Беренче зур боерык
TAM1897 D 279.2Хутба 1897 елның 2 марты, сишәмбе кичендә бирелде Генераль конференциянең көндәлек бюллетенендә басылган, 1897 елның 5 марты, том 1, № 16, б. 279–285.
TAM1897 D 279.3Сез беләсез, Раббыбыз бу заман һәм бу заманда яшәүче кешеләр турында: «Менә Аллаһның боерыкларын һәм Иисусның иманын саклаучылар» дигән. Сез дә, мин дә дөрес итеп шушы халык икәнлегебезне игълан итәбез, һәм без шундый урында торабыз ки, без белдергәнчә, Раббыбыз безнең турында бөтен галәмгә: «Менә Аллаһның боерыкларын һәм Иисусның иманын саклаучылар» дип әйтә ала. Һәм бу чынбарлык булыр, ул моны әйтә дип кенә түгел, ә чынбарлык булганга күрә ул моны әйтер.
TAM1897 D 279.4Бу текст тулысынча безгә, бу йортта булган сезгә һәм миңа кагыла; һәм Раббыбыз тели, ул хәзер үк чынбарлыкка әйләнсен һәм шуннан соң да шулай калсын, шуның өчен ул аны бөтен дөньяга һәм бөтен галәмгә өзлексез игълан итә алсын: «Менә алар — Аллаһның боерыкларын һәм Иисусның иманын саклаучылар».
TAM1897 D 279.5Шуны без өйрәнергә тиешбез. Бу дәресләрдә без Аллаһның боерыкларын үтибезме-юкмы икәнен белергә тиешбез; шуның өчен Раббыбыз безнең турыда: «Менә Аллаһның боерыкларын һәм Иисусның иманын саклаучылар» дип әйтә алсын.
TAM1897 D 279.6Ходайның боерыкларын үтәгәндә, һичшиксез, беренчесе килеп чыга, һәм без аны үтәргә тиешбез. Менә аның сүзе: «Бөтен боерыкларның беренчесе: Тыңла, Израил; безнең Ходай — бердәнбер Ходай. Һәм син Ходайны бөтен йөрәгең, бөтен җаның, бөтен акылың һәм бөтен көчең белән яратырга тиешсең. Менә бу — беренче боерык».
TAM1897 D 279.7Хәзер Раббы безнең турыда, шул боерыкка карата, «Менә аны үтәүчеләр» дип әйтә аламы?
TAM1897 D 279.8Раббы бөтен йөрәгеңне үзенә алганмы, шулай ки, син аның һәм аның булганы өчен генә йөрәк тотасыңмы?
TAM1897 D 279.9Раббы тугрылыклы мәхәббәтеңдә бөтен җаныңа ияме, шундый дәрәҗәдә ки, синең бер генә дә хисең аныкы булмыйча калмасын?
TAM1897 D 279.10Раббы бөтен акылыгызга ияме, шундый дәрәҗәдә ки, сезнең акылда бер генә уй, бер генә хәрәкәт, бер генә өлеш тә аның хезмәтеннән башка калмасынмы? Чөнки без Раббыбыз Аллаһыга акыл белән хезмәт итәбез. Өлешчә түгел, бер өлеше белән түгел, ә бөтенләй. Шулай итеп, сезнең акылыгызны Аллаһыга карамаган бернигә дә багышлый алмаслык, юнәлтә алмаслык хәлдә буласыз.
TAM1897 D 279.11Бөтен көчең Аллаһныкымы, шулай итеп Аллаһныкы булмаган һәм Аның хезмәтенә карамаган бер нәрсәгә дә көчеңне сарыф итә алмыйсыңмы?
TAM1897 D 279.12Әгәр боларның барысы да сезгә туры килә икән, димәк, сез хакында чыннан да әйтелә: «Менә болар – боерыкларны үтәүчеләр».
TAM1897 D 279.13«Икенчесе моңа охшаш: “Үзеңне яратканыңдай, якыныңны да ярат”». Аллаһының мәхәббәте беренче боерыктагыча безнең йөрәкләрдә булганда, якыннарыбызны үзебезне яратканыбызча ярату җиңел булачак.
TAM1897 D 279.14Келогг абыйның берничә көн элек сөйләгән вәгазесендә әйтелгәнчә, Чикагода бер малай бөтенләй чит кеше янына килеп: «Син дөньядагы иң зур гөнаһкар икәнеңне беләсеңме?» – дигән. Һәм кеше гаҗәпләнеп, «Мин беркемне дә үтермәдем, зур җинаять тә кылмадым», – дип моның ничек алай була алуын сорагач, малай аңа болай диде: «Иң зур боерык – Ярат Раббың Аллаһыны бөтен йөрәгең, бөтен җаның, бөтен акылың һәм бөтен көчең белән. Син моны эшлисеңме?» Ул җавап бирде: «Юк, мин моны эшләмим. Мин моны бөтенләй үтим дип әйтә алмыйм». «Ярар», диде кечкенә малай, «бу – боерыкларның иң зурысы. Син иң зур боерыкны бозасың, димәк син – иң зур гөнаһкар». Ир-ат моны таныды һәм Аллаһыга, тулы коткарылуга илттеләр. Бу бик ачык: иң зур боерык булгач, аны бозучы – иң зур гөнаһкар. Синме?
TAM1897 D 279.15Син дә мин дә Аллаһның боерыкларын һәм Иисусның иманын саклыйбыз дип белдерәбез. Без Аллаһның барлык боерыкларының беренчесен бозабызмы? Әгәр без иң зур, ягъни беренче боерыкны үтәмәсәк, димәк без аны бозабыз. Әгәр без бу боерыкны бозсак, без боерыкларны үтәмибез; бу мәсьәлә хәл ителгән. Син дә мин дә хәзер үк һәм мәңгелеккә карар кабул итәргә тиешбез: Раббыга бөтен йөрәгебез, бөтен җаныбыз, бөтен акылыбыз һәм бөтен көчебез белән хезмәт итәчәкбезме?
TAM1897 D 279.16Язылган: «Ходай патшалыгы сезнең эчегездә». Безнең эчебездәге патшалык — Ходай патшалыгы; кеше яратылганда ул шулай иде, ләкин дошман Ходай урынын басып алды; һәм Раббы кешене яңадан азат итте, ул Ходайга үз патшалыгында үз урынын кире кайтарырга яки басып алучыга Ходай патшалыгында Ходай урынын бирергә сайлый ала. Синдәге патшалык — Раббыныкы. Анда Раббы идарә итсенме, әллә дошман идарә итсенме — моны син сайлыйсың. Әгәр син Раббы идарә итүен сайламасаң, син дошман идарә итүен сайлыйсың. Кем идарә итүен бөтенләй кешенең сайлавы хәл итә.
TAM1897 D 280.1Кемдер хакимлек итәргә тиеш. Кеше Аллаһыдан бәйсез рәвештә үзе хакимлек итәр өчен яралмаган. Ул Аллаһы белән бергә үзе булу өчен яралган, һәм Аллаһысыз үзе була алмый. Кеше Аллаһы белән бергә тору өчен яралган. Аллаһының патшалыгы аның эчендә иде. Аллаһы аның эчендә хакимлек итте. Ләкин ул Шайтанга ияреп, үз юлы белән барырга чыкты. Әмма кеше үз юлы белән бары тик Аллаһыга ияреп кенә бара ала. Аллаһының патшалыгы синең эчеңдә. Без Аллаһның үз урынын безнең эчебездә, йөрәкләребездәге үз патшалыгында алуын сайларга тиешбез. Ул шунда үз урынын алачак һәм шунда хакимлек итәчәк, ул үз патшалыгында үз урынын ала алганда.
TAM1897 D 280.2Җирдә Ходайның патшалыгы диңгездән диңгезгә, елгадан җир читләренә кадәр булачак дип сез беләсез. Ходайның патшалыгы, Раббы килгәч киләчәк бу патшалык, сез беләсез, бу дөньядагы һәрбер дюймны, һәрбер кисәк җирне капларга тиеш. Хәзер Ходайның патшалыгы сезнең эчегездә. Сезнең эчегездә Ходай хакимлек иткән ул патшалык — аның хакимлеге йөрәгегездәге һәрбер кисәк җирне, һәрбер бөртекне каплыймы? Шулаймы? Менә шул сорау, һәм бу сораулар безгә берничә яктан да кагыла.
TAM1897 D 280.3Мин бары тик боерыкны укыйм һәм сезнең игътибарны аның нәрсә әйтүенә юнәлтәм. Бу безнең икебезнең дә акылларыбызны һәм йөрәкләребезне һәрвакыт «Аллаһның боерыкларын һәм Иисусның иманын бөтен йөрәк, җан, акыл һәм көч белән саклаучылар безме?» дигән сорауга ачык тоту өчен кирәк.
TAM1897 D 280.4Акылың нәрсәгә таяна, нәрсәне өйрәнә, нәрсә белән шөгыльләнә — шул эшләрдә Ходай бармы? Бу эшләр Ходайның дан-шөһрәте өченме? Сез башкарган тикшеренүләр, өйрәнгән фәннәр, акылыгызның бөтен уй-фикере — анда Аллаһының сурәте чагылыш тапсын өченме? Алланы акылда тагын да киңрәк табу өченме? Аны тагын да данлау өченме? Акыл хезмәтләрегездә ул беренче һәм бар да улмы? Сез аны яратасызмы, бөтен акылыгыз белән аңа хезмәт итәсезме?
TAM1897 D 280.5Һәм бөтен көчең белән. Син җир сөрәсең икән — аны Аллаһ өчен сөреп чыгасыңмы? Тактаны тигезләү өчен рашкыч белән эшкәртәсең икән — аны да Аллаһ өчен башкарасыңмы, шулай итеп алган һәр нәрсә Аллаһныкы, синеке түгел? Синең бөтен көчең шулкадәр Аллаһка багышланганмы, кул сузган һәр җирдә син Аллаһ эше өчен хезмәт итәсеңме?
TAM1897 D 280.6Күпләр шундый фикердә: кеше Аллаһ эшендә эшче булу өчен үз һөнәрендә яки кул хезмәтендәге эшеннән туктарга тиеш, диләр. Күпләр әйтә: «Мин хәзерге эшемнән чыгасым килә. Чыгу юлын күрә алсам иде. Мин бу цехтан чыгып китәсем килә. Мин Аллаһ эшендә эшче булырга телим». Әгәр син хәзер эшләгән урында Аллаһ эшендә эшче булмасаң, теләгән урынга барып җитсәң дә, Аллаһ эшендә эшче булмаячаксың. Әгәр син кырны сөргәндә Аллаһ эшендә эшче булмасаң, мөнбәрдә вәгазь сөйләргә тырышканда да Аллаһ эшендә эшче булмаячаксың. Әгәр син сандалда көн саен эшләүче тимерче булсаң да — әгәр син бу эшкә мин мөнбәрдә эшләгән кебек җентекләп, ихлас күңелдән, бөтен йөрәгең белән бирелмисең икән, син берәр җирдә буклетлар таратканда да бу эшкә хезмәтче булмассың.
TAM1897 D 280.7Безнең алдыбызда кешелек нинди булырга мөмкинлеге, һәм Иисуска ышанган һәркем нинди булырга тиешлеге турында үрнәк куелган. Ходай Улы бу дөньяга сезгә дә, миңа да боерыкларны ничек үтәргә кирәклеген һәм моны ничек эшләргә икәнен күрсәтер өчен килде. Ул вәгазь сөйләгәннән якынча алты тапкыр күбрәк вакыт һөнәре белән шөгыльләнде. Ул ун ике яшеннән башлап, Йосыф белән агач осталыгында эшләргә кереште, һәм күп эш башкара алды — чөнки ун ике яшьлек малай агач остасына ярдәм итеп күп эш башкара ала. Шулай итеп, ул ун ике яшеннән эшли башлап, якынча утыз яшендә чумылдырылды һәм вәгазь сөйли башлады; бу ун сигез елны тәшкил итә. Бу еллар ул агач остасы һөнәрендә эшләде. Утыз яшеннән утыз өч яше яртысына кадәр ул җәмәгать хезмәтендә, вәгазь сөйләп уздырды. Шулай итеп, сез күрәсез, ул агач остасы һөнәрендә эшләгән вакыты вәгазь сөйләгән вакытыннан якынча алты тапкыр озынрак булган.
TAM1897 D 280.8Ә хәзер ул унсигез ел агач остасы булып эшләгәндә дә Аллаһының Улы идеме, ул өч ярым ел вәгазь сөйләгәндә булган кадәр үк? — Сез беләсез, ул шулай иде. Ул анда такта кискәндә, утыргыч ясап, аңа аяк куйганда — ул шул вакытта да минем һәм сезнең Коткаручы идеме, крестта булгандагы кебек үк дәрәҗәдә? — Сез беләсез, ул шулай иде. «Чөнки без аның тормышы белән коткарылабыз».
TAM1897 D 281.1Шуны онытмагыз: ул унсигез ел узгач, хезмәтен башлап җибәргәндә һәм агач остасы булып эшләвен тәмамлагач, чумдырылырга килде һәм чумдырылды — шул вакытта Ходай әйтте: «Бу минем сөекле Улым, аңа мин канәгатьмен». Димәк, ул шул унсигез ел дәвамында да, соңгы өч ярым ел кебек үк, шул эш өчен хезмәтче булмадымы? — Сез беләсез, ул шулай булды. Әгәр сез дә агач остасы һәм Иисус Христоска ышанган кеше булсагыз, аның иярчен булып кала алмыйсызмы? Сез шунда ук, мөнбәрдә вәгазь укучы кебек үк, аның иярчен һәм эшче булып калырга тиеш түгелме? Мин сезнең һәрвакыт агач остасы булып калырга мәҗбүр дип әйтмим. Ул да калмады. Мин сез һәрвакыт тимерче яки фермер булып калырга тиешсез дип әйтмим; әмма мин әйтәм һәм басым ясыйм: сез столяр, тимерче яки фермер булган вакытта да, кайда гына булмасын, сез шул эш өчен кайчан да булса булачагыгыз кадәр чын хезмәткәр булырга тиешсез.
TAM1897 D 281.2Шулай итеп, Иисус безнең һәркайсыбызга христиан булу нәрсә икәнен һәм безнең тормышыбыз нинди булырга тиешлеген күрсәтте, безнең акыл, йөрәк яки куллар нәрсә белән мәшгуль булуына карамастан. Ул агач остасы булып эшләгәндә Аллаһны бөтен йөрәге, бөтен җаны, бөтен акылы һәм бөтен көче белән яратты. Ул такталарны кискәндә, өстәлләр ясаганда, ишекләр ясап урнаштырганда — боларның барысын да Аллаһның дан-дәрәҗәсе өчен башкарды. Аллаһ аның өчен барысы да иде. Кеше аңа фәкать агач остасы буларак кына килгәндә, аны дөньяның коткаручысы итеп күрмичә, — кеше аңа фәкать агач остасы буларак кына килеп, аның янында утырып: «Минем өстәл ясатасым килә», — диде. Син аны миңа ясарсыңмы?” — дип сорады ул. Иисус исә: “Сиңа нинди өстәл кирәк?” — дип җавап бирде. Ир-ат аңа өстәлнең ничек булуын тасвирлады, һәм Иисус: “Әйе, мин сиңа аны ясармын”, — диде. Иисус өстәлне ясап бетергәч, аны аркасына күтәреп кешенең өенә илтеп, өйгә кертеп, кеше файдалана алсын өчен урнаштырды — бу бөтен эш барышында да Иисус тулысынча Ходайга буйсынды. Аллаһ аның барлык гамәлләрендә иде. Ул өстәлне ясаганда һәр тоташтыру урынында ярыклар юк иде, берсе дә тузан белән капланмаган, берни дә яшерелмәгән — ул намуслы өстәл иде. Ул бөтенләй Аллаһ хупларлык өстәл иде.
TAM1897 D 281.3Һәм ул өстәл ясау турында килешү төзегәндә, ул гадел килешү төзеде, Аллаһ та карый да: «Бу гадел килешү», — дия алырлык. Ул кешегә бу эш өчен гадел булмаганча күбрәк түләргә сорамады. Кеше аңа: «Син шундый-шундый өстәл ясыйсыңмы?» — дип сорады. «Ясармын», — диде ул. «Син моның өчен күпме аласың? — күпме торачак?» Ул исәпләп чыга да кешегә болай ди: «Агач материалы шулкадәр торачак, аны ясауга шундый вакыт китәчәк, ә минем хезмәтем шулкадәр тора. Син дә шулай уйламыйсыңмы? Минем хезмәтем, шул вакыт эчендә башкарылган эш, шулкадәр торырга тиеш түгелме?» Һәм кеше әйтер иде: «Әйе, мин шулай уйлыйм. Минемчә, ул шуның кадәр бәягә тора. Бу гадел. Бу ачык килешү». Һәм ул өстәлне аркасына күтәреп, шунда илтеп куйгач, кеше аңа килешүдә килешкәнчә түләде, һәм Аллаһ бу бөтен эшне күзәтеп торып әйтә ала иде: «Бу гадел. Моның артыгын беркем дә эшли алмый».
TAM1897 D 281.4Син шундый агач остасыңмы? Үзеңне христиан дип атыйсың. Нинди генә эш башкарма, шундый эшче синме?
TAM1897 D 281.5Син Аллаһны бөтен йөрәгең, бөтен җаның, бөтен акылың һәм бөтен көчең белән яратасыңмы? Нинди генә эш башкарасың яки башкарырга чакырылган булсаң да; күршең белән нинди генә эш алып барсаң да, ул мәҗүси булса да, христиан булса да; ул эш шундый рәвештә башкарыламы, Аллаһ аны карап: «Бу Аллаһ патшалыгы өчен җитәрлек», – дип әйтә алсын өчен, чөнки бөтен йөрәгең, бөтен җаның, бөтен акылың һәм бөтен көчең Аллаһның дан-шөһрәте өчен шунда салынган.
TAM1897 D 281.6Без Аллаһның боерыкларын үтәүчеләрме, юкмы? Менә шул сорау. Һәм безгә моны шулкадәр җентекләп ачыкларга вакыт җитте ки, Раббы үзе сөйләгән хәбәрдә: «Менә Аллаһның боерыкларын үтәүчеләр» дип раслый алсын.
TAM1897 D 281.7Хәзер сез күрәсездер, бу боерык бөтен өлкәләрне үз эченә ала, һәм без уй-фикерләр дөньясында башлап җибәргән бу текст колачламаган бер генә дә уйга кагыла алмыйбыз. Шуңа күрә без уй-фикерләребездәге һәм акылыбыз чакырылган һәрнәрсәне барлык боерыкларның иң беренчесе булган шул изге язманың нуры астында карарга тиешбез.
TAM1897 D 281.8Безне кул сузарга чакырган һәр нәрсәне без шул иң бөек боерык яктысында карарга тиешбез. Бу Аллаһтан курку белән бөтен йөрәгем, җаным, акылым һәм көчем белән керешә алырлык нәрсәме? Әгәр юк икән, мин аны тотарга телимме? — Юк. Әгәр ул — мин бар йөрәгем, акылым, җаным һәм бөтен көчем белән, Аллаһы Тәгалә белән бергә кереп булмаслык нәрсә икән, минем аның белән нинди эшем бар? Әгәр Аллаһы Тәгалә минем белән бара алмаса, димәк, мин боерыкларны бозам. Мин барысын да Аңа багышламыйм. Минем бөтен көчем бернигә дә тормас, әгәр ул Аллаһы Тәгаләнең керә алмаган, кагыла алмаган, хуплый алмаган яки кабул итә алмаган нәрсәгә тотынса.
TAM1897 D 282.1Мин беләм, бу дөрес, ләкин бу — христианлык. Бу — христианлык, һәм син дә мин дә нәкъ менә шундый шартлар булмаса, берәр нәрсәнең уналтыдан бер өлешенә дә канәгать булырга тиеш түгелбез. Без бу дөньяда бер мизгелгә дә, бернигә дә канәгатьләнергә тиеш түгелбез, ә барысын да Аллаһ безнең белән булган вакытта гына башкарырга, аннары бөтен йөрәгебез, бөтен рухыбыз, бөтен акылыбыз һәм бөтен көчебез белән керергә тиешбез. Һәм мин сезгә әйтәм: без шуңа җиткәч, әгәр бу йорттагы һәркем хәзер үк Аңа буйсынса һәм шунда нык торып калса, дөньяда Аллаһның нинди көче ачылачагын без күз алдына да китерә алмыйбыз.
TAM1897 D 282.2Баштан ук иң зур авырлык шунда булды: кешеләр Аллаһыга үз йөрәкләрендә аңа тиешле урынны бирмәделәр. Аллаһ кешене шундый итеп яраткан, әмма ул башка барлык нәрсәләргә борылды да, Аллаһыны бөтенләй читкә куйды. Ходай аны шул караңгылыктан азат итте, сайлау иреге бирде һәм аны бөтен йөрәге, бөтен җаны, бөтен акылы һәм бөтен көче белән Ходайны яратырга чакырды. Аңа Ходайга үз урынын кире кайтарырга сайлау иреге бирелде; ләкин күпләр Ходайга үз урынын бирмәскә сайлады, шуңа күрә бөек су басуы аларны җир йөзеннән юып ташлады.
TAM1897 D 282.3Шуннан соң Раббы яңадан кешелекне башлап җибәрде. Һәм ул һәрберсеннән бары тик бер генә нәрсә сорады: Раббы Аллаһыны бөтен йөрәге, бөтен җаны, бөтен акылы һәм бөтен көче белән яратырга, һәм якынын үзе кебек яратырга. Ковчегка кергән һәм аннан чыккан сигез кеше дә бары тик шуны гына үтәргә тиеш иде. Әгәр беренче кеше Аллаһны бөтен йөрәге, бөтен җаны, бөтен акылы һәм бөтен көче белән яраткан булса, бер генә гөнаһ та керә алмас иде.
TAM1897 D 282.4Ул гөнаһ кылганнан соң, һәм Раббы аны шул коллыктан азат иткәннән соң, әгәр Адәм һәм аның барлык балалары Ходайны бөтен йөрәкләреннән, җаннарыннан, көч-куәтләреннән, акыллары һәм бар көчләре белән яраткан булсалар, дөньяның хәле ничек булыр иде? — Алар Ходайның боерыкларын һәм Иисус иманын сакларлар иде, һәм гаделлек сулар диңгезне каплаган кебек җирне каплаган булыр иде. Ләгънәт коллыгы астында, гөнаһлы тән коллыгы астында кешедә бу эш үтәлүе мөмкин түгелме? Ходай гөнаһкарны җисемдәге гөнаһ көченнән шундый итеп коткара аламы, ул Ходайны бөтен йөрәге, җаны, көче, акылы һәм куәте белән ярата алсын өчен? — Әйе. Әгәр кешеләр Ходайга ышансалар, Ходайның боерыкларын һәм Иисусның иманын тотсалар, гөнаһлы җисем коллыгы астында булуларына карамастан, гөнаһ җирне хәзерге хәлендә каргай алмас иде. Бу хакыйкать, чөнки бу — христианлык. Шулай итеп, сез күрәсез: Раббыбыз бездә теләгән бөтен нәрсә — Адәм гөнаһ кылганнан бирле кешедә теләгән бөтен нәрсә — ул Ходайның боерыкларын һәм Иисусның иманын саклау гына булган һәм шулай булып кала. Һәм барлык боерыкларның беренчесе: «Йөрәгең, җаның, акылың һәм бөтен көчең белән Раббың Ходайны сөй».
TAM1897 D 282.5Римлеләргә 1:21-дә башта «алар Ходайны белделәр» дип әйтелә. Кара әле: кеше тормыш юлын башлап җибәргәндә Ходайны белгән. Адәм башта Ходайны белгән, ләкин бу белемне саклап калмаган. Адәм гөнаһ кылгач һәм яңадан башлап җибәрелгәч, ул Ходайны белгән. Су басудан соң кешелек яңадан башлап җибәрелгәндә дә башта Ходайны белгән; шуңа күрә кешелек һәрвакыт Ходайдан читләшкән. Дөнья шулкадәр гөнаһлы иде, шулкадәр гөнаһлы, һәм шулкадәр гөнаһлы булачак, чөнки ул Алланы белде дә кире какты, ә Алланы белмәве аркасында түгел. Шуңа күрә дөнья караңгылык аркасында явыз түгел; дөнья явызлык аркасында караңгылыкта.
TAM1897 D 282.6Дөнья яктылыктан башланды; һәм караңгылык килүе кешеләрнең сайлавы аркасында: «Алланы белгәч тә, алар аны Ходай итеп данламадылар, рәхмәт тә әйтмәделәр; ә үз уй-фикерләрендә бушка киттеләр, аларның ахмак йөрәкләре караңгыланды». Үзләрен зирәк дип санап, алар ахмакка әйләнделәр һәм черемәс Аллаһының данын черерлек кеше, кошлар, дүрт аяклы хайваннар һәм сөйрәлүчеләр сурәтенә әйләндерделәр.”
TAM1897 D 282.7Хәзер игътибар итегез: иң элек нәрсә? — Алар Алланы белделәр; ләкин Аны Алла итеп данламадылар; үзләрендә Аңа тиешле урынны бирмәделәр. Алар Алланы данламадылар — Аны кешеләргә ачып күрсәтмәделәр, Җирдә Аны ачык итмәделәр; чөнки Иисус әйтте: «Мин сине Җирдә данладым», һәм Ул — иттә ачылган Алла иде. Бу Алланы белгән кешеләр Алланың җисман булып күренүенә юл куймадылар. Алар рәхмәтле булмадылар. Аннары аларның уй-фикерләре бушка китте; аннары аларның ахмак йөрәкләре караңгыланды; аннары шул караңгылыкта үзләрен зирәк дип санадылар. Ул зирәклек ахмаклык иде, һәм аннары алар сурәтләр ясадылар.
TAM1897 D 282.8Шулай итеп, кешеләрнең күз алдына куелган сурәт – аларның идолга табынуының тышкы чагылышы гына, тышкы күренеше генә. Идолга табыну инде күңел түрендә урнашкан һәм ул тышка чыгу юлында инде берничә адым үткән. Шуны уйлагыз. Идолга табыну кайдан башлана? — Йөрәктән. Бу юлда идолга табыну кайдан башлана? — Алар Алланы белгәч, аны Алла буларак данламадылар; менә шулчактан барысы да башлана. Аннары Алланы белү белән идолга табыну арасында урта юл бармы?
TAM1897 D 283.1Хәзер җентекләп уйлагыз. Алар Аллаһны белделәр, ә «Мәңгелек тормыш — алар сине белүләре». Аллаһны белү — мәңгелек тормыш; бу хәл ителгән. Алар чыннан да Аллаһны белделәр; Аллаһны белүдә мәңгелек тормышка ия булдылар. Бу язылган. Ләкин алар идолга табынуга киттеләр. Аллаһны белүдән идолга табынуга күчү өчен күпме адым кирәк булды? — Бер генә. Аннары, Аллаһны бөтен йөрәгең, бөтен көчең, бөтен акылың һәм бөтен җегәрең белән яратудан идолга табынуга күчү өчен күпме адым кирәк? — Бер генә. Әгәр мин Аллаһны бөтен йөрәгем, бөтен җаным, бөтен акылым һәм бөтен җегәрем белән яратмасам, мин кем булам? — Идолга табынучы.
TAM1897 D 283.2Мөгаен, минем каршымда уеп ясалган сурәт юктыр. Бу кешеләр дә башта уеп ясалган сурәт тотмаганнар. Ләкин аларның күңелләрендә сурәт, бер фикер бар иде, һәм алар уеп ясалган сурәт ясаганда, ул күз алдында тору өчен генә булган, күңелләрендә инде булганны гына чагылдырган. Сурәт ясаган беренче кеше аны ясаганчы ук күңелендә шул сурәтне күз алдына китергән. Сурәт ясаган беренче кеше аның илаһы булырга тиеш дигән төшенчәгә ия иде, һәм ул төшенчә агачтан яки таштан сурәт ясаганчы ук бар иде. Шулай итеп, ул күз алдына куйган таш сурәт — ул бары тик тышкы форма гына иде, ул аңа инде күңелендә булган илаһны шул рәвештә чагылдыру өчен ясалган. Шулай итеп, ул шул уеп ясалган сурәтне ясаганчы аның илаһы булмадымы? — Әйе. Ул кайда иде? — Аның йөрәгендә.
TAM1897 D 283.3Алар үз хыялларында бушка чыктылар. Кемнең хыяллары? — Үзләренең. Менә бу кеше нәрсәдер хыяллана; ул үз хыялының сурәтен ясый да, аны үзеннән тыш күз алдына куя. Хыяллану — ул гади генә акылда образ тудыру. Һәм таштагы сурәт — йөрәктәге образ тудыруның тотып карарга була торган формасы гына. Сурәт иң беренче кайда барлыкка килде? — Аның акылында; үз хыяллануында, үз уйлануында. Ләкин Аллаһыдан аерылган вакытта аның янында кем бар иде? — Шайтаннан һәм үзеннән башка беркем дә юк иде. Шулай итеп, аның уйлары кайдан килә ала? — Тик үзеннән һәм Шайтаннан гына.
TAM1897 D 283.4Шулай итеп, син ачык күрәсең: идолга табыну йөрәктә була; төшенчә, образ тышкы якта пәйда булуга кадәр үк шунда була. Аның илаһы кояш, ай яки йолдызлар булса да, бу төшенчә, идея, күзаллау кояш, ай һәм йолдызларда тышкы формага кертелгәнче үк бар.
TAM1897 D 283.5Идолга табынуда күренгән бар нәрсә — йөрәктәгенең чагылышы гына. Аллаһы Тәгалә йөрәктә булырга тиеш: бөтен йөрәк, бөтен җан, бөтен акыл һәм бөтен көч белән, югыйсә идолга табыну барлыкка килә. Урта юл юк.
TAM1897 D 283.6Чынлыкта, су басудан соң кешеләр беренче тапкыр чын Ходайдан аерылып, үз илаһларын ясап алгач — алар бу илаһларга Ходай урынын бирергә рөхсәт иттеләр, бу исә Ходайны белгәндә аларның бердәнбер хаким буларак тануларын күрсәтә. Мин Ходайны бөтен йөрәгем, бөтен җаным, бөтен акылым һәм бөтен көчем белән яратканда, бердәнбер Ходаем кем булачак? — Ходай. Минем бердәнбер хакимиятем кем булыр? — Аллаһ. Минем өстемдә хакимияткә бердәнбер кем ия булыр? — Аллаһ. Ул дөрес хакимиятне гамәлгә ашыра аламы? — Әйе. Ул кешене туры юлда тота аламы? — Әйе. Кеше Аллаһны бөтен йөрәге, җаны, акылы һәм бөтен көче белән яратканда, дөньяда аны туры юлда тоту өчен башка бернинди канун яки хакимияткә мохтаҗлыгы юк. Аның идарәчесе кем? — Аллаһ. Без Аллаһны иң югары дәрәҗәдә яратканда, ул безне идарә итә аламы? — Әйе. Ләкин кеше Аллаһтан аерылып, идолларга табынса, ул үзе үк үзен идарә итә аламы? — Юк.
TAM1897 D 283.7Хәзер, су басудан соң, алар әле Алланы белгәндә, аны үзләренең бердәнбер Патшасы һәм Идарәчесе дип таныдылар. Аларның башка идарәчесе булмады. Алладан беренче тапкыр аерылып, аның урынына башка илаһларны куйгач — мин башта, алар Алладан читләшеп, Алла урынына башка илаһларны куйган чакта — алар шул башка илаһларга идарәче урынын бирергә рөхсәт иттеләр. Алар бу илаһларның үзләренең идарәчеләре булуын игълан иттеләр. Аларда патшалар булмады; кешеләр әле үзләрен идарәче итеп куярга дәгъва итмәделәр. Кешеләр тәңреләрнең патшалар икәнен игълан иттеләр; хакимияттәге кешеләр исә бары тик тәңреләрнең вәкилләре генә иде, ә чын патшалар — тәңреләр иде.
TAM1897 D 283.8Бу хактагы дәлилне «Библия империяләре» китабының 50-нче битендә таба аласыз. Менә нәсел башланган һәм телләр буталган — нәсел Алланы оныткан — Вавилониядә табылган иң беренче язмалар. Мин укыйм:—
TAM1897 D 284.1Ридуның вице-короле, хезмәтче, Нинридуның шатлыгы булган Идадуны саклау өчен аның патшасы Нинридуга.
TAM1897 D 284.2Биредә идарәче Идаду үз илаһына язган язмасында ул бары тик үз илаһының вице-короле генә булуын таныды. Ул үзен патша дип игълан итмәде. Шулай итеп, сез күрәсез, бу кешенең патшасы илаһы иде. Илаһ халыкның патшасы дип саналган, ә хакимияттәге бу кеше бары тик илаһның вице-короле, яки урынбасары гына булган.
TAM1897 D 284.3Бу Аллаһның гадел идарәче буларак танылуы шулкадәр яңа гына булуын күрсәтә ки, беркем дә әле үзен патша итеп игълан итәргә батырчылык итмәгән. Син моны күрәсеңме? Уйлап кара. Аллаһ бердәнбер идарәче булганда, әлбәттә, ул аларның бердәнбер патшасы да иде; ләкин алар Аллаһыдан йөз борып, башка илаһларны кабул иткәндә, чын Аллаһы турындагы белемнәре шулкадәр яңа, Аның белән мөнәсәбәтләре шулкадәр яңа булган ки, Алла урынына башка илаһларны куеп, шушы ялган илаһларны патша итеп билгеләгәндә дә кешеләр арасында хакимлек итүче кеше патша титулын алуга батырчылык итмәде; ә чын патша булачак илаһның вице-короле булып калырга теләде. Мин моны кабатлыйм. Чын Ходайны бердәнбер патша дип белү бу кешеләрнең аңында шулкадәр яңа иде ки, беркем дә әле патша титулын алуга батырчылык итмәде. Ходайны бердәнбер патша һәм идарәче итеп хәтерләүләре әле дә шулкадәр ачык иде ки, теләсә кемнең патша титулын алуы Ходайны тәхеттән төшерергә омтылыш кебек тоелды.
TAM1897 D 284.4Мин шул ук илдән, шул ук чордан тагын бер язманы укыйм:—
TAM1897 D 284.8Менә үз илаһы хөрмәтенә йорт салган кеше. Бу кеше үзен патша булган шул илаһның вице-короле дип атый. Бу кеше Гудеа үзен патша дип игълан итми. Ул хакимияттә, ләкин патша булуын дәгъва итми. Кем ул патша? — Аның илаһы. Бу сезгә тагын бер кат күрсәтә: чын Ходайны бердәнбер патша дип белү аларның аңында әле бик яңа булган, алар Ходайдан һәм Ходайның бердәнбер патша һәм хаким булу идеясеннән шулкадәр ерак китмәгәннәр, Ходайның патшалыгы идеясен читкә куеп, кешегә патша титулын бирергә ризалашмаганнар.
TAM1897 D 284.9А. Ф. Балленжер. — Димәк, хакимияттәге кеше үзен үз илаһының вице-короле дип игълан иткән, патша түгелме?
TAM1897 D 284.10Әйе. Әле патшалар юк иде. Без кешене патша буларак карамыйбыз. Кешеләр арасында әле патшалар юк иде. Вәкаләт урыннарында кешеләр бар иде. Бер кеше башкалар өстендә хакимлек итте. Аның көче бар иде, ләкин ул үзен патша дип атамады. Ул патша буларак танылмады һәм әле үзенә патша титулын алырга рөхсәт итмәде. Ни өчен? — Чөнки ул әле бердәнбер хаклы патша буларак чын Аллаһы Тәгалә төшенчәсеннән шулкадәр ерак китмәгән иде, бөтен илаһи хакимлек идеясен читкә куеп, үзен патша итеп игълан итәрлек кыюлыгы да, явыз батырлыгы да җитмәгән иде.
TAM1897 D 284.11Бу шул җирдә табылган иң борынгы язмалар. Аларның иң борынгы язмалар арасында булуын күрә аласыз. Алар кешеләр патша титулын алмаган, чын Аллаһны патша дип санаган чорга карый.
TAM1897 D 284.12Ләкин монда шуннан да иртәрәк бер язма бар, ул Вавилон манарасында телләр буталуы турында сөйли. «Библия империяләре» китабының дүртенче битендә телләр буталуы турында Библия хисабын таба аласыз. Бу — телләр буталган халыкның үз язмасы. Библиядә моны Раббының язмасы итеп таба аласыз. Вавилон җимерекләрендә күмелеп калган һәм табылган кирпечләргә язылган бу язмада сез аларның хисабын таба аласыз. Аны Библиядә, Яратылыш китабының унберенче бүлегендәге хисап белән янәшә куеп карасагыз, икесенең дә бер-берсенә төгәл туры килүен күрерсез. Менә алар моны ничек тасвирлаганнар:—
TAM1897 D 284.14Бу иң борынгы язмаларның берсе. Калганнары аның янында. Ләкин бу башка чыганаклар күрсәтә: кешеләр арасында әле патша булмаган чор булган; хакимияттәге кеше патша титулын алырга теләмәгән; аның илаһы аның патшасы булган; һәм чын Аллаһының патша булуы турындагы фикер шулкадәр яңа булган ки, ул үзен патша дип әйтергә батырчылык итмәгән. Бу әле чын Аллаһы турындагы аның карашы каршында артык хакимиятне үзләштерү булып тора иде.
TAM1897 D 285.1Бу әле Нимродка кадәр булган. Нимрод — Ходай патша дигән фикергә каршы торып, патша титулын алуга батырчылык иткән беренче кеше. Шулай итеп, мин «Библия империяләре» китабының илленче битеннән укыйм:—
TAM1897 D 285.2Нимрод — шушы кыю кеше иде. Аның исеме мятеж, өстән караучы кимсетүне аңлата, һәм Гезений сүзләренә караганда, ул «бик изгесез мятежче» дигәнне белдерә. Һәм «ул җирдә көчле булып чыкты». Яки башка тәрҗемәдә: «ул җирдә беренче көчле кеше иде».
TAM1897 D 285.3Нимрод үзенә патша титулын алган беренче кеше; патша хакимиятен тотучы һәм патша титулын ачыктан-ачык йөртүче беренче кеше булды. Аның исеме үзен куйган халык арасында ул нәрсә аңлатканын төгәл чагылдыра.
TAM1897 D 285.4Хәзер, бу минем сүз түгел, ә бу тема буенча авторитетлы чыганак болай ди:—
TAM1897 D 285.5Нимрод патшалыгының барлыкка килүе белән бөтен борынгы дөнья яңа тарихи чорга керде. Бу сугышчыны патша тәҗе кигән беренче кеше дип санаган көнчыгыш традициясе яңа кием бизәге алудан яки хәтта бер провинцияне яулап алудан да әһәмиятлерәк фактка ишарә итә. Аның хакимлеге дөньяга идарәче белән идарә ителүчеләр арасында яңа мөнәсәбәтләр системасын кертте. Элекке хакимнәрнең хакимияте туганлык хисенә таянып тора иде, ә башлыкның өстенлеге ата-ана контроленең чагылышы булды. Нимрод исә киресенчә, ул территория суверены иде һәм кешеләр өстендә дә бары тик шул территориянең яшәүчеләре буларак хакимлек итте, шәхси бәйләнешләрне исәпкә алмыйча. Хәзергәчә кабиләләр — киңәйтелгән гаиләләр — җәмгыять бар иде; хәзер исә милләт, сәяси берләшмә — Дәүләт барлыкка килде. Дөньяның сәяси һәм социаль тарихы шуннан башлап аерылып тора, хәтта кайчак төрле юнәлешләрдә дә үсә. — Библия империяләре, б. 51.
TAM1897 D 285.6Дәүләтнең килеп чыгышы нинди булды соң?