Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
06 / 121897 Wata Yachachikuykuna

Ñawpaq Hatun Kamachikuy

Alonzo Trevier Jones

TAM1897 D 279.2Yachachikuy qusqa martes ch’isipi, 2 p’unchaw marzo killapi, 1897 watapi General Conference Daily Bulletin nisqapi ch’ipachisqa, 5 p’unchaw marzo killapi, 1897 watapi, T’aqa 1, Yupay 16, 279-285 p’anqakunapi.

TAM1897 D 279.3Qamkunaqa yachankichikmi Apunchikpa kay pachamanta, kay pachapi kawsachkaq runakunamantawan nisqanta, “kaypim kachkanku Diospa kamachikuyninkunata, Jesuspa iñiynintawan waqaychaqkuna” nispa. Qamkunapas ñuqapas chay runakuna kasqanchikta allintam willakunchik, hinaspam sayanchik maypichus willakunchik Apunchikqa tukuy pachaman ñuqanchikmanta ninanpaq: “Kaypim kachkanku Diospa kamachikuyninkunata Jesuspa iñiynintawan hunt’aqkuna.” Chaytaq chiqaqpuni kanqa, manam paypa nisqanraykullachu, aswanpas payqa chayta ninqa chiqaq kasqanraykum.

TAM1897 D 279.4Chay qillqaqa hunt’asqam kay wasipi kaq qamkunaman nuqamanpas tupawanchik; hinaspam Apunchikqa munan kunan chay chiqaqman tukunanpaq, chaynataq wiñaypaq qhipananpaq, chaynapi payqa tukuy pachaman, tukuy hanaq pachamanpas sapa kutin willayta atinanpaq: “Kaypim kachkanku Diospa kamachikuyninkunata, Jesuspa iñiynintawan waqaychaqkuna.”

TAM1897 D 279.5Chaytan yachaqananchik. Kay yachachikuykunapin yachaqananchik, yachanapaq Diospa kamachikuyninkunata hunt’anchikchu manachu chayta; chhaynapi Apunchikqa ñuqanchikmanta ninanpaq: “Kaypin kanku Diospa kamachikuyninkunata hunt’aqkuna, Jesuspa iñiynintapas.”

TAM1897 D 279.6Diospa kamachikuyninkunata hunt’aspaqa, chiqamantaqa ñawpaq kaqmi qallarin, chaytaq chiqamanta hunt’ananchikmi. Kaytaqmi paypa simin: “Tukuy kamachikuykunamanta ñawpaq kaqqa kaymi: Uyariy, Israel; Apunchik Diosqa huk Apunmi: chaymi Apu Diosniykita tukuy sunquykiwan, tukuy almaykiwan, tukuy yuyayniykiwan, tukuy kallpaykiwanpas munakunki: kaymi ñawpaq kaq kamachikuyqa.”

TAM1897 D 279.7Kunanqa, ¿Apunchikchu chay kamachikuymanta qamwan ñuqawanmanta nispa ninman: “Kaypim kanku payta hunt’aqkuna” nispa?

TAM1897 D 279.8¿Apu Yayachu llapan sunquykita hap’in, paymanta chaynataq imakunachus paypa kaqninmanta hawaqa mana imapaqpas sunquyuq kanaykipaq?

TAM1897 D 279.9¿Apunchu llapan almaykita hap’in, sunquykipi paypaqlla kachkaspa, chaynapi sunquykipi mana imapas paypa mana kasqan kanmanchu?

TAM1897 D 279.10¿Apunchikchu llapan yuyayniykita hap’in, chhaynapi yuyayniykiq mana imapas yuyaykusqan, mana imapas rurasqan, mana imapas rak’in kanmanchu mana Paypaq kaq, Paypaq llamk’ayninman qukusqa kaqmantaqa? Yuyayninchikwantaqmi Apunchik Diostaqa sirvinchik. Manam rak’illanwanchu, manam huk chikanllanwanchu, aswanpas llapanwanmi. Chhaynaqa, mana imapas kanchu mana Diosmanta kaqman qukunaykipaq utaq churanaykipaq yuyayniyki.

TAM1897 D 279.11¿Tukuy kallpaykichu paypaq, chaynapichu mana maymanpas kallpaykichu kanchu, aswanpas Diospa kaqninman, paypaq llamk’anallaykichikpaq?

TAM1897 D 279.12Sichus kay llapan qamkunamanta chiqaq kaqtinqa, chiqaqpunim qamkunamanta nin: “Kaypim kanku kamachikuykunata hunt’aqkunaqa.”

TAM1897 D 279.13“Iskay kaq kamachikuyqa kay hinam: ‘Runamasikita qam kikiykita hina kuyanki’”. Diospa munakuynin sunqunchikpi kachkaptinqa, ñawpaq kamachikuypi hina, runamasinchikta ñuqanchik kikinchikta hina munakuyqa ancha atikunallam kanqa.

TAM1897 D 279.14Huk p’unchaw Wawqi Kelloggpa rimayninpi rikuchisqan hina, Chicago llaqtamanta chay huch’uy wamramanta, mayqinchus huk mana riqsisqa runaman rispa nirqan: “¿Yachankichu qam kay pachapi llapanmanta aswan hatun huchasapa kasqaykita?” Hinaspataq chay runa, musphaspa, imaynata chay kay atisqanmanta tapukuptin, mana hayk’aqpas pitapas wañuchisqanta, mana hatun huchata ruwasqanta nispa, chay huch’uy wawaqa nirqan: “Aswan hatun kamachikuyqa kaymi: ‘Tukuy sunquykiwan, tukuy almaykiwan, tukuy yuyayniykiwan, tukuy kallpaykiwanpas Apu Yayaykita munakunkim’. ¿Qamchu chayta ruwanki?” Payñataq kutichirqan: “Manam, manam ruwanichu. Manan niymanchu chayta hunt’asqayta, manapuni.” “Chhaynaqa,” nirqan huch’uy wawaqa, “chaymi kamachikuykunamanta aswan hatunqa. Qamqa aswan hatun kamachikuyta p’akichkanki; chayrayku qamqa aswan hatun huchasapa kanki.” Chay runaqa chayta riqsikurqan, hinaspataq Diosman hunt’asqa qispikuymanpas pusasqa karqan. Chayqa sut’in sut’inmi: imaraykuchus kayqa kamachikuykunamanta aswan hatunmi, chayta p’akiq runataq aswan hatun huchasapa. ¿Qamchu kanki?

TAM1897 D 279.15Qamwan ñuqawanmi Diospa kamachikuyninkunata, Jesuspa iñiynintawan hunt’asqaykuta ninchik. ¿Diospa llapan kamachikuyninkunamanta ñawpaq kaqta p’akichkanchikchu? Sichus llapan kamachikuykunamanta aswan hatun kaqta, ñawpaq kaqta mana hunt’anchikchu chayqa, p’akichkanchikmi. Sichus kay hukllata p’akinchik chayqa, manam kamachikuykunataqa hunt’anchikchu; chayqa sut’inña. Qanwan ñuqawan kunanpacha wiñaypaqpas akllananchikmi, Apunchikta tukuy sunquwan, tukuy samaywan, tukuy yuyaywan, tukuy kallpawanpas sirvinanchikchu manachu.

TAM1897 D 279.16Qillqasqam kachkan: “Diospa qhapaq suyunqa qankunap ukhuykichikpim kachkan”. Ñuqanchikpa ukhunchikpi kaq qhapaq suyuqa Diospa qhapaq suyunmi; chaynapunim karqa runa kamasqa kaptinqa, ichaqa awqaqa Diospa tiyananta suwarqan; hinaspam Apunchikqa runata kaqmanta qispichirqan akllananpaq, Dios kikinpa qhapaq suyunpi kikinpa tiyananta hap’inanpaqchu, icha suwaqa Diospa tiyananta Diospa qhapaq suyunpi hap’inanpaqchu. Qan ukhuykipi kaq qhapaq suyuqa Apunchikpaqmi. Qanmi akllanayki tiyan Apunchik chaypi kamachinanta, icha awqachu chaypi kamachinanta. Sichus mana akllankichu Apunchik chaypi kamachinanta, chayqa akllankim awqa chaypi kamachinanta. Pichus kamachinanqa llapanpi runap akllayninmanmi kachkan.

TAM1897 D 280.1Pipas kamachinapunin. Runaqa manan kamasqa karqanchu kikin kamachikunanpaq, Dyusmanta t’aqasqa. Payqa Dyuswan kuska kikin kananpaqmi kamasqa karqan, manataqmi kikin kanmanchu Dyus mana kaptinqa. Runaqa Dyuswan sayananpaqmi kamasqa karqan. Dyuspa qhapaq kayninqa paypa ukhunpin karqan. Dyusmi paypa ukhunpi kamachirqan. Ichaqa Supayta qatispa kikin munayninta rurayta qallarirqan. Ichaqa runaqa kikin munayninta rurayta atinmanmi Dyusta qatispalla. Dyuspa qhapaq kayninqa qamkunap ukhuykipin kashan. Akllananchismi Dios kikinpa tiyananta hap’inanpaq ñuqanchikpi, kikinpa qhapaq suyunpi sunqunchikpi. Payqa chaypi tiyananta hap’inqa, chaypitaq kamachinqa kikinpa qhapaq suyunpi kikinpa tiyananta hap’iyta atispan.

TAM1897 D 280.2Qamkunaqa yachankichikmi Diospa qhapaq kaynin kay pachapi mama quchamanta mama quchakama, mayumantataq pachap k’uchunkama kananta. Diospa qhapaq kayninqa, kay qhapaq kay Apunchik hamuqtin hamunqa, yachankichikmi kay pachapi llapan hallp’ata, llapan t’aqantapas qataykunanta. Kunanqa Diospa qhapaq suyunqa qankunap ukhuykichikpim kachkan. Chay ukhuykichikpi kaq qhapaq suyu, maypichus Dios kamachikun, ¿paypa kamachikuyninqa sunquykichikpa tukuy k’uchunta, tukuy t’aqantachu hap’in? ¿Chaynachu? Chaymi tapukuyqa, hinaspam kay tapukuykunaqa ñuqanchikpaq askha imakunapaq.

TAM1897 D 280.3Kamachikuyllatam ñawinchachkani, chay kamachikuypa nisqantataq yuyaymanachiykichik. Kaytaqa ruwachkani qamkunapas ñuqapas yuyayninchikta sunqunchiktapas sapa kutin kichasqata hap’inanchikpaq, kay tapukuyman: ¿Ñuqanchikpaqchu chiqaq, “Kaypim kachkanku Diospa kamachikuyninkunata, Jesuspa iñiynintawan hunt’aqkuna” llapan sunquwan, almawan, yuyaywan, kallpawan?

TAM1897 D 280.4Yuyayniyki imapi samarisqan, imapi yachaqasqan, imapi llamk’asqan — ¿chay ruwaypichu Dios kachkan? ¿Diospa hatun kayninpaqchu? Mask’ayniyki, yachaqayniykikuna, llapan yuyayniyki — ¿chaychu ruwakun Diospa rikch’aynin chaypi qillqasqa kananpaq? ¿Diosta yuyayniykipi astawan hatunta tarinaykipaqchu? ¿Payta astawan hatunchanaykipaqchu? ¿Paychu ñawpaq kaq, llapan imapas paypichu yuyayniykiwan kallpachakusqaykikunapi? ¿Payta munakunkichu, llapan yuyayniykiwanchu payta servinkichu?

TAM1897 D 280.5Tukuy kallpaykiwanpas. Yapushasqayki chakrata, ¿Diospaqchu yapushanki? Llusk’anata tanqachkasqayki, k’aspi p’altata llamp’uchanaykipaq, ¿chaytachu Diospaq ruwashanki, chaynapi tukuy chaskisqayki Diospa kananpaq, manataq qampaqchu? ¿Kallpaykiqa chaynapunichu Diosman qukusqa kashan, mayman makiykita churaspaykipas Diospaq llamk’anaykipaq?

TAM1897 D 280.6Kay yuyayqa ancha mast’arisqam karqan: runaqa llamk’ayninta, utaq ima makiwan llamk’asqantapas saqinanmi, chaymantaq Diospaq llamk’aq kanman. Askha runakunam ninku: “Kay llamk’ayniymanta lluqsiyta munani. Kaymanta lluqsispa puriyta munayman. Kay taller nisqamanta lluqsiyta munayman. Diospaq llamk’aq kayta munayman.” Sichus maypi kaspayki mana kay ruwaypaq llamk’aqchu kanki, manan kay ruwaypaq llamk’aqchu kanki munasqayki mayman chayaspayki. Sichus chakrata llamk’achkaspa mana kay ruwaypaq llamk’aqchu kanki, manan kay ruwaypaq llamk’aqchu kanki pulpitomanta yachachiyta munaspaykiqa. Qan fierro llank’aq kaspayki, hinaspa sapa p’unchaw fierro takanapi llank’aspa — mana chay ruwaypi tukuy sunquykiwan, tukuy kallpaykiwan, tukuy sonqoykiwan llank’aq kaspaykiqa, imaynan ñuqa pulpitopi kani hinata, chayqa manan chay ruwaypi llank’aqchu kaywaq maypipas qillqachakunata rakispa.

TAM1897 D 280.7Ñawpaqninchikpi huk rikuchina kachkan, imayna runakuna kanankupaq, hinallataq Jesuspi sapa iñiq imayna kanankupaqpas. Diospa Churinqa kay pachaman hamurqan qammanpas nuqamanpas rikuchinanpaq imapunichus kamachikuykunata hunt’ay kasqanta, hinallataq imaynatas chay ruwakun chayta. Hinaspataq payqa huk llamk’aypi llamk’arqan, willasqanmantaqa yaqa suqta kuti astawan unayta. Chunka iskayniyuq watayuq kasqanmantapacha qallarirqan, Josewan carpintero llamk’aypi yanapakuyta atispa, achkata ruwayta atispa — imaynan huk chunka iskayniyuq watayuq wawaqa achka imakunata ruwanman huk carpinterota yanapaspa. Chayrayku, chunka iskayniyuq watayuq kasqanmanta qallarispa, bautizasqa karqan, hinaspa kimsa chunka watayuq hinaña kaspa yachachiyta qallarirqan; chayqa chunka pusaqniyuq watam. Kay watakunapiqa carpintero llamk’aypi karqan. Kimsa chunka watamanta kimsa chunka kimsayuq wata kuskan kamaqa, llapa runapaq llamk’ayninpi, yachachispa, kawsarqan. Chaynaqa, rikunki, carpintero llamk’aypi kasqanqa yaqa suqta kuti astawan unay karqan yachachisqanmantaqa.

TAM1897 D 280.8Kunanqa, ¿chay chunka pusaqniyuq wata carpintero llamk’asqanpi, chaynallataqchu Diospa Churin karqan, imaynan kimsa wata kuskan yachachispa kasqanpi karqan? — Qamkunaqa yachankichik pay kasqanta. ¿Qispichiqniychu karqan, qispichiqniykichikchu, chaypi huk tablatapas kuchuchkaptin, huk tiyanatapas ruwachkaspapas, chakinniyuqta ruwaspa churaspa? — ¿Chaypipas, cruzpi kachkasqanpihina, kaqllachu Qispichiqniy, Qispichiqniykichik karqan? — Yachankichikmi pay kasqanta. “Paypa kawsayninwanmi qispichisqa kanchik.”

TAM1897 D 281.1Ama qunqaychu chay chunka pusaqniyuq wata tukuyta, payqa bautisanakunapaq hamusqanta, hinaspa bautisasqa kasqanta, Diospaq llamk’aynin qallariypi, carpintería llamk’aynin tukuytataq — chaypachan Diosqa nirqan: “Kaymi munakusqay Churiy, paypim sunquy hunt’asqa kachkan”. Chhaynaqa, ¿manachu payqa chay chunka pusaqniyuq watakunapi Diospaq llamk’aq karqan, imaynan qhipa kinsa wata kuskanpi karqan hinallataq? — Yachankichikmi payqa karqa. Chhaynaqa, sichus qamkuna q’iru llank’aq kankichik, hinallataq Jesus Cristopi iñiq nispa willakuqkuna, ¿manachu paypa qatikuqnin kayta atinkichik? ¿Manachu qamkuna paypa qatikuqnin kanaykichik tiyan, hinallataq chay llamk’aypi llamk’aq, chaypipunin, imaynan willana patapi kachkaspa hina? Manan niykichu wiñaypaq q’iru llank’aq kayniykichik tiyasqanta. Payqa manan chhaynachu rurarqa. Manam niykichu wiñaypaq takay kamayuq utaq chakra runa kanaykichik kasqanta; ichaqa niykichikmi, q’iru llank’aq kaspa, takay kamayuq kaspa, chakra runa kaspa, chay ruwaypi llamk’aq kanaykichik kasqanta, maypiña kaqtiykichikpas, hayk’aqpas kanaykichikmanta hina chiqapta.

TAM1897 D 281.2Chaynapin Jesusqa sapa hukninchikman rikuchin, imachus cristiano kay kasqanta, hinallataq imayna kawsayninchik kanan kasqanta, yuyayninchik, sunqunchik, utaq makinchik ima ruwaypipas kachkaptinchikpas. Payqa Diosninta tukuy sunqunwan, tukuy almanwan, tukuy yuyayninwan, hinallataq tukuy kallpanwanmi munakurqan, carpintero kachkaspa. Tablakunata k’utuspa, hamp’arakunata ruwaspa, punkukunata ruwaspa chaymanta sayarichispaqa, Diospa hatunchasqanpaqmi karqan. Paypaqqa Diosmi tukuy imapas karqan. Huk runa payman carpintero hina hamuqtin, paytaqa carpintero hinallataq qhawarispa; manataq kay pachap Qispichiqnin hina qhawarispaqa, — huk runa payman carpintero hinallataq hamuspa, paywan tiyaykuspa nirqan: “Huk hamp’ara ruwasqa munani. ¿Ruwapuwankichu?” nispa tapurqan, hinaspan payqa kutichirqan: “¿Ima hina mesatataq munanki?” nispa. Chay runataq willarqan, Jesusñataq nirqan: “Arí, ruwapusayki” nispa. Chay mesata ruwaspa wasinman wasanpi apaspa churanankama, llapan chay ruwasqanpiqa Jesusqa hunt’asqata Diospaqmi karqan. Diosqa llapan rurasqankunapim karqa. Chay hamp’arata rurasqanpi sapa k’askachisqanpi mana ch’iqtayuqmi karqa, manam mayqanpas qhillichawan p’ampasqachu karqa, manam imapas p’ampasqachu karqa, chiqaq hamp’aram karqa. Llapanpim Diospa allinpaq qhawarinan hamp’ara karqa.

TAM1897 D 281.3Hinaspa hamp’arata ruwananpaq rimanakuspaqa, chanin kaqllatam rimanakurqan, Diospa qhawarispa ‘Chayqa chanin rimanakuymi’ ninanpaq hina. Manam chay hina llamk’aymantaqa chaninninmanta aswan askhata pagananta runata mañakurqanchu. Runam payta tapurqan: “¿Chay hina hamp’arata ruwawankimanchu?” nispa. “Arí, ruwasaqmi” nispa nirqan. “¿Hayk’atan chaymanta mañanki? — ¿hayk’an chanin kanqa?” Payqa yupaymanaspanmi runaman niran: “K’ullukunaqa kay hinan chanin kanqa, ruwanaypaqtaq kay hinan unay kanqa, llamk’ayniypaqtaq kay hinan chanin. ¿Manachu chhayna yuyanki? ¿Manachu yuyanki chay unay ruwasqay llamk’ayniy kay hinan chanin kananta?” Hinaspataq runaqa ninman: “Arí, chaynapunim. Yuyanim chay chanin kasqanta. Chayqa chiqap sonqoyuqmi. Chayqa sut’i rimanakuymi.” Hinaspataq Jesusqa mesata wasanpi apaspa chayman apaspan churaykuqtin, runaqa payman qullqita qunman karqa imaynatachus rimanakusqankuman hina, hinaspataq Diosqa chay tukuy ruwayta qhawaspa ninman: “Chayqa chiqap sonqoyuqmi. Chayllatam pipas ruwayta atin.”

TAM1897 D 281.4Chay hinachu qamqa karpintir kanki? Cristianu kasqaykitan ninki. Chay hinachu llank’aq kanki, ima llank’aytapas ruwaspapas?

TAM1897 D 281.5¿Tukuy sunquykiwan, tukuy nunaykiwan, tukuy yuyayniykiwan, tukuy kallpaykiwanpas Diosta munakunkichu? Imatapas ruwasqayki, utaq ruwanaykipaq waqyasqa kasqayki; imatapas runamasiykiwan ruwasqayki, paganu kachun icha cristiano kachun; ¿chaynata ruwasqachu kachkan, Dios qhawarispa ninanpaq: “Chayqa Diospa qhapaq kayninpaq allinñam”? imaraykuchus llapan sunquykiwan, llapan almaykiwan, llapan yuyayniykiwan, llapan kallpaykiwan chaypi kachkan, Diospa hatunchasqa kananpaq.

TAM1897 D 281.6Kamachikuykunata hunt’aqchu kanchik, icha manachu? Chaymi tapukuyqa. Hinaspataq pachañam kayta allin-allinta yachananchik, Apunchikpas rimayninpi sut’inchananpaq: “Kaykunam kanku Diospa kamachikuyninkunata hunt’aqkuna,” nispa.

TAM1897 D 281.7Kunanqa, qhawariwaqmi kay kamachikuy tukuy imaymanata hap’isqanta, hinaspapas mana huk yuyayllatapas yuyayninchikpi hap’iy atisqanchikta, sichus mana qallarisqanchik qillqap nisqanpa ukhupi kaptinqa. Chayrayku, tukuy yuyayninchikpi kaqkunata qhawarinanchik tiyan, yuyayninchik waqyasqan tukuy imata qhawarinanchik tiyan, chay qillqap k’anchayninpi, llapan kamachikuykunamanta ñawpaq kaqpi.

TAM1897 D 281.8Llapan imachus ruwanaykipaq waqyasqa kasqanchiktaqa, chay llapan kamachikuykunamanta aswan hatun kaqpa k’anchayninpi qhawarinanchikmi. ¿Chaychu imapas kanman, maypichus Diospa manchakuyninpi tukuy sunquywan, almaywan, yuyayniywan, kallpaywanpas yaykunaypaq? Sichus mana chaynachu, ¿chaytaqa llamiyta munaymanchu? — Manam. Sichus chay hina kaqtin, mana tukuy sunquywan, yuyayniywan, nunaywan, kallpaywan, Dioswan kuska yaykuyta atinichu chayqa, ¿imatataq chaywan ruwanay tiyan? Sichus Dios mana ñuqawan puriyta atinchu chayqa, kamachikuykunatam p’akichkani. Manam tukuy imatachu payman quchkani. Tukuy kallpayqa yanqam, sichus pay mana yaykuyta, llank’ayta, allinpaq qhawayta, utaq chaskiyta atinmanchu chaypi llamk’aspaqa.

TAM1897 D 282.1Yachanim kayqa chiqan kasqanta, ichaqa Cristianismo kikinmi. Cristianismo kikinmi, chaymi qamwan ñuqawanqa manam kusisqa kanachu kanchikman imapipas huk chunka suqtayuq kaq rakinwanpas, mana chay hunt’asqa kaqtinqa. Manam saqinachu kay pachapi imawanpas huk ch’ipiktapas kusisqa kananchikta, aswanpas tukuy imatapas Dioswan kuska ruwananchikmi, chaymantataq tukuy sunquwan, tukuy samaywan, tukuy yuyaywan, tukuy kallpawan ima chayman haykunanchik. Niykichiktaqmi, chayman chayaspanchikqa, llapanchik, kay wasipi llapan kaqkuna kunanpacha payman qukuptiyku, chaypitaq sinchita hap’ipakuspa, manam yuyaymanayta atisunmanchu ima kallpayuqchus Diospa kay pachapi rikurichikunanta.

TAM1897 D 282.2Qallariymantapacha hatun sasachakuyqa karqan runakuna mana Diosman sunqunkupi paypaq kaq tiyanata qoyta munasqankum. Diosqa runata chaynata kamarirqan, paytaq tukuy huk imakunaman q’iwirqan, hinaspataq Diosta hunt’asqata wichq’arqan. Diosqa chay laqhamanta qispichirqan, akllananpaq qispichispa waqyarqan, Diosninta tukuy sunquwan, tukuy almanwan, tukuy yuyayninwan, tukuy kallpanwan munakunantachus manachus akllananpaq. Qispichisqa karqan Diospaq kaqnin tiyananta yapamanta qunanpaq akllananpaq; ichaqa ancha achka runakuna akllarqanku Apu Diosninpa kikin tiyananta mana hap’inanta, chayrayku lliwcha unu pacha p’ampaykurqan.

TAM1897 D 282.3Chaymantaqa Apu Diosqa musuqmanta runakunap mirayninta qallarichirqan. Sapa runamantataq hukllatam mañakurqan: Apu Diosta tukuy sunquwan, tukuy almawan, tukuy yuyaywan, tukuy kallpawan munakunankuta, hinaspapas runamasinkuta kikinkuta hina. Chayllatam mañakurqan arcaman haykuq pusaqkunamantapas, chaymanta lluqsimuqkunamantapas. Ñawpaq runa Diosninta tukuy sunqunwan, tukuy nunanwan, tukuy yuyayninwan, tukuy kallpanwanpas munakuspaqa, mana hayk’aqpas huchaqa haykunmanchu karqa.

TAM1897 D 282.4Pay huchallikusqan qhipaman, Apu Tayta chay kamachisqa kaymanta kacharichiptinpas, sichus Adanpas llapan wawankunapas Dios Taytata tukuy sunquwan, tukuy almanwan, tukuy kallpanwan, tukuy yuyayninwan, tukuy atiyninwanpas munakunkuman karqa chayqa, ¿imaynataq kay pachapi kawsay kanman karqa? — Paykunaqa Dios Taytapa kamachikuyninkunata, Jesuspa iñiynintawanpas hunt’ashankuman karqa, hinaspataq chanin kawsayqa pachata qataykunman karqa, imaynan yaku mama quchata qataykun hinata. Manachu atikunman chay imapas hunt’akunan runapi, chay ñakaypa kamachiyninpi, huchasapa aychap kamachiyninpi kachkaspa? ¿Atinmanchu Dios huchasapata aychapi huchap atiyninmanta chaynata qispichiyta, pay Diosta tukuy sunquwan, tukuy almanwan, tukuy kallpanwan, tukuy yuyayninwan, tukuy atiyninwanpas munakunanpaq? — Arí. Huchaqa manan kay pachataqa saqranmanchu karqan, imaynan kashan hinata, huchasapa aychap kamachiyninpi runakuna kashaspapas, sichus paykuna Diosta iñinkuman karqan, Diospa kamachikuyninkunata, Jesuspa iñiynintapas hunt’aspa. Chaymi chiqaqqa, imaraykuchus chaymi Cristianismoqa. Chhaynaqa, qhawankichu Apunchikpa ñuqanchikpi munasqanqa, Adan huchallikusqanmantapacha runapi munasqanpas, ñawpaqmantapacha kunankamapas, Diospa kamachikuyninkunata, Jesuspa iñiynintapas hunt’anan kasqan. Tukuy kamachikuykunamanta ñawpaq kaqqa kaymi: ‘Tukuy sunquykiwan, tukuy almaykiwan, tukuy yuyayniykiwan, tukuy kallpaykiwanpas Apu Diosniyki munakuy.’

TAM1897 D 282.5Romanos 1:21 nisqanpi nin qallariypi “Paykunaqa Diosta riqsirqanku” nispa. Qhawariy kayta: runaqa kawsayninpa qallariyninpi Diosta riqsirqan. Adanqa qallariymantapacha Diosta riqsirqan, ichaqa manan chay yachayninta waqaycharqanchu. Adan huchallikuptin musuqmanta qallarichisqa kaptinqa, Diosta riqsirqan. Llaqtakuna lliw musuqmanta lliwcha qhipaman qallariptinqa, qallariymantapacha Diosta riqsirqan; chayraykun runakunaqa tukuy pachapi Diosmanta t’aqakurqanku. Pachantinqa ancha huchayuq karqan, ancha huchayuqmi kachkan, ancha huchayuqtaqmi kanqa, Diosta riqsispa payta mana chaskisqanrayku, manataqmi mana riqsisqanraykuchu. Chayrayku pachantinqa manam laqhayayraykuchu mana allinpi kachkan, aswanpas pachantinqa mana allinraykum laqhayaypi kachkan.

TAM1897 D 282.6Pachaqa k’anchaywanmi qallarirqan; chay laqhayaytaq runakunap akllasqanraykum haykumun; “Diosta riqsispanku, manam Dios hinachu yupaycharqanku, nitaq añaycharqankupaschu; aswanpas yuyayninkupi yanqaman tukurqanku, hinaspam upa sunqunkupas laqhayaykurqan. Yachaysapa kasqankuta nispa, upa tukurqanku, hinaspataq mana ismuq Diospa k’anchayninta ismuq runaman, pisqukunaman, tawa chakiyuq uywakunaman, suchuqkunamanpas rikch’akuq rikch’ayman tikrarqanku.”

TAM1897 D 282.7Kunan qhawariy; ¿ima ñawpaqta? — Paykunaqa Diosta riqsirqanku; ichaqa manam Dios hina yupaycharqankuchu; paykunap ukhunpi paypaq kaq tiyanataqa manam qurqankuchu. Manam Diosta yupaycharqankuchu, — manam runaman riqsichirqankuchu, manam kay pachapi sut’incharqankuchu; imaraykuchus Jesusmi nirqan: “Qanmanmi kay pachapi sut’inchayta qurqani”, paytaqmi karqan aychapi sut’inchasqa Dios. Kay Diosta riqsiq runakunaqa manam saqirqankuchu Dios aychapi rikurimunanta. Manam añaychaqchu karqanku. Chaymantataq yuyayninkupi yanqaman tukurqanku; chaymantataq upa sunqunkuna laqhayarirqa; chay laqhayaypitaq yachaysapa kasqankuta nirqanku. Chay yachayninqa upa kaymi karqa, chaymantataq wank’ukunata rurarqanku.

TAM1897 D 282.8Chayhinam rikunki, runakunap ñawinpa ñawpaqinpi churasqa rikch’ayqa, waka yupaychayninpi, waka yupaychaypa hawa rikuchikuyninlla, hawa rikch’ayninlla kasqanta. Waka yupaychayqa sunqu ukhupim ñam kachkanña, hinaspam hawa kaqkunapi achka ñanpi llamk’achkanña. Yuyaykuy. Maypitaq waka yupaychay qallarin? — Sunqupim. Kay ñanpi, maypitaq waka yupaychay qallarin? — Diosta riqsisqanku pachapi, manam Dios hinachu payta hatuncharqanku; chaypipunim llapanpas qallarin. Chhaynaqa, maypitaq Diosta riqsiywan, waka yupaychaywan chawpipi huk chawpi kachkan?

TAM1897 D 283.1Kunan allinta yuyaykuy. Paykunaqa Diosta riqsirqanku, hinaspataq, “Kayqa wiñay kawsaymi, qamta riqsinankupaq.” Diosta riqsiyqa wiñay kawsaymi; chayqa sut’inchasqañam. Paykunaqa Diosta riqsirqankum; Diosta riqsiypiqa wiñay kawsayniyuqmi karqanku. Chayqa qillqasqam kachkan. Ichaqa waka yupaychaymanmi yaykurqanku. Hayk’a thaskiykunatataq Diosta riqsiymanta karunchakurqanku waka yupaychayman yaykunankupaq? — Hukllata. Chhaynaqa, hayk’a thaskiykunatataq Diosta tukuy sunquwan, tukuy kallpawan, tukuy yuyaywan, tukuy atiywan munakuymanta karunchakuna waka yupaychayman chayanapaq? — Hukllata. Chhaynaqa, sichus mana Diosta tukuy sunquywan, tukuy almaywan, tukuy yuyayniywan, tukuy kallpaywan munakuni chayqa, ¿imataq kani? — Huk waka yupaychaq.

TAM1897 D 283.2Ichapas ñawpaqiypi mana llaqllasqa wank’uy kanchu. Kay runakunaqa qallariypi manam chaychu karqanku. Ichaqa paykunapqa karqam huk wank’u, yuyayninkupi ruwasqa, hinaspam llaqllasqa wank’unkuta ruwaspaqa, ñawinkupa ñawpaqinpi sayananpaqlla karqa, yuyayninkupiña kaqpa rikch’aynin. Wank’uta ñawpaqta ruwaq runaqa manaraq ruwachkaspa yuyayninpiña chayta rikurqa. Rikch’ayta ruwaq ñawpaq runaqa yuyayninpiñam hap’irqan chayqa apu kananpaq, chay yuyayninqa karqan manaraq q’irumanta utaq rumimanta rikch’ayninta ruwachkaspa. Chaymi chay ñawinpa ñawpaqinman churasqan rumi rikch’ayqa karqan hawa rikch’ayninlla, chaywanmi rikuchiyta munarqan ñawinwan imayna kasqanta chay apu, ñawpaqmantaña yuyayninpi kapuqnin. Chhaynaqa, ¿manachu paypa huk diosnin karqan chay tallasqa rikch’ayta manaraq ruwashaqtin? — Arí. ¿Maypitaq karqan? — Sunqunpi.

TAM1897 D 283.3Yuyaymanayninkupi yanqachakurqanku. Pipa yuyaymanayninkupi? — Paykunap kikinpa. Kaypim kachkan huk runa imatapas yuyaymanachkaq; yuyaymanasqanpa rikch’ayninta ruwan, hinaspa paymanta hawapi ñawinpa ñawpaqenman churan. Yuyaychakuyqa yuyayllapi rikch’aykunata ruwaymi. Hinaspataq rumipi kaq rikch’ayqa sunqupi kaq yuyaychakuypa llamiy atina rikch’ayninllam. Maypitaq rikch’ayqa ñawpaqta ruwasqa karqa? — Yuyayninpi; kikinpa yuyaychakuyninpi, kikinpa hamut’ayninpi. Ichaqa, Diosmanta t’aqakuptin, ¿pikunataq chaypi karqaku? — Supayllawan pay kikinllawan. Chhaynaqa, ¿maymantataq yuyayninkuna hamunman? — Pay kikinmantawan Supaymantallam.

TAM1897 D 283.4Chhaynaqa, sut’itam rikunki waka yupaychayqa sunqupi kasqanta; yuyaypi paqarimuq, rikch’ayninpas, chaypiraqmi kachkan manaraq hawa pachapi rikhurichkaspa. Inti, killa, quyllurkuna apun kaptinpas, kay yuyayninpi paqarimuq, yuyaynin, yuyaymanasqanqa, chaypiraqmi kachkan manaraq intipi, killapi, quyllurkunapipas hawa rikch’ayman tikrachkaspa.

TAM1897 D 283.5Wak’a yupaychaypi tukuy ima rikhurimuqqa sunqupi kaqpa llanthunllanmi. Hinaspapas Diosqa sunqupim kanan tiyan, llapan sunquwan, llapan nunawan, llapan yuyaywan, llapan kallpawan ima; mana chayqa, wak’a yupaychaymi chaypi kachkan. Manam chawpichu kanman.

TAM1897 D 283.6Chiqaqpuni, lliwcha unumanta qhipaman, runakuna chiqaq Diosta ñawpaqta saqirqanku, ripurqanku, hinaspa kikinkupaq diuskunata hap’irqanku — chay diuskunata saqirqanku paykunapaq Diospa rantinpi kanankupaq, chaywanmi rikuchinku Diosta riqsispaqa payllata kamachiqninku kasqanta riqsisqankuta. Ñuqa Diosniyta tukuy sunquywan, tukuy almaywan, tukuy yuyayniywan, hinaspa tukuy kallpaywan munakuspayqa, ¿pitaq sapallan Diosniy kanqa? — Dios. Pitaq sapallan kamachiqniy kanqa? — Dios. Pitaq sapallan ñuqata kamachinqa? — Dios. Payqa atinmanchu allin kamachiyta? — Arí. Payqa atinmanchu runata allin ñanpi purichiyta? — Arí. Huk runa Diosta tukuy sunqunwan, tukuy almanwan, tukuy yuyayninwan, tukuy kallpanwan munakuptinqa, manan necesitanchu huk kamachikuytapas nitaq huk kamachiqtapas kay pachapi allin ñanpi purichinanpaq. Pitaq paypa kamachiqnin? — Diosmi. Diosri, payta llapanmanta aswanta munakuptinchikqa, kamachiyta atinmanchu? — Arí. Ichaqa, runa Diosmanta t’aqakuptin, waka yupaychayman yaykuptin, ¿kikin kamachikuyta atinmanchu? — Manam.

TAM1897 D 283.7Kunan lliwcha unumanta qhipaman, Diosta riqsichkaspanku, payta riqsirqanku sapallan Qhapaqninkuta Kamachiqninkutawan hina. Manam huk kamachiqninkuchu karqa. Diosmanta ñawpaqta t’aqakuspa, huk diuskunata paypa rantinpi churaptinkuqa, — niniymi qallariypi, Diosmanta karunchakuspa, huk diuskunata Diospa rantinpi churaptinku — chay huk diuskunata saqirqanku kamachiqkuna kanankupaq. Willarqankum kay diuskuna kamachiqninku kasqanta. Mana qhapaqninkuna karqachu; runakuna manaraqmi kamachikuq kananpaq churakuyta willakurqakuchu. Runakunaqa willakurqaku apukuna qhapaqkuna kasqanta; kamachiyniyuq runakunataq apukunap rantinlla karqaku, apukunataq chiqaq qhapaqkuna karqaku.

TAM1897 D 283.8Kaypa chiqap kasqanqa “Bibliapa Hatun Suyunkuna” nisqa qillqap pichqa chunka kaq rap’inpi tarikun. Kaykunan kanku Babiloniapi tarisqa ñawpaq qillqasqakuna, maypichus runakunaq miraynin qallarirqan, maypitaq simikuna ch’aqwarikurqan — maypichus runakuna Diosmanta qunqapurqanku. Ñawirini:—

TAM1897 D 284.1Qhapaqnin Ninridupaq, Riduq rantin kamachiqnin Idadupa, kamachin, Ninriduq kusikuyninpa, waqaychasqa kananpaq.

TAM1897 D 284.2Kaypi kamachiq Idaduqa, apunpaq huk qillqasqata ruwaspa, willakurqan payqa apunpa rantin kamachiqllan kasqanta. Manan ninchu karqan qhapaq kasqanta. Chayhinapin rikunki chay apuqa kay runap qhapaqnin kasqanta. Apuqa runakunap qhapaqnin hina qhawasqa karqan, kay kamachikuq runataq apup rantin kamachiqllan, utaq umalliqninllan karqan.

TAM1897 D 284.3Kayqa rikuchin Diospa chanin Kamachiq kasqanmanta yachayninqa ancha musuqraq kasqanta, chayrayku manaraq pipas rey kananpaq kallpachakuyta atirqachu. ¿Musyankichu chayta? Allinta yuyaymanay. Dios sapallan kamachiq kachkaptinqa, payqa, chiqapmi, sapallan reyninku karqan; ichaqa paymanta t’ikrakuspa huk dioskunata hap’iqtinku, chiqaq Diosmanta yachayninkuqa ancha musuqraqmi karqan, paywan tupayninkupas yachayninkupi ancha musuqraqmi karqan, chaymi Diospa rantinpi huk dioskunata churaspa, kay llulla dioskunata qhapaqninkupaq churaqtinku — runapura kamachikuq runaqa manaraqmi qhapaq sutita hap’iyta atirqanchu; aswanpas chiqaq qhapaq kanqa chay diospa rantinpi kamachiq hina riqsisqa kayta akllakurqan. Kutini nini. Chiqaq Apu, sapallan Qhapaq kasqanmanta yachayninkuqa kay runakunap yuyayninkupi chayllaraqmi karqan, chayrayku manaraqmi pipas qhapaq sutita hap’iyta atirqanchu. Aputa sapallan Qhapaq Kamachiq kasqanmanta yuyayninkuqa ancha sut’iraqmi karqan, chayrayku mayqin runapas qhapaq sutita hap’iyninqa Aputa qhapaq kayninmanta hurquy hina qhawarikunman karqan.

TAM1897 D 284.4Kay kikin hallp’amanta, chay kikin pachamanta huk qillqasqatañataq ñawirisaq:—

TAM1897 D 284.5“Qhapaq Ninipman, paypa Qhapaqninman, Gudea, Zirgullap rantin kamachiqnin, wasinta wasichasqa.”
TAM1897 D 284.6“Nana Sumaq Warmi, Sumaq Warmi, Paypa Señoran, Gudea, Zirgullapa rantin kamachiqnin ... sayarichisqa.”
TAM1897 D 284.7— Bibliapa Hatun Qhapaq Suyunkuna, p. 50.

TAM1897 D 284.8Kayqa huk runam, payqa apunpaqmi wasita hatarichirqan. Kay runaqa ninmi payqa chay apup rantin kamachikuq kasqanta, paytaqmi qhapaq kasqa. Kay Gudea runaqa manam qhapaq kasqanta ninchu. Payqa kamachikuqmi, ichaqa manam qhapaq kasqanta ninchu. Pitaq qhapaq? — Paypa apunmi. Chayqa qhawachisunki huktawan, chiqaq Apu Diosmanta yachayninku, sapallan Qhapaq kasqanmanta, paykunap yuyayninkupi chayraq kasqanta; manaraqmi Diosmanta chaynata karunchakurqankuchu, nitaq Diospa sapallan Qhapaq Kamachiq kasqan yuyaymantapas, Diospa qhapaq kayninta qhipanchanankupaq, huk runata qhapaq sutichanankupaqpas.

TAM1897 D 284.9A. F. Ballenger. — Chay kamachikuq runaqa, chhaynaqa, apunpa rantin kasqanta nirqan, manataqmi qhapaqchu?

TAM1897 D 284.10Arí. Manaraqmi qhapaqkuna karqachu. Manam runamanta qhapaq hina rimashanchikchu. Manaraqmi runakuna ukhupi qhapaqkuna karqachu. Kamachikuq runakunam karqa. Huk runam hukkunata kamachichkarqa. Atiyniyuqmi karqa, ichaqa manam qhapaqchu nispa sutichakurqa. Manam qhapaq hinachu riqsisqa karqa, manaraqtaqmi saqikurqachu qhapaq sutita hap’ikunanpaq. ¿Imanasqa? — Manaraqmi cheqaq Diosmanta yuyayninmanta karunchakurqachu, pay sapallan chanin kamachikuq qhapaq kasqanmanta, mana manchakuq kananpaq, millay sunquyuq kananpaqpas, llapan diospa qhapaq kayninmanta yuyayta qhipanchananpaq, hinaspa kikin qhapaq kananpaq.

TAM1897 D 284.11Kaykunan chay hallp’api tarisqa aswan ñawpaq qillqakuna. Rikuyta atinki, aswan ñawpaq kaqkunamanta kasqankuta. Kaykunaqa qillqakunan, runakuna manaraq apu sutita chaskichkaptinku, hinaspapas chiqaq Dios Apu kasqanta yuyachkaptinku.

TAM1897 D 284.12Ichaqa kaypi kachkan huk qillqa chaymanta aswan ñawpaq, Babelpa torrenpi simikuna ch’aqwaymanta willaq. “Bibliapa Hatun Maman Llaqtakuna” nisqa liwrupa tawa kaq rap’inpi tarinki Bibliapa simikuna ch’aqwaymanta willakuyninta. Kayqa chay simikuna ch’aqway pasasqan runakunap qillqasqan willakuymi. Bibliapiqa Apunchikpa chaymanta qillqasqantam tarinki. Kay qillqasqapi, Babilonia llaqtap thuñisqa pirqankunapi p’ampasqa hinaspa tarisqa t’ikrakunapi, paykunap willakuyninta tarinki. Chaytaqa Bibliapi willakuywan kuskachayta atinki, Génesis qillqap chunka hukniyuq umallinpi kaqwan, hinaspa iskayninta kikin-kikinta rikunki. Kaymi paykunap chaymanta nisqanku:—

TAM1897 D 284.13“... Babiloniaqa millayta huchaman rirqan, hinaspataq huch’uykunapas hatunkunapas muqupi chaqrukurqanku. .... .... .... .... .... .... . P’unchaw hunt’a ruwayninkuta sayarichirqanku, pukarankuta tutapi Tukuyta tukuchispa churasqa. Phiñakuyninpipas pakallapi yuyaykusqanta willarqan ch’iqichinapaqmi uyanta churaykurqan Paymi kamachirqan siminkuta hukmanyachinankupaq. .... .... .... .... .... .... . Paykunaqa sinchita paypa contranpi sayarqanku. Paykunata rikurqan; hinaspataq hallp’aman uraykamurqan, Payqa mana sayarqanchu. .... .... .... .... .... .... . Sinchitan Babiloniapaq waqarqanku — Anchatam waqarqanku.”

TAM1897 D 284.14Kayqa ñawpaq kaq willakuykunamanta hukninmi. Kay wakinkunataq chaypa qhipanpi kachkanku. Ichaqa kay hukkunaqa rikuchinku huk pacha kasqanta, runakuna chawpipi manaraq apu kaptin; kamachikuq runa mana apu sutita hap’iy munasqanta; paypa apunqa paypa diosnin kasqanta; hinaspapas chiqaq Dios apu kasqan yuyayqa chayraq qallarisqa kasqanrayku, manaraq payqa apu kasqanta ninanpaq kallpayuqchu karqan. Chayraqmi karqan, chiqaq Diosmanta yuyayninpa ñawpaqinpi, nishu atiyta hap’ikuy.

TAM1897 D 285.1Chayqa Nimrod manaraq kachkasqanmi karqan. Nimrodmi karqan ñawpaq runa, Dios apu kasqan yuyaypa ñawpaqinpi apu sutita chaskikunanpaq kallpayuq. Chaymi ñawinchani pichqa chunka kaq p’anqapi “Bibliapa Imperionkuna” nisqa qillqapi—

TAM1897 D 285.2Nimrodqa chay mana manchakuq runam karqan. Paypa sutinqa kutipakuyta, hatun tukuq qhawaytawanmi ninayan, hinaspapas Gesenius nisqanman hinaqa, ancha mana iñiyniyuq kutipakuqwan kaqllam. Hinaspam “kay pachapi ancha atiyniyuq runa tukurqan”. Icha, huk t’ikrasqan nisqanman hinaqa, “kay pachapi ñawpaq kaq ancha atiyniyuq runam karqan”.

TAM1897 D 285.3Nimrodmi karqan ñawpaq kaq runa, pay kikinpaq qhapaq sutita churaq; ñawpaq kaq qhapaq kay atiyta hap’iq, hinaspa qhapaq sutita lliwpa ñawpaqinpi churakuq. Hinaspa sutinqa, chay imapas paypa kamachisqan runakunapaq ima ninan kasqanman hinapunim ninan.

TAM1897 D 285.4Kunanqa, manan ñuqap nisqaychu, aswanpas kay yachaymanta huk yachaqpa nisqanmi kaynata nin:—

TAM1897 D 285.5Nimrodpa qhapaq suyun sayarichisqa kasqanwanqa, llapan ñawpa pacha huk musuq wiñayman haykurqan. Inti lloqsimuy lawmanta willakuy, chay maqanakuq runata qhapaq pilluyuq ñawpaq kaq runa hina riqsichiqqa, huk hatun chaniyuq kaqmanmi pusan, manan huk musuq p’acha k’achachakuy chaskisqallamanchu, nitaq huk suyup atipasqa kasqallamanpaschu. Paypa kamachikuyninqa pachaman huk musuq kamachikuqwan kamachisqakunapura apanakuy yachayta apamurqan. Ñawpaq kamachiqkunap atiyninqa ayllu kay yuyaypim sayasqa karqa, umalliqpa atiyninpas tayta-mamap kamachikuyninpa rikch’ayninmi karqa. Nimrodñataqmi, chaypa contranpi, hallp’ap kamachiqnin karqa, runakunatapas kamachirqa chay hallp’api tiyaq kasqankuraykullam, mana ayllu kasqankuta qhawarispa. Kunanqa manañam ayllukunallachu karqan — hatunyasqa ayllukuna — Llaqta; kunanqa huk nacionmi, huk politica llaqta — Mama Llaqtam. Kunanmanta pacham pachantinpa politica willakuyninpas llaqta kawsaypa willakuyninpas sapaqñam kanku, mana t’aqanakuspapas. — Bibliamanta Hatun Qhapaq Suyukuna, p. 51.

TAM1897 D 285.6Chhaynaqa, ¿imataq karqa Mama Llaqtap qallariynin?

Note

Back