuqninkuna, sichus runa allinpaq qhawarinman wañuchiyta, Dios “Ama wañuchiychu” nisqan kachkaptinqa? Manachu llapan runap kamachiyninqa espadallapi sayasqa kachkan? Manachu t’uqyasqa kanqaku ch’ullanchasqa kanankama, chaninwan kamachiy hayñiyuq kaq chayamuptin?
TAM1897 Q1 52.10Ichaqa manan runakunap kamachiyninwanqa awqanakuypichu kani. Manan, manan. Davidmi Diosman yupaychay takinpi nin: “Chiqapmi runap phiñakuyninqa qamta yupaychasunki; puchuq phiñakuytataqmi hark’anki.” Salmo 76:10. “Kamachikuqkunaqa manan allin ruraykunapaq manchachikuychu, aswanpas mana allin ruraykunapaqmi. Chhaynaqa, atiyninmanta manachu mancharikunki? Allinta ruray, hinan chaymanta allin nisqa kanki. Payqa Diospa kamachiqninmi qanpaq [Cristiano] allin kaqpaq.” Romanos 13:3, 4.
TAM1897 Q1 52.11Wawqeykuna, sichus yuyayniykichikpi hap’inkichik Cristianoskuna huk sapaq huñu kasqankuta, huk huch’uy t’aqa, kay pachamanta t’aqasqa, akllasqa, kay pachapi k’anchaykuna kanankupaq, chaynapi kay pacha allin rurasqankuta (k’anchayninkuta) qhawaspa, chay huch’uy t’aqaman hukllawakunankupaq pusasqa kanankupaq, sapa p’unchaw wañuchinapaq yupasqa kaqman, chaynapitaq Hanaq Pacha Yayaykichikta hatunchanankupaq, chayqa Romanos 13 hina qillqasqakunata hamut’ayta atinkichik, hinallataq 1 Timoteo 1; 2 nisqakunatapas, chaykunamantaqa qhipaman rimarisaq. “T’urumanta rurasqa p’uyñuqa allpapi kaq t’uru p’uyñukunawan maqanakuchun” [Isaías 45:9]; ichaqa, Cristianoskunaqa Jesuspa yuyayninta hap’inanku, chayhinapin Jesusta qatinkuman.
TAM1897 Q1 52.12¿Manachu rikurqanchik willakuq cristianokuna pachap ñanninta qatispanku imakunachus paqarimusqanta? Chhaynaqa, chayqa allichawasunmanmi Balaam hina hatun kayman chayanapaq, Balak Israelta q’aqchananpaq waqyaqtin, pay kikinpa rikch’anachiyninta willaspa nispa: “¿Imaynatan q’aqchasaq, Dios mana q’aqchasqanta? ¿Utaq imaynatan ch’aqwasaq, Apu mana ch’aqwasqanta?” nispa. Qaqakunap hawanmantam payta rikuni, muqukunamantam qhawarini: ¡Qhawariy, llaqtaqa sapallanmi tiyanqa, manataqmi huk llaqtakunap chawpinpi yupasqachu kanqa!” Números 23:8, 9.
TAM1897 Q1 52.13Kunanqa huk qillqasqataraqmi ñawinchani, Review nisqamanta hurqusqa, 14 p’unchaw, Agosto killapi, 1856 watapi:—
TAM1897 Q1 52.14Jesuspa evangelionchu qusurqanki derechota espadata servichikunaykipaq, aychap maqanakunanwan armakunaykipaq, espadata apaykuyta “wasiykipi kaqkunata qhawanaykipaq”, ñak’arichisqakunata ñak’arichiqpa atiyninmanta qispichinaykipaq, Diospa suqta kaq kamachikuyninta p’akispa, “Ama wañuchiychu” nisqanta? Jesusmi nin: “Awqaykikunata kuyaychis.”
TAM1897 Q1 52.15Qamri, Evangelio ukhupi kawsachkaspa, cristiano kaspa, ¿yuyankichu Biblia saqisusqanta mayqin hinallapas política ch’aqwakunapi chaqrukunaykipaq? Kamachikuykunata churaypipas, utaq runakunap kamachiyninpa kamachikuyninkunata hunt’achiypipas? Chhayna kaqtinqa, yuyani anchatapuni pantasqa kasqaykita.
TAM1897 Q1 52.16Chaytan huñunakuyqa 1864 watapi nirqan. Chaytaqa Estados Unidos suyu kamachikuqman rikuchirqanku, mana awqanakuypi iñisqankuta, mana awqaypaq armata hap’iyta atisqankuta, sichus awqanakuyman churasqa kaptinkupas, mana maqanakunankuta suyana kasqanta rikuchinapaq. Hinaspataq Estados Unidos suyu kamachikuqqa mañakusqankuta uyarirqan, hinaspataq kamachirqan hampina wasikunaman rinankupaq, chaypi evangelioq ministronkunahina llamk’anankupaq, unquqkunata qhawanankupaq, wañuqkunamanpas qispiyta apamunankupaq. Kunan chay kutirichisqa kanqa chayqa, kamachikuqpa ñawpaqinpi chiqalla sayananchikmi, hinaspataq willananchik chay kutirichisqa kasqanta.
TAM1897 Q1 52.17Ñawinchashallanim:—
TAM1897 Q1 52.18Tukuy qillqasqata aypasqaykita, utaq allin rikch’akuq yuyaychasqaykitapas, sut’i, chiqan Qillqawanmi tupachinanchik. Ichapas qhipamanña chay tukuy qillqasqakunata utaq yuyaychasqaykikunata uyarisunman; ichaqa ñawpaqtaqa, Allin Willakuytam uyarisun. Jesuspa qhipanta rinankupaq munaq cristianokunapaqqa, kayqa hunt’asqam kanan.
TAM1897 Q1 52.19Jesusmi nin: “Pipas ñuqata sirviwanman chayqa, qatiwachun.” Juan 12:26. Ichaqa, ¿qamchu ninki: “Kaytaqa ruwaymanmi, mamallaqtaypa kamachiyninkunapi, llaqta kamachiyninpipas allin runa hina sirviq”? ¡Sayay! Jesusmi nin: “Manam pipas iskay apukunataqa sirviwaqchu.” Mateo 6:24. “Qamkuna kay pachamanta kaqkuna kaspaykichikqa, kay pacham kikinpa kaqninkunata munanman karqa: ichaqa qamkuna kay pachamanta mana kaq kasqaykichikrayku, aswanpas ñuqa qamkunata kay pachamanta akllasqayrayku, chayraykun kay pacha qamkunata chiqnikun.” Juan 15:19.
TAM1897 Q1 52.20Imaynatan kay pachap kamachikuyninkunapi huk rakinayki kanman, sichus “mana kay pachamanta kankichikchu”, aswanpas kay pachap chiqnisqan kankichik, hinaspapas “kay pachamanta akllasqa” kankichik? Ichaqa, ¿mana allin runakunap makinkuman kamachikuyta qunanchikchu? ninkichik. Mana atinkichikchu qamkuna kikiykichikta yanapayta. Waqllisqa runakunaqa pantachiqkunapas aswan-aswanmi waqllinqaku; pachap tukukuynin pachapitaqmi, waqllisqakunaqa waqllisqata ruranqaku, manataqmi pipas paykunamanta hamut’anqachu. Daniel 12:10. Chayqa kayraykum: kay pachaqa manam Diospa kamachikuyninta kasukuyta munanchu, nitaq Jesuspa qhipanta puriyta munanchu, huklla Kamachiq kasqanta mana riqsispa. Santiago 4:12.
TAM1897 Q1 53.1“Chayraykun Apunchik nirqan: Kay runakunaqa siminkuwanllam qayllamuwanku, wirp’ankunallawanmi yupaychawanku; sunqunkutaqmi ñuqamanta karunchakunku, manchayniyñataqmi runakunap kamachikuyninwan yachachisqa kachkan; chayrayku, qhawariychik, huk hatun musphay ruwayta ruwasaq kay runakunap chawpinpi, hatun musphaytawan t’ukunapaq kaqtapas; yachaysapa runankunap yachayninmi chinkanqa, hamut’aq runankunap hamut’ayninñataqmi pakasqa kanqa.” Isaías 29:13, 14. ¡Mayna sumaqtam kayqa rikuchikun achka hatun Dyusmanta yachachiqkunap kawsayninpi, paykunaqa, pisi unayllaraq, iñiy kawsarichiykunap, allin kawsay allichaykunap, hinallataq thak kay huñunakuykunap umalliqnin karqanku! Cristop iglesianta pusarispa, kawsayta wiñay kawsaytapas k’ancharichiq evangeliowan armaturaykusqa; mañakuykunawan, valekuykunawan, waqaykunawanpas llamk’achispa; kunanqa evangelioq contranpi, Jesuspa nisqanman hina, “Uyarirqankichikmi nisqa kasqanta: ‘Wasi masiykita kuyay, cheqnikisqaykitataq cheqnikuy’ nispa. Ñuqataqmi niykichik: Awqaykichikkunata kuyaychik, q’aqachaqniykichikkunata saminchaychik, chiqniqniykichikkunaman allin ruraychik, hinaspapas k’amikuspa q’aqachaspa qatiqniykichikkunapaq mañakuychik; chaynapin hanaq pachapi kaq Yayaykichikpa wawan kaychikman. Payqa p’unchaw intintan paqarichin mana allinkunapaqpas allinkunapaqpas, hinaspapas paratataqa chanin runakunapaqpas mana chanin runakunapaqpas kachamun. “Chayrayku khuyapayakuq kaychis, imaynan Yayaykichis khuyapayakuq hinata.” Mateo 5:43-45; Lucas 6:36. Kay qillqasqakuna kachkaptinpas, Cristiana iglesiakunap llakikunapaq kayninta rikunchik, allin kawsaymanta urmaspa kay pachaman rikch’akuspa wiñasqankuta. Achka rikuchinakunamanta wakinllata willayku.
TAM1897 Q1 53.2Kaypi qatillan wakin riqsisqa yachachiqkunap nisqankuna, “awqanakunamanta”, “awqanakuymanta”, “hatun maqanakuymanta”, “awqaymanta” hinakunamanta rimarispa. Chaymantataq kay hinata qatillan:—
TAM1897 Q1 53.3Kay hina kaqkunata qhawarispa, aswan sumaq quri q’upamanta aswan millayman tukusqanta rikuchispa, Cristopa willakuyninkunata ñawpaq iñiyninkutapas hunt’asqata qunqasqankuta, qaparispa ninanchikmi: “Cainpa ñannintam purirqanku, Balaampa pantaynintataq millayta munaspa qatirqanku.”
TAM1897 Q1 53.4Kay runakunaqa Jesuspa qatikuqninkuchu kanku? Paykunaqa willakuypa awqanakunawan paykunata qatikuqninkunatapas allichachkankuchu? Paykunaqa Diospa hunt’asqa kamachikuyninpi hunt’asqa iñiyta rikuchichkankuchu? Paykunaqa yachankuchu Cristianopaq huklla Kamachikuq kasqanta? Paykunaqa Pablopa nisqanta uyarinkuchu: “Maqanakuyninchikpa awqanakunanqa manan aychamantachu, aswanpas Dioswanmi kallpasapa kanku hatun pirqakunata thuñichinapaq”? 2 Corintios 10:4. Qhipa kaqtaqa, yachachisqankuta nispa, Qillqakunata uyarichkankuchu?
TAM1897 Q1 53.5Diospa llapan amachakuyninta churakuychis, supaypa llulla yuyayninkunata atipanaykichispaq. Imanasqa?—“Manam runap aychanwan yawarninwanchu maqanakunchik.” Manam; chayqa manam Jesuspa qatikuqninkunapaq waqyayninchu. Aswanpas “kamachikuqkunapa, atiyniyuqkunapa, kay pachap laqha pachap apu kamachiqninkunapa, hanaq pachakunapi kaq saqra espiritukunapa [qillqasqapiqa: saqra espiritukuna] contranpim maqanakunchik.” “Chayrayku Diospa llapan awqanakunata churakuychis, mana allin p’unchawpi sayay atinaykichispaq, llapantataq ruwaspa, sayanaykichispaq.” Efesios 6:11-13.
TAM1897 Q1 53.6Pawluqa Efesios 6:14-18 nisqapi Cristiana awqanakunata yupan, hinaspa nin, Hapiychis “Espiritupa espadanta [mana q’illaymantachu], chayqa Diospa Siminmi; sapa kutin Espiritupi llapan mañakuywan hinaspa valekuywan mañakuspa;” kay hanaq pacha armadurawan p’achasqa kaspa, chaynataq chakinkupas hawkayay evangelioq wakichisqanwan p’achasqa, Cristopa saminchanwan kusikunankupaq kallpachakuspa,—“Khuyapayakuqkunaqa saminchasqam kanku, paykunaqa khuyapayayta chaskinqakum... Thak kayta ruwaqkunaqa [mana thak kayta p’akiqkunachu] saminchasqam kanku, paykunatam Diospa wawan nispa waqyasqa kanqaku.” Mateo 5:7, 9. Uyariychik Juanpa nisqanta, awqaqkunaman rimasqanpi, imatachus ruwanankuta tapukuqtinku. Payqa kutichin: “Ama pitapas ñak’arichiychikchu.” Lucas 3:14.
TAM1897 Q1 53.7Yuyariychik Jesuspa Pedroman nisqanta, llapan Cristianospaq hatun ruwanapaq yachachikuy qusqa kaptin, espadawan imata ruwanankumanta: “Espadaykita kutichiy puñunanman: imaraykuchus llapan espada hap’iqkunaqa espadawanmi wañunqaku.” Mateo 26:52.
TAM1897 Q1 53.8Cristiano runakuna kay chiqaqkunap k’anchayninpi purichunku, chayqa pisi cristiano awqaq pusaqkunalla utaq awqaqkunalla kanman karqa, Reverendo Mr. Beecherpa iskay chunka pichqayuq Sharp nisqa illapankunata hap’inankupaq, sapa illapap qhipanman huk Biblia santuchasqa k’askachisqa kachkaptinpas.
TAM1897 Q1 53.9Paykunaqa Jesuspa nisqantam uyarinku: “Qhapaq suyuyqa manam kay pachamantachu; sichus qhapaq suyuy kay pachamanta kanman karqa chayqa, kamachiykunaqa maqanakunkumanmi karqa.” Juan 18:36. Chaynapin Cristianosqa kay evangeliopa armankunawan armachisqa, hinaspapas aychapa armankunamanta tukuy imapi q’alachasqa, kay pachapa kamachiyninkunamanta tukuy imapi t’aqasqa kaspa, saqinkuman kay pachata, wañuypa armankunawan urayman armachisqa kaspa, hatun ñanman phawaykachachun, mana cristiano kamachiyninkunata wañuywan hunt’achispa.
TAM1897 Q1 53.10Iglesiapa puchuqninkunapaqqa mana rimay atina samin, ñawpaq pachakunapi imakuna pasasqanta qhawarispanku, hinaspa rikuspanku, Cristopa qatikuqninkuna, Pablupas hina, qaparisqankuta, “Qanraykum p’unchaw-p’unchaw wañuchisqa kaniku; wañuchinapaq uwijakuna hina yupasqa kaniku [Romanos 8:36];” ñanninkuqa waqaywan ch’aranchasqa, yawarninkuwan hunt’asqa, llik’isqa aychankumanta, yuraqchasqa tullunkumantawan p’ampasqa kachkaptinpas;—paykunap saminmi Balamwan kuska qaparinankupaq, Diospa “runankuna sapallan tiyanqaku, manataqmi llaqtakuna ukhupi yupasqachu kanqaku,” nisqata rikuspa, “Chanin runap wañuyninta wañuyman, qhipa tukukuyniypas paypa hina kachun!” Números 23:9, 10.
TAM1897 Q1 53.11Kay rap’ichapiqa aswan achkha imakunan kan, ichaqa manañan astawan ñawinchanaychu. Apunchikmanta, kunan p’unchaw ñuqanchikpaq kaypi kaqmanta huk iskay simillatan astawan ñawinchanay. Kayqa tawa wata ñawpaqtaraqmi Profeciapa Espiritunmanta quwasqanchik karqan, hinaspataq kay Tabernaculopi ñawinchasqa karqan:—
TAM1897 Q1 53.12“Apunchikmi Jacobta akllakurqan paypaq, Israeltaq sapan qhapaq kayninpaq. Yachanim Señor ancha hatun kasqanta, hinaspapas Señorniyku llapan dioskunamanta aswan hatun kasqanta.” Yuyaymanaychis, wawqeykuna panaykunapas, Señorpa huk llaqtan kasqanta, akllasqa llaqtan, paypa iglesian, paypa kikinpa kananpaq, kikinpa llaqtanchan kananpaq, chaytaqa hap’in hucha llankhasqa, t’aqakuq pachapi; hinaspapas munarqan chaypi mana pipaq atiy riqsisqa kananpaq, mana pipaq kamachikuy chaskisqa kananpaq, aswanpas pay kikinpa kamachikuyninlla kananpaq.
TAM1897 Q1 53.13Huk kaqtaq kay watapi Hatun Huñunakuypi ñuqanchikman chayamurqan. Kayqa ñawpaq t’ikrakuy qallarisqanmanmi kutichiwanchik, hinaspataq Dioswan, chiqaq kayninwan, chaynataq kay llapan yachaywan uyapura churawanchik, imaynan Apunchikmanta kashan hinata; imaynan pay kunan p’unchaw runankunawan kayta munan hinata.
TAM1897 Q1 53.14Diospa kamachikuyninkunata hunt’aq runankunawan kay pachap runankunawan t’aqanakuq siqiqa manañam ñawpaq hina sut’ichu. Dioswan allin apanakuqkunaqa manam tarisqachu kanku llaqta kamachiy huñunakuykunapi. Chaykunata ruwaqkunaqa rikuchinku mana Jesuspa hunt’aq kamachinkuna kasqankuta. Unayñam mana ch’uya kaqpi purirqanku, chaymi yachayninku chinkapun. Kanmi huk llaqta, Jesuspa unanchanpa sikinpi sayanankupaq qillqachikusqa. Paykunaqa Cristopa awqaqninkunam kanku. Paykunaqa rimaykunakunku kay pachamanta lluqsinankupaq, sapaqchanakunankupaqpas. Paykunaqa rimaykunakunku Espiritupa espadanta, Diospa siminta, servichikunankupaq, huchapa llapan mana allin ruwaykunapapas contranpi sinchita maqanakunankupaq. Lealtadninchikta rikuchinanchikmi.
TAM1897 Q1 53.15Kamachikuy pachapaq huk simi kan; llaqtayuq kaypaq huk simi kan. Imamanmi hunt’aq sunqu kayninchikta rikuchinanchik? Chaymi tapukuyqa.
TAM1897 Q1 53.16Quyanchikmi hunt’aq sunqu kayninchikta rikuchinanchik Qhapaqninchikman, Apunchik Jesucristoman. Apóstol Santiago nin: “Pipas kay pachawan masichakuqqa, Diospa awqanmi.” Hinaspataq munakusqa Juan, Jesusman ancha rikch’akuq espíritu nisqapi yachachisqa, kayta willan: “Ama kay pachata munakuychischu, nitaq kay pachapi kaqkunatapas. Pipas kay pachata munakuqqa, Taytapa munakuyninqa manam paypichu kachkan.” Manam pipas kusikuyta tarinqachu Adampa qatipayninpi, Kamachiqninmantapas karunchakuspa.
TAM1897 Q1 54.1Chaymi kay yachachikuykunaqa qallarisqanchikpipunin tukukun—Adanwan Ruraqninwan, hinallataq tukuy pachapi ñawpaq kamachikuywan: “QAMqa Apu Yayaykita tukuy sunquykiwan, tukuy almaykiwan, tukuy yuyayniykiwan, tukuy kallpaykiwanpas munakunkin.” Chayqa manan Ruraqniykimantaqa karunchakunkichu. Chayqa manan iñiy saqiy kanqachu. Chayqa manan waka yupaychay kanqachu. Chayqa manan Diosmanta t’aqakusqa pagano runakunap rikch’ayninman hina kamachikuy kanqachu; aswanpas Diosmi tukuy imapas kanqa, hinaspan runankunata pusanqa chay ancha sumaq allpaman, mayqintachus taytanchis Abrahamman rikuchirqan kay pachapi llapan kamachikuykunamanta t’aqaspa, payta t’aqasqata waqaychaspa kay pachapi kawsanankama.
TAM1897 Q1 54.2Paymi, taytanchik Abrahampa manaraq circuncidasqa kachkaspa hap’isqan iñiyninpa ñanninta qatinanchikpaq waqyaqninchikqa, chay tukuy allpakunapa k’anchaynin kaq allpaman pusawanqanchik; chaypitaqmi Apunchikpa ñawpaqinpi, Tukuy Atiqpa k’anchaq raprankunap sikinpipas wiñaypaq tiyasunchik—Diosta tukuy sunquwan, tukuy samaywan, tukuy yuyaywan, tukuy kallpawanpas munakuspa; paytaqmi kunan, chaypacha, wiñaypaqpas pachantinpa ñawpaqinpi ñuqanchikman rikuchispa ninqa: “Kaypim kachkanku Diospa kamachikuyninkunata, Jesuspa iñiynintapas hunt’aqkunaqa.”
TAM1897 Q1 54.3Hinaspa llapan runakuna nichunku: “Arí, arí.”