Adventist Pioneer
Library
aplib.orgKutubxona
10 / 121897 yilgi xutbalar

Isroilning dinidan yuz o’girishi. – 1-son

Alonzo Trevier Jones

TAM1897 Q1 33.6Xutba 1897 yil 7 mart, yakshanba oqshomida berilgan General Conference Bulletin, 1897 yil, birinchi chorak, 2-jild, 1-son, 33–40-betlarda chop etilgan.

TAM1897 Q1 33.7O’tgan kechadagi darsda men yaqin vaqtgacha, Bibliyadan tashqari, Yettinchi kun adventistlari nashr qilgan o’n amr nusxasini Alloh ularni aytganidek ko’rinadiganini hech qachon ko’rmaganimni aytgan edim. Men Yettinchi kun adventistlari Allohning qonunini Alloh berganidek nusxada olishlari mumkin bo’lgan vaqt kelganidan xursandman. Men birodar Xou Allohning qonunini Alloh berganidek nusxalarini chiqarganidan xursandman. Endi esa xalq oldiga chiqqanimizda boshqalar kabi Allohning qonunining bir qismini chiqarib tashlash aybloviga yana duchor bo’lib qolmasligimiz uchun o’zimizni bunday ayblovga ochiq qoldirmaylik.

TAM1897 Q1 33.8Siz aniq ko’rishingiz mumkinki, deyarli hamma foydalanadigan Allohning qonuni nusxasini birinchi bo’lib tarqatgan kishi misrlik bo’lgan. Unda shunday deyilgan: “Men — sening Xudoyingman, seni Misr yurtidan, qullik uyidan chiqarib olib chiqqanman.” Lekin u o’zi uchun shunday dedi: bu menga ham, bugungi kunda yashayotgan hech kimga ham tegishli emas; chunki biz hech qachon Misrdan chiqarilmaganmiz. Bu faqat yahudiylar uchun edi. Shuning uchun u uni chiqarib tashlab, qolgan qismini bosib chiqardi va shu tariqa dunyoga Rabbiyning o’zi bergan qonunning buzilgan nusxasini taqdim etdi. Shunday qilib, u Rabbiy osmondan gapirgan yagona hujjatni muallifi kimligini aytmasdan, uni tanishtirmasdan, balki aniq bo’lmagan, noaniq tarzda “Mendan boshqa xudolarga e’tiqod qilma” deb boshlanishini ko’rsatdi. Darhol savol tug’ilishi mumkin: sen kim o’zing? Kim gapirmoqda? Xo’sh, qonun berilganidek olinsa, Alloh kim gapirayotganini aytadi. “Men — Egamiz, sening Xudoyingman, seni Misr yurtidan, qullik uyidan chiqarib olib chiqqanman.” Mana, kim gapirayotgani; oldimda boshqa xudolar bo’lmasin, “Misr qulligidan qutqara oladigan.”

TAM1897 Q1 33.9Bu yerda yana bir fikr muhim: odatda diagramma va kartochkalarda qonun Rabbiyning o’zi aytgan kirish so’zlarisiz chop etilganda, uning boshiga “Xudoning qonuni” so’zlarini qo’yish zarur bo’ladi. Bu shuni ko’rsatadiki, odamlar kimning qonuni ekanligi va bu amrlarni kim berayotgani haqida ma’lum bir guvohnoma bo’lishi zarurligini anglaydilar. Va bu zaruratni ko’rib, odamlar Xudoning qonuni boshida uning Xudoning qonuni ekanligini tasdiqlovchi o’z guvohnomalarini qo’yadilar.

TAM1897 Q1 33.10Ammo agar ular qonunni Rabb berganidek bosib chiqarsalar, ular qonunning Xudoning qonuni ekanligi va bu amrlarni aynan u berayotgani haqidagi Rabbning o’z guvohnomasiga ega bo’lardilar. U shunday deydi: “Men — Xudoying Rabbingman, seni Misr yurtidan, qullik uyidan chiqarib olib chiqqanman. Mendan boshqa xudolarga e’tiqod qilma,” va hokazo. Va odamlar Xudoning o’z qonuni ekanligiga oid Rabbning o’zi bergan guvohnomasiga ega bo’la olsalar, albatta, hech kimning bu Xudoning qonuni ekanligi haqidagi guvohnomasi kerak bo’lmaydi.

TAM1897 Q1 33.11Va bu uning qonuni ekanligi haqidagi Rabbiyning o’z guvohnomasi har qanday inson yoki barcha insonlarning guvohnomasidan yaxshiroq emasmi? Va odamlar bu uning qonuni ekanligi haqidagi Rabbiyning o’z guvohnomasini chiqarib tashlab, o’z guvohnomalarini kiritishsa, bu odamlarning o’zlarini Allohning o’rniga qo’yishidan aniqroq misol bo’ladimi? Ey, keling, bu haddan tashqari qo’l urilgan, beparvo ishni chetga suraylik; va muqaddas qonunni uning muqaddas Muallifi qanday aytgan va yozgan bo’lsa, shunday qabul qilaylik! “Men — Egamiz, sening Xudoyingman, seni Misr yurtidan, qullik uyi ichidan chiqarib olganman.” Amin. Shunday bo’lsin.

TAM1897 Q1 33.12U yerda Rabb so’zlagan barcha narsalar bo’lgani uchun, Xudoning qonuni dunyoga ham Qutqaruvchini, ham Yaratuvchini taqdim etadi. Shunda u barcha odamlarga aytadiki, o’sha qonunning Muallifi, odamni unga rioya qilishga chaqiruvchi zot ham Qutqaruvchi, ham Yaratuvchidir. Bu qonunning o’zi orqali ko’rsatiladi. Va ular Qutqaruvchini ochib beruvchi qismini chiqarib tashlaganlarida, odamning Yaratuvchisini ochib beruvchi qismini ham chiqarib tashlashga tayyor va istakli bo’lishlariga ajablanarli hech narsa yo’q. Shayton har doim qonunni yo’q qilishni va uning ahamiyatini odamlardan yashirishni xohlagan. U Qutqaruvchini qonundan chiqarib tashlash bilan boshladi; endi esa Yaratuvchini ham chiqarib tashlash bilan yakunlamoqda. Ammo Rabbimiz bizga Misrdan chiqargan Zot aynan u ekanini bilishimizni istaydi, shunda u inson uchun bergan qonunda ham Qutqaruvchini, ham Yaratuvchini ko’ra olamiz.

TAM1897 Q1 34.1Yana bir narsa. Siz va men Isroil xalqi o’sha yerga kirganida, ular aslida Rabbiyning ularga mo’ljallagan yurtiga umuman bormaganini, balki undan mutlaqo chetga chiqqanini ko’ra olsak, Muso o’sha yerga bora olmagani uning uchun qanchalik afsus bo’lganini anglaymiz. Endi ba’zi odamlarga ko’rinadiki, Isroil xalqi Rabbiyning ularga tayyorlab qo’ygan yurtiga kirib bordi va aynan shu joy Rabbiyning ularni olib borishni istagan joyi edi; keyin esa Muso vafot etib, jannatga ketganini ko’rib, ular deydiki, Muso eng yaxshi kelishuvga erishdi; uni o’sha yurtdan olib chiqib, jannatga olib borish unchalik ham afsusga sabab bo’lmagan.

TAM1897 Q1 34.2Ammo Rabbiy uni o’zining muqaddas yashash joyiga, o’zi yashashi uchun yaratgan joyga, o’z qo’llari bilan barpo etgan muqaddas maskaniga olib kirishni istagani tushunilganda, Muso uchun ham o’sha yerga kirmay, o’lib, jannatga ketish qanchalik afsusli bo’lganini ko’rishimiz mumkin. Ular va’da qilingan baraka yurtiga kira olmaganlarida uning gunohi ham sabab bo’lganini anglaganida; Isroil xalqi Rabbiy ularga mo’ljallagan ne’matlardan mahrum bo’lib qolganini ko’rganda: Nebo tepasidan ko’rganidek ulug’vor yurtni ko’rib, Allohning ishi va xalqining boshidan o’tishi kerak bo’lgan uzoq yillik adashishlar, dindan qaytish va qiynoqlarni ko’zdan kechirishga majbur bo’lib, o’sha uzoq adashishlarga sabab bo’lishda o’zining ham ozgina ishtiroki borligini anglaganida; o’lmay turib, umuman o’sha yerga kira olmasligi — hatto qabrdan osmonga ko’tarilgan bo’lsa ham — uning uchun qanchalik og’ir afsus ekanini ko’rish oson.

TAM1897 Q1 34.3Agar Isroilning cho’lda bo’lgan chog’ida Misrdan chiqmaganligi haqiqatini tasdiqlash uchun yana bir manba kerak bo’lsa, uni Yo’shua kitobida topish mumkin. Sizga o’sha parchani eslataman — ular Iordan daryosini kesib o’tganlaridan keyin sunnat qilindilar — shunday yozilgan: “Mana, bugun men sizlardan Misr masxarasini olib tashladim.” Ko’rib turganingizdek, Misrdan chiqqan o’sha odamlar Iordan daryosini kesib o’tmaguncha Misrdan chiqishmagan; chunki Misr haqidagi kamsitish shu vaqtgacha olib tashlanmagan edi. Shunda ularning barchasi imonga kelgan odamlar edi. Butun o’sha xalq imon bilan Iordan daryosini kesib o’tdi. Bu xalq Allohga ishonardi va hech kim qarshi chiqmadi, hech kim shubha qilmadi — shunda ular Misrdan chiqib bo’lishdi. Shunday qilib, ma’naviy Misr Bibliyadagi haqiqiy Misr ekanligi to’liq ravshan bo’ladi.

TAM1897 Q1 34.4Endi kechki matnga o’tamiz. Bu Sanalar kitobi 23:9. Men yettinchi oyatdan o’qishni boshlayman. Bu Balamdir, u Moab shohi Balak uchun bashorat qilmoqda.

TAM1897 Q1 34.5Va u masalini boshlab dedi: Moab podshohi Balak meni Aramdan, sharq tog’laridan olib keldi, deb: «Keling, Yaqubni la’natlang, keling, Isroilni qoralang». Xudo la’natlamagan kishini men qanday la’natlayman? Yoki Rabb qoralamagan kishiga men qanday qarshi chiqaman? Chunki men uni toshlar cho’qqisidan ko’raman, tepaliklardan esa tomosha qilaman: QARANG, BU XALQ YOLG’IZ YASHAYDI VA MILLATLAR O’RTASIDA HISOBGA OLINMAYDI.

TAM1897 Q1 34.6Bu matn bugun kechasi bizga aytilmoqda. Bu hozirgi haqiqatdir. Bu, Misrdan chaqirib olib chiqqanidan keyin, ularni olib borishni istagan yurt chegarasida turgan xalqiga nisbatan Allohning ifodalangan irodasi edi. Ular cho’lda qirq yil sayohat qilishib, endi yurt chegarasiga kelishgandi. Va ular haqidagi uning irodasi shuki, ular yolg’iz yashasinlar va xalqlar qatoriga kiritilmasinlar.

TAM1897 Q1 34.7Buning asosiy sababi, yoki sabablardan birini, Harakatlar kitobining yettinchi bobiga murojaat qilsangiz anglaysiz. O’sha kuni Stefen shunday dedi: “Rabbimiz xalqni Misrdan, qullik yurtidan mo’jizalar va belgilar bilan chiqardi”, va 37- hamda 38-oyatlarda quyidagi so’zlar keltirilgan; 38-oyatda esa aynan quyidagi parchani topasiz:—

TAM1897 Q1 34.8Bu — Isroil o’g’illari oldida: “Rabbingiz, Xudoyingiz sizlarga birodarlaringizdan, menga o’xshash bir payg’ambarni turg’uzadi; uni tinglanglar”, — degan Muso. Bu — sahroda cherkovda bo’lgan odamdir.

TAM1897 Q1 34.9Unda cho’lda Isroil nima edi? — Cherkov. Daryoni kesib o’tib, yurtga kirgach nima bo’lishi kerak edi? — Cherkov. Bu gap nimani anglatmasin, balki cherkov bilan davlat o’rtasida ajralish bo’lishi kerakligini? — Xuddi u Ibrohimni o’sha yurtdan olib chiqqanida, Rabbiy cherkov bilan davlat o’rtasidagi ajralishni dunyoga o’rgatgani kabi, va xuddi u Ibrohim orqali cherkov bilan davlat ajralishi har bir insonning yuragidan boshlanishi kerakligini ko’rsatgani kabi.

TAM1897 Q1 34.10Agar men qalbimda davlatdan ajralmagan bo’lsam, qaerda bo’lsam ham cherkov va davlat birlashuvi bo’ladi. Shunday qilib, men davlatda lavozimni egallamasam yoki unga nomzod bo’lmasam ham, cherkovda siyosatchi bo’laman; u yerda lavozimga nomzod bo’laman va ta’sir o’tkazaman. Shuning uchun agar bir kishi qalbida davlatdan ajralmagan bo’lsa-yu, cherkovga mansub bo’lsa, u uchun dunyo siyosatida ishtirok etib, u yerda siyosatchi bo’lishi, siyosatini cherkovga olib kirishidan ancha ma’qulroqdir.

TAM1897 Q1 34.11Shunday qilib, Rabbiy Ibrohimni chaqirganda, avvalo: “Vataningdan chiqib ket”, dedi. Endi Ibrohim ko’payib, cherkovga aylangan va bu cherkov xalqlar oldida Rabbiyning maxsus xizmatiga kirishga yaqinlashgan paytda, u bu cherkovni xalqlar qatoriga kiritmaslik, balki yolg’iz yashashini e’lon qiladi. Xuddi shu narsaga rioya qilishlarini Xudo xohlaganini ko’rishingiz mumkin, chunki u millatlarning nima ekanini va ular qanday qilib shu holga kelganini bilardi. U o’z cherkovining yolg’iz yashashini, boshqaruvi faqat o’zi, qonuni faqat uning qonuni, har qanday qonunchilik faqat Xudoning so’zi, hukumat esa faqat Xudoning hukumat bo’lishini xohladi.

TAM1897 Q1 35.1Alloh ularni o’sha yurtga olib kelganida, cherkovning boshlig’i bo’lishni niyat qilgan edi. Albatta, Iso Masih cherkovning boshlig’i edi, xuddi hozirgidek haqiqiy. Biz o’rgangan darslardan bilasizki, xalq qanday qilib qirollik, monarxiya va hokazolarga o’tgan; bu ularning Allohdan yiroqlashishi, Allohni yagona Hukmdor, Uning qonunini yagona qonun deb tan olmasliklari tufayli bo’lgan. Ular butparast bo’lib qolishdi va shu bilan o’z ustidan Allohning hukumatini hamda uning qonuni qudratini yo’qotishdi; Allohdan ajralib qolganliklari sababli, boshqalarni boshqarishni istaganlarning ambitsiyasini qondirish va ularni yovvoyi holatlarida o’zlaridan himoya qilish uchun ularning ichida hukumat bo’lishi zarur edi.

TAM1897 Q1 35.2Ammo Rabb Isroilni barcha xalqlar va hukumatlardan o’ziga ajratib oldi. Rabb Isroilni endi Xudo Ibrohimni boshlaganidek, atrofidagi barcha podshohlar va hukmdorlardan, atrofdagi barcha turdagi dunyoviy hukumatlardan ajratib olishni boshladi. U xalqining yolg’iz yashashini va hech bir millatga mansub bo’lmasligini xohladi, shunda millatlar ularga qaraganda Isroilni o’z turlariga kiritib bo’lmasligini ko’rishlari uchun.

TAM1897 Q1 35.3U Isroil dunyo oldida shunchalik ravshan turishini xohladi — va bu ularni barcha boshqa xalqlardan ajratib turardi — shunda barcha xalqlar ularga qarab: “Bu betakror; bu bizning hukumatimiz turidan emas”, — derdi. Ularning shohi yo’q; har bir kishi hech qanday hukmdorisiz yashayotgandek ko’rinadi. Va ular buning sababini o’rganishga kirishardi; ular: “Buning sababi nima?” — derdilar. Qanday qilib sizlar qirol, armiya, soliqlar va bizlarga yuklangan barcha bu tashqi vositalarsiz yashab ketasizlar? Javob esa bo’lardi: “Alloh bizning qirolimiz”. Va uning hukumatini yuritish uchun siznikiga qaraganda ancha kam xarajat ketadi; chunki bizda sizlardagi kabi muammolar yo’q. Ha; bizda soliqlar yo’q, va u shunchalik mehribonki, biz unga bor narsamizni mamnuniyat bilan beramiz, uning hukumatining barakalarini qo’llab-quvvatlash va tarqatish uchun.

TAM1897 Q1 35.4Va xalqi bu haqda butparastlarga aytganida, butparastlar shunday derdi: “Darhaqiqat, bu xalq dono va aqlli xalqdir; yer yuzida yana qaysi xalq shu qadar buyukki, uning hukmlari shu qadar dono va yaxshi, bu qonunlardek? Va yana qaysi xalqga Alloh biz har qanday narsada chaqiradigan Rabbing, Xudoying kabi shunchalik yaqin?” Mana shu Rabbiyning niyati edi. Va u dedi: “Isroil yolg’iz yashaydi va xalqlar qatoriga kiritilmaydi.” U butun dunyoga nafaqat cherkov ichida, balki davlatlar orasida ham, shuningdek cherkovning o’zi masalasida ham cherkov va davlat ajratilishini o’rgatmoqchi edi.

TAM1897 Q1 35.5Faqat bu yerda Muqaddas Kitobga qarang, va buni ko’rasiz. Qonun takrorlash 4. Bir necha oyat men chizib bergan butun narsani aytadi. Birinchi oyatdan sakkizinchi oyatgacha o’qisangiz:—

TAM1897 Q1 35.6Endi, ey Isroil, men sizga o’rgatayotgan qonunlar va hukmlarga quloq soling; ularni bajaring, shunda yashaysiz va Rabb, otalaringizning Xudosi sizga berayotgan yurtga kirib, uni egallaysiz. Men sizga buyurgan so’zga hech narsa qo’shmang va undan hech narsa kamaytirmang, shunda men sizga buyurgan Rabb, xudoyingizning amrlarini saqlashingiz mumkin. Ko’zlaringiz Rabbning Baal-peor tufayli qilganini ko’rdi: chunki Baal-peorga ergashgan barcha odamlarni Rabb, xudoyingiz sizning ichingizdan yo’q qildi. Ammo Rabb, xudoyingizga sodiq bo’lganlarning barchasi bugungi kungacha tirik. Mana, men sizlarga qonun-qoida va hukmlarni o’rgatdim, xuddi Rabbim Xudo menga buyurganidek, sizlar ularni egallash uchun ketayotgan yurtda bajarishingiz uchun. Shuning uchun ularga rioya qiling va ularni bajaring; chunki bu — xalqlar nazarida sizning donoligingiz va tushunishingizdir; ular bu barcha qonun-qoidalarning hammasini eshitib, albatta: “Bu buyuk xalq dono va tushunadigan xalqdir”, deydilar. Chunki Xudosi o’ziga, biz uni chaqiradigan barcha narsalarda Rabb, Xudoyimiz bizga yaqin bo’lganidek, shunchalik yaqin bo’lgan qaysi ulug’ millat bor? Va men bugun sizga qo’ygan bu qonun kabi adolatli qonun-qoidalari va hukmlarga ega bo’lgan shunchalik ulug’ millat bormi?

TAM1897 Q1 35.7Unda Isroil ichida qonun yoki qonunchilik yaratishga joy qoldimi? — “Men sizga buyurgan so’zga hech narsa qo’shmang va undan hech narsa kamaytirmang.” Ular aynan shuni qilishlari kerak edi. Ularning barcha qonunlari ular uchun yaratilgan edi. Ularning qonunchiligi to’liq va mukammal edi; va ular shu qonunlarga ega bo’lgan chog’da boshqa hech narsaga muhtoj emas edilar, va agar boshqa qonunga ehtiyoj sezishsa, bu o’zi ular Allohni tark etganliklarining dalili bo’lardi.

TAM1897 Q1 35.8Ular o’zlari, o’zaro har qanday qonunchilikka muhtoj bo’lganlaricha, bu ularning Allohni tark etganliklari, Uning qonuni endi ularga yetarli emasligi va Uning hukmronligi ularga endi kifoya qilmasligining o’zi dalil edi. Qolgan barcha butparastlar bilan ham aynan shunday bo’ladi. Barcha millatlar shunday yo’lni tanlaydi. Shunday qilib ular butparast bo’lib qolishdi. Va siz bilasizki, Isroil ham aynan shu yo’ldan o’tdi. Ular Allohni unutib, butbozlikka berildilar, so’ngra: “Biz ham barcha xalqlar kabi bo’lishimiz uchun bizga podshoh kerak”, dedilar. Ammo shuni unutmangki, ularning podshohi bo’lishidan oldin Allohni rad etishlari kerak edi; va Allohni rad etib, xalqlarga, butparastlarga o’xshashga intilganlar — aynan shunday so’zma-so’z ma’no — Allohni rad etib, xalqlarga o’xshashga intilganlarida, ular Allohni rad etgan xalqlarga o’xshab qolishdi. Buni keyingi butun tarix tasdiqlaydi.

TAM1897 Q1 35.9Shunday qilib, bu Allohning irodasi emasligi, bu uning xalqining manfaatiga to’g’ri kelmasligi, ularning boshqa millatlarga o’xshashi kerak emasligi mutlaqo ravshan. Allohning irodasi emas, xalqning yaxshiligi uchun ham emaski, ular atrofidagi millatlarga o’xshash har qanday hukumatga ega bo’lsinlar. Siz bilasizki, ular Allohga ergashish natijasida paydo bo’lmagan, balki dinni tark etish tufayli yuzaga kelgan. Bularning barchasidan Alloh o’z xalqiga o’zlari o’rtasida mustaqil hukumat tuzishni niyat qilmaganligi to’la ravshan.

TAM1897 Q1 36.1Rabbiy ularning atrofidagi xalqlar kabi hukumat barpo etishini istamagan. U: “Men sizga buyurgan so’zdan hech narsa qo’shmang va undan hech narsa kamaytirmang”, deganida, u ularni har qanday qonun chiqarishdan, har qanday qonunchilik soyasidan to’liq chetlatganini va shu tariqa ularga o’zaro hech qanday hukumat shakllantirishni taqiqlaganini ko’rish mumkin.

TAM1897 Q1 36.2Va bundan to’liq ravshan bo’ladiki, ular o’zlari orasida Allohdan boshqa qonunlar va hukmdorlar bo’lishini talab qiladigan har qanday hukumatga ehtiyoj sezganlarida, bu o’zi ularning Allohni unutganliklariga, undan yiroqlashganliklariga, Uning hukumatidan qoniqmaganliklariga va Uning qudrati ularni saqlab turish uchun ular ustida bo’lmaganligiga ishonchli dalil edi; shuning uchun ular o’zlarini o’zlaridan himoya qilish maqsadida o’z hukumat turini yaratib, barpo etishlari kerak bo’ldi.

TAM1897 Q1 36.3Shunday qilib, siz ko’rasizki, xalqining yolg’iz yashab, o’z ichida mustaqil hukumatga ega bo’lishi Rabbiyning irodasiga to’g’ri kelmas edi. Ularning millatlar orasida yashab, millatlarga o’xshash hukumatga ega bo’lishi ham uning irodasi emas edi; chunki ular o’z ichida o’zlarini boshqaradigan hukumatni o’rnatishga kirishganda, u xuddi millatlar hukumatlariga o’xshardi, chunki ularning barchasi insoniy bo’lib, insoniyat hammasi bir xil. Shunday qilib, Isroil o’zini boshqarish uchun hukumat tuzishga kirishganda, u atrofdagilarinikiga o’xshab qoldi va boshqa hech narsa bo’la olmas edi. Bu butparastlikka xos edi. Va qayerda urinilmasin, u har doim butparastlikka xos bo’lib qoladi.

TAM1897 Q1 36.4“Men sizga buyurgan so’zga hech narsa qo’shmang va undan hech narsa kamaytirmang, shunda men sizga buyurgan Rabbingiz Xudoning amrlarini saqlashingiz mumkin.” Alloh o’z amrlari, qonuni va hukumatining xalqiga yetarli bo’lishini niyat qilgan. Va bu uning xalqiga yetarli. Bu masala hal qilingan. U har doim uning xalqiga yetarli bo’ladi. Ammo uni qabul qilmaganlarga, Allohdan va uning qonuni hamda hukumatidan ajralib chiqqanlarga bu yetarli emas. Ular uchun uning hukumati yetarli emas, chunki ular uni qabul qilmaydi; va agar ular o’z hukumatlarini tuzsalar, u xuddi kofirlarnikiga o’xshaydi.

TAM1897 Q1 36.5Ko’zlaringiz Rabbning Baal-peor tufayli qilganini ko’rdi: chunki Baal-peorga ergashgan barcha erkaklarni Rabbingiz Xudo sizning ichingizdan yo’q qildi. Ammo Rabbingiz Xudoga sodiq qolganlarning barchasi bugungi kungacha tirik. Qarang, men sizga qonun-qoida va hukmlarni o’rgatdim, xuddi Rabbim Xudo menga buyurganidek, sizlar egallash uchun boradigan yurtda shunday qilishingiz uchun. Shuning uchun ularga rioya qiling va ularni bajaring; chunki bu — xalqlar ko’zida sizning donoligingiz va tushunchangizdir.

TAM1897 Q1 36.6“Bu xalqlar nazarida sizning donoligingiz va tushunchangizdir.” Faqat mening nazarimda emas; balki buni qiling va barcha xalqlar, butparastlar, sizni dono deb aytishadi. Xalqlar, butparastlar, sizda yaxshi aql bor, deyishadi.

TAM1897 Q1 36.7Qarang, men sizlarga qonun-qoidalar va hukmlarni o’rgatdim, xuddi Rabbim, Xudoyim menga buyurganidek, sizlar ularni egallash uchun ketayotgan yurtda bajarishingiz kerak. Shuning uchun ularga rioya qiling va ularni bajaring; chunki bu — xalqlar nazarida sizning donoligingiz va tushunchangizdir. Ular bu barcha qonunlarni eshitib, albatta: ‘Bu buyuk xalq dono va tushuncha xalqdir’, — deydilar. Chunki biz uni chaqirganimizda javob beradigan Xudoyimiz Rabbimiz kabi, ularning Xudosi ularga shunchalik yaqin bo’lgan buyuk xalq bormi? Va yana qaysi buyuk xalqda, mana shu bugun men sizlarga bergan barcha qonunlardagi kabi adolatli qonunlar va hukmlar bor? Faqat o’zingizga ehtiyot bo’ling va jonlaringizni qunt bilan asrang, ko’zlaringiz ko’rgan narsalarni unutmang, ular hayotingiz davomida yuragingizdan ketmasin; balki ularni o’g’illaringizga va o’g’illaringizning o’g’illariga o’rgating; xususan, Horebda Rabb, Xudoyingiz oldida turgan kuningizni eslatib turing.

TAM1897 Q1 36.8Ko’rgan va eshitganlaringni unutma, ayniqsa o’sha kuni Horeb oldida turganingda eshitganlaringni unutma. Ular nima eshitishdi?—Ey, Allohning qonuni; Allohning amrlari va Iso e’tiqodini o’sha kuni eshitishdi; osmondan kelgan ovoz najot va yaratilishni e’lon qildi, insonlar gunoh qilmasinlar. Ammo Isroil Allohni unutdi, butparast bo’lib qoldi va dedi: “Bizga podshoh bo’lsin; bizga barcha xalqlar kabi podshoh bo’lsin.” Ammo o’sha davr haqida, ular pok bo’lgan chog’da, Rabbiy keyinroq (Zabur 81:13-16) shunday dedi:—

TAM1897 Q1 36.9Ey, xalqim menga quloq solganida, va Isroil mening yo’llarimda yurganida! Men tez orada ularning dushmanlarini bo’ysundirgan bo’lardim va qo’limni ularning qarshilariga qarshi burgan bo’lardim. Rabbning nafrat qiluvchilari unga bo’ysungan bo’lardi: lekin ularning davri abadiy davom etgan bo’lardi. U ularni eng yaxshi bug’doy bilan boqardi; Men esa seni toshdan chiqqan asal bilan to’ydirardim.

TAM1897 Q1 36.10Endi Rabbimiz aytadiki, u bizni zulmat hukmronligidan qutqarib, aziz O’g’lining shohligiga olib o’tdi. Xudoning shohligi yana xalqining ichida barqaror bo’ldi, va “Xudoning shohligi sizning ichingizda”, u har bir kishining va barchaning ichida bo’lgani uchun orangizda mavjud. Endi, Xudoning shohligi mukammal shohlikdir, chunki shoh mukammal shohdir, chunki o’sha shohlik qonuni mukammal qonundir. Unda mukammal shoh, mukammal qonun va mukammal shohlik siz uchun yetarlimi? Shundaymi? Bu inson uchun yetarlimi? — Ha, albatta! Bu inson uchun yetarli bo’lishi kerakmi?

TAM1897 Q1 36.11Agar bularning barchasi inson uchun yetarli bo’lmasa, muammo qirollikda yoki odamda? — Bilasizki, muammo faqat odamda bo’lishi mumkin. Lekin agar odam o’zini nasroniy deb e’lon qilsa-chi? Muammo hanuz odamda yoki qirollikda?

TAM1897 Q1 36.12(Ovozlar) Insonda.

TAM1897 Q1 36.13Faraz qiling, u Yettinchi kun adventisti ekanini da’vo qiladi, lekin Allohning shohligi unga yetarli emas; faraz qiling, ularning bir guruhini yig’sangiz, Allohning shohligi ularga yetarli emas, balki ular o’zlarining, boshqa bir shohlikni barpo etishlari kerak; ular hukumat tuzishlari, o’zlaridan soliq yig’ishlari, o’zlarini boshqarish uchun o’zlaridan hukmdorlar tanlashlari lozim; ular Allohning farzandlarimi? Allohning mukammal shohligi ularga yetarlimi? Ular Allohning hukumatiga mansubmi? Allohning hukumati ularga yetarlimi? Allohning shohligi ularning ichida bormi? Shundaymi? Mukammal shohlik, mukammal shoh va mukammal qonun ularga yetarli bo’lmasa, bu qanday bo’lishi mumkin?

TAM1897 Q1 37.1Ko’rib turganingizdek, cherkov va davlat ajratilishi, hattoki Yettinchi kun adventistlari orasida ham, yurakdan boshlanadi; va u har bir inson uchun, har joyda shu yerdan boshlanishi kerak, aks holda u bo’lgan joyda cherkov va davlat ajratilishi bo’lmaydi. Agar to’rtinchi asrda Rim imperiyasida hech kimning yuragida cherkov va davlat birligi bo’lmaganida, to’rtinchi asrda papalik vujudga kelmas edi. Agar uning yuragida faqat cherkov, faqat cherkov bo’lsa, davlatdan hech narsa, davlat tamoyillaridan hech narsa bo’lmasa, faqat cherkov — Alloh, uning shohligi, uning qonuni, uning adolati, u yerda yolg’iz u hukmron bo’lsa — papalik hech qachon paydo bo’larmidi?

TAM1897 Q1 37.2(Ovozlar) Yo’q.

TAM1897 Q1 37.3Unda doimo qochilishi zarur bo’lgan narsa nima?—Yurakda cherkov va davlatning har qanday birlashuvi. Unda papalikka qarshi yagona ishonchli himoya nima?—Allohni butun yurak, butun jon, butun aql va butun kuch bilan sevishdir. Bu “o’z yurtingdan, qarindosh-urug’ingdan va otangning uyidan chiqib ketishdir.” Bu Misrga orqangizni o’girishdir. Bu “yolg’iz yashash va xalqlar qatorida hisobga olinmaslik”dir.

TAM1897 Q1 37.4Endi men “Muqaddas Kitob imperiyalari” kitobidan 152-betdan boshlab aynan shu bog’liqlik haqida “Patriarxlar va Payg’ambarlar” kitobidan olingan, Muqaddas Kitob oyatlari bilan birga kiritgan ba’zi iqtiboslarni o’qiyman. Avvalo o’zimning so’zlarimni o’qiyman; lekin “Patriarxlar va Payg’ambarlar” kitobidan so’zlarni o’qiyotganimda aytaman:—

TAM1897 Q1 37.5“Mana, xalq yolg’iz yashaydi va millatlar qatoriga kiritilmaydi.” Rabbiy hech qachon o’z xalqini bu dunyo xalqi kabi qirollik, davlat yoki hukumatga aylantirishni niyat qilmagan. Ular atrofdagi millatlarga o’xshamasligi kerak edi. Ular “yer yuzidagi barcha xalqlardan” Allohga ajratilgan bo’lishlari kerak edi. “Xalq millatlar qatoriga kiritilmaydi.”

TAM1897 Q1 37.6Endi agar men o’zimni Germaniya davlatiga mansub deb bilsam, demak men o’zimni millatlar qatoriga qo’yayapmanmi? Agar men o’zimni Angliya hukumatiga mansub, uning bir qismi, bayroq uchun kurashadigan sodiq va vatanparvar fuqaro deb bilsam, demak men o’zimni millatlar qatoriga qo’yayapmanmi? Va agar men o’sha bayroq, mening britaniyalik bayroqim uchun kurashsam, bu yerda yashovchi mening Yettinchi kun adventisti ukam esa AQSh fuqarosi bo’lib, sodiq va vatanparvar bo’lsa, va ikki davlat urushga kirishsa, u bosqinlarni qaytarishi kerak bo’lsa, to’qnashuv yuz bersa, men bir tomonda, ukam esa boshqa tomonda bo’lib, aka akaga qarshi kurashadi. Alloh buni buyurganmi? — Bilasizki, u bunday qilgan emas. Unda u “xalq yolg’iz yashasin va millatlar qatoriga kiritilmasin” deb aytganda, bu gapning hech qanday ma’nosi bo’lmaganmi?

TAM1897 Q1 37.7Men “Muqaddas Kitob imperiyalari” asarimdan o’z yozganlarimni biroz o’qiyman: Ularning hukumati sof va sodda teokratiya bo’lishi kerak edi — Alloh ularning yagona Shohi, yagona Hukmdori, yagona Qonunchi edi. Bu, aslida, cherkov tashkiloti bo’lib, “cho’ldagi cherkov”ni tashkil etishdan boshlangan va davlat tushunchasidan butunlay ajratilishi kerak edi. Cho’l hududida Muso tomonidan tuzilgan va Qan’onda Yosua davom ettirgan tizim abadiy bo’lishi mo’ljallangan edi.

TAM1897 Q1 37.8Endi men “Patriarxlar va Payg’ambarlar:”—dan o’qiyman:

TAM1897 Q1 37.9Isroil hukumatining boshqaruvi Yahova nomi va vakolati bilan amalga oshirilgan. Muso, yetmish keksalar, hukmdorlar va sudyalar ishi shunchaki Xudoning bergan qonunlarini ijro etishdan iborat edi. Ular millat uchun qonun chiqarish vakolatiga ega emas edilar.

TAM1897 Q1 37.10Millat uchun qonun chiqarish vakolatiga kim ega emas edi?

TAM1897 Q1 37.11(Ovozlar) Cherkov.

TAM1897 Q1 37.12Cherkov qancha kishidan iborat edi? U bitta, ikkita, o’nta, o’n ikkita yoki ellik kishini o’z ichiga olardimi?—Ha. Unda ular, yoki ulardan hech biri, qolganlar uchun yoki hatto o’zlari uchun qonun chiqarish huquqiga ega edimi?—Ular bunday huquqqa ega emas edilar.

TAM1897 Q1 37.13Ey Isroil, men sizlarga o’rgatayotgan qonunlar va hukmlarga quloq soling; ularni bajaring, shunda yashaysizlar, Rabb, otalaringizning Xudosi sizlarga berayotgan yurtga kirib, uni egallaysizlar. Men sizlarga buyurgan so’zdan hech narsa qo’shmang va undan hech narsa kamaytirmang.

TAM1897 Q1 37.14Endi yana “Patriarxlar va Payg’ambarlar” asaridan iqtibos keltiramiz:—

TAM1897 Q1 37.15Bu Isroilning millat sifatida mavjud bo’lish sharti edi va shunday bo’lib qoldi.

TAM1897 Q1 37.16Keyin Isroil bundan chekinib, podshohlik tuzishga va xalqlarga o’xshashga qaror qilganda, bu nimani anglatardi? — Mavjudlikni yo’qotish. Buni unutmang.

TAM1897 Q1 37.17Endi men yozgan va hozir takrorlamoqchi bo’lgan yana bir paragraf:—

TAM1897 Q1 37.18Isroil hukumatining tamoyillari faqat sof teokratiyaga asoslangan edi. Har qanday hukumatda uni muvaffaqiyatli qiladigan yagona narsa — fuqarolarning hukumat tamoyillariga sodiqligidir.

TAM1897 Q1 37.19Bu umumiy qabul qilingan haqiqatdir. Bu yerda qaysi hukumatni ko’rib chiqyapmiz? — Allohning hukumatini. Ular qaysi hukumat fuqarolari edilar? — Allohning hukumatining. Shunday ekan, o’sha hukumat tamoyillariga sodiqlik — o’sha hukumat va hukmronlikni, hatto Alloh boshqarganda ham, muvaffaqiyatli qiladigan yagona narsa edi.

TAM1897 Q1 37.20Faqat Isroil bilan Allohning doimiy yashab turishi tufayli u yerda barpo etilgan hukumat muvaffaqiyatli bo’lishi mumkin edi. Shuning uchun xalqning o’sha hukumat tamoyillariga sadoqati har bir kishidan kundalik hayotidagi barcha xatti-harakatlarida yagona Shoh, Hukmdor va Qonun beruvchi sifatida Allohning doimiy yashab turishini izchil izlashni talab qilardi. Ammo “imonsiz uni rozi qilishning iloji yo’q.” Alloh yurakda “imonga ko’ra” yashaydi va hayotda hukmronlik qiladi. Shuning uchun Isroil hukumatining asosiy tamoyili, aslida uning mavjudligi, Isroil xalqining jonli, barqaror imonida edi.
TAM1897 Q1 38.1Va aynan shu yerda Isroil xalqi omadsizlikka uchradi. Aslida, ular faqat shu nuqtada omadsizlikka uchrashi mumkin edi. Ular imonda sobit qolmadi; o’z Shohi va hukumatiga sodiq qolmadi. Yerlarga kirgan, imon bilan daryo to’lib toshgan paytda Iordan daryosini quruqlikdan bosib o’tgan, imonlari tufayli Yerixon devorlari qulab tushgan, yetti kun atrofida aylanib, imonning g’alaba qichqirig’ini qichqirganlar — bu odamlar Rabbiyga ishongan va U ular bilan qudratda bo’lgan. Ammo o’zgarish yuz berdi. Odamlar imonning pokligini yo’qotib, formalizmga berildilar. Bu voqea Muqaddas Kitobda bir necha qisqa oyatlarda hikoya qilinadi. “Xalq Yosua hayoti davomida va Yosuadan keyin ham yashagan, Rabbning Isroil uchun qilgan barcha buyuk ishlarini ko’rgan qariyalar hayoti davomida Xudoga xizmat qildi. Xudoning xizmatkori Nun o’g’li Yosua yuz o’n yoshida vafot etdi.... Va o’sha avlodning hammasi ham ota-bobolariga qo’shildi, va ularning ortidan Rabbni va u Isroil uchun qilgan buyuk ishlarini bilmaydigan boshqa bir avlod paydo bo’ldi. Va Isroil o’g’illari Rabb nazarida yomon ish qildilar va Baallarga ibodat qildilar; ular ota-bobolarining Rabbi, Xudosi — Misrdan olib chiqqan Xudoni tark etib, atrofdagi xalqlarning boshqa xudolariga ergashib, ularga sajda qilib, Rabbni g’azablantirdilar. Va ular Rabbni tark etib, Baal va Axtarotga ibodat qilishdi.” — “Muqaddas Kitob imperiyalari”, 153, 154-betlar.

TAM1897 Q1 38.2Bu aynan Nimrod davrida qilganlari kabi edi. Nimrod davrida buning oqibati qanday bo’ldi?—Ular Allohni podshoh sifatida rad etib, o’zlaridan birini podshoh qilib qo’ydilar. Demak, hozirgi davrda Isroil bilan ham xuddi shunday oqibat yuz berishi ajablanarlimi?

TAM1897 Q1 38.3Yuraklarida ularni hatto o’zlaridan ham ajratib turadigan, ularni boshqalardan farqli qiladigan Allohning mavjudligi bo’lmagani uchun ular atrofdagi xalqlarga shunchalik o’xshash bo’lib qoldiki, ularning xudolariga ibodat qilishda ularga qo’shilishi tabiiy edi. Ularning dindan yuz o’girishi oqibatida o’z gunohlari va butparastlar zulmi shunchalik og’ir bo’ldiki, ular bunga bardosh bera olmaganlarida, butun qalbi bilan Rabbiyga yuzlanib, faqat Unga ishonar, shunda gunohlardan va barcha zulmkorlardan ulug’vor najot topardilar. Ammo ozod bo’lganlarini ko’rib, ular Rabbiy va Najotkori huzurini rivojlantirish va qadrlashga e’tibor bermadilar; shuning uchun ularning dini yana rasmiy tus oldi va ular tez orada yana butparastlarning odatlarini qabul qilib, ularning xudolariga ibodat qildilar.
TAM1897 Q1 38.4Agar ular islohot davrlarida qilganlari kabi doimo Rabbiyga yuraklarini bog’lab, Unga ishonishganida, U har doim ularga aynan shu paytlardagidek bo’lib qolardi. Shunda ularning butun yo’li doimo U xohlaganidek bo’lardi — doimiy ravishda oldinga va yuqoriga intilish, inoyatda va Najotkorimiz Rabbiyni anglashda o’sish. Shunda ular barcha xalqlarga nurli va porloq chiroq bo’lgan bo’lardilar.
TAM1897 Q1 38.5Bu takroriy tajribalar ularni nihoyat va abadiy o’zlariga ishonchsizlik qilishga va faqat Rabbiyga ishonishga undash o’rniga, ular aslida Rabbiyga ishonchsizlik qilishga va to’liq o’zlariga tayanishga qaror qilgan holatga yetib bordilar. Ularning imonsizliklari va dinni tark etishlari tufayli, butparastlarning uzluksiz bosqinlarida, mamlakat talon-taroj qilinib, xalq ezilganida, ular faqat shuni ko’rishdi: amalda Allohning hukumati omadsiz bo’lganligini.—“Muqaddas Kitob imperiyalari,” 154, 155-betlar.

TAM1897 Q1 38.6Endi yana “Patriarxlar va Payg’ambarlar” asaridan iqtibos keltiramiz:—

TAM1897 Q1 38.7Ularning o’z gunohi va ahmoqligi natijasida yuzaga kelgan barcha yomonliklarni ular Xudoning hukumatiga yuklashdi.

TAM1897 Q1 38.8Ko’rib turganingizdek, Rabbiyga mansub ekanliklarini da’vo qiladigan har qanday xalq uning hukumatidan boshqa hukumatga muhtoj bo’lganda muammo nimada ekanini ko’rasiz. Ular Allohdan yiroqlashib ketishgan; yomonlikka botishgan; turli xil azob-uqubatlarga duchor bo’lishyapti; va bularni Allohning hukumatiga yuklashadi. Allohning hukumati ularga yetarli bo’lmagan; u ular uchun yetarlicha ish qilmagan. Nega? — Chunki ular uni qabul qilmagan.

TAM1897 Q1 38.9Men “Patriarxlar va Payg’ambarlar” kitobidan o’qishni davom ettiraman:—

TAM1897 Q1 38.10Asta-sekin ular Xudoga bo’lgan hurmatlarini yo’qotdilar va uning tanlangan xalqi bo’lish sharafini qadrlashni bas qildilar. Xo’rlanadigan monarxlarning hashamat va namoyishlariga jalb bo’lib, o’zlarining soddaligidan charchadilar. Qabilalar o’rtasida rashk va hasad paydo bo’ldi. Ichki nizolar ularni zaif qildi; ular doimiy ravishda xudokar dushmanlarining bosqiniga duchor bo’lishdi: va xalq millatlar orasidagi o’rnini saqlab qolish uchun qabilalar kuchli markaziy hukumat ostida birlashishi kerak, deb ishonishga boshladi. Xudoning qonuniga itoat qilishdan chekinib, ular ilohiy hukmdori hukmronligidan ozod bo’lishni xohlashdi; shu tariqa monarxiya talabi Isroil bo’ylab keng tarqaldi.

TAM1897 Q1 38.11Endi men “Muqaddas Kitob imperiyalari:”—da yozganlarimdan o’qiyman:—

TAM1897 Q1 38.12Bu yana Babil va Misr voqeasining takrorlanishi edi. Asosiy aldovchi ularni butbozlikka, butbozlikdan esa monarxiyaga chorlab, ular ustidan hukmronlikni qo’lga kiritish va dunyoviy ta’sirlar bilan ularni Allohga ibodat qilishdan chalg’itish yoki majburan to’xtatishga intildi.

TAM1897 Q1 38.13Va siz bilasizki, Isroil payg’ambarlarni ta’qib qilgan, ular Allohning so’zini targ’ib qilishni taqiqlagan, xuddi Nimrod davridan bugungi kungacha yer yuzidagi har bir boshqa xurofotparast xalq qilgani kabi, va xuddi har bir boshqa xurofotparast xalq qiladiganidek, hattoki u Yettinchi kun adventistlari tomonidan barpo etilgan bo’lsa ham.

TAM1897 Q1 38.14Endi men yana “Patriarxlar va Payg’ambarlar” kitobidan iqtibos keltiraman:—

TAM1897 Q1 38.15Xudo xalqining faqat O’ziga, ya’ni Qonun beruvchi va quvvat manbai sifatida qarashlarini xohladi. Xudoga bo’lgan qaramliklarini his qilgan holda, ular doim unga yaqinlashib borishardi. Ular ulug’vor va oliyjanob bo’lib, O’zining tanlangan xalqi sifatida chaqirgan yuksak taqdirga munosib bo’lishardi. Ammo biror kishi taxtga o’tirganda, bu xalqning e’tiborini Xudodan chalg’itishga moyillik tug’dirardi.

TAM1897 Q1 38.16Va uning Yettinchi kun Adventisti bo’lishi menga ahamiyatli emas; bu odamlarning e’tiborini Allohdan chalg’itishga moyil qiladi.

TAM1897 Q1 38.17Men “Patriarxlar va Payg’ambarlar” kitobidan o’qishni davom ettiraman:—

TAM1897 Q1 38.18Ular inson kuchiga ko’proq, ilohiy qudratga esa kamroq tayanishardi—

TAM1897 Q1 39.1Ular xurofotparastlardan himoyaga muhtoj edimi?—Ha. Xurofotparastlar ularga hujum qilib, bosqinlar uyushtirayotgani yo’q edimi?—Ha. Ular himoyaga muhtoj edimi?—Ha. Nega ular hukumat tuzdilar?—Himoya uchun—xurofotparastlarning bosqinlaridan himoya uchun.

TAM1897 Q1 39.2Rabbimiz ularga uning va uning qonunlariga itoat etsalar, nima va’da bergan edi? Bayramlar vaqtida erkaklar barchasi uylarini tark etib Quddusga borishlari mumkin edi va hech kim ularga zarar yetkazmas, yerlariga ham ko’z tikmas edi. Ammo ular Allohdan yiroqlashib, uning himoyasidan mahrum bo’lgach, uylarini tark eta olmasdilar, chunki butparastlar ichkariga kirib kelardi. Hatto ular barchasi uyda bo’lgan paytlarida ham butparastlar ularga hujum qilardi. Bug’doylari pishib, hosilga tayyor bo’lganda, butparastlar kelib, uni butunlay tortib olardi, hatto erkaklar barchasi uyda bo’lsa ham. Uzumlar pishib, terishga tayyor bo’lganda ham butparastlar kelib, ularni to’liq terib ketardi. Nega? — Chunki xalq Allohdan yiroqlashgan edi va U ularni yiroqlashgan paytda, o’zi bilan bo’lganlarida baraka berganidek baraka bera olmasdi, chunki bu ularning yiroqlashishini yanada rag’batlantirgan bo’lardi.

TAM1897 Q1 39.3Shunday qilib:—

TAM1897 Q1 39.4Inson taxtga o’tirganda, bu odamlarning e’tiborini Xudodan chalg’itishga moyil bo’lardi. Ular inson kuchiga ko’proq, ilohiy qudratga esa kamroq ishonar, shohlarining xatolari ularni gunohga yetaklab, xalqni Xudodan ajratardi.

TAM1897 Q1 39.5Shunday qilib, ular Samuelga: “Bizga barcha xalqlar kabi hukmronlik qiladigan podshoh tayinlang,” dedilar.

TAM1897 Q1 39.6Endi men “Patriarxlar va Payg’ambarlar” kitobidan hozirgi kungacha tegishli bo’lgan yana bir parchani keltiraman:—

TAM1897 Q1 39.7Va hanuzgacha [Bu bizni qayerga olib keladi? — Hozirgi zamonga.] dunyoviy amaliyotlar va odatlarga moslashish istagi Xudoga e’tiqod qiluvchi odamlar orasida mavjud. Ular Rabbdan yiroqlashgan sari dunyoning foyda va shon-shuhrati uchun intiladilar. Masihiylar doimiy ravishda bu dunyo xudosiga ibodat qiluvchilarning amaliyotlarini taqlid qilishga harakat qiladilar. Ko’pchilik dunyoviy odamlar bilan birlashib, ularning odatlariga moslashish orqali bexudo odamlarga yanada kuchliroq ta’sir ko’rsatish mumkinligini ta’kidlaydi.

TAM1897 Q1 39.8Mana shuni Isroil aytdi.

TAM1897 Q1 39.9Ammo bu yo’lni tanlaganlar shu bilan o’zlarining quvvat manbaidan ajralib qoladilar. Dunyo bilan do’st bo’lib, ular Xudoning dushmanlariga aylanadilar. Yer yuzidagi obro’ uchun ular Xudo ularga bergan, zulmatdan o’zining mo’’jizaviy nuriga olib chiqqan Zotning madhlarini namoyish etish kabi so’z bilan ifoda qilib bo’lmaydigan sharafni qurbon qiladilar.— “Patriarxlar va Payg’ambarlar”, 59-bob, 13-paragraf.

TAM1897 Q1 39.10Endi men u yerdagi Isroil haqida o’qiyman:—

TAM1897 Q1 39.11“Barcha xalqlar kabi.” Isroilliklar bu jihatdan boshqa xalqlardan farq qilish ularga berilgan alohida imtiyoz va baraka ekanini anglamadilar. Xudo Isroilliklarni barcha boshqa xalqlardan ajratib, ularni o’zining alohida xazinasi qilishni istagan edi. Ammo ular bu oliy sharafni e’tiborsiz qoldirib, xorijiylarning o’rnini ko’rishga intildilar.

TAM1897 Q1 39.12Men “Ota-bobolar va Payg’ambarlar” kitobidan o’qishni davom ettiraman:—

TAM1897 Q1 39.13Isroilning eng katta farovonlik davri — ular Yahova’ni o’zlarining Qirolisi deb tan olgan, uning belgilagan qonunlari va hukumatini barcha boshqa xalqlarnikidan ustun deb bilgan davr edi.

TAM1897 Q1 39.14Allohning hukumatini va qonunini barcha boshqa xalqlarnikidan ustun deb bilsam, men boshqa xalqlar bilan qanday aloqada bo’lishim mumkin? Demak, agar o’zimni boshqarish, o’zimni to’g’ri yo’lda ushlab turish va menga o’xshagan atrofdagilarni tartibga solish uchun boshqa xalqlar kabi biror narsa tuzishim kerak bo’lsa, xuddi shu paytda men Allohning hukumatini va qonunlarini o’zim yaratmoqchi bo’lgan qonunlardan ustun deb bilamanmi? Agar men Uning qonunlarini o’zim yaratmoqchi bo’lgan qonunlardan ustun emas deb hisoblasam, bu meni qanday holatga keltiradi?

TAM1897 Q1 39.15(Ovozlar) Xudodan yuqori.

TAM1897 Q1 39.16Xuddi boshqa papa kabi; Nimrod kabi — o’zimni Allohning o’rniga qo’yaman. Hech kim o’zini Allohning o’rniga qo’yib, o’zini Allohdan ustun qo’ymasdan bo’lmaydi.

TAM1897 Q1 39.17Buning bilan birga, men siz haqiqat ekanini tan oladigan narsani yozdim:—

TAM1897 Q1 39.18Ammo endi bularning barchasi, barcha xalqlar kabi podshoh, hukumat va davlatga ega bo’lishga bo’lgan qat’iy qarorlari tufayli unutildi. Rabbiyning aniq irodasiga qaramay, Isroil xalqlar qatoriga kiritilardi.... Ey, o’sha kunlarda Isroil o’z tinchligiga tegishli narsalarni bilsa edi! Ey, ular Rabbiyga ishonib, uning ular o’z yaxshiligi uchun qaysi yo’ldan borishlari kerakligini o’zlaridan yaxshiroq bilishini tan olganida edi! Lekin uning eng kuchli iltimosi va eng jiddiy ogohlantirishiga qaramay, ular quloqlarini yumib, yuraklarini qotirdilar va o’sha zahoti millat va tanlangan xalq sifatida yo’q bo’lib ketishlariga qat’iy mantiq bilan olib boradigan yo’lga kirishdilar.

TAM1897 Q1 39.19Shuningdek, qabilalar ham bo’lingan edi — o’nta va ikkita. O’nta qabila nima bo’ldi? — Ular uzluksiz ravishda dinni tark etish yo’lini tanlab, nihoyat “Bizda podshoh yo’q” deb e’lon qilishdi. Shunda Rabbiy ularga Hoshea payg’ambar orqali kelib dedi: “Men sizlarning Shohingiz bo’laman; menga qayting, ey Isroil, sen mendan qochib ketding; men sizlarning Shohingiz bo’laman.” Lekin ular qaytishni istamadi; ular asirlikka olib ketildi va abadiy yo’qoldi.

TAM1897 Q1 39.20Bu amalga oshirilgach, Hoshea Yahuda haqida shunday yozgan: “Yahuda hanuz Xudo bilan hukmronlik qiladi va muqaddaslarga sodiqdir.” Ammo siz bilasizki, Yahuda bosqichma-bosqich, dinni tark etish yo’lida pastga tushdi, to shu so’z kelguncha: “Diademani olib tashlang va tojni yeching; bu avvalgidek bo’lmaydi: pastdagini yuksaltir, yuqoridagini pastga tushir. Men ag’daraman, ag’daraman, ag’daraman; va u yana bo’lmaydi, uning haqi bor kishi kelguncha; va men uni unga beraman.”

TAM1897 Q1 39.21Rabbiy o’z xalqini boshqarish uchun butparastlarni jalb qilishga majbur bo’ldi. Rabbiy butparastlar, butparastlar hukumati orqali ularni o’zi kelguncha saqlab qoldi, ammo ular hanuz Saul davrida aytgan so’zni qichqirib aytishdi: “Yo’q; balki bizda podshoh bo’lsin.” Masih ularning qiroli bo’lishni rad etgach, uni xochga mixlab, “Bizning qirolimiz faqat Qaysar!” deb baqirishdi.

TAM1897 Q1 40.1Samuel orqali bildirgan Rabbiyning qarshiligiga qaramay, ular “Yo’q; balki ustimizda podshoh bo’lsin”, deb baqirganda, Rabbiy shu baqiriqda ularning Unga qarshi so’nggi baqirig’ini eshitdi va endi barchaga ham uni eshitish oson — “Bizda Qaysardan boshqa podshoh yo’q”. Allohni rad etib, “barcha xalqlarga o’xshash” bo’lishni xohlagan holda, ular Allohni rad etgan barcha xalqlarga o’xshab qoldilar.

TAM1897 Q1 40.2Pilatning hukm o’rindig’ida Iso Masihga qarshi qilgan baqiriqlari, Saul davrida aytilgan “Bizga podshoh bo’lsin” degan baqiriqda mujassam edi; va Alloh uni eshitdi. Bu mantiqdir va undan qochib qutulib bo’lmaydi. Agar sen va men undan qutulmoqchi bo’lsak, butun qalbimiz, butun ruhimiz, butun aqlimiz va butun kuchimiz bilan Allohga yuzlanishimiz kerak. Biz o’z yurtimizdan, qarindosh-urug’imizdan va otamiz uyidan chiqib ketishimiz kerak. Biz Misrga orqamizni o’girishimiz lozim, hatto dunyoviy hukmronlik taxtiga bir qadam qolganday bo’lsak ham; shu lavozimdan tushib, unga orqamizni o’girib, hammasini tark etib, jonli imon bilan Allohga yuzlanishimiz kerak; so’ngra biz yolg’iz yashashimiz va millatlar qatoriga kiritilmasligimiz lozim.

TAM1897 Q1 40.3Shunday qilib, ko’rib turibsizki, Alloh o’z xalqiga va barcha millatlarga doimiy ravishda shuni o’rgatib kelgan: uning xalqining va har bir insonning abadiy najoti yurakda cherkov va davlatning mutlaq ajralishiga bog’liq.

Sahifa osti izohi

Orqaga