Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
11 / 121897 Wata Yachachikuykuna

Israelpa Iñiyninmanta T’aqakuynin. – Iskay ñiqin.

Alonzo Trevier Jones

TAM1897 Q1 40.5Yachachikuy qusqa Intichaw ch’isipi, 14 Pawqar waray killa, 1897 watapi General Conference Bulletin nisqapi ch’ipachisqa, 1897 watapi, ñawpaq kinsa killa, Iskay ñiqin T’aqa, 1 ñiqin Yupay, 40-manta 45-kama p’anqakunapi.

TAM1897 Q1 40.6Ñawpaq yachachikuypi rikusqanchikman hina, Israelqa Dyusmanta t’ikrakurqan, hinaspa llapan huk llaqtakuna hina kanankupaq huk qhapaqta mañakurqanku. Kunan yachaypiqa, rikusaqku imaynatas hunt’asqata llaqtakuna hina tukusqankuta. Ichaqa Israelqa Diosmanta t’ikrakapurqan; mana llapan sunquwan Diospi iñisqankurayku. Uyariqkunapiqa simiqa mana iñiywan chaqrusqachu karqan. Rikch’anallapaqña tukurqanku, chaymantataq Diosman hunt’aq kaspanku ayqinankupaq hina kaq saqra kaykunaqa paykunaman chayamurqan, mayqin huk pagano runamanpas chayamusqan hina; chaymantataq, profecía nisqanpa Espiritunpa niwasqanchikman hina, kikinpa t’ikrakuptin paqarimuq llapan saqra kaykunataqa Diospa kamachiyninmanmi tumpaykurqanku. Paykunaqa yuyarqanku kamachiyninqa mana allin kasqanta; paykunapaq mana allinpunichu kasqanta, kay pachapi mana hunt’asqachu kasqanta, hinaspataq kikinpa kamachiyninkuta munarqanku—huk kamachiyta paykuna kikin kamachinankupaq, chaywan kamachikunankupaq hinaspa amachakunankupaq.

TAM1897 Q1 40.7Chaymantataq Samuelman nirqanku: “Huk qhapaqta churaykuwayku llapan llaqtakuna hina kanaykupaq”, nispa. Apunchiktaq, Samuelpa rurayninwan, sinchita chaypa contranpi rimarirqan chaypas, paykunaqa chay rimaypa contranpitaqmi sayarirqanku, hinaspataq nirqanku: “Manam; aswanpas huk qhapaqmi apunchik kanqa llapan llaqtakuna hina”, nispa. Paykuna chaynata munasqankurayku, Apu Yayapas chaynata saqirqan. Manan huk qhapaqniyuq kanallankupaqchu tanteaspa allicharqanku, aswanpas pi runachus qhapaqninku kananpaq chaytaqa ñan tanteasqaña karqanku. Chayqa Kishpa churin Saúlmi karqan; hinaspataq Apu Yayapas payta qhapaqninkupaq churanankuta saqirqan, kikinkupa munayninkuman hina ruwanankupaq.

TAM1897 Q1 40.8Ichaqa, Apu Yayap nisqanman hina, reyta hinallataq qhapaq suyuta akllasqankurayku llapan mana allinkuna paykunaman chayamurqan. Saúlpa p’unchawninkunapi chaykunamanta wakin ñak’ariykunataña qallarirqanku. Davidpa atiyninwan qhapaq kayninwanmi anchatapuni yanapasqa karqanku mana allinkunamanta qispichisqa kanankupaq. Paykuna Diosta qichurqanku chaypas, payqa manam saqirqanchu, paykunawanraqmi karqan pusasqa kay munaqkunata pusananpaq, hinaspapas, atikuqtinqa, chiqapuni chayamunan llakikunamanta, paypa yachasqan chayamunanmanta, hinaspapas mana huk llaqta hina ayqiy atinankumantawan, qispichinanpaq. Ichaqa payqa sapankama ayqikuqkunataqa llapankutam qispichinman karqa. Paykunaqa huk ñanpim puriyta qallarirqanku, chay ñanqa mana kutinapaq hinam, huk thaskiymanta huk thaskiyman aparqan, chinkay pacha chayamunankama, imaynachus qhawarisunchik hina.

TAM1897 Q1 40.9Salomonwanmi qallarirqan aswan sut’ita llakikuna, Apu Yayap hark’akuyninwan mana kasukuspa ñan qallarisqankumanta paqariq. Hinaspataq Egiptoqa sapa kutinmi paykunawan karqan. Egiptoqa sapa kutinmi chawpichakun. Salomonqa Egiptomanta huk warminta apamurqan, Apu Yayap siminpa contranpi. Egiptomanmi caballokunata mañakamurqan, Apu Yayap siminpa contranpi. Apu Yayap qusqan hatun kaynintaqa q’iwirichirqan Egiptoq serviciunpaq, Egiptoq waka yupaychaynintaq, muyuriqninpi llapan llaqtakunap waka yupaychaynintaq. Salomonpa qanchis pachak warminkunata kimsa pachak pakallapi kaq warminkunatapas, llapan pagan nacionkunamanta, paykunap waka-waka yupaychayninkupi yanapanankupaq llaqtaman churasqa llasaqkunaqa, mana allinpaq llaqtap muchunankupaq hinam karqan; chayraykutaq, iskaynin llaqtakunap allinninpaq, Apu Yayaqa chunka ayllukunata iskayninkumanta t’aqayta kamachirqan.

TAM1897 Q1 40.10Manam yachayta atisunchu ima allin kaqchus Apu Tayta chunka ayllukunapaq, icha iskayninkunapaqpas, munarqan chayta, mana hayk’aqpas hunt’akusqanrayku. Jeroboammi ñawpaqta chunka ayllukunata kamachinanpaq akllasqa karqan. Ichaqa Jeroboamqa, Davidpa sumaq ruwasqanta qunqaspa, Apu Yayapa allin pachanta suyayta, pay kikinpa ñanninta chunka ayllu llaqtakunapa qhapaq tiyanaman apamunanta, Salomon kawsachkaptinraqmi qhapaqpa contranpi makinta huqarirqan, chunka ayllu llaqtakunapa qhapaq tiyananta hap’ispa paykunata kamachinanpaq, Salomonpa contranpi qhapaq kananpaq. Chayqa wasa q’iwiy, hatariypas karqan. Salomonqa chaymanta wanachiyta munarqan, hinaspan payqa Egiptoman ayqirqan, chaypitaq Salomon wañunankama qhipakurqan.

TAM1897 Q1 40.11Ñawpaqta sunqunpi mana Egipcio runa karqanchu chayqa, chayman chayaspaqa chayman tukupurqan. Salomon wañupuqtinmi, Jeroboamqa Egiptomanta kutimurqan. Chay pacham chayamurqan chunka ayllu llaqtakuna iskaymanta t’aqakunankupaq, Rehoboamtaqmi paykunata t’aqachiq ñanta qatirqan. Runakuna hamuspa payta mañakuqtinku taytanpa paykunaman churasqan llasaq llamk’aykunata pisiyachinanpaq, chayqa allin yuyaywan ruwasqa mañakuymi karqan. Salomonpa yuyaychaqninkuna karqa machu runakunam, paykunam chayta ruwananpaq yuyaycharqanku. Ichaqa Rehoboamqa manam kusisqachu karqan kaykunap yuyaychasqanta chaskispa, paykunaq yuyaychasqanman hina runakunap kamachin kayta mana munasqanrayku; aswanpas runakunap apun kaytam munarqan, chayraykutaq paywan kuska wiñasqa waynakunawan tapukurqan. Mamanqa Amon warmim karqan, Salomonpa wakin idolo yupaychaq warminkunamanta aswan millay kaqnin; paywan wiñasqa waynakunataq karqanku Salomonpa wakin idolo yupaychaq warminkunap churinkuna. Kay waynakunaqa wiñasqa karqanku Salomonpa warminkunawan ruwasqan llapan millay pagano yupaychaykunapi. Rehoboamqa paykunap yuyayninkuta chaskispa munayninkuman hinam rurarqan, chaymi Apu Yayap yuyaychasqanta, hinallataq Apu Yayamanta manchakuq runakunap yuyaychasqantapas qhipancharqan.

TAM1897 Q1 41.1Rehoboamqa runakunaman llapanchikpa riqsisqanchik kutichiyta qurqan: “Qamkunaqa mañakuwarankichik q’epiykichikta phaskayman nispa, ichaqa chaypa rantinpiqa, aswan llasata ruwasaq; maypichus makiykichikpa huch’uy ruk’anaykichik hina karqan, chaytaqa wiqaqniykichik hina ruwasaq.” Paykunaqa nirqanku: “Wasikichikman kutipuychik, Israel llaqtamasiykuna: kunanqa qampa wasiykita qhawarikuy, David.” Rehoboamqa, imachus pasasqanta rikuspa, anchatapuni muspharqan; ichaqa manan chayqa paypaq ancha musphaychu karqan, imaraykuchus payqa chayna ñawsam karqan, mana rikuyta atispa paykunaman rimasqan simi aswan mana yuyayniyuq kasqanta, chayrayku manan musphaychu karqan chay simita rimasqan qhipaman imachus pasasqanwan musphananqa. Payqa qullqi waqaychaqnintam kacharqan paykunaman, thañichinanpaq, chay sasachakuyta allichananpaq, hinaspa kutichimunanpaq, atikuqtinqa. Ichaqa paykunaqa chay qullqi waqaychaqta chaylla rumikunawan wañuchirqanku, Rehoboamtaq, imachus pasasqanta rikuspa, mancharispa karrunman phawarirqan, hinaspa usqhaylla Jerusalenman kutipurqan, huk awqaqkunata huñurqan paykunata atipanankupaq, kamachisqanman hina llank’anankupaq ima. Ichaqa Apu Yayap willakuqninmi nirqan mana chayta ruwanan kasqanta, aswanpas wasinkupi qhipanankuta, paykunataq chaynata ruwarqanku.

TAM1897 Q1 41.2Chaymantataq Jeroboamqa qhapaq suyuta hap’irqan, hinaspataq Egipto suyumanta apamusqan quri waka uñakunata sayarichirqan. Chaynapim chunka ayllu llaqtakunaqa chaypacha Egipto suyuman pusasqa karqanku, Egipto llaqtap waka yupaychayninkunaman, kamachikuyninkunamanpas, iskayninkumanta t’aqasqa kaspanku. Chaynapim Jeroboamrayku chay mana allin ñan qallarirqan, hinaspataq huk rikuchiyta churaykurqan, chaytataq chunka ayllu llaqtakunap llapan wak qhapaqninkuna qatirqanku. Chaymanta pacha sapa kutinmi nin: “Nebatpa churin Jeroboam, paymi huchallikurqan hinaspa Israelta huchallichirqan”. Chay iñiyninmanta t’aqakuyqa pisimanta pisim uraykurqan, llapan qhapaq suyu chinkapunankama, manañam hayk’aqpas uyarikurqanchu, manataqmi uyarikunqachu. Chunka ayllu qhapaqkunap mirayninpi iñiyninmanta t’aqakuyqa aswan mana allinmanta aswan mana allinmanmi rirqan. Jeroboamqa mana allinchu karqan; paypa qhipanpi kaqkunapas mana allinchu karqanku. Chaymanta Omri hamurqan, paytaq wakinkunamanta aswan mana allinraq karqan; chaymanta Ahab hamurqan, paytaq ñawpaqninpi kaq llapankumanta aswan mana allinraq karqan. Chaynallataqmi chay qhapaq suyu purirqan, llapan chinkapunankama.

TAM1897 Q1 41.3Ichaqa Apu Yayam tukuy pachanpi tukuy atisqanta ruwasharqan paykunata paypaq llank’achinanpaq. Payqa profetata profetata paykunaman kachasqa; kutin kutitaq qhapaqkunata waqyarqan paymanta mancharikunankupaq, payta llank’anankupaq. Israelpa qhipa p’unchawninkunaman chayaspanchikqa, Amoswan Oseaswan astawanraqmi profetayashanku. Amos, Oseas, Micahwanmi Israelpaq profetayasharqanku, Israelman, Israelpa qhipa p’unchawninkunapi. Ichaqa, Micahmantaqa aslla chikanllam chunka ayllukunamanta riman. Yaqa llapan Amospa qillqasqanmi paykunamanta riman, hinallataq Oseaspapas aswan askhan. Amospa, Oseaspapas qillqasqanqa aswantaqa, yaqa llapanta, Israelmanta willakuymi, hinallataq Apunchikpa qhipa waqyasqanmi, Israel payman yapamanta kutirichun, chaynapi llapan chinkachiymanta qispichisqa kanankupaq.

TAM1897 Q1 41.4Tukuy chay willakuykuna, Israelpa wiñay kawsayninpas, Bibliapi churasqa kachkan kay pachap wiñay kawsayninpa qhipa p’unchawkunapi kawsachkaq runakunata yuyarichinapaq. Hinaspapas Diospa yachachikuyninqa chaypi kachkan qhipa p’unchawkunapi runakunapaq—Diosman kutirikunankupaq, chaynapi chiqap chinkaymanta qispichisqa kanankupaq. Chayraykun chaykunaqa chaypi churasqa kachkan. Chayrayku Amospas Oseaspas kunan p’unchawqa qampaqpas ñuqapaqpas, tukuy kay pachapi kaqkunapaqpas, chaynallataqmi kunan pacha chiqaq kanku, imaynan qillqasqanku p’unchawpi chunka ayllu llaqtakunapi runakunapaq karqanku, hinallataq.

TAM1897 Q1 41.5Amosqa willarqan, hinaspan Bet-el llaqtapi kaq tayta kurak nirqan: “Ama kaypi willaychu; kayqa qhapaqpa wasinmi, qhapaqpa kanchanmi; Judá suyuman ripuy”. Hinaspan rirqan, iskay kaq Jeroboamta willaq, Amós mana allinta profetizasqanta chay allpaq, hinaspapas reypa contranpi hatariyta yachachisqanta, nispan: “Apu Yayap espadan llapanmanmi urmanqa, chay allpataq manam llapan siminkunatachu muchunqa”, nispa.

TAM1897 Q1 41.6Kunanqa chay sapaq qillqasqaman kutirisunchik, hinaspa Amós 7:10-15 nisqata ñawirisunchik:—

TAM1897 Q1 41.7Chaymantaqa Bet-el llaqtap taytan Amazíasqa Israelpa qhapaqnin Jeroboamman willaqta kacharqan, kaynata nispa: “Amosqa qanpa contraykipi Israelpa wasinpa chawpinpi pakallapi rimanakusqa; kay allpaqa manam atinchu llapan siminkunata muchuyta”. Kay hinatam Amós nin: Jeroboamqa espadawanmi wañunqa, Israel llaqtañataqmi chiqapuni kikin hallp’anmanta wisk’asqa apasqa kanqa. Hinallataqmi Amazíasqa Amósman nirqan: ¡Yaw, qhawariq runa, ripuy, ayqiy Judá hallp’aman, chaypi t’antata mikhuy, chaypi willakuypas; ichaqa amañam Bet-elpi willakuychu, imaraykuchus kayqa reypa yupaychana wasinmi, reypa k’itillanmi. Chaypachan Amósqa Amazíasman kutichispa nirqan: “Manam profetachu karqani, nitaq profetap wawanpaschu; aswanpas uwiha michiqmi karqani, sikomoro ruruta huñuqpas. Hinaspan Apu Diosqa uwiha t’aqata qatichkaptiy hap’iwarqan, hinaspan Apu Diosqa niwarqan: ‘Riy, profetayay Israel llaqtayman’”.

TAM1897 Q1 41.8Payqa paykunamanmi willarqan; ichaqa ama qunqaychischu, chaykunaqa Israelpa qhipa p’unchawninkunan karqan. Ichaqa mana chay suyupi Amospa willakuyninta saqiyta munaptinku, qarquspa qatiykacharqanku, ñawpaqpi achka willakuqkunata ruwasqankuman hina. Chaymi Apuqa Judá suyupi Oseasta sayarichirqan; paytaq, chay waka yupaychaq tayta Amospa rinanpaq nisqan Judá suyupi kachkaspa, Israelmanta willakurqan, manataqmi paykunataq payta qatiykachayta atirqankuchu nitaq munasqankuta paywan ruwaytapas.

TAM1897 Q1 42.1Kunanqa huk simillata, kay llapan qhawarispa: Yachankichikmi Samuelpa pachanmantapacha, Israelpa qhapaqninkuna Diospa runankunata qatiykachasqankuta, willakuqkunata qatiykachasqankuta, taytakurakunata wañuchisqankuta, munasqankuman hina. Chaytaqa ruwarqanku atiyniyuq kasqankurayku, hinallataq chayta ruwanankupaq samiyuq kasqankurayku. Ichaqa kunan, Israel mana hayk’aqpas kikinpaq qhapaqniyuq, qhapaq suyuyuq, utaq kamachikuqniyuqchu karqan chayqa, ¿chayta ruwayta atinmanchu karqan?—Manan; mana atinachu karqan. Yachankichismi Israelpa qhapaqninkunaqa paganokunap qhapaqninkunamantapas aswan millay kasqankuta Diospa runankunapaq, Apu Yayap willakuqninkunapaqpas: chaymi maypichus Israelpa qhapaqninkuna Judaq qhapaqninkunapiwan Apu Yayap willakuqninkunata sinchita ñak’arichirqanku, paganokunap qhapaqninkunaqa paykunata yupaycharqanku, yanaparqankutaq.

TAM1897 Q1 42.2Oseasqa, nisqayman hina, kaymantapas willarqanmi. Kunanqa Oseaspa qillqasqanmanta wakin simikunata ñawirisaq, kaymanta imatachus nisqanta qankuna rikunaykichispaq. Ñawpaqtaqa isqun kaq umallita qhawariychis, huk iskay simillata:—

TAM1897 Q1 42.3Manam Apu Yayapa hallp’anpi tiyanqakuchu; aswanpas Efraimqa Egiptomanmi kutinqa.

TAM1897 Q1 42.4Efraimqa chunka ayllukunamanta hukninmi karqan; ichaqa kaypiqa sutinqa llapankupaqmi apaykachakun. Chunka ayllukunaqa Asiriaman rirqanku; Asiriyakunaqa wisk’aspa aparqanku. Ichaqa, Asiriyakuna paykunata wisk’aspa apaqtin, ¿imatataq Apu nin “Egiptoman kutinqaku” nispa?—Egiptoqa Diosmanta ancha karuman t’ikrakuytam ninayan. Chay Egiptopa tutayayninqa, chaypim runakuna Diospa rantinpi kamachinku, hinaspam llapan kamachikuy—gobiernompas, runankunapas, llapanpas—Diospa contranpi, hinallataq llaqtankunapa contranpi sayasqa kachkan, imaynan Israelpa contranpi karqan Egipto suyupi kachkaptinku, manaraq Egipto llaqtaman ñak’ariykuna chayamuchkaptin, hinaspam Israelqa qispichisqa karqan. Hinaspataq Apu Yayayku kaypi nisqanman hina Efraim Egipto llaqtaman rinan kasqanmanta, Asiria —Asiriamanta kamachikuqnin— paykunata wisk’aspa apanan kachkaptinpas, chayqa rikuchin paykuna tukuy sunquwan Dyusmanta t’aqakuyta akllasqankuta, chayraykutaq mana atirqankuchu, mana munasqankuraykulla, “Apu Yayaykup hallp’anpi” tiyanankuta.

TAM1897 Q1 42.5Yuyarinkichikmi Apunchikpa Abramman nisqanta ñawirisqanchikta: “Lluqsiy llaqtaykimanta, aylluykimanta, taytaykipa wasinmantawan, huk llaqtaman mayqintachus qhawarichisqayki chayman.” Chayqa Apunchikpa hallp’anmi. Oseas profetap siminwan Israel mana Apu Yayap hallp’anpi tiyananta nispaqa, manan Samaria muyuriqninpi chay huch’uy hallp’amantachu riman, aswanpas Abrahamman rikuchisqa hallp’amantan riman, chaymanmi Dios runankunata waqyarqan Egiptomanta hurquspa. Manan Apu Yayap hallp’anpi tiyanqakuchu; chaymantataq qatin Egipto, hunt’asqa iñiy qunqay. Chaytaqa astawanmi rikunkichis ñuqa ñawinchaspay.

TAM1897 Q1 42.6Manam Apu Yayap hallp’anpi tiyanqakuchu; aswanqa Efraimqa Egiptoman kutinqa, Asiriapitaq mana ch’uya kaq imakunata mikhunqaku. Manam Apu Yayaman vinuta haywanqakuchu, nitaq paypaq munaychu kanqaku. Paykunap haywasqankuqa llakikuqkunap t’antantaqmi kanqa; pipas chayta mikhuqqa qhillichasqam kanqa; imaraykuchus paykunap almankupaq t’antankuqa manam Apu Yayap wasinman haykunqachu. Imatan ruwankichik hatun p’unchawpi, Apunchikpa raymin p’unchawpipas? Qhaway, wañuyraykun ripunku: Egipto huñunqa, Memphis p’ampanqa: qullqinkupaq sumaq k’uchukunatan ch’aphikuna hap’inqa: wasichankunapitaq kiskakuna kanqa.

TAM1897 Q1 42.7Chunka ñiqin uma:—

TAM1897 Q1 42.8Israelqa ch’usaq uva yuram, pay kikinpaqmi ruruta qun: rurunpa askhayninman hinam altarninkunata yapaykun; allin hallp’anpa allin kayninman hinam sumaq wank’akunata ruwanku. Sunqunkum rak’isqa kachkan: kunanmi huchayuq tarisqa kanqaku: paymi altarninkunata thuñinqa, wank’ankunatataq suwanqa. Kunanmi ninqaku: “Mana qhapaqniyku kanchu”.

TAM1897 Q1 42.9Chay pachapiqa manan qhapaqninkuchu karqan. Wañuchisqan karqan, hinaspataq mana qhapaqniyuq pacha karqan. Manaraqmi huk qhapaq paypa rantinpi hamurqanchu. Ichaqa qhawariychis imatachus nin, “Kunanqa ninkun: ‘Manan qhapaqniyku kanchu’”. Apuqa nirqanmi paykunaman, paypa mana munasqanman hina chay qhapaqta akllaptinku, payta qichusqankuta. “Manam; aswanqa qhapaqniyuqmi kasaqku.” ¿Qhapaqniyuqchu karqanku?—Arí; chaymantataq chay pacha chayamurqan, “Manam qhapaqniyuqchu kayku” ninankupaq mat’isqa kasqanku. Ichaqa, ¿imatataq Apuqa chay pachallapi nirqan?

TAM1897 Q1 42.10Kunanqa ninkun: “Manan qhapaqniyku kanchu, imaraykuchus manan Aputa mancharikurqaykuchu; chhaynaqa, ¿imatan huk qhapaq ñuqaykuman ruwawanman?”. Llullakuspa simi quspa rimarirqanku: chhaynatan taripayqa pampa surk’unpi cicuta hina wiñarin. Samaria llaqtapi tiyaqkunaqa Beth-avenpa waka uñankunarayku mancharikunqaku: imaraykuchus chay llaqtamanta runakunaqa chaymanta llakikunqaku, hinallataq chaypa yupaychasqa kasqanmanta kusikuq taytakurankunapas, imaraykuchus chay k’anchayninqa chinkapun.

TAM1897 Q1 42.11Chunka kimsayuq ñiqin umalliqpiqa Apunchikpa nisqanmi kachkan. Isqun ñiqin t’aqa:—

TAM1897 Q1 42.12¡Israel, qam kikiykita chinkachikunki; ichaqa ñuqapim yanapayniyki kachkan! Ñuqam qamkunap qhapaqniyki kasaq.

TAM1897 Q1 42.13Ichaqa paykunaqa manam chaynata munarqankuchu. Chaymi qhawarinki, Apuqa sapallan paykunap qhapaqnin kayta munarqa; munarqa paykuna qhapaqninkuta paypi tarinankuta, manataq huk kaqta munarqachu. Chaymanta, qatiqnin qillqasqapi nisqanman hina: “Phiñakuyniypim huk qhapaqta qorqayki, hinaspam hatun phiñakuyniypi qichurqani.” Chaymi chay qillqasqata hunt’asqata ñawinchani:—

TAM1897 Q1 42.14Ñuqaqa qampa qhapaqniyki kasaq: maypitaq kachkan mayqin hukpas llapan llaqtakunaykipi qamta qispichisuq? hinallataq taripaqniykikunapas, pikunamantachus nirqanki: ‘Qoykuway huk qhapaqta kamachikuqkunatapas’?”

TAM1897 Q1 42.15Payqa yuyarichinmi chay pachata, paykuna nisqankuta: “Ñuqaykuta kamachiq huk qhapaqta quwayku”. Kunanmi nin: “Chay pachapim ñuqa nirqani ama chay qhapaqta hap’inaykichikpaq, hinaspam nirqani kay mana allin hamunanta; kunanqa qamkunapuni willakunkichik mana qhapaqniyuq kasqaykichikta, aswanpas qamkunapuni chinkachikunkichik”. Ñuqaqa qhapaqniykichikmi kasaq; saqillaway qhapaqniykichik kayta. Kunanqa qhawariychik chunka hukniyuq yupayniyuq umata, ñawpaq rimayninta:—

TAM1897 Q1 42.16Israel wawa kachkaptinmi payta munakurqani, hinaspam churiyta Egipto suyumanta waqyarqani.

TAM1897 Q1 43.1Imanasqataq kaypi chayta rimarin Israelpa qhipa p’unchawninkunapi, waranqa wataña Egiptomanta hurqusqanmanta? Imapaqtaq chay?

TAM1897 Q1 43.2Israel wawa kachkaptinmi payta munakurqani, hinaspam churiyta Egipto suyumanta waqyarqani. Paykuna waqyaqtinku, paykunamanta ripurqanku: Baal dioskunamanmi haywarqanku, ch’iquchasqa rikch’aykunamanpas q’apachiqta q’uñichirqanku. Efraimtawanmi puriyta yachachirqani, makinkumanta hap’ispa; ichaqa paykunaqa manam yacharqankuchu ñuqa hampisqayta. Runap waskhankunawan, munakuypa watankunawanmi aysarqani: paykunapaqtaqmi karqani k’akinkumanta q’ipi hurquq hina, mikhunatataqmi paykunaman churaykurqani. Manan Egiptopa hallp’anmanñachu kutinqa, aswanpas Asiria runam qhapaqnin kanqa, mana kutiyta munasqankurayku. Espadataq llaqtakunapi qhipanqa, k’allmankunatataq chinkanqa, millp’unqataqmi, kikinpa yuyaykusqankurayku. Runaykunataq ñuqamanta t’ikrakuyta munanku: Hatun Apuman waqyaptinkupas, manam pipas payta hatunchanqachu.

TAM1897 Q1 43.3Kunanmi Apuqa Israelmanta llakikun, chinkay patapiña kachkaptin. Qhipa waqyaytataq ruwashan: qhipa willakuymi kunan hamun; chaywanpas, kay pachallapitaqmi Ezequíasqa Judapi kamachikushan. Tiyananman chayaspanmi, qhapaq suyuta allichayta qallarirqan, Ahazpa hucha-mana-iñiyninmanta kutichimunanpaq. Templota ch’uyanchaspa, tukuy imatapas allinta churaykuptinmi, iskay simana Pasku phistata ruwarqanku. Ichaqa chay Pascua manaraq kachkaptinmi, Ezequíasqa chunka ayllu llaqtakunaman, puchuqninkunaman, willaqkunata kacharqan, Jerusalenpi Pascuaman waqyanankupaq, Awqaqkunap Apu Yayanta yupaychanankupaq; ichaqa willakuypin nin, paykunaqa willaqkunata asipayarqanku, q’aqcharispataq asirqanku; ichaqa “askha runakuna” Isacar, Zabulón, Neftalí suyukunamanta, hinallataq huk suyukunamantawanpas Jerusalenman wicharqanku, Pascua raymita ruwarqanku, hinaspataq Apu Yayaman hukllakurqanku. Chay runakuna Jerusalén llaqtaman wicharispa, Judá llaqtapi kaq runakunap chawpinpi tiyasqankutaq, chay pachallapitaqmi Asirya suyu qhapaq wicharimurqa, hinaspa chunka ayllukunap llapan hallp’anta hap’ikapurqa. Chaynapin, Ezequíaspa waqyasqanta kasukuspa Jerusalén llaqtaman Aputa yupaychanankupaq wichariqkunaqa, Asiryaman pusaqmanta qispichisqa karqanku.

TAM1897 Q1 43.4Kunanqa, Ezequías manaraq mañakuchkaptinmi, Oseas kayta qillqachkan, hinaspataq Apu Yayam llakikuchkan runakunaq imatachus ruwanankupaq yuyaykusqankumanta. Qhaway imatachus nin:—

TAM1897 Q1 43.5Ñuqataqmi Efraimta yachachirqani puriyta, makinkumanta hap’ispa.

TAM1897 Q1 43.6Apu Yayam anchatapuni munarqan paykuna allin ñanpi purinankuta, chaymi makinkumanta hap’ispa pusarqan; ichaqa paykunaqa makinkuta qichurqanku, manam chay ñanllapipas pusasqa kayta munarqankuchu. Ichaqa manam saqiyta atinchu. Qhaway:—

TAM1897 Q1 43.7Imaynatan saqisqayki, Efraim? Imaynatan hap’ichisqayki, Israel? Imaynatan Admah hina ruwasqayki? Imaynatan Zeboim hina churasqayki? Sunquyqa ukhuypin kutirisqa, llakikuyniykunataqmi huñulla rawrachisqa. Manam phiñakuyniypa sinchi kayninta hunt’asaqchu, manam kutisaqchu Efraimta chinkachinaypaq: Diosmi kani, manam runachu; Ch’uya kaqmi kani qankuna ukhupi: manataqmi llaqtaman haykusaqchu.

TAM1897 Q1 43.8Chaynapin payqa hark’akun paykunaman chayananpaq taripasqankunamanta. Payqa Dios kasqanraykun manaraq urmachinmanchu; urmananña kachkaptinpas. Ichaqa paykunaqa hatarirqankuraqmi; kikinkupa ñanninkupiraqmi purirqanku. Chay tukusqanqa qillqasqan kachkan Iskay Qhapaqkunapa 17:5-8 nisqanpi:—

TAM1897 Q1 43.9Chaymantataq Asiryaq qhapaqninqa llapan suyuntinpi wicharimurqa, Samariaman wicharispa kimsa wata muyurirqa. Oseaspa isqun kaq watanpiqa Asiryaq qhapaqninqa Samariata hap’irqa, Israel runakunatataq Asiryaman aparqa, Halah llaqtapi, Habór llaqtapi, Gozán mayu patapi, hinallataq Medyakunap llaqtakunapipas churaykurqa. Imaptinchus Israelpa wawanqa huchata rurarqanku Apu Yayankupa contranpi, paymi Egipto suyumanta hurqurqamusqa, Egiptoq qhapaqnin Faraonpa makinmanta; hinaspataq huk apukunata mancharirqanku, chay nacionkunap kamachikuyninkunapitaq purirqanku, mayqinkunatachus Apuqa Israelpa wawanpa ñawpaqenmanta qarqurqan, hinallataq paykunap churasqan Israelpa qhapaqninkunap kamachikuyninkunapipas purirqanku.

TAM1897 Q1 43.10Chaymantaqa chunka kimsayuq ñiqin versikulokama qatipan:—

TAM1897 Q1 43.11Chaywanpas Apu Yayaqa Israelpa huchankunata, Judapa huchankunatapas willarqan llapan profetakunawan, llapan rikukuqkunawanpas, kaynata nispa: “¡Kutiychik millay ñanniykichikmanta, waqaychaychik kamachikuyniykunata, simi kamachiyniykunatapas, taytaykichikkunaman kamachisqay llapan kamachikuyman hina, chaynataq profeta kamachiykunawan qamkunaman apachimusqayman hinapas!” Chaywanpas mana uyariyta munarqankuchu, aswanpas kunkankuta sinchiyachirqanku, taytankunap mana iñiqkunap hina, Apu Yayankupi. Hinaspataq paykunaqa qichurqanku kamachikuyninkunata, taytankunawan ruwasqan rimanakuyninta, paykunapa contranpi willasqan willakuyninkunatapas; yanqa kaqta qatirqanku, yanqaman tukurqanku, muyuriqninkupi kaq huk llaqtakunata qatirqanku, Apu Yayankutaq paykunamanta kamachisqa karqa mana paykunap ruwasqanta ruwanankupaq.

TAM1897 Q1 43.12Chaynapin chunka ayllu llaqtakuna chinkarqanku. Oseas, paykunamanta willaspa, nirqan: “Judáqa Dioswanmi kamachikushanraq, ch’uya kaqkunawantaq chiqan sunquyuqmi”. Judáqa huk pachataqraqmi sayayta atirqan. Ezequíasmi qhapaq karqan; Manasesmi Ezequíasta qatirqan, hinaspataq qhapaq suyuta yapamanta iñiy saqiyman urmachirqan; churinñataqmi paypa ñanninta qatirqan; Josíasqa paypa qatiqnin karqan, hinaspa qhapaq suyuta hukmanta allicharqan; Josías wañuchisqa kaptinñataqmi, qhapaq suyuqa chiqanta chinkayman rirqan. Josías qhipanpiqa manam pipas karqanchu Apu Yayata manchakuqqa. Ezequíaspa p’unchawninkunapipas, paykunaqa Egiptomanmi sapa kutin waqyarqanku, Egiptoman hap’ipakuspa, Egiptowan qispichichikunankupaq, Egiptomanta yanapayta maskhaspa, chaypas paykunaman chay llakikunaqa mana iñiyninkuraykum, Apu Yayamanta t’aqakusqankuraykum karqan.

TAM1897 Q1 43.13Kunanqa Judap qhipa p’unchawninkunata qhawariy. Ahazqa Asirya apu Tiglath-Pileserman willayta kacharqan, paymanta mañakuspa hamunanpaq hinaspa Damasco apup makimanta Samaria apup makimantawan qispichinanpaq. Tiglath-Pileserqa chaynata ruwarqan; Damasco llaqtata hap’irqan, chaynapitaq Ahazta yanaparqan. Ahazqa payman impuesto qupurqan, hinaspa Damasco llaqtaman wicharirqan paywan tupaq, hinallataq kamachin hina yupaychananpaq. Chaypi kachkaspa, huk idolatra altarta tarirqan, chayman rikch’akuqta ruwachirqan, hinaspa Señorpa templonpa punkunpi sayachirqan. Chaynapim llaqtata iñiyninmanta t’aqakunankupaq pusarqan, Israelpi wakin runakuna hina.

TAM1897 Q1 43.14Judapiqa Ezequíasmi Ahazpa qatiqnin karqan. Ezequías qhapaq tukuspaqa, Asiriamanta kamachikuyninmantawan impuestonkunamantawan qispichisqa kayta munarqan. Judapiqa karqanmi huk huñu runakuna Ezequíaswan kaqkuna, Asiriamanta qispichisqa kanankupaq sinchita yuyaykuspa. Kay huñu runakunaqa yuyarqanku chayta ruwanapaq huk ñanllam kasqanta, chaytaq Egiptoq yanapayninta chaskiy kasqan. Chaypacha Isaías willakuchkarqa, paykunatataq nirqa Apu Yayapi hap’ipakunankupaq, Egipto llaqtamantapas Asiria llaqtamantapas qispichikunankupaq. Paykunata nirqa Apu Yayapa contranpi huchallikusqankurayku ñak’arichisqa kasqankuta. Nirqataqmi Egipto llaqtamanta yanapayta mask’ay munasqankuqa mana imapaqpas valenanta; imaraykuchus Egipto llaqtamanta yanapayta mask’aspaqa, aswan ñak’ariytaraqmi apamunman, Egipto llaqtaqa yanapananmantaqa ñak’arichinllanmanmi; Egipto llaqtaqa mana qispichiyta atisqanta.

TAM1897 Q1 44.1Kunanqa Isaíaspa pusaq ñiqin umallin qillqata qhawariy. ¿Mayqin Qillqamanta rak’inmi Isaíaspa qillqanpi ancha apaykachasqa, Apunchikpa hamunanmanta, chay hamunanta suyaymantawan? ¿Maypitaq tarinchik? ¿Yuyarinkichu Isaíaspa pusaq ñiqin umallin qillqanqa chay yachasqa supaykunata mask’aqkunamanta, chay p’itay-p’itay rimariqkunamanta, ch’inlla rimariqkunamanta—Espiritismomanta nispa— rimasqan? Chaypin nin: “Willakuyta wataychis, kamachikuyta sellaychis yachachisqaykuna ukhupi. Ñuqataqmi suyasaq Apunchista, Jacobpa wasinmanta uyanta pakakuqta, paytataq maskasaq.” Chayri, chayqa hamunanmanta yachachikuy umalliwanchu?—Arí. Chayqa Apunchispa hamunan pachakama chayaq umalliwanchu?—Arí.

TAM1897 Q1 44.2Kunan qhawariy imachus chay umalliqpi kachkan. Qhawariy imachus kay umalliqpa qallariyninpi kachkan, pichqa ñiqin qillqasqamanta qallarispa.

TAM1897 Q1 44.3Apuqa nillarqawantaqmi, kaynata nispa: Kay runakunaqa llamp’ullata puriq Silowaq yakunkunata qichusqankurayku, hinaspataq Rezinaqta Remalíaspa churinpaqpas kusikunku [kayqa Asiriawan Damasco karqan]; kunanqa, qhawariy, Apuqa paykunaman mayuq yakunkunata sayarichin, kallpasapata, askhatapas, Asiryaq qhapaqnintin, llapan hatun kayninwan kuska: hinaspataq payqa llapan purinan ñankunanta wicharinqa, llapan patankunatapas pasaykunqa: hinaspataq Judata chimpaykunqa; hunt’aspa lluqllaykunqa, kunkankamaraq chayanqa; pharankuna mast’arikusqanqa allpaykiq kinrayninta hunt’anqa, ¡ay, Immanuel!

TAM1897 Q1 44.4Chayqa paykunamanta chiqapmi karqan. Asiryaq qhapaqninmi wicharimuspa lliw allpata hunt’aykurqan. Ichaqa, ¿imanaqtintaq chayqa qillqasqa kachkan huk t’aqapi, maypichus Apunchikpa hamunan suyakuq, hinallataq Apunchikpa hamunan suyana runakunamanta? Chayqa chaypi qillqasqa kachkan, ñuqanchikman chayamunpas, kunan p’unchawpi llapan runakunaman rikuchinanpaq, llakikuna, ñak’ariykuna, musphaykunapas llapan hallp’aman, llapan llaqtakunamanpas hamunanta, mayqinkunachus llapanta hunt’anqa, patanta pasaykuspa kunkankamaraq chayanqa, hinallataq hallp’ap mast’arikuyninta hunt’anqa, chaymantapas runakunaqa manan yachanqakuchu imaynata chaymanta ayqenankuta. Chayraykun kay qillqaqa ñuqanchikman chayamun, Apunchikta suyachkaqkunaman. Ñawinchasunchik qhawarisun.

TAM1897 Q1 44.5Huñunakuychis, llaqtakuna, hinaspa t’aqasqa kanquchis; uyariychis, karu suyukunapi kaqkuna llapaykichis: chumpichakuychis, hinaspa t’aqasqa kanquchis; chumpichakuychis, hinaspa t’aqasqa kanquchis. Huñunakuspa yuyaychakuychis, chayqa yanqan kanqa; rimaychis, manan sayanqachu: Diosmi ñuqaykuwan kashan. Apuqa kay hinatan sinchi makiwan ñuqaman nirqan, yachachiwarqantaqmi ama kay runakunap ñanninta purinaypaq, nispa: ama ninkichischu ‘Huñunakuy’ nispa, kay runakuna llapankuman ‘Huñunakuy’ niptinkuqa; amapis paykunap manchakuyninta manchakuychischu, nitaq mancharikuychischu.

TAM1897 Q1 44.6Kunan pacha, Apunchikpa hamunan suyasqa kachkaptin, chay hina pachakunachu kan? Manchaypas musphaypas paykunapi kasqanraykuchu huñunakuchkanku? kay hallp’aman ñak’ariykuna hamuchkasqanraykuchu? Chay hina imatapas maypipas rikunchikchu? Qamkunamanta pipas rikurqanchu?—Arí, rikuqchismi karqankichis! ¿Qanchis kaq P’unchaw Adventistakunamanta hawaqa, pipas rikurqanchu?—Chiqapmi, sichus imapas hukniray kay kanman chayqa, yaqa llapan runakunam Adventistakunamanta aswan sut’ita rikunku. Ichaqa rikukunmi; chayqa ancha sut’im. Paykunataqmi huñunakushanku, huñukunapi, watakunapi watakuspa, wakichikuspa. ¿Imapaqtaq wakichikushanku? ¿Ima hamunqataq?—T’aqasqa kanqakum. Chhaynaqa, ¿imapaqtaq wakichikuchkanku?—T’aqasqa kanankupaq. Ichaqa manan chaynata yuyankuchu; aswanpas hamuq saqra kaqkunamanta amachakunankupaqmi wakichikuchkanku, nispan yuyanku. Hinaspataq chay saqra kaqkunamanta qispichikunankupaq kallpachakusqankuqa, chay sasachakuyta astawanraqmi hatunyachin, hinaspataqmi wañuyman, t’aqasqa kaymanpas astawanraqmi qayllaykachin.

TAM1897 Q1 44.7Awqaqkunap Apuninta ch’uyanchaychis; paymi manchayniykichis, paymi hatun manchayniykichis kachun. Payqa ch’uya wasipaqmi kanqa; ichaqa Israelpa iskay wasinkunapaq t’ikrakuna rumi, mitk’akuna qaqa hinam kanqa, Jerusalenpi tiyaqkunapaqpas wichq’ana, warkhuna hinam. Chaypim achka paykunamanta t’ikrakunqaku, urmanqaku, p’akikunqaku, warkhusqa, hap’isqataq kanqaku. Willakuyta wataychis, kamachikuytataq yachachisqaykuna ukhupi sellaychis. Ñuqataq suyasaq Apu Yayata, paymi Jacobpa wasinmanta uyanta pakakun, paytataq maskasaq. Qhawaychis, ñuqa, Apu Yayap quwasqan wawaykunapiwan, Israelpaq señalkuna, t’ukunakuna ima kaniku, Sión urqupi tiyaq Apu Awqaqkunap Yayamanta.

TAM1897 Q1 44.8Sut’inmi chayqa Apunchikpa hamunan pachakama chayasqan. Chayqa Apunchikta chaskiq runakunapaq huk kallpachaymi. Ichaqa, ¿imanaqtinmi chaypi Asirya Juda llaqtata ñak’arichichkasqan pachapi ñak’ariykunamanta riman? Chayqa ancha sut’itam rikuchin imayna ñak’ariykunachus Apunchikpa hamunan pachapi llapan allpaman chayamunanta, llapan runakunatataq ñak’arichinanta. Hinaspataq Judap chay mana allinkunamanta ayqikunanpaq, chaykunamanta qispichikunanpaq ima kallpachakusqankupas, chay kikin kallpachakuykunam kachkanqa Diospa runankuna kasqankuta niqkunap, hamuq mana allinkunamanta qispichikunankupaq.

TAM1897 Q1 44.9Diosqa sapa kutim waqyan: “Ama Asiriaman hapipakuychischu; ama Egiptomanpas hapipakuychischu; aswanpas Apu Yayallaman hapipakuychis. Asiriamanta qhipaman kutiriychis: chayqa allinmi. Ichaqa ama Egiptoman riychischu Asiriamanta ayqinaykichispaq. Apu Yayata maskhaychis.” Ama Egiptoman riychischu; aswanpas Apu Yayaman riychis. Chaymantataq, tukuy sunquykichiswan Apu Yayata tarispaqa, Asiriap llapan kay ñak’ariyninmanta ñit’iyninmantawan qispichisqa kankichis. Chaymantaqa pisi simillata rimarisun. Isaíaspa kimsa chunka kaq yupayniyuq qillqanmi chaypa pakasqa yachayninta willawanchis.

TAM1897 Q1 45.1¡Ay chay mana kasukuq wawakunamanta!, nin Señorqa, yuyaychayta chaskinku, ichaqa manan ñuqamantachu; p’achawan p’achakunku, ichaqa manan Espirituymantachu, huchata huchaman yapaykunankupaq; Egipto suyuman uraykunankupaq purinku, ichaqa manan simiyta tapurqankuchu; Faraónpa kallpanpi kallpachakunankupaq, hinallataq Egipto llaqtap llantunpi hap’ipakunankupaq. Chayrayku Faraónpa kallpanqa p’inqayniykichik kanqa, Egipto llaqtap llanthunpi suyakuyniykichiktaq p’inqachiyniykichik kanqa. 1-3 ñiqin t’aqakuna.

TAM1897 Q1 45.2Chaymanmi kachanankuna uraykurqanku Egiptowan rimanakunankupaq. Hinaspataq Judá Egiptoman kachanankunata kachaptin, Egiptoqa chay kachanankunamanta p’inqakurqan.

TAM1897 Q1 45.3Paypa kamachikuqninkunaqa Zoan llaqtapim karqanku, chaskiqninkunataq Hanes llaqtaman chayarqanku. Paykunaqa llapankum p’inqakurqanku mana yanapay atiq, mana yanapakuq, aswanpas p’inqaylla, k’amiqlla kaq runamanta. Urin suyup uywankunap llasaq q’ipin: ñak’ariy hinaspa llakiy suyuman, maymantachus wayna machu león, vipera, nina phawaq mach’aqwaypas lluqsimunku, qhapaq kayninkuta wayna asnukunap rikranpi apanqaku, hinaspa kapuqninkutapas camellokunap qutunpi, mana yanapaq runakunaman. Egipto runakunaqa yanqallam yanapanqaku, mana imapaqpas: chayraykum kaymanta qaparirqani: “Kallpankuqa qasilla tiyaymi”. 4-7 ñiqin t’aqakuna.

TAM1897 Q1 45.4Kunan qamkuna rikunaykichispaq kay mana hawa kasqanta, kayman kutirispa ñawinchani huk willakuymanta, 5 punchaw Anta situwa killapi, 1896 watapi qillqasqa, kay hinata:—

TAM1897 Q1 45.5Diospa siminpi Israelpa wawankunaman qusqa willakuykunaqa manan paykunallapaqchu karqan, aswanpas kay pachapi kawsakunankupaq llapan runakunapaqmi. Paykunatan nin: “¡Ay, mana kasukuq wawakuna!... yuyaychayta chaskiqkuna, ichaqa manan ñuqamantachu; p’achawan p’istukuqkuna, ichaqa manan Espirituymantachu, huchata huchaman yap’anankupaq; Egipto llaqtaman uraykuq puriqkuna, ichaqa manan simiyta tapurqankuchu; Faraónpa kallpanpi kallpachakunankupaq, hinallataq Egipto llaqtap llanthunpi hap’ipakunankupaq.” Ñawpa pachapi Apu Dios runankunata k’amirqan sasachakuypi kachkaspa paymanta yuyaychayta mana maskhasqankurayku chayqa, ¿manachu kunan p’unchawpas phiñakunqa, sichus runankuna, allin kawsaypa Intiypa k’anchaq k’anchayninpi hap’ipakunankumantaqa, ñak’ariyninkupi runakunaman kutirinku yanapayta maskhaspa, paykunallataq pantay-pantaylla, mana atiyniyuq runakunaman? Maypitaq kallpanchik? Ñuqanchik hina mana imanay atiq, hukkunapi hap’ipakuq runakunapichu? Paykunapas ñuqanchik hina Diospa pusayninwanmi necesitan? Cristo nin: “Mana ñuqawanqa manam imatapas ruwayta atinkichikchu;” hinaspam Payqa Santo Espirituta qun, sapa sasachakuy pachapi kunanpacha yanapay kananpaq.

TAM1897 Q1 45.6Ichaqa yachankichismi, qayna wata sasachakuykunapi, chaykunataqa política campaña nisqawan allichanankuta suyarqanku, Qanchis kaq P’unchaw Adventistakunapas Diosman hunt’aq kayninkumanta chaynata karunchasqa karqanku, chay campaña nisqapi participaspa, política ruwaykunata kamachinankupaq, akllanakuykunata hap’inankupaq, imaymanakunata allichanankupaqpas. Imapaqtaq?—A, suyuta chay sasachakuykunamanta hurqunankupaq, mayqinkunachus suyuman hamunanta ancha allinta yacharqanku. Chiqapmi, sasachakuykunaqa suyuman hamushan. Ichaqa, ¿Qanchis kaq P’unchaw Adventistakunaqa chay hina llamk’aypaq huñukunata ruwakunqakuchu? Asiriamanta qispichisqa kachunku; Asiriamantapas Egiptomantapas Diosman qispichisqa kachunku. Kayllam qispikuyqa. Kayllam qispichiyqa, ñawpaqpas, kunanpas, wiñaypaqpas.

Note

Back