Adventist Pioneer
Library
aplib.orgKutubxona
04 / 121897 yilgi xutbalar

Najot Ilmi. – 1-son

Alonzo Trevier Jones

TAM1897 D 46.2Xutba juma kechasi, 1897 yil 12 fevralda berilgan 1897 yil 16 fevral, 1-jild, 3-son, 46–47-betlar va 1897 yil 17 fevral, 1-jild, 4-son, 49–53-betlarda chop etilgan.

TAM1897 D 46.3HAMMA biladiki, bu davr, kamida nomida, da’vosida va intilishida juda ilmiy davr. Alloh xalqining har doim davr bilan birga bo’lishini xohlaydi. Bundan ham ko’proq: u xalqining har doim davrdan oldinda bo’lishini xohlaydi. Xususan, u xalqining har doim islohotchi bo’lishini xohlaydi, va inson islohotchi bo’lishi uchun u davrdan oldinda bo’lishi kerak. Shunday ekan, bu ayniqsa ilmiy davr bo’lgani uchun, da’vo jihatidan ham, boshqa jihatdan ham, Allohning ishi, uning xalqi davr talablariga javob berish uchun ilmiy bo’lishi kerak. Mana shu — bugun kechasi men sizni o’rganishga taklif qilayotgan taklifning bayoni. Rabbiy siz va men shu taklifni qabul qilib, uni o’rganib, ustida ish olib borishimizni xohlaydi, to bu taklifning ilmiy jihatdan to’g’ri ekanligi dunyo oldida bizda isbotlanmaguncha. Agar siz va men, Masih nomini e’tirof etgan barchamiz buni bajarsak, unda bu ish Rabbiy tomonidan amalga oshiriladi. Dunyo buni ko’radi, va bizning undagi ishtirokimiz bo’ladimi yoki yo’qmi, baribir ko’radi. Chunki agar siz va men unda ishtirok etmasak, Rabbiyga o’sha namoyishni ular orqali amalga oshirishga ruxsat beradiganlar ishtirok etadi; va agar biz unga buni qilishga yo’l qo’ymasak, undan mahrum bo’lamiz.

TAM1897 D 46.4Ammo siz aytasiz: “Najot — Allohning xalqining ishi. Najot — Rabbimizning yagona maqsadi.” Mana shu boshqa birodarlar ham aytib kelishyapti. Mana shu bugun tushdan keyingi darsimizda ham, Ibroniylar maktubidagi barcha darslarda ham aytilgan. Bu Muqaddas Kitobning boshqa joylarida ham o’rgatilgan saboqdir. Va Muqaddas Kitob aytadiki, biz Iso Masihdan va xochga mixlangan Udan boshqa hech narsa bilmasligimiz kerak. Siz shunday deysiz; ha, men ham shunday deyman. Men shunday deyman: Allohning xalqining ishi — dunyoda Allohning ishi bo’lgan barcha narsalar najot ishi hisoblanadi. Va bu ayni biz ilgari aytganlarimizga to’liq mos keladi. Shuning uchun najot — bu fan.

TAM1897 D 46.5Bundan ham ortig’i: najot oddiy fan emas, oddiy ilm ham emas; u barcha fanlarning boshlig’i, kaliti, markazidir. Bu dunyoda inson ongiga tushadigan barcha narsalar ichida eng ilmiyidir. Shunday qilib, Allohning xalqi Allohning najotini Allohdagi holicha qabul qilganda; dunyoda Uning najot ishi aslida Uning najot haqidagi g’oyalarini ifoda etuvchi tarzda turadigan bo’lsa, unda dunyoga barcha fanlardan yuqori bo’lgan fan ochiladi. Shunda Allohning xalqi ilm-fan asrida ilm-fan podshohlari oldida ham uyalmay turishi mumkin.

TAM1897 D 47.1Endi, men bu haqiqatga to’liq sodiqman. Va men sizni buning qanchalik to’la haqiqat ekanini ko’rishingizni xohlayman. Siz va men Allohning najotiga sodiqmiz. Va men Bibliya — barcha haqiqatlar kitobi — orqali najotning fan ekanini ko’rishingizni xohlayman. Shunda siz ham men bilan birga bu haqiqatga sodiq bo’lasiz.

TAM1897 D 47.2Avvalo, men sizdan xolis fikr yuritishingizni va nafaqat najotning fan ekanligini, balki u barcha fanlarning eng oliysi ekanligini ham o’zingiz aniqlashingizni xohlayman.

TAM1897 D 47.3“Fan” so’zi so’zma-so’z “bilim” deganidir. Botanika fani — bu botanika haqidagi bilimdir. Astronomiya fani — bu astronomiya haqidagi bilimdir. Shunday qilib, bir olim fanni “tafakkur mahsuli” deb ta’riflagan. Dunyoning astronomiya haqidagi barcha bilimlari — ya’ni astronomiya fani — astronomiya mavzusida dunyoning fikr yuritish mahsulidir.

TAM1897 D 47.4Endi najot — bu Allohni bilishdir: “Mana abadiy hayot — yagona haqiqiy Allohni va sen yuborgan Iso Masihni bilishdir.” Shuning uchun bu fan. Ammo bu bilim inson fikrining mahsuli emas: bu Allohning fikrining mahsulidir. Chunki “ko’z ko’rmagan, quloq eshitmagan va inson yuragiga kelmagan narsalarni Alloh o’zini sevuvchilar uchun tayyorlab qo’ygan. Ammo Alloh bularni bizga o’z Ruhida ochib berdi; chunki Ruh hamma narsani, hatto Allohning chuqur sirlarini ham o’rganadi.” Shuning uchun najot, Allohning fikrining mahsuli bo’lib, nafaqat fan, balki barcha fanlarning eng oliysi hisoblanadi.

TAM1897 D 47.5Yana: Dunyo tomonidan fan deb tan olingan — tabiiy fanlar — insonlarning fikr mahsulidir. Insonlar aql bilan fikr yuritadilar. Demak, insonlar barcha bu fanlar bilan aql orqali shug’ullanadilar. Ammo najot aqlning o’zi bilan shug’ullanadi. Qaysi biri oliyroq? Qaysi biri oliyroq — barcha boshqa narsalar bilan shug’ullanadigan narsa yoki barcha boshqa narsalar bilan shug’ullanadigan narsa bilan shug’ullanadigan narsa? — Albatta, ikkinchisi. Shunday qilib, odamlar aql yordamida barcha boshqa fanlar bilan shug’ullanar ekan, najot esa aqlning o’zi bilan shug’ullanadi; demak, nafaqat najot boshqa har qanday fan kabi haqiqiy fan ekani, balki u barcha fanlardan oliyroq ekani mutlaqo ravshan. Bu inson aqlida bo’lishi mumkin bo’lgan eng oliy fan.

TAM1897 D 47.6Yana bir bor: Najot aql bilan bog’liq. Lekin najotda va najot orqali aql bilan shug’ullanadigan kim? — Bu Allohning o’zi. Demak, bu fanni yaratib, uni ma’lum qiladigan Allohning o’zi bo’lgani uchun; va bu fan Allohning fikr yuritishining mahsuloti bo’lgani uchun; najot fanining nafaqat inson aqli, balki butun koinot uchun ma’lum bo’lgan eng oliy, eng chuqur, eng keng qamrovli fan ekanligi kelib chiqadi.

TAM1897 D 47.7Keling, bir nechta Muqaddas Kitob oyatlarini o’qiylik. “Bu dunyoga o’xshamang; balki onglaringiz yangilanib, o’zgarib boring.” Rumaliklarga 12:2. “Shunday qilib, ongim bilan men Allohning qonuniga qulluq qilaman.” Rumaliklarga 7:25. “Biz Allohning O’g’li kelganini va bizga aql berganini bilamiz.” “Bizda Masihning fikri bor.” Rabbimiz bizga yetib kelishining yagona yo’li aql orqali. U faqat aql orqali biz bilan aloqada bo’ladi. U faqat aql orqali bizni boshqaradi. Qarang: “Ongim bilan men Allohning qonuniga xizmat qilaman, lekin tanam bilan gunoh qonuniga.” Va barcha amrlarning birinchisi mana shu: “Eshit, ey Isroil; Rabbimiz Alloh yagona Rabbdir; va sen Rabbing Allohni butun yuraging, butun jon-jahding va butun aqling bilan sevishing kerak.” “Jismoniy aql Allohga dushmanlik qiladi; chunki u Allohning qonuniga bo’ysunmaydi va aslo bo’ysuna olmaydi.” Allohning qonuniga bo’ysuna olmaydigan jismoniy aql — bo’ysuna olmaydi — o’zgartirilishi, Allohning qonuniga doim xizmat qiladigan boshqa aql bilan almashtirilishi kerak. Aqlning bu o’zgarishi najotdir. Aqlning bu yangilanishi Allohning najot berish ishi orqali amalga oshadi va buni boshqa hech kim amalga oshirolmaydi. Shuning uchun u barcha fanlarning eng oliysi — inson ongiga ma’lum bo’lgan eng oliysi, koinotga ma’lum bo’lgan eng oliysi.

TAM1897 D 47.8Siz “Shahidliklar” nega “najot fan”i haqida gapirishini ko’rishni boshlamayapsizmi?

TAM1897 D 49.1Endi men sizga boshqalar ham shunday fikrda ekanini ko’rsatmoqchiman. Men bu borada yolg’iz emasligimni ko’rsatmoqchiman. Men sizga bu pozitsiya uchun bizda vakolat — ilmiy vakolat — ya’ni, ilmni tushunadigan shaxslarning vakolati borligini ko’rsatmoqchiman.

TAM1897 D 49.2Agar men bugun kechqurun sizga shu dunyoda barcha boshqa fanlarni eng yaxshi tushunadigan odamlar aynan shu fanga boshqa barcha fanlardan ko’ra ko’proq qiziqishini, unda boshqa barcha fanlardan ko’ra ko’proq e’tiborga loyiq jihatlarni ko’rishini isbotlay olsam, ilmiy nuqtai nazardan men shunday gapirishim bilan xavfsizman, demas edingizmi? Xo’sh, menda aynan shunday bir guruh bor — barcha boshqa fanlarni tushunadigan guruh, va men ularning bularning barchasidan ko’ra aynan shu fanga ko’proq qiziqishini tasdiqlovchi haqiqiy dalillarga egaman.

TAM1897 D 49.31 Butrus 1:10-12-oyatlarda havoriy najot haqida gapiradi va men u yerda quyidagilarni o’qiyman:—

TAM1897 D 49.4Ushbu najot haqida payg’ambarlar puxta so’rab-izlaganlar; ular sizlarga keladigan inoyat haqida bashorat qilganlar, ularning ichidagi Masih Ruhi Masihning azob-uqubatlari va undan keyingi shon-shuhrati haqida oldindan guvohlik berganida qaysi vaqtni yoki qanday zamonni ko’rsatganini izlaganlar. Ularga o’zlariga emas, balki bizga xizmat qilganlari oshkor etildi; ular yetkazgan narsalar endi sizlarga osmondan yuborilgan Muqaddas Ruh bilan Injilni va’z qilganlar orqali e’lon qilindi; shu narsalarga farishtalar nazar solishni istaydilar.

TAM1897 D 49.5Farishtalar nimani ko’zdan kechirishni xohlashadi? — Osmondan tushirilgan Muqaddas Ruh bilan va’z qilingan Allohning najotidir. Bu yerda “xohlash” so’zi yunoncha “biror narsaga yurakni qaratish” ma’nosini anglatadi. Yunoncha “nazar solish” so’zi esa “biror narsaga egilib qarash; boshni oldinga egib qarash; tanani bukib qarash; diqqat bilan, qiziqib tekshirish — nimadir bilan tanishmoqchi bo’lgan kishi haqida” ma’nosini anglatadi. Farishtalarning najot mavzusiga bo’lgan munosabati shundaydir.

TAM1897 D 49.6Endi, farishtalar boshqa fanlarni — biologiya, geologiya, ixtiologiya, astronomiya — barcha boshqa fanlarni tushunadimi? Siz bilasizki, ular tushunadi. Har kim biladiki, farishtalar barcha boshqa fanlarni mukammal darajada tushunadi. Har kim biladiki, barcha farishtalar barcha boshqa fanlarni har qanday insonning biror fanni qanchalik chuqur tushunganidan ham cheksiz darajada chuqurroq tushunishini aytish mutlaqo xavfsiz. Ammo farishtalar najot masalasiga boshqa barcha fanlardan ko’ra ko’proq qiziqadi. Barchadan ko’proq biladiganlar aynan shu mavzuga eng ko’p qiziqadi. Xo’p, biroz oldin siz bilan kelishib oldik: agar men bunday vakolatni keltira olsam, siz bu pozitsiyani egallashimiz xavfsiz ekanini aytardingiz. Unday bo’lsa, keling, biz xavfsizmiz. Biz eng yaxshi hamrohlar — ha, eng yaxshi ilmiy hamrohlar — qatoridamiz. Bu mavzu bo’yicha yakuniy, ilmiy vakolat mavjud.

TAM1897 D 49.7Endi, men bugun kechasi “ilm” so’zi bilan so’z o’yini qilmayapman. Men “ilm” va “ilmiy” so’zlarini najotga mutlaqo haqiqiy ma’noda ishlatmoqdaman. Allohning najoti haqiqatan ham ilmiy narsa, u shunchaki shunday deb atalmaydi, balki chinakam, oliy darajada ilmiydir. Shuning uchun men “ilm” yoki “ilmiy” so’zlari bilan o’yin qilayotganimni o’ylamang. Men uni rostgo’yona ishlatmoqdaman, chunki bu kontekstda u to’g’ri.

TAM1897 D 49.8Ammo bu hammasi emas: farishtalar nafaqat bu masalaga nazar solishni xohlashadi, go’yo nimadir bilan tanishmoqchi bo’lganlar kabi; balki ular haqiqatan ham nimadir bilan tanishadilar. Ular bunga nazar solib, uni o’rganish orqali haqiqatan ham bilib oladilar. Efesliklarga maktub 3:8-11-oyatlariga murojaat qiling, va siz bu fikrni ifodalangan holda ko’rasiz:—

TAM1897 D 50.1Menga, barcha muqaddaslarning eng kichigidan ham kichikroq bo’lgan odamga, shu inoyat berildi: xalqlar orasida Masihning o’lchab bo’lmaydigan boyliklarini va’z qilish; va barchaga [Men “insonlar” so’zini qo’ymayapman, chunki u matnga qo’shib qo’yilgan] sirda sheriklik nima ekanligini ko’rsatish, bu sir dunyo yaratilganidan beri Xudoda yashirinib kelgan, u barcha narsani Iso Masih orqali yaratgan: maqsad uchun [Qarang, endi men Masihning o’lchab bo’lmas boyliklarini va’z qilaman, shunda hamma Xudoda yashirinib kelgan sirda sheriklik nima ekanligini ko’rsataman, va bu maqsad uchun, niyat uchun] shunda endi osmoniy joylardagi hukmronliklar va hokimiyatlar cherkov orqali Xudoning turli-tuman donoligini bilib olishlari uchun, U Rabbimiz Iso Masihda belgilagan abadiy maqsadga muvofiq.

TAM1897 D 50.2Insonlarga buni ko’rsatishning “maqsadi” nima? — “Osmoniy joylardagi” (ba’zi tarjimalar “osmonda” deb beradi; bu to’g’ri) hukmronliklar va hokimiyatlarga Allohning turli-tuman donoligi ma’lum bo’lsin. Farishtalar, hukmronliklar va hokimiyatlar osmondan tushirilgan Muqaddas Ruh bilan va’z qilinadigan bu najot Injiliga chin dildan nazar solishni va uni o’rganishni istaydilar. Ular haqiqatan ham nazar solib, o’rganadilar. Va ular o’rganar ekan, ular Allohning donoligiga oid yangi vahiylarni — Allohning turli-tuman donoligini — Rabbimiz Iso Masihda mo’ljallagan abadiy maqsadiga muvofiq o’rganadilar. Siz boshqa muqaddas yozuvlardan bilasizki, bu Allohning siri, bu abadiy maqsad Injilda ochib berilgan. Siz bilasizki, osmondagi hukmronliklar va qudratlar bir jihatdan abadiy emas — ular abadiyatdan abadiyatga emas. Ular ma’lum bir nuqtadan abadiyatga boradilar, xuddi siz va men kabi. Jibril faqat yaratilgan nuqtasidan boshlab abadiyatga boradi. U abadiyatdan abadiyatga emas.

TAM1897 D 50.3Ammo Alloh abadiyatdan abadiyatgacha. Endi, abadiyatdan abadiyatgacha maqsad bo’lgan va bor — bu bizning Rabbimiz Iso Masihda mo’ljallangan uning abadiy maqsadi. Farishtalarga o’sha abadiy maqsadning tubiga yetib, uni o’rganishni yakunlash uchun qancha vaqt kerak bo’ladi? — Abadiyatgacha. Bu yetarlicha ravshan. Keyin bu maqsad Injilda ochilganda, Allohning siri orqali — “Masih sizda, shon-shuhrat umidi” — ma’lum bo’lgach, farishtalar uni o’rganayotgani aniq. Va ular unga nazar tashlaganlari sayin, unda Allohning abadiy maqsadiga muvofiq ko’p qirrali donoligini ko’rishadi. Ular uni o’rganishni istaydilar. Shunday qiladilar va shu tariqa o’rganadilar.

TAM1897 D 50.4Xo’sh, agar ular boshqa barcha fanlarni hech kim hech bir fanni bilganidan ham ko’proq bilsa-yu, boshqa barcha fanlardan ko’ra aynan shu fan bilan ko’proq qiziqsalar va undan o’rgansalar, demak, bu siz va men xavfsizlik bilan tayanishimiz mumkin bo’lgan haqiqat emasmi? Unday bo’lsa, bu ham, boshqa barcha mavzulardan ko’ra, bizning eng oliy tafakkurimizga, eng chuqur fikrimizga loyiqroq mavzu emasmi? Va biz ham ilmiylikdan chekinmasdan butun qalbimizni shunga bag’ishlab, butun jonimizni unga berolmaymizmi? Oh, albatta, bunga qodirmiz! Keling, shuni qilaylik.

TAM1897 D 50.5Endi meni noto’g’ri tushunmang. Men boshqa fanlarga hujum qilayotganim yo’q. Men boshqa barcha fanlarni e’tiborsiz qoldirib, ularni “Will-o’-the-wisps” (yolg’on shamchiroqlar) deb hisoblash va ularga hech qanday e’tibor bermaslik kerak, demayapman. Yo’q; men aytayapmanki, bu ulardan barchasidan ulug’roq; va ularda o’rganadigan har qanday narsani shu ulardan ulug’roq bo’lgan narsaga bo’ysunib o’rganishimiz kerak. Men faqat shuni aytayapmanki, agar biz ilmiy bo’lishni istasak, barcha boshqa fanlar kamida ikkinchi o’ringa chekinishi kerak.

TAM1897 D 50.6Buni o’ylab ko’ring! Boshqa fanlar bilan shug’ullanishda biz o’z tabiiy aqlimizdan foydalanamiz. Agar uning qo’lida undan ham oliyroq fan borligiga oid eng oliy vakolatli ma’lumot bo’lsa, kimdir eng yaxshi va eng oliy tafakkuri bilan pastroq fanga murojaat qilsa, bu qat’iy ilmiy yondashuv bo’larmidi? Bu ilmiy bo’larmidi? — Yo’q. Xo’sh, shu paytgacha biz ko’rdikki, bu bir fan; u eng oliy fan. Demak, har qanday odam eng oliy, eng yaxshi fikrlarini va barcha kuch-qudratini avvalo aynan shu fanga bag’ishlamasa va uni barcha boshqa fanlarga ustun qo’ymas ekan, u tabiatan ilmiy emas.

TAM1897 D 50.7Va u dono ham emas. Chunki bu fan nima? — Najot. Juda yaxshi. Va u abadiy hayotdir. Faraz qiling, men butun hayotimni, barcha kuch-qudratimni boshqa fanlarga bag’ishlab, buni e’tiborsiz qoldirsam yoki buni pastroq deb hisoblasam, uni qo’lga kiritamanmi? — Yo’q. Unday bo’lsa, boshqa fanlarni o’rganishga qancha vaqtim qoladi? — Eng ko’pi bilan bir necha yil. Keyin bu fanlar bo’yicha ishlarim abadiy yakunlanadi va men ularni yana o’rganishga hech qachon imkon topmayman.

TAM1897 D 50.8Ammo agar men avvalo shuni olsam va boshqalarni ikkinchi darajaga qo’ysam, uni o’zim uchun ta’minlab olgunimcha, shunda men boshqalarni o’rganishga imkoniyat topamanmi? — Ha. Qancha vaqt? — Abadiylikka qadar. Ah, demak, bu dono yo’l emasmi? Bu yagona dono yo’l emasmi? Va bu yagona ilmiy va mantiqiy yo’l emasmi? — Albatta shunday. Keling, unday bo’lsa, to’liq ilmiy bo’laylik, qat’iy ilmiy bo’laylik, oliy darajada ilmiy bo’laylik.

TAM1897 D 50.9Endi biroz oldinga qaraylik. Farishtalar haqidagi birinchi o’qigan parchada bu payg’ambarlardan boshlanadi: “Qaysi najot haqida payg’ambarlar so’rab, teran izlanib, sizlarga keladigan inoyat haqida bashorat qilganlar”, deb, ular Iso Masihning azob-uqubatlari va undan keyin keladigan shon-shuhrati haqida oldindan guvohlik berganlar.

TAM1897 D 51.1Endi, payg’ambarlar orqali, bu yerda keltirilganidek, najot ilmi, najot mavzusida Allohning fikr yuritishining mahsuli yozma ravishda bayon etilgan. Bu ilm-fan kitobi, bu najot ilmi payg’ambarlar orqali kelgan. Ular boshqa fanlar haqida ham nimadir bilishganmi? — Ha.

TAM1897 D 51.2Buni bir qancha joyda topishimiz mumkin — bugun kechqurun e’tibor berishga vaqtimiz yetmaydigan darajada. Ammo biz ikki-uchta nuqtaga nazar tashlaymiz, shunda ularning bu haqda bilimga ega bo’lganliklari haqiqatini ongimizga keltirishimiz mumkin.

TAM1897 D 51.3Birinchi Korinfliklarga yozilgan maktubning o’n beshinchi bobida ilm-fanning uni kashf etishidan taxminan ming yetti yuz yil avval aytilgan ilmiy bayonot mavjud. U barcha bu asrlar davomida shu yerda bo’lgan, lekin bu soha olimlari uni o’z fikrlash jarayoni orqali bilishmagan. Bu astronomiya haqiqatining bayonotidir. Muqaddas Kitobdagi bu bayonotga ishonadigan har kim, albatta, astronomiya so’zini hech eshitmagan bo’lsa ham, doimo buni bilgan; lekin inson fanlari buni bilmagan va faqat uzoq yillar o’tib kashf etgan.

TAM1897 D 51.4Yana bir fikr: Muqaddas Kitob muallifi o’sha ilmiy bayonotni qilganida, uni ming yetti yuz yil o’tib olimlar ilmiy jihatdan to’g’ri ekanini aniqlagan paytgacha u har doim haqiqiy ilmiy bayonot bo’lmaganmi? — Albatta. Unday bo’lsa, muallif uni yozgan paytda ham shunday emasmi? — Albatta. Ushbu parchani 1 Korinfliklarga 15:41 da topish mumkin:—

TAM1897 D 51.5Quyoshning bir shon-shuhrati, oyning boshqa shon-shuhrati, yulduzlarning esa yana boshqa shon-shuhrati bor; chunki yulduzlar shon-shuhrati jihatidan bir-biridan farq qiladi.

TAM1897 D 51.6Bu yuz yil oldin noma’lum edi, chunki taxminan shuncha vaqt oldin o’zini salmoqli astronom deb hisoblagan va hamkasblari orasida shunday e’tirof etilgan bir kishi bu bayonotni noto’g’ri va Muqaddas Kitob mualliflarining bexabarligidan dalolat deb tanqid qilgan; chunki u (ya’ni Muqaddas Kitob muallifi) bir yulduzning boshqasidan shon-shuhrat, porloqlik jihatidan farq qilishini, masofa jihatidan emas, deb o’ylagan. Mana shu tanqidchining bu haqdagi bayonoti. Uning fikricha, astronomiya fanidan kelib chiqib, bitta yulduz bizga boshqasiga qaraganda yorqinroq va go’zalroq ko’rinishining yagona sababi shundaki, u bizga boshqasiga qaraganda yaqinroq bo’lib, shuning uchun uning nuridan ko’proq nur olamiz. Ammo bugungi kunda barcha fan sohalarida yulduzlarning ulug’vorligi, go’zalligi va rang-barangligi jihatidan yer yuzidagi gullar kabi katta farq borligi haqiqat ekani ma’lum. Demak, agar biz yer yuzidagi barcha gullarni ulug’vorligi va rang-barangligi bilan bir katta maydonda ko’ra olsak, osmon yulduzlarini ham xuddi shu gullar kabi ravshan ko’rganimizda, ularning ham xuddi shuncha rang-barang va go’zal ekanini ko’rardik. Bu hozir ma’lum, lekin bu parchani Korinfliklarga yozilgan paytda bunday haqiqat noma’lum edi.

TAM1897 D 51.7Endi men so’rayman: bu ilmiy bayonot emas edimi? U ilm-fandagi haqiqat bayonoti emas edimi, Pavlus uni Korinfga yozib yuborgan kunda ham, hozirgidek aniq emasmi? Fan bu haqiqat ekanligini aniqlagani uni haqiqatga aylantirmadi va uning haqiqat sifatidagi og’irligiga bitta zarracha ham qo’shmadi. Ularning kashfi shunchaki ular ilgari bilmaydigan, ammo haqiqat bo’lgan narsani topganliklarini ko’rsatdi, chunki ular Muqaddas Kitobga ishonmagan edilar. Agar ular Muqaddas Kitobda buni o’qib, unga ishonib, qabul qilganida, bu ilmiy kashfiyotni hech qanday olim aniqlamasidan ancha oldin bilib qo’ygan bo’lardilar.

TAM1897 D 51.8Yana bir fan bor: Sir Ayzak Nyuton bir kuni olma daraxti ostida o’tirgan edi. Uning yonidagi shoxdan bir olma tushdi. Oldin ham necha marta olmalar daraxtdan tushgan edi. U ilgari ham olmalar daraxtdan tushishini ko’rgan edi. Ammo o’sha kuni u mulohaza kayfiyatida bo’lib, o’ylashni boshladi. Nega o’sha olma yiqildi? Bu, albatta, yer unga o’ziga tortuvchi ta’sir ko’rsatgani uchun bo’lsa kerak. Olmadan kattaroq bo’lgan yer, u daraxtdan ajralib tushgach, uni o’ziga tortadi. U shunday dedi: agar men o’sha olmani olib, uni imkon qadar balandroq uloqtiradigan bo’lsam, u yana yerga tushadi. Demak, agar uni shu qadar masofaga tortib keltirgan narsa yer ta’siri bo’lsa, men uni imkon qadar balandga uloqtirib, u yana qaytib kelsa, bu yer ta’siri shu masofagacha yetib borib, shu narsani ushlab, uni qaytarib kelishini isbotlaydi. Agar men uni bir milya balandlikka uloqtirib, u qaytib kelsa, demak bu ta’sir uni qaytarish uchun bir milya masofagacha yetib boradi. Keyin u dedi: “Agar bu rost bo’lsa, demak bu ta’sir oyga ham yetib borishi kerak.” Qiziq, bu ta’sir haqiqatan ham oyga yetadimi? Borib ko’ray. U uyiga bordi va o’tirib, oy orbitasi bo’yicha astronomik hisob-kitoblarni olib, uzun sonli hisob-kitoblar qatorini chiqardi. Ammo ular mos kelmadi. U buni qayta-qayta sinab ko’rdi, lekin baribir mos kelmadi; u bu ta’sirni oyga yetib borishini hisoblab bo’lmadi.

TAM1897 D 52.1Agar to’g’ri eslasam, u bu masalani taxminan o’n yil chetga qo’ydi, keyin yana unga qaytdi. Bir kuni oy orbitalarining yangi hisob-kitobi e’lon qilindi, unda avvalgi raqamlardagi ba’zi noaniqliklar tuzatilgan edi. Bu nashr bo’lgach, Nyuton: “Qiziq, bu menga kerak bo’lgan narsani bera oladimi?” dedi. U kerakli raqamlarni olib, ishga tushdi va biz hayron qoladigan uzun hisob-kitoblar qatorini chiqardi. Ammo oxir-oqibat u oxiriga ikki-uchta raqam qolgan joygacha yetib, hisob mos kelishini payqadi. U bu ajoyib haqiqatdan shunchalik hayratga tushdiki, hisobini tugatolmadi. Qalam qo’lidan tushib ketdi va u do’stidan uni yakunlab berishni so’radi. Do’sti shunday qildi va ser Ayzak Nyuton ilmiy haqiqatni, aniqrog’i, yangi bir fanni isbotladi. Unga gravitatsiya deyiladi. Va shu vaqtdan beri u abadiylashtirilgan.

TAM1897 D 52.2Bu haqiqatan ham buyuk kashfiyot edi. Ammo Sir Ayzak Nyuton tabiatda buni kashf etishidan ikki ming besh yuz yil avval Bibliyada bu haqida yozilgan edi. Gravitatsiya oddiygina koinotni muvozanatlashdir. Bu, olimlar aytganidek, koinot muvozanatini saqlab turadigan printsip, qonundir. Ya’ni, koinotdagi har bir jism har bir boshqa jismga ta’sir qiladi va u bilan muvozanatlanadi. Faqat har bir jism emas, balki koinotdagi har bir modda zarrasi ham koinotdagi har bir boshqa modda zarrasini tortadi va unga ta’sir qiladi.

TAM1897 D 52.3Fizik dunyoda bu hayot masalasida bugun tushdan keyin Bibliya darsida ko’rib chiqqanimizga mos keladigan oddiy haqiqatdir. Biz hech kimga yoki hech narsaga tegib bo’lmasligini, buning butun koinot bo’ylab ma’lum bo’lib qolishini aniqladik. Bir chumchuq ham Otangiz bilmasdan tushmaydi, va o’sha chumchuqning tushishi butun koinot bo’ylab sezilmasdan qolmaydi. Bu shunchaki unga mos keladigan haqiqatdir.

TAM1897 D 52.4Bu ikkitasiga mos keladigan ruhiy haqiqat ham mavjud.

TAM1897 D 52.5Ruhingdan qayerga qochaman? Yuzingdan qayerga qochaman? Agar men osmonga chiqsam, Sen u yerdasan; agar men do’zaxda yotsam, mana, Sen u yerdasan. Agar men tong qanotlarini olib, dengizning eng chekka joyida yashasam ham, u yerda ham Sening qo’ling meni yetaklaydi, o’ng qo’ling meni ushlab turadi. Zabur 139:7-10.

TAM1897 D 52.6Siz va men to’g’ri fikrni o’ylaganimizda, u boshqa biror joyda seziladimi? Biz noto’g’ri fikrni o’ylaymiz. Noto’g’ri fikr nima? — Gunoh. Unda gunoh qaerdan boshlanadi? — Fikrdan. Mening gunohim koinotda mendan boshqa, boshqa biror joyda seziladimi? Uni kim anglaydi? — Alloh, o’z Ruhi orqali. Unday bo’lsa, olamimizda anglanmaydigan, sezilmaydigan ma’naviy haqiqat bormi? Yaxshilik yoki yomonlik uchun bo’lsin, sezilmaydigan bir fikr bormi? Demak, siz gravitatsiyani fan sifatida ko’rmaysizmi? Sir Ayzak Nyuton olamda boshqa haqiqatlarga mos keladigan bir haqiqatni kashf etdi.

TAM1897 D 52.7Nyuton kashf etgan qonun, aytganimdek, koinot muvozanatini saqlab turadigan qonundir. Endi men Nyuton kashf etishidan ikki ming besh yuz yil oldin bu haqda ma’lum bo’lganini ko’rsatadigan Muqaddas Kitob oyatini o’qiyman. Ishayo 40:12:—

TAM1897 D 52.8Kim suvlarni o’z kaftining chuqurchasida o’lchagan, osmonga qo’l panjasi bilan o’lchov bergan, yer changini o’lchovga solgan, tog’larni tarozida tortgan va tepaliklarni muvozanatda o’lchagan?

TAM1897 D 52.9Togʻlar va tepaliklar barpo etilganda, ular bir-biriga muvozanatli boʻlgan. Alloh ularning muvozanati saqlanib qolishi uchun shunday qilib qoʻyganmi? Narsalarning muvozanatini saqlab turadigan qonunning ilmiy nomi nima? — Tortishish qonuni. Unda Ishayo nimadan gapirgan? — Tortishish qonunidan. Albatta, shunday qilgan.

TAM1897 D 52.10Bir olim bu haqiqatni boychechak deb ataladigan kichik gul misolida ko’rsatadi. Urug’dan ko’payadigan ikki xil gulni tasavvur qiling. Biri tik gul, ikkinchisi esa egilgan gul. Gullarning markaziy mil atrofida joylashgan kichik millarini payqagansiz. Endi, urug’dan ko’payadigan tik gulda markaziy mil har doim atrofdagilardan qisqaroq bo’ladi. Agar u egilgan gul bo’lsa, markaziy mil atrofdagilardan uzunroq bo’ladi. Buning sababi shundaki, atrofdagilardagi gul changi — pollen — markaziy milga tushishi kerak, aks holda gul ko’payishi mumkin emas.

TAM1897 D 52.11Endi, urug’dan ko’payadigan tik gulda, markaziy mil atrofdagilaridan qisqaroq bo’lishi kerak, shunda atrofdagilarning changi uning ustiga tushadi. Agar u uzunroq bo’lsa, chang pastga tushib, unga yetib bormaydi va shuning uchun urug’ hosil bo’lmaydi. Agar bu egilgan gul bo’lsa va mil atrofdagilaridan qisqaroq bo’lsa, chang tushib ketadi va yana urug’ hosil bo’lmaydi. Shunday qilib, urug’dan ko’payadigan har bir tik gulda markaziy mil atrofdagilardan qisqaroq bo’ladi. Urug’dan ko’payadigan har bir egilgan gulda esa markaziy mil atrofdagilardan uzunroq bo’ladi.

TAM1897 D 53.1Boychechak urug’dan ko’payadi. Va u tik turadigan gul bo’lsa-da, uning markaziy mili atrofdagilardan uzunroq bo’ladi. Bu qanday bo’lishi mumkin? Men buni yana bir bor aytaman, shunda siz mazmunini aniqroq tushunasiz: Boychechak to’g’ri ma’noda tik turadigan gul bo’lib, urug’dan ko’payadi. Demak, markaziy mil atrofdagilardan qisqaroq bo’lishi kerak. Ammo u uzunroq. Unda u urug’dan qanday qilib ko’payadi? Rabbiy bunga chora ko’rgan. U shunday tartib berganki, garchi u tik gul bo’lsa-da, egilib, boshini egadi. Shuning uchun markaziy mil boshqalaridan uzunroq qilib yaratilgan, garchi u tik gul bo’lsa ham. U o’sib, gullab, urug’ berishga yetilguncha to’g’ri turadi. Ana shu paytda u boshini egadi, va gul changi o’z joyiga tushgach, kichik gul yana ko’tarilib, tik turadi.

TAM1897 D 53.2Endi, bu o’zi go’zal; lekin bu yerda tortishish qonuni misoli paydo bo’ladi. Bu olim menga aytdiki, gulning boshini egib, bukilishiga sabab bo’ladigan narsa — yer tortishishidir. To’g’ri. Olma nima uchun tushadi? — Og’irlik. Ammo og’irlik — bu oddiy tortishishdir; lotincha gravus so’zidan olingan bo’lib, og’irlik ma’nosini anglatadi. Turgan gul nima uchun boshini egadi? — Yerning og’irligi. Ammo nega yer og’irligi o’sha gulning boshi oldinroq egilishiga sabab bo’lmaydi? — Ah, Alloh o’sha kichkina gulni yaratganda, u yer yuzini, ha, butun koinotni uning ehtiyojlariga muvofiq muvozanatlab qo’ydi. Alloh o’sha kamtar kichkina qor gulini yaratganda, u koinotni muvozanatlab, uni o’sha mayda gulning ehtiyojiga moslab qo’ydi! Agar Alloh o’sha mayda gulni ham o’ylagan bo’lsa, sizlar, kam imonlilar, U sizlar haqida ancha ko’proq o’ylamaydimi?

TAM1897 D 53.3Endi bu olim menga shunday deydi: agar yer — va albatta koinot ham — hozirgidan bir funt yoki bir unsiya og’irroq bo’lganida, bu qor gullari belgilangan vaqtdan oldin bosh egib qolardi; chunki og’irroq bo’lgani uchun ularga ta’siri ham kuchliroq bo’lardi. Va o’sha holatda birinchi qor guli oxirgi bo’lib qolardi. Ammo o’sha kichkina qor gullari yashab, dunyo oxirigacha insoniyatni quvontirishi uchun Alloh butun koinotni aynan shu gulning ehtiyojlariga moslab yaratdi, shunda uning zarur vaqti kelganda og’irlik uni egib tushirish uchun yetarli bo’ladi. Keyin u osilib turgan paytda ko’payish jarayoni sodir bo’ladi, ildizlardan boshqa kuch keladi, poya biroz qattiqroq bo’ladi va gul gravitatsiyani yengib, avvalgidek tik turadi.

TAM1897 D 53.4Kim suvlarni o’z kaftining chuqurchasida o’lchagan, osmonni qarichi bilan o’lchagan, yer changini o’lchovga solgan, tog’larni tarozida tortgan va tepaliklarni ham pallada tortgan?

TAM1897 D 53.5Koinot muvozanatini kim o’rnatdi? — Alloh. Sir Ayzak Nyuton uni kashf etishidan deyarli ikki ming besh yuz yil avval Ishayo buni bayon qilgan. Ishayo buni yozganida bu ilmiy haqiqat emas edimi? — Ha. U barcha o’sha asrlar davomida qayd etilmaganmi? — Ha. Bu har doim ilmiy haqiqat emasmi? — Ha. Nyuton uni kashf etganda bu haqiqat yanada ilmiyroq bo’lib qoldimi? — Yo’q; olimlar ilgari bilmagan narsani o’rgandilar, lekin u har doim Muqaddas Kitobda yozilgan edi.

TAM1897 D 53.6Ushbu narsalarni o’ylab ko’ring. Alloh shuni xohlaydi. U siz va men najotni, bizga bergan So’zini, eng oliy tafakkurimizni shunga qaratishni ko’rishimizni xohlaydi; bu hech qanday kichik, tor yon masala emas, balki dunyo bilishi mumkin bo’lgan eng buyuk narsa ekanini anglashimizni xohlaydi. Bu dunyo fani bilishi mumkin bo’lgan eng buyuk narsa. Bu dunyo bilishi mumkin bo’lgan eng oliy fan.

TAM1897 D 53.7Ammo biz uni ilmiy bo’lish uchun o’rganmaymiz. Biz uni najot topish uchun o’rganamiz; najot topish esa ilmiydir.

Sahifa osti izohi

Orqaga