Sayansi ya Wokovu. – Na. 2

TAM1897 D 59.2Mahubiri yaliyotolewa Jumapili jioni, Feb. 14, 1897 Yalichapishwa katika Jarida la Kila Siku la Mkutano Mkuu la Februari 17, 1897, Juz. 1, Na. 4, kur. 59-64 na la Februari 18, 1897, Juz. 1, Na. 5, kur. 65-66.

TAM1897 D 59.3NENO moja au mawili zaidi ya maelezo kabla ya kuanza somo letu usiku wa leo: Bila shaka wengi huenda wamekuwa wakijiuliza kiasi iwapo yote yaliyosemwa jioni iliyopita yangefaulu jaribio. Yatafaulu. Sikuwa nikizungumza ovyoovyo. Ni kweli sikufuatilia kila kitu kwa undani, lakini mtakapofikiria yale niliyokuwa nasema mtakapoyapata yakiwa yamechapishwa, mtaona kuwa ni kweli. Niliposema kwamba ua la theluji limewekwa katika uwiano na dunia, na dunia imewekwa katika uwiano na ua la theluji, basi ikiwa kimondo chenye uzito wa tani kadhaa kitaanguka duniani, je, mvuto hautakuwa mkubwa zaidi kuliko hapo awali? na je, hilo halingevuruga uwiano wa ua hilo na dunia? — Hapana; kwa sababu si dunia pekee ndiyo iliyowekwa katika uwiano na ua hilo, bali ni ulimwengu wote. Je, mnakumbuka kwamba, katika kusoma sheria ya mvuto, kauli ya kisayansi ni kwamba, kila chembe ya dutu katika ulimwengu huvutwa na kila chembe nyingine, kiasi kwamba si dunia tu, bali ulimwengu wote, umewekwa katika uwiano na mahitaji ya maua; hivyo basi kuanguka kwa kimondo hakungeongeza mvuto wa ulimwengu.

TAM1897 D 59.4Maneno machache tu ya maelezo mwanzoni: Kama ningekuwa nikizungumzia, katika somo lililopita, kuhusu mada ya “Sayansi katika Biblia,” au “Sayansi na Biblia,” ningejadili kwa undani zaidi mvuto ni nini, na si nini, kulingana na dhana ya kisayansi ya neno hilo. Lakini sikuwa nazungumzia hilo; yote niliyokusudia kufanya usiku ule ilikuwa ni kutangaza tu ukweli wa ugunduzi wa sheria ya uvutano, na nadharia yake kama sheria. Kuna mabadiliko ya maoni tangu wakati wa Newton, kuhusiana na nadharia ya sheria hiyo; lakini hilo haliathiri sheria yenyewe.

TAM1897 D 60.1Kwa kweli kabisa, mvuto si sheria hata kidogo, bali ni nguvu ya Mungu tu. Kwa kweli hakuna “sheria za asili.” Sheria za asili ni tabia tu za Mungu. Sheria ya uvutano ni tabia tu ya Mungu; ni udhihirisho wa nguvu za Mungu. Lakini kwa kuwa sikuwa najadili kile ambacho ni hasa, nilitumia istilahi hizo kwa maana inayokubalika kwa kawaida, na kwa ajili ya kusema tu kwamba ni kile kinachodumisha usawa wa ulimwengu.

TAM1897 D 60.2Jioni hii nitatoa ufafanuzi mwingine wa sayansi. Huu, pia, umetolewa na mmoja wa wanasayansi wakuu wanaotambulika duniani: “Sayansi ni maarifa sahihi zaidi tunayoyamiliki kuhusu mada yoyote.” Neno “sayansi” kwa maana halisi linamaanisha maarifa. Ufafanuzi tulioupata usiku wa jana ni sahihi. Ni matokeo ya fikra. Pia inafaa kuufafanua kama maarifa sahihi zaidi tuliyonayo kuhusu mada husika.

TAM1897 D 60.3Sasa tukirudi kwenye hoja mbili tulizojifunza katika somo lililopita. Ujuzi sahihi zaidi kuhusu tofauti ya mwangaza wa nyota ulipatikana wapi kwa miaka elfu moja na mia saba kabla ya sayansi kugundua? — Katika Biblia. Basi sayansi halisi ya somo hilo ilipatikana wapi? — Katika Biblia. — Ujuzi sahihi zaidi kuhusu uwiano wa ulimwengu ulipatikana wapi kwa miaka elfu mbili na mia tano kabla ya kugunduliwa? — Katika Biblia. Basi, ilikuwa ni kitabu gani cha kisayansi zaidi duniani, kuhusu somo hilo la sayansi? — Biblia. Kumbukeni bado, kwamba siongei kuhusu sayansi na Biblia. Ninazungumza kuhusu sayansi ya wokovu. Na ingawa sayansi nyingine zinaweza kutajwa, ni kwa uhusiano usiojitenga tu na sayansi hii kuu. Ni ili wewe na mimi tujue kwa ushahidi wote tunaoweza kukusanya katika masaa haya mawili ya masomo, kwamba wokovu ni sayansi, kwamba ndiyo sayansi kuu zaidi katika ulimwengu, kwamba ndiyo inayostahili zaidi kusomewa kwetu, na kwamba tunatenda kisayansi tunapotoa masomo yetu makuu na ya moyo wote kwa ajili yake.

TAM1897 D 60.4Sasa, Biblia si risala kuhusu sayansi yoyote isipokuwa sayansi ya wokovu. Ni risala maalum kuhusu mada hiyo. Biblia inarejelea sayansi nyingine; lakini hakuna risala katika Biblia kuhusu sayansi nyingine yoyote. Sayansi nyingine zinarejelewa, kama vile tulivyoona katika 1 Wakorintho na Isaya; kwa nini zinarejelewa katika sehemu hizi — ili kueleza hoja ya kisayansi? — Hapana; bali ili kutumika kuelezea vyema zaidi kwa ufahamu wetu sayansi ya wokovu. Kwa nini ukweli huo wa astronomia unaingizwa katika 1 Wakorintho 15:41? Ni nini kusudi la kusema, “iko tofauti ya fahari hata kati ya nyota na nyota?” Linaendelea kusema, “Kadhalika na kiyama ya watu. … hupandwa katika aibu; hufufuliwa katika fahari; hupandwa katika udhaifu; hufufuliwa katika nguvu.” Kama vile nyota moja inavyotofautiana na nyota nyingine kwa utukufu, ndivyo ilivyo pia kwa ufufuo. Hivyo unaona kwamba kusudi la kuleta hoja hiyo ya kisayansi, ni kuonyesha nukta katika sayansi ya wokovu, kutusaidia tuone kwa uwazi zaidi ukweli katika sayansi ya wokovu.

TAM1897 D 60.5Kwa nini Isaya alijumuisha kauli hiyo kuhusu ukweli wa mvuto katika mahubiri yake? Tuchunguze kidogo zaidi katika sura hiyo, na tutaona. Nitasoma mstari huo na kisha mwingine mwishoni mwa wazo analofuatilia. “Ni nani aliyeyapima maji kwa konzi ya mkono wake?” “Mtanifananisha na nani, basi, nipate kuwa sawa naye? Asema yeye aliye Mtakatifu. Inueni macho yenu juu, mkaone; ni nani aliyeziumba hizi; aletaye nje jeshi lao kwa hesabu; aziita zote kwa majina; kwa ukuu wa uweza wake, na kwa kuwa yeye ni hodari kwa nguvu zake; hapana moja isiyokuwapo mahali pake.” Isaya 40:25, 26.

TAM1897 D 60.6Hakuna hata moja inayoponyoka macho yake, na zote zimepimwa kulingana na mahitaji ya kila ua dogo linalokua shambani. Lakini kwa nini anavuta fikra zetu kwenye hilo, na kulileta katika mafundisho yake mahali hapa? — Siyo ili kueleza ukweli wa kisayansi; bali ni kuvuta fikra za watu wote kwenye sayansi ya wokovu. Anatufundisha nini kutokana na hayo? Tunapaswa kuzingatia haya yote, na kutafakari ni nini kilichoyafanya yote haya? Kisha nasoma zaidi, “Mbona unasema, Ee Yakobo, mbona unanena, Ee Israeli, Njia yangu imefichwa, Bwana asiione, na hukumu yangu imempita Mungu wangu asiiangalie?” Isaya 40:27.

TAM1897 D 60.7Mungu anapojali sana ua linaloota miguuni mwetu, halifichwi wala halisahauliki; basi unawezaje kusema kwamba umefichwa kwa Bwana, na kwamba hukumu yako imepuuzwa, na kwamba hakujali tena? Hivyo unaona kwamba katika kila mfano, ukweli wa kisayansi unaletwa kwa ajili tu ya kutufafanulia wewe na mimi sayansi ya wokovu.

TAM1897 D 61.1Wazo lingine: Waandishi hawa walipopata hili, ilikuwa kwa ufunuo. Bila shaka hawakupata mambo haya kutoka kwa utafiti wowote wa kisayansi uliokuwepo duniani. Bwana alikuwa akifunua sayansi yake kuu, sayansi ya wokovu; na akatumia sayansi zingine kuielezea. Basi ni sayansi ipi kati ya zote ni muhimu zaidi kwa Bwana? — Ni wokovu, bila shaka. Bwana alipotumia sayansi zingine tu kuielezea hii, ni wazi kabisa kwamba anaihesabu sayansi hii kuwa muhimu zaidi kuliko zingine.

TAM1897 D 61.2Hata hivyo, si hayo tu. Kulikuwa na mtu mmoja aliyetajwa katika Biblia aliyekuwa na ufahamu wa kina wa sayansi ya ulimwengu — sayansi zote za asili za dunia hii. Nataka muone kwamba kulikuwa na mtu aliyekuwa na ufahamu wa kina wa sayansi ambazo sasa zinathaminiwa sana duniani. Na nataka muone anachosema kutokana na yote hayo. Hili ndilo andiko:—

TAM1897 D 61.3Mungu akampa Sulemani hekima, na akili nyingi sana, na moyo mkuu, kama mchanga ulioko pwani. Hekima ya Sulemani ikapita hekima ya wana wote wa mashariki, na hekima zote za Misri. Kwa kuwa alikuwa na hekima kuliko watu wote; kuliko Ethani Mwezrahi, na Hemani, na Kalkoli, na Darda, wana wa Maholi; zikaenea sifa zake kati ya mataifa yote yaliyozunguka. Naye akanena mifano elfu tatu, na nyimbo zake zilikuwa elfu moja na tano. Akanena habari za miti tangu mwerezi ulioko Lebanoni hata hisopo umeao ukutani; pia akanena habari za wanyama, na za ndege, na vitambaavyo, na samaki. 1 Wafalme 4:29-33.

TAM1897 D 61.4Alizungumza kuhusu miti kuanzia mwerezi ulioko Lebanoni hadi hisopo itokayo ukutani. Hiyo inaitwaje katika sayansi? — Botaniki. Alielewa botaniki kuliko mtu mwingine yeyote duniani.

TAM1897 D 61.5Alizungumzia pia wanyama. Neno la kisayansi lingekuwa nini kama lingewekwa hapo leo? — Zoolojia. Suleimani alielewa zoolojia vizuri zaidi kuliko mtu yeyote anayeishi duniani leo. Aliifundisha; kwani inasema alizungumzia vitu hivi vyote. Alifundisha sayansi hizi.

TAM1897 D 61.6“Na za ndege.” Hiyo ni sayansi gani?—Ornitolojia. Basi Suleimani alifundisha katika sayansi za botaniki, zoolojia, ornitolojia.

TAM1897 D 61.7Nini kinachofuata? — “Na za vitu vinavyotambaa.” Hiyo ni sayansi gani? — Entomolojia.

TAM1897 D 61.8“Na za samaki.” Ni sayansi gani hiyo? — Ichtiolojia.

TAM1897 D 61.9Watu wanaosoma kifungu hiki cha Maandiko, kwa kawaida hawamwoni Suleimani kama mwanasayansi wa kila kitu. Lakini kama ingesemwa kwamba Suleimani alizungumzia botaniki, zoolojia, ornitolojia, entomolojia, na ichtiolojia, wangekuwa tayari kusema, “Suleimani alikuwa mtu wa ajabu kiasi gani.” Lakini basi isingekuwa ya ajabu hata kidogo zaidi ya ilivyo; kwa maana inasema yote hayo.

TAM1897 D 61.10Nilisoma hili ili muone kwamba Suleimani alijua kitu kuhusu sayansi, si tu kitu kuhusu sayansi, bali alijua zaidi kuhusu sayansi hizi zote kuliko mtu mwingine yeyote alivyowahi kujua kuhusu mojawapo.

TAM1897 D 61.11Hata ingawa alielewa kwa undani sana sayansi hizi zote, na akiwa amefundisha katika zote, hivi ndivyo anavyosema: “Hii ndiyo jumla ya maneno; yote yamekwisha sikiwa”; muhtasari wa yote yaliyosemwa ni: “Mche Mungu, nawe uzishike amri zake, Maana kwa jumla ndiyo impasayo mtu. Kwa maana Mungu ataleta hukumuni kila kazi, pamoja na kila neno la siri, likiwa jema au likiwa baya.”

TAM1897 D 61.12Kwa mtazamo wake, ni nini kilichokuwa kikiwekwa mbele kuliko sayansi zote nyingine kwa pamoja? — Wokovu wa Mungu.

TAM1897 D 61.13Malaika wanaelewa sayansi zote, lakini wanachukulia wokovu kuwa unafaa zaidi kujifunzwa kuliko sayansi nyingine zote kwa pamoja. Manabii pia waliuchukulia kuwa unafaa zaidi; na walitumia zingine kama njia ya kuelewa wokovu vizuri zaidi. Na hapa kuna mtu aliyeelewa sayansi zingine, na anasema kwamba sayansi ya wokovu inazidi zote. Sasa ninataka muone kwamba Mungu mwenyewe, kwa upande wake, akiwa amejitenga na hizi zote, anauchukulia vivyo hivyo.

TAM1897 D 61.14Tazama hapa: Tumesoma hivi punde kwamba Suleimani alifundisha sayansi hizi zote. Ni mafundisho mangapi kati ya hayo yameandikwa kwa ajili ya masomo yetu? — Hakuna hata moja. Mungu hakutuletea rekodi yoyote au taarifa ya mafundisho ya Suleimani katika sayansi ya mimea. Hakutuletea, wala kuweka kwenye rekodi, somo hata moja ambalo Suleimani aliwahi kufundisha katika sayansi ya wanyama, au sayansi nyingine yoyote kati ya hizi. Lakini alituletea, mara kwa mara, masomo kutoka kwa Suleimani, pamoja na wengine wote, kuhusu sayansi ya wokovu. Basi, tukihesabu malaika kama wakitoa tu maoni ya malaika; tukihesabu manabii kama wakitoa tu maoni ya nabii, na Suleimani kama akitoa tu maoni ya mwanasayansi wa jumla; maoni ya Mungu ni yapi? — Ni kwamba wokovu una thamani zaidi kwako na kwangu, na unafaa zaidi kuchunguzwa kwetu, kuliko sayansi hizi zote nyingine, ambazo maarifa yake aliyatoa yeye mwenyewe.

TAM1897 D 61.15Sayansi hii ambayo Suleimani aliielewa na kufundisha haikuwa sayansi kama ile ya Huxley, Darwin, na wanasayansi wengine wa zama hizi. Kwa akili ya kawaida, mwanadamu anaweza kuchunguza sayansi za asili, na kufanya uvumbuzi mwingi. Na ingawa si sahihi kila wakati, bado wanaweza kugundua baadhi ya mambo ambayo ni ya kweli. Lakini huo haukuwa mtindo wa Suleimani. Mungu alimpa Suleimani hekima, ili aweze kuona yote haya kwa nuru ya Mungu. Alizungumza yote haya kwa hekima ya Mungu. Hivyo basi, sayansi ambayo Suleimani alifundisha ilikuwa sayansi ya Mungu. Uelewa wa mimea alioufundisha ulikuwa uelewa halisi, wa kimungu. Uelewa wa wanyama alioufundisha ulikuwa wa kimungu. Ilikuwa ni maoni ya Mungu, ukweli wa Mungu, sayansi ya Mungu katika mambo haya yote. Haikuwa sayansi inayoitwa hivyo kwa uwongo.

TAM1897 D 62.1Naam basi, kwa kuwa hiyo ilikuwa sayansi ya Mungu, na ilikuwa ya kimungu yenyewe, kwa nini Bwana hakutupatia yote hayo? Kwa nini hakuupa ulimwengu maandiko ya Suleimani kuhusu mimea, na kuhusu mada hizi zingine zote? — Kuna sababu ya hilo; na ni kwamba hiyo siyo kile ambacho ulimwengu unahitaji kwanza kabisa.

TAM1897 D 62.2Mtu anaweza kuwa na yote hayo, anaweza kuyaelewa yote hayo, kama alivyofanya Suleimani. Hata hivyo, ingemfaa nini, kama asingekuwa na sayansi ya wokovu kwanza kabisa? Suleimani alikuwa nayo yote; lakini alipougeuza moyo wake kutoka kwa Mungu, kutoka kwa sayansi ya wokovu, na kutoka kwa kujifunza hilo kwa moyo wake wote, maarifa yake ya sayansi nyingine yalimfaa nini? Je, yalimzuia kiasi gani dhidi ya dhambi? Yalikuwa na nguvu kiasi gani kumzuia dhidi ya asili yake, na dhidi ya uovu na ufisadi uliokuwa ndani yake?

TAM1897 D 62.3Unajua kwamba alipogeuza moyo wake kutoka kwa sayansi ya Mungu, kutoka kwa sayansi ya wokovu, ingawa alikuwa na zote nyingine, alikuwa mbaya vilevile, mwovu vilevile, alizama kabisa katika ibada ya sanamu na kila jambo chafu, kana kwamba hakujua A B C ya chochote.

TAM1897 D 62.4Hivyo basi tunaweza kuona kwa nini Bwana hakumhifadhia mwanadamu maarifa yote ya sayansi. Tuseme kama wangekuwa nayo yote, kama alivyokuwa nayo Suleimani, na wangeweza kuyafundisha kama alivyoyafundisha Suleimani. Huku moyo usipokabidhiwa kwa Mungu, na roho isipookolewa, sayansi ingewafaidia nini? Haingeweza kuwazuia dhidi ya aina yoyote ya uovu na ufisadi ulio katika moyo wa mwanadamu.

TAM1897 D 62.5Sayansi hizi si kile ambacho ulimwengu unahitaji leo, kwanza kabisa. Moyo unahitaji kusafishwa, roho inahitaji kuokolewa, tabia nzima kujengwa upya, akili kubadilishwa na kufanana kabisa na sura na utukufu wa Mungu, ili maisha yaweze kuakisi haki yake, na kufanya maarifa ya Mungu peke yake yadhihirike kwa ulimwengu wote. Ingawa tuna yote ambayo sayansi zote zinaweza kutoa, hayatakuwa na faida yoyote bila wokovu; kwani muda si mrefu hadi tutakapoachana nayo kabisa. Hili ni jambo la kufaa kufikiria kwa ajili yetu wenyewe leo, katika masomo yetu yote, usomaji, na utafiti wetu.

TAM1897 D 62.6Kuna jambo lingine: Mungu anataka wewe na mimi, wanadamu wote, tufikiri ipasavyo kuhusu kila mada inayomhusu. Kuna watu leo wanaofikiri kuhusu mada hizi zote za kisayansi, lakini hawafikiri ipasavyo. Wanapiga hatua kubwa kiasi kwamba hawapati nafasi kwa Mungu kabisa. Na mwanadamu asiye na Mungu, asiye na mwongozo wa fikra, akili ya Mungu, hawezi kufikiri ipasavyo kuhusu mambo haya mengine. Lakini akili haiko sawa hadi itakapofanywa mpya kwa sura ya Yeye aliyeiumba. Akili inapaswa kubadilishwa, kufanywa mpya. Tunapaswa kuwa na akili nyingine kabisa. Kila wazo linapaswa kuingizwa katika utiifu, katika kumtii Kristo.

TAM1897 D 62.7Hiyo ndiyo kazi ya wokovu. Ni kurejesha sura ya Mungu katika roho; kuleta akili mahali ambapo itakuwa ni taswira, mwangaza, wa haki, wazo, la Mungu aliye hai. Hilo likitendeka, na kazi ya Mungu ikikamilika katika ulimwengu huu, katika kuwafahamisha watu wengine wote maarifa ya Mungu, basi Bwana atatufungulia ulimwengu na milele. Ndipo masomo haya yote mengine yatakapokuwa wazi kwa ajili ya masomo yetu, na Bwana ataweza kusema kwetu, Nendeni popote mwatakapo, naweza kuwaamini ninyi. Ulimwengu mpana uko wazi kwenu. Hakuna chochote kilichowekwa mbali nanyi. Yote ni yenu. Ni mali yenu. Nendeni popote mnapopenda, kaeni popote mnapopenda, fanyeni mnavyopenda; naweza kuwaamini ninyi. Fikirini juu ya somo lolote mnalopenda, chunguzeni kwa undani kadri mnavyopenda, mtaifanya kwa usahihi.

TAM1897 D 62.8Sasa, sisemi kwamba wanadamu wanapaswa kupuuza kabisa sayansi zingine zote hadi tutakapofika ulimwengu mwingine. Ninachosema tu ni kwamba sayansi ya wokovu ndiyo inapaswa kuongoza katika somo la zote. Je, Bwana hajatuwekea mfano kuhusu jinsi tunavyopaswa kuzingatia mambo haya, na matumizi gani tunayopaswa kuyafanya? Ni nini lengo la kusoma na kujifunza vitabu hivi vingine? — Ili hizi zitusaidie kuelewa na kufundisha vyema mambo ya sayansi ya wokovu, kuliko tusipokuwa na maarifa hayo. Hayo ndiyo matumizi yake katika Biblia. Anatutuma kuhubiri injili ambayo hizi nyingine zilihusiana nayo, na kwa mfano ametuonyesha jinsi ya kuitumia. Kupitia hili Bwana anatufundisha kwamba sayansi ya wokovu lazima iwe kiongozi wa sayansi zote nyingine zinazojulikana katika ulimwengu.

TAM1897 D 62.9Inapaswa kuongoza zote nyingine katika ulimwengu huu, na tutakapofika katika ule ulimwengu mwingine bado itaongoza. Wakati milele itakapokuwa wazi mbele yetu, na tutakapokwenda popote tupendapo, na kufikiria juu ya mada yoyote tuipendayo, je, tutaugeuzia mgongo wokovu wakati huo, na kusema, Nimehitimu katika hilo? — Hapana. Tunajua imeandikwa kwamba “msalaba wa Kristo utakuwa sayansi na wimbo wa waliokombolewa milele zote.” Basi, tutakapomaliza mbio zetu hapa, tutakapohitimu, na wakati utakapofika wa sherehe kuu ya mahafali, na kuingia katika milele ya masomo, ndipo tutakapoweza kuelewa zaidi sayansi hii, iliyo kuu kupita zote, kuliko tulipokuwa katika ulimwengu huu.

TAM1897 D 63.1Tulieleza katika somo lililopita kwamba si matumizi mabaya ya maneno “sayansi” na “kisayansi” kuyatumia kwa wokovu. Wokovu ni sayansi, ni wa kisayansi. Kazi ya Roho wa Mungu juu ya akili, kuibadilisha akili na maisha yote kuwa mfano wa Yesu Kristo, kutoka dhambi hadi haki — hilo ni jambo la kisayansi. Kwa hiyo unapoisoma, kumbuka kwamba hatuko mbali na sayansi hata kidogo tunapofanya hiyo kuwa kipaumbele na kila kitu katika somo lolote, kila wakati. Hawa wanaojiita wanasayansi si wa kisayansi kwa kupuuza hili, somo kuu zaidi ya sayansi zote.

TAM1897 D 63.2Kuna jambo lingine ambalo limeonyeshwa; na limeonyeshwa katika mataifa matatu ambayo ni mifano katika elimu ya dunia. Rekodi ya watu wa Biblia, watu wa Kiyahudi, watu wa Mungu kama walivyo katika Biblia, inadaiwa kuwa mfano na chanzo cha masomo kwa wote wanaokusudia kumtumikia Mungu. Ugiriki na Roma, kwa falsafa zao, fasihi zao, na sheria zao, ni mifano kwa wengi kati ya wale wanaodai kufuata Biblia, na kwa wengine wote.

TAM1897 D 63.3Sasa tumeona kwamba miongoni mwa watu wa Mungu kulikuwa na mtu ambaye alikuwa mtunzi wa mifano wa ulimwengu, pamoja na kuwa mshairi wa ulimwengu, na mwanasayansi wa ulimwengu. Nyimbo zake zilikuwa elfu moja na tano, na mifano yake elfu tatu. Hapo mnaona mtu mwenye akili kuu; na bado yule aliyekuwa na ufahamu na hekima kama hiyo katika mambo haya yote, alithibitisha katika maisha yake kwamba maarifa yote kama hayo hayana nguvu kabisa kwa ajili ya wema wowote ndani ya mtu au kwa mtu, bila sayansi ya wokovu kuwepo ili kudhibiti, na kushikilia kwa haki mizani juu ya yote.

TAM1897 D 63.4Nilivuta fikra zenu muda si mrefu uliopita kwenye ukweli kwamba Mungu hakulileta kwetu lolote la mafundisho hayo ya kisayansi. Sasa nawavutia nyinyi kwa ukweli kwamba alituletea kumbukumbu ya maisha ya mtu huyo alipogeuka kutoka kwa Mungu. Alituletea kumbukumbu ya kushindwa kukubwa ambako mtu huyo alifanya licha ya maarifa haya yote, aliposahau sayansi ya wokovu. Kwa nini, basi, Mungu aliona kuwa ni muhimu zaidi kwetu sisi kurekodi maisha yote ya mtu huyo baada ya kugeuka kutoka kwa Mungu, kuliko kutuletea rekodi ya mafundisho yote ya kisayansi aliyoyatoa? Katika fikra za wanadamu, ni kipi chenye thamani zaidi kwa wanadamu? Kumbukumbu ya kushindwa, kushindwa kukubwa, kulikofanywa na Suleimani ina thamani zaidi kwa wanadamu kuliko ingekuwa mafundisho yote ya kisayansi ambayo Suleimani aliwahi kuyazungumza yakiwekwa katika kitabu kwa ajili ya wanadamu wa leo; kwa sababu katika kushindwa huko ilidhihirishwa kwa ulimwengu wote jinsi maarifa yote ya vitu vyote yalivyo bure kabisa na si kitu, bila maarifa ya wokovu wa Mungu.

TAM1897 D 63.5Mfano mwingine mkuu unaonekana kwa Wagiriki. Akili ya kawaida haiwezi kamwe kufikia fikra za juu zaidi, za makini zaidi, na kamili zaidi kuliko zile za akili ya Mgiriki. Katika hilo inaonyeshwa ukamilifu wa fikra za binadamu bila Mungu.

TAM1897 D 63.6Lakini iliwafanyia nini? Hilo ndilo swali. Fasihi yao iliwafanyia nini? Falsafa yao iliwafanyia nini? Sanaa yao iliwafanyia nini? Dini yao iliwafanyia nini? Falsafa, philo sophia — upendo wa hekima. Hekima hiyo ilikuwa nini? — Ilikuwa upuuzi mtupu. Mungu anasema hivyo. Dini yao ilikuwa nini? — Ilikuwa ni ngano za kale tu. Sanaa yao ilikuwa nini? — Mungu anasema ilikuwa ni ibada ya sanamu. Unakumbuka rekodi hiyo?

TAM1897 D 63.7Neno la Mungu halisemi kwamba Paulo alipokuwa akitembea miongoni mwa sanamu hizo na kuona sanaa yao, alipendezwa na sanaa yao. Hapana, linasema: “kuona jinsi mji ule ulivyojaa sanamu, roho yake ilichukizwa sana ndani yake.” Basi ilikuwa nini? — Ibada ya sanamu.

TAM1897 D 63.8Hata leo watu, wanaume, wanawake, na watoto huchukua masalio ya kile kilichokuwa ibada ya sanamu tu, na kukiabudu, na kukiita sanaa, na kukiiga. Akili zao hukaa juu yake, huandaa vitabu kuhusu hili, na huifundisha na kuichunguza katika shule za nchi. Lakini nini kinaweza kutokana na haya yote? Nini kilitokana nalo miongoni mwa Wagiriki wenyewe? Unajua kilichowafanyia. Sihitaji kurudia — fasihi, sanaa, sheria, falsafa, mambo haya yote. Roma ilikopa falsafa yake kutoka Ugiriki zaidi kuliko ilivyotengeneza yenyewe, lakini fasihi ipo. Na ilifanyia nini Warumi? — Mambo yale yale iliyowafanyia wengine, isipokuwa, ikiwa inawezekana, iliwafanya wawe wabaya zaidi kuliko wengine walivyokuwa. Kote Ugiriki, kadiri nilivyoshuhudia, niliona kila mahali kwamba Wagiriki walikuwa na heshima ya kutosha kwa mwanamke kufunika ipasavyo kila sanamu yake waliyochonga. Mwanamume, bila shaka, huwa uchi kila wakati; lakini tunapofika Italia heshima hiyo imepotea, na wote hawana mavazi yoyote kabisa. Katika visa vingi mavazi yamepotea kabisa; na, aidha, ukamilifu wa sanaa wa leo unaoabudiwa na wale wanaokwenda Roma na kusomea sanaa huko, ni sanamu za kike zisizo na mavazi pekee, na hiyo si sanaa kwa vyovyote vile inapofanywa; na bado imefikia ukamilifu wa sanaa, na inanakiliwa kila mahali, na kasoro zake zinanakiliwa kila wakati.

TAM1897 D 64.1Nataka kuuliza swali. Nani kati yenu amewahi kuona jozi ya miguu ya binadamu kuanzia magotini kuelekea chini? Ninaposimama hapa, uzito wa mwili wangu uko kwenye mguu wangu wa kushoto. Hiyo inaweka usawa kwa uzito wote wa mwili wangu. Mguu wa kulia unapumzika kwa vidole vyake sakafuni. Je, misuli ya mguu wangu wa kulia itaendana kabisa na ile ya kushoto? — Hapana. Lakini hiyo ndiyo kazi ya sanaa ya ajabu. Kuna tofauti hiyo tu. Miguu yote miwili inafanana kabisa, na hatuwezi kupata tofauti hata ya nywele. Na hivyo tunaona si sanaa kwa vyovyote vile. Kuna mengi ya kusema kuhusu hilo, lakini sitoi mhadhara wa sanaa usiku wa leo. Ninazungumzia thamani ya wokovu, na vitu vyote vina faida gani bila huo. Roma ilikuwa na wema gani bila huo? — Maovu yake yaliizamisha. Ugiriki ilikuwa na wema gani bila huo? — Maovu yake yaliizamisha.

TAM1897 D 65.1Basi, sasa, ukweli unapodhihirishwa hivi kwa vipimo vitatu mbele ya ulimwengu, wa kutoweza kabisa kwa kila juhudi ya akili ya binadamu katika ukamilifu wake kufikia wema wowote moyo unapogeuka kutoka kwa Mungu, Bwana anaweza kufanya nini kwa ulimwengu ikiwa masomo haya matatu ya ulimwengu hayatawafundisha watu? Anaweza kufanya nini kwa wanadamu ikiwa wataendelea katika njia hiyo, licha ya mifano hii mitatu ya onyo kali? Mungu amerekodi mifano hii mitatu ili kutufundisha udhaifu wa jitihada kuu zaidi za akili katika nyanja zote za sayansi, sanaa, na fasihi, katika kuwafanyia wanadamu wema wowote, kuwazuia wasitende dhambi, na kuwaongoza kuelekea wema wa aina yoyote ile, wanaposahau wokovu wa Mungu na sayansi ya wokovu, ambayo ameipa mioyo ya wanadamu.

TAM1897 D 65.2Kwa hiyo nauliza: Je, tufuate upumbavu wa Kigiriki na Kirumi? Je, tuvutiwe na ibada yao ya sanamu, na kufikiri ni sanaa? Je, tuvutiwe na dini yao, ilhali ni uovu mtupu? Haitoshi kusema ni ngano za kale; ni uovu mtupu.

TAM1897 D 65.3Lakini mtu atasema, Je! Fasihi yao si ya thamani sana? Tuone Mungu aliiona kuwa na thamani gani. Wakati ambapo kupitia lugha ya Kigiriki alikuwa akitangaza sayansi ya wokovu kote duniani, Bwana alikuwa na fasihi yote ya Kigiriki mbele yake, na ile ya Kirumi pia, kwa jambo hilo. Hata hivyo, alipata sentensi tatu fupi tu katika eneo lote zilizostahili kuchukuliwa na kuwekwa katika risala hii kuhusu sayansi ya wokovu. Nitawapa. Moja kati yao iko katika sura ya kumi na saba ya Matendo. Inanukuliwa kutoka kwa mwandishi wa Kigiriki anayeitwa Aratus, na ni hii. Nasoma kutoka kwa mstari wa ishirini na nane. Paulo anazungumza, na anasema:—

TAM1897 D 65.4“Kama vile mmoja wenu, mtunga mashairi alivyosema, Maana sisi sote tu wazao wake.” Mwandishi mmoja wa Kigiriki alisema kwamba mwanadamu ni uzao wa Mungu. Bwana alichukua hilo, na kusema, Hiyo ni kweli.

TAM1897 D 65.5Nyingine iko katika sura ya kumi na tano ya Wakorintho wa Kwanza, mstari wa thelathini na tatu. Sehemu ya kwanza ya mstari huo ni, “Msidanganyike.” Haya ni maneno ya Bwana. Sehemu iliyobaki ya mstari inanukuliwa kutoka kwa mwandishi wa Kigiriki anayeitwa Menander: “Mazungumzo mabaya huharibu tabia njema.”

TAM1897 D 65.6Nyingine iko katika Waraka wa Tito, sura ya kwanza, mstari wa kumi na mbili, na inatoka kwa Epimenides, kama ifuatavyo: “Wakrete ni waongo siku zote, hayawani wabaya, walafi wavivu.”

TAM1897 D 65.7Sehemu hizo tatu ndizo zote ambazo Bwana aliweza kupata katika ulimwengu mzima wa fasihi ya Kigiriki ambazo zilistahili kuchukuliwa na kupewa idhini yake.

TAM1897 D 65.8Basi, sisemi kwamba haya ndiyo yote ambayo mtu yeyote anaweza kuyatumia kwa manufaa. Kuna mambo ya kihistoria katika lugha ya Kigiriki ambayo yana thamani. Lakini Mungu anafundisha mambo yenye thamani zaidi kwa wanadamu wote; anafundisha kanuni za haki na ukweli, siyo tu kuwasilisha kwa ulimwengu mkusanyiko wa mambo. Na yote aliyoweza kupata katika uwanja wote wa fasihi ya Kigiriki ambayo yangeweza kutumika kwa ajili ya ukweli au haki kama kanuni za kumwongoza mwanadamu, yalikuwa ni kauli hizi tatu tu: “sisi sote tu wazao wake”; “Mazungumzo mabaya huharibu tabia njema”; na “Wakrete ni waongo siku zote.” Nani mwingine anaweza kupata zaidi ya hayo, yatakayomfaa kwa njia yoyote ile ya haki na ukweli, usafi na uadilifu?

TAM1897 D 66.1Sasa usisahau. Wagiriki na Warumi hawakuwa watu wa tabaka la chini, walio duni, wenye matambara, wapagani wasio na elimu; walikuwa wa tabaka la juu, waliobobea, na wenye elimu ya hali ya juu sana. Ingekuwaje vinginevyo wakati mambo waliyoyajua na kuyafundisha ndiyo kilele ambacho walimu wa leo wanatamani kufikia? Julius Kaisari alikuwa mmoja wa watu waliobobea zaidi kuwahi kuishi — katika uungwana, adabu, urembo, na mwenendo kwa ujumla. Lakini tabia yake ilikuwa vipi? Hata maelezo yake ya tahadhari zaidi, ili yawe kamili au ya haki kwa namna yoyote, hayafai kuchapishwa.

TAM1897 D 66.2Kwa kuwa Bwana amekwisha kudhihirisha jinsi sayansi yote, maarifa yote ya kila aina, yalivyo ya bure kabisa bila wokovu wake, basi nasema tena, Ataweza kuwafanyia nini wanadamu ikiwa mambo haya aliyoyaweka mbele ya ulimwengu hayatawafundisha kwamba hiyo siyo njia ya kufuata? Ikiwa wanadamu hawatafundishwa na mambo haya kuchukua njia sahihi, kukubali kwamba sayansi ya Mungu ndiyo kuu, na kwamba anachokijua ndicho bora zaidi, basi jamii ya wanadamu inawezaje kutumaini kuepuka uovu uliowapata wote waliotangulia?

TAM1897 D 66.3Sayansi ya wokovu wa Mungu ndiyo jambo kuu ambalo wanadamu wanapaswa kulijua, kwanza kabisa; na kuliruhusu lituongoze, lituelekeze, litusawazishe, litushikilie katika kila jambo, na dhidi ya mambo yote maovu. Na litafanya haya yote. Hiyo ndiyo kweli iliyobarikiwa. Nilisoma jana usiku, na ninasoma tena:—

TAM1897 D 66.4Mimi, niliye mdogo kuliko yeye aliye mdogo wa watakatifu wote, nalipewa neema hii ya kuwahubiri Mataifa utajiri wake Kristo usiopimika; na kuwaangaza watu wote wajue habari za madaraka ya siri hiyo, ambayo tangu zamani zote ilisitirika katika Mungu aliyeviumba vitu vyote. Waefeso 3:8, 9.

TAM1897 D 66.5Fumbo hilo la Mungu ni nini? — “Kristo ndani yenu, tumaini la utukufu.” Kristo, nguvu ya Mungu, na hekima ya Mungu, injili, nguvu ya Mungu kwa ajili ya wokovu — hilo ndilo fumbo la Mungu; hiyo ndiyo sayansi ya wokovu. Hiyo ndiyo kweli ya kisayansi, ambayo sayansi zote nyingine huizunguka. Nguvu hiyo ya Mungu kwa ajili ya wokovu kila mtu lazima awe nayo ili kumzuia dhidi ya uovu ulio ndani yake. Uovu uliozaliwa ndani ya kila mtu utampeleka kwenye maangamizi, licha ya sayansi yote, fasihi yote, sanaa yote, dini yote, kila kitu ambacho ulimwengu unaweza kutoa, au ambacho ungeweza kutoa wakati wowote, isipokuwa akishikilia nguvu ya Mungu inayookoa, ambayo humfikia mtu kwa imani ya Yesu Kristo.

TAM1897 D 66.6Bila nguvu hiyo moyoni, hata sayansi ambayo Mungu alifundisha — achilia mbali fasihi, sanaa, dini, na yote yaliyofundishwa na watu wa Mataifa — haina uwezo wa kumzuia mwanadamu asitende dhambi. Bila hiyo, kila chembe ya uovu iliyomo ndani ya mwanadamu itaonekana, licha ya vitu vingine vyote hivi. Ndiyo maana ni nguvu ya Mungu kwa ajili ya wokovu: inamwokoa mwanadamu dhidi ya kila uovu.

TAM1897 D 66.7Fumbo la Mungu, ambalo ni Kristo aliye ndani yenu, tumaini la utukufu; Kristo, nguvu ya Mungu, na hekima ya Mungu; Kristo aliyesulubishwa; hilo peke yake, yote katika yote, juu ya yote, katika yote, kupitia yote, sasa na milele yote, — hiyo ndiyo sayansi ya wokovu, iliyo kuu kuliko sayansi zote; kile kinachoongoza sayansi zote, kinachotangulia zote, na kuongoza katika utafiti wa zote. Iwe hivyo kwa wote milele.

TAM1897 D 66.8Basi, Bwana atuvute kwake kwa Roho wake; mioyo yetu ifunguliwe kwa nguvu hiyo, kwa ushirika wa fumbo hilo, kwa Roho wa Mungu, ili apande ndani yake Yesu Kristo, neema yake na wema wake. Na kadiri tunavyoshikilia mioyo yetu wazi kwake daima, na si kwa mwingine yeyote isipokuwa yeye, kama ua kwa jua, tunapokea kwa ukamilifu wake wote, haki yake, nguvu zake, wokovu wake, rehema zake, kweli yake, furaha yake, shangwe zake, amani yake — Ee, na uzima wake wa milele!