Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
05 / 121897 елгы вәгазьләр

Коткару фәне. – № 2

Alonzo Trevier Jones

TAM1897 D 59.21897 елның 14 февралендә, якшәмбе кичендә бирелгән вәгазь 1897 елның 17 февралендәге Гомум Конференция Көндәлек Хәбәрнамәләре, Том 1, № 4, б. 59–64 һәм 18 февралендәге Гомум Конференция Көндәлек Хәбәрнамәләре, Том 1, № 5, б. 65–66 битләрдә басылган.

TAM1897 D 59.3Бүгенге өйрәнүне башлап җибәргәнче тагын берничә сүз аңлатма: Шиксез, күпләр узган кич әйтелгәннәрнең барысы да тикшерелгәндә үзен аклармы дип шикләнгәндер. Ул аклар. Мин уйланмыйча сөйләмәдем. Чыннан да, мин барысын да җентекләп аңлатмадым, ләкин әйтелгәннәрне басмадан укыгач искә төшерсәгез, аларның дөреслеген күрерсез. Мин умырзаяның Җиргә, ә Җирнең умырзаяга тигезләнгәнен әйткәндә, әгәр берничә тонна авырлыктагы метеорит Җиргә төшсә, тартылу көче элеккегә караганда зуррак булмасмы? Һәм бу чәчәкнең Җиргә тигезлеген бозмасмы? — Юк; чөнки тигезлек бары тик Җир белән шул чәчәк арасында гына түгел, ә бөтен галәмдә бар. Син хәтерлисеңме, тартылу законын өйрәнгәндә фәнни рәвештә болай диелә: галәмдәге һәр матдә кисәге һәр башка кисәк тарафыннан тартыла, шуңа күрә тик Җир генә түгел, бөтен галәм дә чәчәкләрнең ихтыяҗларына туры китереп балансланган; шуңа күрә метеорит төшүе галәмнең тартылу көчен арттырмый.

TAM1897 D 59.4Башта берничә сүз аңлатма: Әгәр мин алдагы дәрестә «Библиядә фән» яки «Фән һәм Библия» темасына сөйләгән булсам, тартылу көченең нәрсә икәнен һәм нәрсә түгел икәнен фәнни төшенчә буенча тулырак аңлатыр идем. Ләкин мин моның турында сөйләмәдем; узган кичтә минем максат – тартылу законының ачылуы һәм аның закон буларак теориясе турында фактны гына әйтү иде. Ньютон чорыннан бирле бу закон теориясенә карашлар үзгәрде, ләкин бу законга тәэсир итми.

TAM1897 D 60.1Чынлыкта тартылу бөтенләй дә канун түгел, ә гади генә Аллаһының көче. Чынлыкта «табигать кануннары» дигән нәрсә юк. Табигать кануннары — Аллаһның гадәтләре генә. Гравитация кануны — ул Аллаһның гадәте генә; Аллаһның көчен күрсәтүче бер чагылыш. Ләкин мин аның чын мәгънәсендә нәрсә икәнен сөйләшмәдем, шуңа күрә бу терминнарны гомум кабул ителгән мәгънәдә кулланып, аны галәмнең тигезлеген саклаучы нәрсә буларак кына күрсәттем.

TAM1897 D 60.2Бүген кич мин фәннең тагын бер билгеләмәсен укыйм. Ул да дөньяның алдынгы танылган галимнәренең берсеннән алынган: «Фән — ул безнең теләсә нинди тема буенча иң төгәл белемебез». «Фән» сүзенең сүзбе-сүз мәгънәсе — белем. Узган кичтә бирелгән билгеләмә дә дөрес. Ул — фикерләү җимеше. Шулай ук аны тема буенча бездә булган иң төгәл белем дип билгеләү дә урынлы.

TAM1897 D 60.3Хәзер алдагы дәрестә караган ике пунктка кире кайтыйк. Йолдызларның ялтыравык аермасы турында иң төгәл белем фән ачыклаганчы 1700 ел дәвамында кайда табылган иде? — Библиядә. Ә бу тема буенча чын фән кайда иде? — Библиядә. — Галәмне тигезләү турында иң төгәл белем фән ачыклаганчы 2500 ел дәвамында кайда табылган? — Библиядә. Ә бу фән темасына дөньядагы иң фәнни китап нинди булган? — Библия. Тагын бер кат исегездә тотыгыз, мин фән һәм Библия турында сөйләшмим. Мин коткарылу фәне турында сөйлим. Һәм башка фәннәр дә телгә алынса да, алар бары тик бу төп фән белән аерылгысыз бәйләнештә генә карала. Сез дә, мин дә бу ике сәгатьлек өйрәнүдә җыйган барлык дәлилләр нигезендә белербез: коткарылу — ул фән, ул галәмдәге иң югары фән, ул безнең өйрәнүгә иң лаеклы, һәм без аңа төп игътибарыбызны юнәлтеп, бөтен җаныбызны биреп өйрәнгәндә фәнни рәвештә эшлибез.

TAM1897 D 60.4Хәзер, Библия коткарылу фәне булмаган бернинди фән турында да трактат түгел. Ул шул тема буенча махсус трактат. Библия башка фәннәргә сылтамалар ясый; ләкин анда башка фәннәр турында трактатлар юк. Башка фәннәр, без Коринфлыларга һәм Ишая китапларында күргәннәребез кебек, ни өчен шушы урыннарда телгә алына — фәнни ноктаны күрсәтү өченме? — Юк; әмма безгә коткарылу фәнен яхшырак аңлату өчен мисал итеп кулланыла. Ни өчен ул астрономик хакыйкать 1 Коринфлыларга 15:41-гә кертелә? «Бер йолдыз икенчесеннән дан ягыннан аерыла» дип әйтүнең максаты нәрсә? Аннары шунда ук болай дип дәвам итә: «Үлгәннәрнең терелеше дә шулай булачак. Ул хурлык белән чәчелә, дан белән терелә. Ул зәгыйфьлектә чәчелә, көчтә күтәрелә». Бер йолдыз икенчесеннән дан ягыннан аерылган кебек, терелү дә шулай була. Шулай итеп, сез күрәсез: фәнни ноктаны кертү максаты — коткару фәнендәге бер мәсьәләне аңлату, безгә коткару фәнендәге хакыйкатьне яхшырак күрергә ярдәм итү.

TAM1897 D 60.5Ни өчен Ишая үз сөйләменә тартылу законы турындагы бу фактны керткән? Әйдәгез, бүлеккә тагын бераз тирәнрәк карыйк та, күрербез. Мин шул аятьне укыйм, аннары ул дәвам иткән фикернең ахырында тагын бер аятьне укыйм. «Кем суларны үз кулының учында үлчәгән?» «Мине кемгә тиңләрсез, яки мин кемгә тиң булырмын?» — ди Изге. «Күзләрегезне югары күтәрегез дә, боларны бар иткәнне күрегез: ул гаскәрен санап чыгара, һәрберсен исеме белән чакыра; ул бөек көчле, берсе дә калмый». Ишая 40:25, 26.

TAM1897 D 60.6Берсе дә аның игътибарыннан читтә калмый, һәм алар барысы да кырда үскән һәр кечкенә чәчәкнең ихтыяҗларына карап балансланган. Ләкин ни өчен ул безнең игътибарны шуңа юнәлтә һәм монда үз сөйләшүенә кертә? — Фәнни фактны күрсәтү өчен түгел; ә барлык кешеләрнең игътибарын коткарылу фәненә юнәлтү өчен. Нәрсә аңлата ул моның белән? Безгә боларның барысын да уйларга кирәк, һәм боларның барысын да кем эшләгәнен дә истә тотарга. Аннары мин алга таба укыйм: «Нигә син: “Ягъкуб, дисең, һәм Исраил, дисең: “Минем юлым Раббымнан яшерелде, һәм минем хөкемем Аллаһымнан үтеп китте”?”» (Ишая 40:27).

TAM1897 D 60.7Ходай безнең аяк астында үскән чәчәккә шундый зур кайгыртучанлык күрсәткәндә, ул яшерен дә, онытылган да түгел; ничек инде син үзеңне Раббыннан яшерелгән дип, синең хөкемең Ходайдан үтеп киткән дип әйтә аласың, һәм ул синең өчен хәзер кайгыртмый дип әйтә аласың? Шулай итеп, һәр очракта фәнни хакыйкать безгә коткарылу фәнен аңлату өчен тулысынча кертелә.

TAM1897 D 61.1Тагын бер фикер: бу язучылар моны аңлаганда, ул ачылыш аша булды. Әлбәттә, алар бу әйберләрне дөньяда булган бернинди фәнни тикшеренүләрдән алмаганнар. Раббы үзенең төп фәнен — коткару фәнен — ачкан; һәм аны аңлату өчен башка фәннәрне ярдәмгә чакырган. Фәннәрнең кайсысы Раббы өчен иң мөһим? — Әлбәттә, коткару фәне. Раббы башка фәннәрне бары тик моны аңлату өчен генә кулланганлыктан, ул бу фәнне башка фәннәрдән мөһимрәк дип саный.

TAM1897 D 61.2Ләкин бу барысы да түгел. Библиядә телгә алынган бер кеше бөтен дөнья фәннәренә — бу дөньяның барлык табигый фәннәренә — тулысынча оста иде. Мин сезгә хәзер дөньяда зур әһәмият бирелә торган фәннәрне тулысынча белгән бер кеше булганын күрсәтергә телим. Һәм мин сезгә боларның барысын да истә тотып ул нәрсә дигәнен күрсәтергә телим. Менә ул язма:—

TAM1897 D 61.3Аллаһ Сөләйманга чиксез зирәклек һәм аңлау, диңгез ярындагы ком кебек киң күңел бүләк итте. Сөләйманның зирәклеге көнчыгыш илләренең барлык балаларының һәм Мисырның бөтен зирәклегеннән дә өстен булды. Чөнки ул барлык кешеләрдән, Махол уллары Эзралы Итаннан, Һеманнан, Халколдан һәм Дардадан да зирәкрәк иде; аның дан-шөһрәте тирә-яктагы барлык халыкларга таралды. Ул өч мең мәкаль әйтте, ә аның җырлары мең биш иде. Ул Ливанның кедр агачыннан стена арасыннан үскән иссопка кадәр агачлар турында сөйләде; ул шулай ук хайваннар, кошлар, үрмәләүче җанварлар һәм балыклар турында да сөйләде. 1 Патшалар 4:29-33.

TAM1897 D 61.4Ул Ливандагы кедр агачыннан стена арасыннан үскән иссопка кадәр агачлар турында сөйләде. Фән моны ничек атый? — Ботаника. Ул ботаниканы дөньядагы беркемнән дә яхшырак аңлады.

TAM1897 D 61.5Ул шулай ук хайваннар турында да сөйләде. Әгәр бүген монда фәнни термин кирәк булса, ул нәрсә булыр иде? — Зоология. Сөләйман зоологияне бүгенге дөньяда яшәүче беркемнән дә яхшырак аңлаган. Ул аны өйрәткән; чөнки анда «ул боларның барысы турында да сөйләде» дип әйтелә. Ул бу фәннәрне өйрәткән.

TAM1897 D 61.6«Һәм кошлар турында». Бу фән ничек атала? — Орнитология. Шулай итеп, Сөләйман үсемлекләр фәне, зоология һәм орнитология фәннәрен өйрәткән.

TAM1897 D 61.7Аннан соң нәрсә? — «Һәм үрмәләүче хайваннар турында». Бу нинди фән? — Энтомология.

TAM1897 D 61.8«Һәм балыклар турында». Бу нинди фән? — Ихтиология.

TAM1897 D 61.9Бу Изге Язмалар өзеген укучылар гадәттә Сөләйманны универсаль галим дип санамыйлар. Әмма әгәр дә Сөләйман ботаника, зоология, орнитология, энтомология һәм ихтиология турында сөйләгән дип әйтелсә, алар: «Сөләйман нинди гаҗәеп кеше булган!» — дип әйтергә әзер булырлар иде. Ләкин ул чакта ул хәзергедән бер карышча да гаҗәепрәк булмас иде, чөнки ул чыннан да боларның барысын да сөйли.

TAM1897 D 61.10Мин моны шуның өчен укыдым: Сез күрсен өчен, Сөләйман фәннәр турында гына түгел, ә бу фәннәрнең барысы турында да башка бер кешенең шуларның берәрсе турында белгәненнән күбрәк белә иде.

TAM1897 D 61.11Ләкин ул барлык бу фәннәрне шулкадәр тирәнтен аңласа да һәм аларның барысын да өйрәтсә дә, менә ул нәрсә ди: «Барлык эшләрнең йомгагын ишетик;» әйтелгәннәрнең йомгагы болай: «Ходайдан куркыгыз һәм аның боерыкларын үтәгез, чөнки кешенең бөтен бурычы шунда: чөнки Ходай һәр эшеңне, хәтта яшерен гамәлләреңне дә хөкем итәчәк, яхшы булса да, яман булса да.»

TAM1897 D 61.12Аның бәяләвендә барлык башка фәннәрне бергә кушканда нәрсә өстенрәк иде? — Аллаһының коткарылышы.

TAM1897 D 61.13Фәрештәләр барлык фәннәрне аңлыйлар, әмма алар коткарылуны барлык башка фәннәрне бергә кушканда да өстенрәк дип саныйлар. Пәйгамбәрләр дә аны өстенрәк дип санадылар; һәм башка фәннәрне коткарылуны яхшырак аңлау чарасы итеп кулландылар. Менә бу кеше дә башка фәннәрне аңлаган, һәм ул коткарылу фәненең аларның барысыннан да өстенрәк булуын әйтә. Хәзер мин сезгә күрсәтергә телим: Аллаһы үзе, барлык болардан аерылып, аны нәкъ шулай дип саный.

TAM1897 D 61.14Монда карагыз: без әле генә укыдык, Сөләйман боларның барысын да өйрәткән. Ә шул уку өчен без шуларның ничәсен язып алдык? — Берсен дә түгел. Аллаһ безгә Сөләйманның ботаника фәнендәге бер генә дәрес тә китермәде. Ул безгә Сөләйманның зоологиядә яки бу фәннәрнең башка берәрсендә укыткан бер генә дә дәресен дә китермәде, яки теркәп калдырмады. Ләкин ул безгә Сөләйманнан да, калган бөтен пәйгамбәрләрдән дә коткарылу фәне буенча дәресләрне кабат-кабат китерде. Шулай итеп, фәрештәләрне фәрештә фикере генә, пәйгамбәрләрне пәйгамбәр фикере генә, ә Сөләйманны универсаль галим фикере генә дип санасак, Аллаһның фикере нинди? — Ул: коткарылу сезгә дә, миңа да бу башка барлык фәннәрдән, Аллаһ үзе биргән бу белемнән дә кыйммәтлерәк һәм өйрәнүгә лаеклырак.

TAM1897 D 61.15Сөләйман аңлаган һәм өйрәткән бу фән Хүксли, Дарвин һәм бу чорның башка галимнәре фәне кебек түгел иде. Табигый акыл белән кеше табигый фәннәргә чума ала һәм күп ачышлар ясый ала. Һәм алар һәрвакыт дөрес булмаса да, кайбер чын мәсьәләләрне ача алалар. Ләкин Сөләйман шундый юлдан бармады. Ходай Сөләйманга хикмәт бирде, шуның белән ул боларның барысын да Ходай нуры аша күрде. Ул боларның барысын да Ходай хикмәте белән сөйләде. Шулай итеп, Сөләйман өйрәткән фән — Ходай фәне иде. Аның өйрәткән ботаникасы — чын, илаһи ботаника иде. Аның өйрәткән зоологиясе — илаһи зоология иде. Боларның барысында да Ходай карашлары, Ходай хакыйкате, Ходай фәне иде. Ул ялган фән түгел иде.

TAM1897 D 62.1Ярар, бу Ходай фәне, үзе илаһи булса, ни өчен Раббыбыз безгә моның барысын да бирмәде? Ни өчен ул дөньяга Сөләйманның ботаника хезмәтен һәм башка барлык темалар буенча хезмәтләрен бирмәде? — Моның сәбәбе бар: чөнки дөньяга иң элек болар кирәкми.

TAM1897 D 62.2Кеше боларның барысына ия була, боларны Сөләйман кебек аңлый ала. Әмма иң беренче чиратта коткарылу фәнен белмәсә, бу аңа нинди файда китерәчәк? Сөләйман боларның барысына ия иде; әмма ул йөрәген Аллаһыдан, коткарылу фәненнән һәм аны бөтен йөрәге белән өйрәнүдән читкә боргач, башка фәннәр буенча белемнәре аңа нинди файда китерде? Бу гөнаһтан аны күпме генә тыя алды? Аның табигый холкы, эчендәге шайтанлык һәм бозыклыктан аны күпме генә саклый алды?

TAM1897 D 62.3Син беләсеңдер, ул йөрәген Ходай фәненнән, коткару фәненнән борып җибәргәч, калган бөтен фәннәргә ия булуга карамастан, ул нәкъ шундый ук яман, шундый ук бозык булды, идолларга табынуга һәм һәртөрле изгесезлеккә шулкадәр батты ки, берни дә белмәгән кебек булды.

TAM1897 D 62.4Шулай итеп без Раббыбызның кешегә бөтен фәнне саклап калмавының сәбәбен күрәбез. Әйтик, алар Сөләйман кебек бөтен фәнне белгән һәм Сөләйман кебек укыткан булсалар да, йөрәк Аллаһыга тапшырылмаган, җан коткарылмаган булса, фән аларга нинди файда китерә ала иде? Ул кеше йөрәгендәге һәртөрле явызлыктан һәм бозыклыктан аларны тыя алмас иде.

TAM1897 D 62.5Бу фәннәр бүгенге дөньяга иң беренче чиратта кирәк түгел. Йөрәкне пакьләргә, җанны коткарырга, холкны яңадан корырга, акылны Аллаһының үзенең сурәтенә һәм бөеклегенә әйләндерергә кирәк, шул вакытта тормыш Аның гаделлеген чагылдырыр, бөтен дөньяга фәкать Аллаһының гыйлеме генә ачык күренсен өчен. Барлык фәннәр бирә алганны алсак та, коткарылу булмаса, ул бернигә дә файда китермәячәк; чөнки тиздән бездә ул бөтенләй калмаячак. Бу хакта бүген безнең барлык өйрәнүләребездә, укуларыбызда һәм тикшеренүләребездә уйлану кирәк.

TAM1897 D 62.6Тагын бер нәрсә бар: Аллаһы Тәгалә синнән дә, миннән дә, барлык кешеләрдән дә Үзе кагылган һәр мәсьәләдә дөрес фикер йөртүләрен тели. Бүгенге көндә фәнни темаларның барысы буенча да уйланучылар бар, ләкин алар дөрес фикер йөртмиләр. Алар шулкадәр алга китәләр ки, Аллаһы Тәгалә өчен урын калдырмыйлар. Һәм Ходайсыз кеше, Аллаһының фикереннән, зиһененнән юнәлеш алмыйча, бу башка мәсьәләләрдә дә дөрес уйлый алмый. Ләкин зиһен аны яраткан Затка охшатып яңартылганчы дөрес булмый. Зиһен үзгәртелергә, яңартылырга тиеш. Безгә бөтенләй башка зиһен кирәк. Һәрбер уй Мәсихкә буйсынырга, аңа буйсынуга китерелергә тиеш.

TAM1897 D 62.7Бу — коткару эше. Ул җанда Ходай сурәтен торгызу; акылны тере Ходайның гаделлеге һәм фикере чагылышы итеп китерү. Бу эш башкарылгач һәм Ходай эше бу дөньяда — башка барлык халыкларга Ходайны белдерү — тәмамлангач, Раббыбыз безгә галәмне һәм мәңгелекне ачачак. Шуннан соң бу башка барлык фәннәр дә безнең өйрәнү өчен ачылачак, һәм Раббыбыз безгә әйтә алачак: «Теләсә кайда барыгыз, мин сезгә ышанам». Киң галәм сезгә ачык. Сездән бернәрсә дә яшерелмәгән. Барысы да сезнеке. Ул сезгә карый. Теләсә кайда барыгыз, теләсә кайда торыгыз, теләсә нәрсә эшләгез; мин сезгә ышанам. Теләсә кайсы теманы уйлагыз, теләсә ничек тирәнтен өйрәнегез, сез моны дөрес эшләрсез.

TAM1897 D 62.8Хәзер мин кешеләргә башка бөтен фәннәрне бөтенләй игътибарсыз калдырырга, икенче дөньяга кадәр алардан баш тартырга кирәк, дип әйтмим. Мин бары тик коткару фәненең аларның барысын да өйрәнүдә алда булырга тиешлеген генә әйтәм. Раббыбыз безгә бу әйберләргә нинди игътибар бирергә һәм аларны ничек кулланырга кирәклеген үрнәк итеп күрсәтмәдеме? Бу башка дәреслекләрне уку һәм өйрәнүнең максаты нәрсә? — Болар безгә, бу белем булмаган очрактагыга караганда, коткару фәненең нәрсәләрен яхшырак аңларга һәм өйрәтергә ярдәм итсен. Библиядә аларны нәкъ менә шундый максатта кулланалар. Ул безне шул Инҗилне вәгазь итәргә җибәрә, алар белән бәйле булган Инҗилне, һәм үрнәк күрсәтеп безгә аны ничек кулланырга икәнен күрсәтте. Шушы рәвешле Раббыбыз безгә коткару фәненең бөтен галәмдәге башка фәннәрнең барысыннан да алда булырга тиешлеген күрсәтә.

TAM1897 D 62.9Ул бу дөньяда башка барлык фәннәрдән алда булырга тиеш, һәм без икенче дөньяга күчкәч тә ул алда булачак. Мәңгелек безнең алда ачык булганда, теләгән җиребезгә барып, теләгән теманы уйлап йөргәндә, без ул чакта коткарылуга аркабызны борып: «Мин моны инде тәмамладым», — диярбезме? — Юк. Без беләбез, язылган: «Мәсихнең хачы коткарылганнар өчен мәңгелек буе өзлексез гасырларда фән дә, җыр да булачак». Аннары, мондагы юлыбызны тәмамлап, бетерү тантанасын уздырып, бөек башлану вакыты җиткәч һәм без мәңгелек өйрәнүгә кергәч, без бу бөтен фәннәрнең иң бөекен бу дөньяда булгандагыдан да яхшырак аңларбыз.

TAM1897 D 63.1Без алдагы дәрестә әйттек: «фән» һәм «фәнни» сүзләрен коткарылуга карата куллану — сүзләрне дөрес булмаганча куллану түгел. Коткарылу — фән, ул фәнни. Аллаһының Рухының акылга тәэсире, акылны һәм бөтен тормышны гөнаһтан гаделлеккә, Иисус Христос образына әйләндерү — ул фәнни эш. Шуңа күрә аны өйрәнгәндә истә тотыгыз: без һәрчак һәм һәр фәннең төп һәм иң әһәмиятле өлеше итеп моны куйганда бер дә фәнсез түгелбез. Бу фән кешеләре дип йөрүчеләр исә бар фәннәрнең иң төп фәне булган моны игътибарсыз калдырып, чын фәнсезлек кылалар.

TAM1897 D 63.2Тагын бер нәрсә дәлилләнде; һәм бу дөнья белем алуында үрнәк булган өч милләттә дәлилләнде. Библия халкының, яһүд халкының, ягъни Библиядәге Аллаһ халкының язмалары, рәсми рәвештә, Аллаһка хезмәт итәргә теләгән һәркем өчен үрнәк һәм өйрәнү чыганагы булып тора. Греция һәм Рим, үзләренең фәлсәфәсе, әдәбияты һәм законнары белән, Библиягә иярәм дип йөрүчеләрнең күпләре һәм башка барлык кешеләр өчен үрнәк булып тора.

TAM1897 D 63.3Хәзер без күрдек: Аллаһның халыклары арасында бөтен дөньяга мәгълүм мәкальләр остасы, бөек шагыйрь һәм бөек галим булган кеше булган. Аның җырлары мең биш, ә мәкальләре өч мең булган. Менә сез бөек акыл иясен күрәсез; әмма шундый аңлау һәм зирәклеккә ия булган кеше тормышында күрсәтте: коткару фәне булмаса, ул барлык белем дә кеше өчен бернинди яхшылык та китерә алмый, һәм бөтен нәрсәне гаделлек белән тигез тоту өчен көч тапмый.

TAM1897 D 63.4Мин сезнең игътибарны бераз элек Ходай безгә шул фәнни тәгълимәтләрнең берсен дә китермәвенә юнәлткән идем. Хәзер исә игътибарны Ходайдан йөз борган кешенең тормышы турында язма китерүенә юнәлтәм. Ул безгә барлык бу белемнәргә карамастан, коткару фәнен оныткач, шул кешенең зур уңышсызлыгы турында язма китерде. Ни өчен Аллаһы Тәгалә сезнең һәм минем өчен, ул кеше Алладан борылганнан соңгы бөтен тормышын язып калдыруны, аның биргән фәнни тәгълимәтләренең барысын да язып калдырудан да әһәмиятлерәк дип санады? Кешеләрнең фикеренчә, кайсысы кешелек өчен кыйммәтлерәк? Сөләйман ясаган зур уңышсызлык турында язма кешелек өчен бүгенге көндә Сөләйман сөйләгән бөтен фәнни тәгълимәтләрне китапка язып калдырудан да кыйммәтлерәк, чөнки шул уңышсызлыкта бөтен дөньяга Аллаһының коткаруы турындагы белемсез барлык белемнәрнең ни дәрәҗәдә мәгънәсез һәм бернигә дә тормаган булуы ачыкланды.

TAM1897 D 63.5Башка бер зур мисалны грекләрдә күрергә була. Табигый акыл беркайчан да грек акылы ирешкәннән югарырак, якынрак һәм камилрәк фикерләүгә ирешә алмый. Бу мисалда Ходайсыз кеше фикеренең камиллеге сурәтләнә.

TAM1897 D 63.6Ләкин бу аларга нәрсә бирде? Менә төп сорау. Аларның әдәбияты аларга нәрсә бирде? Аларның фәлсәфәсе аларга нәрсә бирде? Аларның сәнгате аларга нәрсә бирде? Аларның дине аларга нәрсә бирде? Фәлсәфә, философия — хикмәткә мәхәббәт. Ә ул хикмәт нәрсә иде? — Ул тулысы белән ахмаклык иде. Ходай шулай ди. Аларның диннәре нинди иде? — Ул бары тик мифология генә иде. Аларның сәнгате нинди иде? — Ходай әйтә: ул идолга табыну иде. Сез язманы хәтерлисезме?

TAM1897 D 63.7Аллаһының Сүзе Павел шул һәйкәлләр арасында йөргәндә һәм аларның сәнгатен күргәндә аларның сәнгатен мактады дип әйтми. Юк, ул болай ди: «Шәһәрнең бөтенләй идолларга табынуга бирелгәнен күргәч, аның рухы эчендә дулкынланды». Димәк, нәрсә булды соң? — Идолларга табыну.

TAM1897 D 63.8Ләкин хәтта бүген дә ир-атлар, хатын-кызлар һәм балалар бары тик идолга табыну гына булган әйберләрнең калдыкларын алып, аларга табына, аларны сәнгать дип атый һәм күчерә. Аларның уйлары шуның белән мәшгуль: китаплар әзерлиләр, ил мәктәпләрендә укыталар һәм өйрәнәләр. Әмма моның барысыннан ни килеп чыга? Грекләр арасында моның нәтиҗәсе ни булды? Сез беләсез, ул аларга нинди нәтиҗә китерде. Мин моны кабатларга кирәкми — әдәбият, сәнгать, хокук, фәлсәфә, боларның барысы да. Рим фәлсәфәсен үзе барлыкка китергәннән күбрәк Грециядән күчерде, әмма әдәбият шунда ук бар. Ә бу Римлыларга нәрсә бирде? — Кайбер әйберләрне ул башка халыкларга да бирде, тик мөмкин булганча, аларны башкалардан да начарак итте. Минем күзәтүем буенча бөтен Грециядә грекләр һәрбер уеп ясаган хатын-кыз фигурасын тиешенчә кием белән каплау өчен җитәрлек хөрмәткә ия иде. Ир-ат, әлбәттә, һәрвакыт ялангач; әмма Италиягә килгәч, бу хөрмәт югала, һәм барысы да киемсез кала. Күп очракта кием бөтенләй юк; һәм, әйткәндәй, бүгенге көндә Римга барып сәнгать өйрәнүчеләр табына торган сәнгать камиллеге — ул бары тик киемсез хатын-кыз фигуралары гына, һәм ул эшләнгән вакытта сәнгать тә түгел; әмма шул ук вакытта ул сәнгать камиллегенә ирешкән дип санала, һәм аны һәр җирдә күчерәләр, һәм аның кимчелекләре дә һәрвакыт күчерелә.

TAM1897 D 64.1Мин бер сорау бирәсем килә. Сезнең арада тезләреннән түбән кешенең ике аягын күргәнегез бармы? Мин монда басып торганда, тән авырлыгы тулысынча сул аягымда тора. Уң аягымның бармаклары гына идәнгә тия. Уң аягымның мускуллары сул аягымныкына төгәл туры килерме? — Юк. Әмма менә шунда ук сәнгатьнең могҗизасы. Нәкъ шул аерма бар. Ике аяк та төгәл бер-берсенә охшаган, һәм без алар арасында бер чәч киңлегендә дә аерма таба алмыйбыз. Шулай итеп, без моның һич тә сәнгать түгеллеген күрәбез. Бу хакта күп сөйләргә була, ләкин мин бүген кич сәнгать турында лекция укымыйм. Мин коткарылуның кыйммәте нәрсәдән гыйбарәт, һәм ул булмаса барлык әйберләрнең файдасы нәрсәдән гыйбарәт икәнлеге турында сөйлим. Аның булмавында Римның нинди файдасы бар иде? — Аның гаебе аны батырды. Аның булмавында Грециянең нинди файдасы бар иде? — Аның гаебе аны батырды.

TAM1897 D 65.1Шулай итеп, кешенең йөрәге Аллаһыдан читләшкәндә, камил акылның нинди генә яхшылыкка ирешү омтылышы да көчсез булуы дөнья алдында өч тапкыр раслангач, әгәр бу өч дөнья дәресе кешеләрне өйрәтмәсә, Раббы дөнья өчен нишли ала? Бу өч җитди кисәтү үрнәгенә карамастан, кешеләр шул юлдан барса, ул алар өчен нишли ала? Ходай безгә фән, сәнгать һәм әдәбият өлкәләрендә иң югары акыл тырышлыгының, кешеләр Ходай коткаруын һәм ул кешеләр йөрәгенә биргән коткару фәнен онытканда, кешеләргә бернинди яхшылык та китерә алмавын, аларны гөнаһтан саклый алмавын һәм нинди дә булса яхшылыкка юнәлтә алмавын күрсәтү өчен бу өч мисалны теркәп куйды.

TAM1897 D 65.2Шуңа күрә сорыйм: без грекләр һәм римлыларның ахмаклыгын кабатларга тиешбезме? Без аларның идолга табынуына сокланып, аны сәнгать дип санарга тиешбезме? Без аларның диненә кызыксынырга тиешбезме, ул бөтенләй зур гөнаһ булганда? Аны мифология генә дип әйтү җитми; ул зур гөнаһ.

TAM1897 D 65.3Ләкин кемдер әйтер: «Аларның әдәбияты бәяләп бетергесез түгелме?» Әйдәгез, Аллаһының аңа нинди бәя биргәнен карыйк. Грек теле аша ул бөтен дөньяга коткару фәнен җиткергән вакытта Раббыбыз каршында бөтен грек әдәбияты да, шулай ук рим әдәбияты да бар иде. Әмма ул бөтен бу дөньяда коткару фәне хакындагы бу трактатка өстәргә лаеклы бары тик өч кыска гына җөмлә тапты. Мин сезгә аларны китерәм. Шуларның берсе «Апостоллар гамәлләре» китабының унҗиденче бүлегендә. Ул Аратус исемле грек язучысыннан цитаталанган, һәм ул болай: мин егерме сигезенче аятьтән укыйм. Павел сөйли һәм болай ди:—

TAM1897 D 65.4«Сезнең кайбер шагыйрьләрегез дә әйткән: “Чөнки без дә аның нәселе”». Бер грек язучы кешенең Аллаһ нәселе булуын әйткән. Раббы моны күтәреп алып: «Бу дөрес», — диде.

TAM1897 D 65.5Тагын берсе — Беренче Коринфлыларга язылган хатның унбишенче бүлеге, утыз өченче аяте. Аятьнең беренче өлеше — «Алданмагыз». Бу — Раббы сүзләре. Аятьнең калган өлеше грек язучысы Менандрдан алынган: «Яман аралашулар яхшы гадәтләрне боза».

TAM1897 D 65.6Тагын берсе — Титус китабының беренче бүлеге, ун икенче аятендә, Эпименид исемле грек язучысыннан: «Крит кешеләре һәрвакыт ялганчылар, явыз хайваннар, ялкау корсаклылар».

TAM1897 D 65.7Бу өч өзек — грек әдәбиятының бөтен дөньясыннан Раббыбыз таба алган һәм үз хуплавын белдергән барлык әйберләр иде.

TAM1897 D 65.8Әмма мин моны кем дә булса файдалана ала торган барлык нәрсә дип әйтмим. Греклар телендә кыйммәтле тарихи фактлар бар. Ләкин Аллаһ бөтен кешелек өчен иң кыйммәтле әйберләрне өйрәтә; ул дөреслек һәм хаклык принципларын өйрәтә, дөньяга гади генә фактлар җыелмасын китерми. Һәм бөтен грек әдәбияты өлкәсендә кешене юнәлтүче принциплар буларак хаклык яки гаделлек мәнфәгатьләренә файдалы булырдай табылган бердәнбер әйбер — менә шушы өч әйтелгән сүз генә иде: «Без дә Аның балалары», «Яман аралашулар яхшы гадәтләрне боза», һәм «Критлеләр һәрвакыт ялганчылар». Гаделлек, хаклык, сафлык һәм тугрылык юлында тагын нинди дә булса файда китерә алырдай нәрсәне башка кем таба ала?

TAM1897 D 66.1Хәзер онытмагыз. Греклар да, римлеләр дә түбән, кимсетелгән, ярлы, белемсез мәҗүсиләр түгел иде; алар аристократик, мәдәни һәм иң югары белемле кешеләр иде. Алар белгән һәм өйрәткән нәрсәләр бүгенге укытучыларның иң югары максаты булган чакта, ничек башкача булсын? Юлий Цезарь — мәртәбәлелектә, әдәп-әхлакта, эстетикада һәм гомумән тәртиптә яшәгән иң камил кешеләрнең берсе иде. Ләкин аның холкы нинди иде? Аны иң сак тасвирлау да, тулы яки гадел булсын өчен, бастыруга яраксыз булыр иде.

TAM1897 D 66.2Раббы Үзенең коткаруы булмаса, барлык фәннәрнең, барлык белемнәрнең бөтенләй файдасыз булуын күрсәткәч, мин тагын бер кат әйтәм: ул кешеләр өчен нишли ала, әгәр ул дөньяга тәкъдим иткән әйберләр аларга бу юл дөрес түгеллеген аңлата алмаса? Әгәр кешеләр бу әйберләрдән дөрес юлны сайларга, Аллаһның фәне иң төп фән икәнен һәм Аның белгәннәре иң яхшы икәнен танырга өйрәнмәсәләр, кешелек үзеннән алда киткән бөтен кешеләрне каплаган явызлыктан ничек котылуга өмет итә ала?

TAM1897 D 66.3Аллаһның коткару фәне — кешеләр өчен иң беренче чиратта белергә тиешле бердәнбер нәрсә; ул безне җитәкләсен, юнәлеш бирсен, тигез тотсын, барлык нәрсәләрдә һәм барлык яманлыкка каршы безне тотсын. Һәм ул моның барысын да эшләячәк. Бу — бәрәкәтле хакыйкать. Мин кичә кич укыдым һәм тагын бер кат укыйм:—

TAM1897 D 66.4Барлык изгеләрнең иң кечесеннән дә кечерәк булган миңа бу рәхмәт бирелде: мин халыклар арасында Христосның тикшереп бетергесез байлыгын вәгазь итәрмен; һәм һәр кешегә бу сернең нинди бердәмлек икәнен күрсәтермен, ул дөнья башыннан ук барлык нәрсәне Иисус Христос аша яратучы Аллаһы Тәгаләдә яшеренеп яткан. Ефеслеләр 3:8, 9.

TAM1897 D 66.5Бу Аллаһның сере нәрсә ул? — «Мәсих сездә — дан өмете». Мәсих — Аллаһның көче һәм Аллаһның хикмәте, Инҗил, коткару өчен Аллаһның көче — менә ул Аллаһ сере; менә ул коткару фәне. Бу — фәнни хакыйкать, башка барлык фәннәр шуның тирәсендә әйләнә. Һәр кешедәге явызлыкны тыя торган Аллаһның коткару көче һәр кешегә кирәк. Һәр кешедә туган явызлык аны һәлакәткә илтәчәк, бөтен фәннәр, әдәбият, сәнгать, дин һәм дөньяның бирә алган яки бирә алырлык бар нәрсәсе дә ярдәм итмәячәк, әгәр ул Иисус Христоска ышану аша килгән Аллаһның коткару көченә ябышмаса.

TAM1897 D 66.6Йөрәктә бу көч булмаса, хәтта Аллаһ өйрәткән фән дә — әдәбиятны, сәнгатьне, динне һәм мәҗүсиләр өйрәткән барлык нәрсәне әйтеп тә торырга кирәкми — кешене гөнаһ кылудан тыя алмый. Бу көч булмаса, кешедәге һәр явызлык эзе, башка барлык әйберләргә карамастан, үзен күрсәтәчәк. Шуңа күрә ул — коткару өчен Аллаһның көче: ул кешене һәр явызлыктан саклый.

TAM1897 D 66.7Ходай сере — ул сездәге Мәсих, дан өмете; Мәсих — Ходай көче һәм Ходай хикмәте; Мәсих һәм аның хачка кадакланганы; бары тик шул, бөтен нәрсәдә, һәрнәрсәдә, бар нәрсә өстендә, бар нәрсә аша, хәзер дә һәм мәңгелеккә — ул коткарылу фәне, барлык фәннәрнең башлыгы; ул барлык фәннәрне җитәкли, барсыннан да өстен һәм барсын өйрәнүдә юл күрсәтә. Һәркем өчен һәм мәңге шулай булсын.

TAM1897 D 66.8Шулай итеп, Раббы безне Үзенең Рухы аша Үзенә тартсын; йөрәк шул көчкә, шул сернең берлегенә, Аллаһның Рухына шундый ачылсын, ул анда Иисус Христосны, Үзенең рәхмәтен һәм изгелеген урнаштырсын. Һәм без йөрәкләребезне һәрвакыт аңа гына, башка беркемгә түгел, чәчәкнең кояшка ачылуы кебек ачык тотсак, без аның бөтен тулылыгында аның гаделлеген, көчен, коткарылуын, рәхмәтен, хакыйкатын, шатлыгын, куанычын, тынычлыгын — о, һәм аның мәңгелек тормышын алабыз!

Note

Back