Adventist Pioneer
Library
aplib.orgKutubxona
06 / 121897 yilgi xutbalar

Birinchi Buyuk Amr

Alonzo Trevier Jones

TAM1897 D 279.2Xutba 1897 yil 2 mart, seshanba kechasi berilgan 1897 yil 5 mart, Umumiy Konferensiya Kunlik Byulleteni, 1-jild, 16-son, 279–285-betlarda chop etilgan.

TAM1897 D 279.3Siz bilasizki, Rabbiy bu davr va bu davrda yashayotgan odamlar haqida shunday degan: “Mana, ular Allohning amrlarini va Iso imonini saqlaydiganlardir.” Siz va men haqiqatan ham o’sha xalq ekanligimizni tan olamiz va shu yerda turib, Rabbimiz butun koinotga biz haqimizda: “Mana, ular Allohning amrlarini va Iso imonini saqlaydilar”, deb aytishi mumkinligini e’lon qilamiz. Va bu haqiqat bo’ladi, nafaqat u shunday degani uchun, balki u shunday deydi, chunki bu haqiqatdir.

TAM1897 D 279.4Ushbu matn bu uyda yig’ilgan siz va menga to’liq tegishli; va Rabbimiz xohlaydi, bu haqiqat hozir ro’yobga chiqib, doimiy ravishda shunday bo’lib qolsin, shunda U uni butun dunyoga va butun koinotga uzluksiz e’lon qila olsin: “Mana, ular — Allohning amrlariga va Iso e’tiqodiga rioya qiladiganlar.”

TAM1897 D 279.5Mana shuni o’rganishimiz kerak. Biz bu darslarda Allohning amrlariga rioya qilayotganimizni yoki qilmayotganimizni bilish uchun o’rganamiz; shunda Rabbiy biz haqimizda: “Mana ular – Allohning amrlariga va Iso e’tiqodiga rioya qiladiganlar” deb ayta oladi.

TAM1897 D 279.6Allohning amrlarini ado etishda, albatta, birinchi amr keladi va uni albatta ado etishimiz kerak. Mana uning so’zi: “Barcha amrlardan birinchisi shuki: Eshit, ey Isroil; Rabbimiz Alloh yagona Rabbdir; va sen Rabbing Allohni butun qalbing, butun jon-jahon, butun aql-zakovat va butun kuch-qudrat bilan sevishing kerak; mana bu birinchi amr.”

TAM1897 D 279.7Endi, Rabbiy o’sha amrga kelsak, siz va meni nazarda tutib: “Mana, uni bajaradiganlar shular” deb ayta oladimi?

TAM1897 D 279.8Rabbiy sizning butun yuragingizni egallaganmi, shundayki, sizda u va unga tegishli bo’lganlardan boshqa hech narsaga yuragingiz yo’qmi?

TAM1897 D 279.9Rabbiy butun jon-u dilingizni bag’ishlangan muhabbat bilan egallaganmi, shundayki, sizning uniki bo’lmagan hech bir tuyg’ungiz yo’qmi?

TAM1897 D 279.10Rabb butun ongingizni egallaganmi, shunda ongingizda uning xizmatiga bag’ishlanmagan biror fikr, biror harakat yoki biror bo’lak ham qolmaydimi? Chunki ongimiz bilan biz Rabbimiz Allohga xizmat qilamiz. Faqat bir qismi bilan emas, faqat bir bo’lagi bilan emas, balki butunlay. Shunday qilib, Allohga tegishli bo’lmagan hech narsaga ongingizni bag’ishlashga yoki uni shunga qaratishga imkon qolmaydi.

TAM1897 D 279.11Butun kuchingiz Uningmi, shundayki, Allohga va Uning xizmatiga bag’ishlanmagan hech narsaga kuchingiz yetmaydi?

TAM1897 D 279.12Agar bularning barchasi sizga to’g’ri kelsa, unda haqiqatan ham siz haqingizda shunday deyilgan: “Mana, ular amrlarni saqlaydilar.”

TAM1897 D 279.13“Ikkinchisi ham birinchisiga o’xshaydi: ‘O’zingni sevganingdek, yaqiningni sev.’” Allohning sevgisi yuragimizda bo’lsa, birinchi amrga muvofiq, qo’shnilarimizni o’zimizdek sevish oson bo’ladi.

TAM1897 D 279.14Bir kuni ukamiz Kelloggning nutqida aytilganidek, Chikagodagi o’sha kichkina bola mutlaqo begona bir odamga borib: “Siz dunyodagi eng katta gunohkor ekanligingizni bilasizmi?” degan edi. Va odam hayron bo’lib, bu qanday bo’lishi mumkinligini so’radi, chunki u hech kimni o’ldirmagan, hech qanday katta jinoyat sodir etmagan edi. Kichkina bola unga dedi: “Eng buyuk amr shuki, Allohing Rabbingni butun qalbing, butun jon-jahding, butun aql-zakovating va butun kuch-qudrating bilan sev. Sen buni qilasanmi?” U esa: “Yo’q, qilmayman,” dedi. Men buni umuman bajaryapman, deb ayta olmayman.” “Xo’p,” dedi kichkina bola, “bu eng buyuk amrdir. Sen eng buyuk amrni buzayapsan; demak, sen eng katta gunohkorsan.” O’sha odam bunga rozi bo’ldi va Allohga hamda to’liq najotga yetaklandi. Bu juda ravshan: chunki bu eng buyuk amrdir, uni buzgan kishi eng katta gunohkor hisoblanadi. Bu sizmisiz?

TAM1897 D 279.15Siz va men Allohning amrlariga va Iso e’tiqodiga rioya qilishni da’vo qilmoqdamiz. Biz Allohning barcha amrlaridan birinchisini buzayapmizmi? Agar biz eng buyuk, ya’ni birinchi amrga rioya qilmasak, demak uni buzayapmiz. Agar biz shu amrni buzayotgan bo’lsak, demak amrlarga rioya qilmayapmiz; bu aniq. Siz va men hozir qaror qilishimiz, va abadiy qaror qilishimiz kerak: Rabbimizga butun qalbimiz, butun jonimiz, butun aql-zakovatimiz va butun kuchimiz bilan xizmat qilamizmi.

TAM1897 D 279.16Yozilganki, “Allohning shohligi sizning ichingizda.” Bizning ichimizdagi shohlik – Allohning shohligidir; inson yaratilganda ham shunday edi, lekin dushman Allohning o’rnini bosib oldi; va Rabbiy insonni yana ozod qildi, u Allohga o’z shohligida o’z o’rnini berishni yoki bosqinchi Allohning shohligida Allohning o’rnini egallashini tanlashi uchun. Sizda bo’lgan shohlik – Rabbiyning shohligidir. U yerda kim hukmron bo’lishini – Rabbiymi yoki dushmanmi – tanlash sizga bog’liq. Agar siz u yerda Rabbiy hukmron bo’lishini tanlamasangiz, demak, dushman hukmron bo’lishini tanlaysiz. Kim hukmron bo’lishi butunlay insonning tanloviga bog’liq.

TAM1897 D 280.1Kimdir hukmronlik qilishi shart. Inson Allohdan mustaqil ravishda o’zini boshqarish uchun yaratilmagan. U Alloh bilan birga o’zi bo’lish uchun yaratilgan va Allohsiz o’zi bo’la olmaydi. Inson Alloh bilan birga turish uchun yaratilgan. Allohning shohligi uning ichida edi. Alloh uning ichida hukmron edi. Ammo u Shaytonni ergashib, o’zicha yo’l tanlashga harakat qildi. Ammo inson faqat Allohga ergashibgina o’zicha yo’l topa oladi. Allohning shohligi sizning ichingizda. Biz Allohga tanlov qilishimiz kerakki, u yuragimizdagi o’z saltanatida o’z o’rnini egallasin. U o’sha yerda o’z o’rnini egallaydi va o’z saltanatida o’z o’rniga ega bo’lgach, u yerda hukmronlik qiladi.

TAM1897 D 280.2Siz yer yuzidagi Allohning shohligi bir dengizdan boshqa dengizgacha va daryodan yer yuzining chekkalarigacha bo’lishini bilasiz. Allohning shohligi, Rabbiy kelganda keladigan bu shohlik, bilasizki, u bu dunyodagi har bir dyuym, har bir zarrani qamrab oladi. Endi Allohning shohligi sizning ichingizda. Alloh hukmronlik qiladigan sizning ichingizdagi bu shohlik — uning hukmronligi yuragingizdagi har bir bo’shliqni, har bir zarrachani qamrab oladimi? Shundaymi? Mana bu savol, va bu savollar biz uchun bir nechta jihatdan muhim.

TAM1897 D 280.3Men shunchaki bu amrni o’qiyapman va uning nima deganini e’tiboringizga keltiryapman. Va buni shunday qilamanki, siz va men har doim yuragimiz va ongimizni quyidagi savolga ochib qo’ya olaylik: “Allohning amrlarini va Iso imonini butun qalbi, joni, ongi va kuchi bilan saqlaydiganlar mana shular, degani biz haqimizda to’g’rimi?”

TAM1897 D 280.4Ongingiz nimaga tayanmoqda, nimani o’rganmoqda, nimada mehnat qilmoqda — o’sha narsada Alloh bormi? Bu Allohning ulug’vorligi uchunmi? Qilayotgan tadqiqotlaringiz, o’rganayotgan darslaringiz, ongingizdagi butun fikr — bularning barchasi Allohning tasvirini o’zida aks ettirish uchunmi? Bu ongda Allohni yanada kengroq topish uchunmi? Bu uni yanada ulug’vor qilish uchunmi? Aqliy sa’y-harakatlaringizda u birinchi va hamma narsa emasmi? Uni sevib, butun ong bilan unga xizmat qilasizmi?

TAM1897 D 280.5Va barcha kuch-qudrat bilan. Dalani haydayotgan bo’lsangiz, uni Allohga bag’ishlayapsizmi? Yog’ochni tekislash uchun randani surayotgan bo’lsangiz, buni Allohga bag’ishlayapsizmi, shunda olgan har narsangiz Allohdan bo’lib, aslo sizniki emas? Kuch-qudratlaringiz shunchalik to’liq Allohga bag’ishlanganmi, har qanday ishni boshlaganingizda ham Alloh ishini qilayapsizmi?

TAM1897 D 280.6Ko’pchilik o’ylaydi: odam ma’lum bir sabab yo’lida faoliyat yuritishni boshlashdan oldin o’z hunar-kasbi yoki boshqa jismoniy mehnat turini tark etishi kerak. Ko’pchilik shunday deydi: “Men hozir qilayotgan ishimdan chiqib ketmoqchiman. Qachon bu doiradan chiqib, bu ustaxonadan qutulib, sabab yo’lida faoliyat yurituvchi bo’lsam ekan, deb orzu qilaman.” Agar siz hozirgi joyingizda ish sababiga xizmat qiluvchi bo’lmasangiz, xohlagan joyingizga yetganingizda ham ish sababiga xizmat qiluvchi bo’lmayapsiz. Agar siz dalani haydab yurganingizda ish sababiga xizmat qiluvchi bo’lmasangiz, minbar ortida va’z qilishga harakat qilganingizda ham ish sababiga xizmat qiluvchi bo’lmayapsiz. Agar siz temirchi bo’lsangiz va kun sayin temirchixonada ishlayotgan bo’lsangiz — agar siz bu ishga men minbar ortida bo’lganimdek chuqur, samimiy va butun qalbingiz bilan berilmagan bo’lsangiz, unda qaerda varaqalar tarqatayotgan bo’lsangiz ham, bu ishga xizmatkor bo’lolmaysiz.

TAM1897 D 280.7Insoniyat nimaga aylanishi mumkinligi va Iso Masihga ishonuvchilar nimaga aylanishi kerakligi haqida bizga bir namuna qo’yilgan. Allohning O’g’li bu dunyoga sizga va menga amrlarni bajarish nima ekanligini va buni qanday amalga oshirishni ko’rsatish uchun keldi. U va’z qilganidan taxminan olti baravar ko’proq vaqt hunarmandchilik bilan shug’ullangan. O’n ikki yoshidan boshlab, u Yusuf bilan duradgorlik hunarida ishlashni boshlagan, chunki o’n ikki yoshli bola duradgorga ko’maklashib ko’p ishlarni bajara oladi. Shunday qilib, o’n ikki yoshidan boshlab, u suvga cho’milgan va taxminan o’ttiz yoshida va’z qilishni boshlagan; bu o’n sakkiz yilni tashkil etadi. Bu yillar davomida u duradgorlik kasbida ishlagan. O’ttiz yoshidan o’ttiz uch yarim yoshigacha u jamoat xizmatida, va’z qilish bilan shug’ullangan. Shunday qilib, ko’rib turganingizdek, u duradgorlik kasbida ishlashga va’z qilishga qaraganda deyarli olti baravar ko’proq vaqt ajratgan.

TAM1897 D 280.8Endi u o’sha 18 yil davomida duradgorlik bilan shug’ullanganda ham Allohning O’g’li bo’lib qoldimi, xuddi uch yarim yil davomida va’z qilgan paytdagi kabi? — Siz bilasizki, u edi. U o’sha yerda taxtani arralab, skameykani yasab, unga oyoqlarini o’rnatayotgan paytda mening va sizning Najotkorim edimi? — u xochda bo’lganidagi kabi o’sha paytda ham mening va sizning Najotkorim edimi? — Siz bilasizki, u edi. “Chunki biz uning hayoti bilan najot topamiz.”

TAM1897 D 281.1Ushbu o’n sakkiz yil oxirida, xizmatini boshlashida va duradgorlik ishlarini yakunlaganida suvga cho’mdirilganini unutmang — aynan o’sha paytda Alloh: “Bu mening sevimli O’g’lim, undan men rozi bo’ldim”, deb aytgan. Demak, u o’sha o’n sakkiz yil davomida ham, oxirgi uch yarim yilida bo’lgani kabi, shu ishning xuddi shunday xodimi bo’lgan emasmi? — Siz bilasizki, u shunday edi. Unda agar siz duradgor bo’lsangiz va Iso Masihga e’tiqod qiluvchi deb da’vo qilsangiz, uning izdoshi bo’la olmaysizmi? Siz aynan o’sha yerda, xuddi minbar ortida bo’lgandek, uning izdoshi va ish sababidagi xodim bo’lishingiz kerak emasmi? Men siz doim duradgor bo’lib qolishingiz shart, demayapman. U ham shunday qilmagan. Men siz doim temirchi yoki dehqon bo’lib qolishingiz shart, demayapman; lekin men aytaman va ta’kidlaymanki, siz duradgor, temirchi yoki dehqon bo’lganingiz davomida ham, qaerda bo’lsangiz ham, bu ishda kelajakda bo’ladigandek chinakam xodim bo’lishingiz kerak.

TAM1897 D 281.2Shunday qilib Iso har birimizga nasroniy bo’lish nima ekanligini va ongimiz, yuragimiz yoki qo’llarimiz nima bilan band bo’lishidan qat’i nazar hayotimiz qanday bo’lishi kerakligini ko’rsatdi. U duradgor bo’lganida Allohni butun qalbi, butun ruhi, butun ongi va butun kuchi bilan sevgan. Taxtalarni arralaganda, stollar yasaganda, eshiklar yasab o’rnatganda, bularning barchasi Allohning shon-shuhrati uchun bo’lgan. Alloh uning uchun hamma narsa edi. Bir kishi unga oddiy duradgor sifatida kelib, uni dunyoning Najotkori deb ko’rmay, faqat duradgor deb qaraganida — bir kishi unga oddiy duradgor sifatida kelib, yoniga o’tirib: “Menga stol yasab bering. Menga shunday stol yasab bera olasizmi?” — u esa so’radi: “Qanday stol xohlaysiz?” — odam unga tasvirlab berdi, Iso esa dedi: “Ha, men siz uchun yasayman;” Iso stolni yasab, uni orqasiga olib odamning uyiga olib bordi, uyga kiritib, foydalanishi uchun qo’ydi — bu butun ish jarayonida Iso butunlay Allohga tegishli edi. Alloh uning barcha harakatlarida edi. U o’sha stolni yasagan har bir bo’g’imida hech qanday yoriq yo’q edi, hech biri chang bilan qoplangan emas, hech narsa yashirilmagan edi — bu halol stol edi. Bu butunlay Alloh ma’qullashi mumkin bo’lgan stol edi.

TAM1897 D 281.3Va u stol yasash bo’yicha kelishuv qilganda, halol bitim tuzdi, Alloh ham qarab, “Bu halol bitim” deb aytishi mumkin bo’lgan bitim. U odamdan bunday ish uchun adolatli haqdan ortiq to’lashni so’ramadi. Odam undan: “Siz shunday stol yasaysizmi?” deb so’radi. “Yasayman.” “Buning uchun qancha haq olasiz? — qancha turadi?” U buni hisoblab, odamga shunday derdi: “Taxtalar shuncha turadi, uni yasashga shuncha vaqt ketadi, mening ish haqim esa shuncha. Siz ham shunday deb o’ylamaysizmi? Ish vaqtini hisobga olgan holda mening ishim shuncha qiymatga ega emasmi?” Va odam shunday derdi: “Ha, men ham shunday o’ylayman. Bu to’g’ri narx. Bu halol bitim.” Va u stolni orqasiga olib, u yerga olib borib qo’ygach, odam kelishilgan narxni to’lab berdi, va Alloh butun bu bitimni ko’zdan kechirib, “Bu halol ish. Boshqasi hech kimdan kutib bo’lmaydi”, deb aytishi mumkin edi.

TAM1897 D 281.4Siz ham shunday duradgormisiz? O’zingizni nasroniy deb da’vo qilasiz. Qanday ish qilsangiz ham, shunday ishchimisiz?

TAM1897 D 281.5Allohni butun yuraging bilan, butun jon-u diling bilan, butun aql-zakovating bilan va butun kuch-qudrating bilan sevasanmi? Nima qilsangiz yoki nimaga chaqirilgan bo’lsangiz; qo’shningiz bilan qanday ish yuritayotgan bo’lsangiz, u butparast bo’lsin yoki nasroniy, bularning barchasi shunday qilinadimi-ki, Alloh qarab: “Bu Allohning shohligi uchun yetarlidir”, deb aytsin; chunki butun yuragingiz, butun jon-u dilingiz, butun aql-zakovatingiz va butun kuch-qudratingiz Allohning ulug’vorligi uchun unga bag’ishlangan.

TAM1897 D 281.6Biz amrlarga rioya qiluvchilarmizmi yoki yo’qmi? Savol shunda. Va bu masalani shunchalik puxta aniqlash vaqti keldi-ki, Rabbiy gapirayotgan xabarida “Mana, ular Allohning amrlariga rioya qiluvchilardir” deb tasdiqlay olsin.

TAM1897 D 281.7Endi, siz ko’rishingiz mumkinki, bu amr barcha sohalarni qamrab oladi va biz boshlagan oyatga kirmaydigan yagona fikrga ham tegib bo’lmaydi. Shunday ekan, biz fikrlashimizdagi hamma narsaga, ongimiz murojaat qiladigan barcha narsalarga eng buyuk amr bo’lgan ushbu oyat nurida nazar solishimiz kerak.

TAM1897 D 281.8Qaysi ishga qo’l urishga chaqirilsak, uni barcha amrlarning eng ulug’i nuqtayi nazaridan ko’rib chiqishimiz kerak. Bu ish Allohdan qo’rqib, butun qalbim, jonim, aql va kuchim bilan kirishishim mumkin bo’lgan narsami? Agar shunday bo’lmasa, men uni tegib ko’rishni ham xohlaymanmi? — Yo’q. Agar bu shunday narsa bo’lsa, unga men butun yuragim, ongim, jonim va kuchim bilan, Alloh bilan kira olmasam, unda men unga nima uchun tegaman? Agar Alloh men bilan bo’lmasa, demak men amrlarni buzaman. Men hamma narsani Unga bag’ishlamayapman. Mening barcha kuchim, agar u kirib bo’lmaydigan, tegib bo’lmaydigan, ma’qullay olmaydigan yoki qabul qila olmaydigan narsaga sarflansa, hech narsa demakdir.

TAM1897 D 282.1Men bilamanki, bu to’g’ri, lekin bu xristianlikdir. Bu xristianlikdir, va siz ham men ham aynan shu narsadan kam bo’lgan narsaning hatto o’n oltinchi qismiga ham rozi bo’lmasligimiz kerak. Biz hech qachon, hatto bir lahza soyasiga ham, bu dunyodagi bundan kam hech narsaga qanoatlanishga yo’l qo’ymasligimiz kerak; biz kirgan har bir narsani Alloh bilan birga qilishimiz, keyin esa uni butun yurak, butun jon, butun aql va butun kuch bilan bajarishimiz lozim. Va men sizga aytaman, biz shunga yetganimizda, agar bu uyda barchamiz hozir unga taslim bo’lsak va shu holatda mahkam turib qolsak, dunyoda namoyon bo’ladigan Allohning qudratini tasavvur ham qila olmaymiz.

TAM1897 D 282.2Boshidanoq eng katta qiyinchilik shundaki, odamlar yuraklarida Allohga tegishli bo’lgan o’rinni bermadi. Alloh odamni shunday yaratgan edi, lekin u boshqa barcha narsalarga yuzlandi va Allohni butunlay chetga surib qo’ydi. Alloh uni o’sha zulmatdan ozod qildi, tanlash erkinligini berdi va uni butun qalbi, butun jon-u dil, butun aql va butun kuchi bilan Allohni sevishga chaqirdi. U yana Allohga o’z o’rnini berishni tanlash uchun ozod qilindi; lekin ko’pchilik Rabbiyga o’z o’rnini bermaslikni tanladi, shuning uchun to’fon ularni yer yuzidan yuvib yubordi.

TAM1897 D 282.3So’ngra Rabbiy yana bu naslni boshladi. Va U har bir kimsadan faqat shuni so’radi: Rabbiy Allohni butun qalbi, butun jon-u dilidan, butun aql-zakovati va butun kuchi bilan sevishini, hamda o’zgalarni o’zidek sevishini. Bu — kemaga kirgan va undan chiqqan sakkiz kishidan ham so’ragan yagona narsa edi. Agar birinchi odam Allohni butun qalbi, butun ruhi, butun aql-zakovati va butun kuchi bilan sevganida, hech qachon gunoh kirib kelmas edi.

TAM1897 D 282.4U gunoh qilgach, va Rabbiy uni o’sha qullikdan ozod qilgach, agar Odam va uning barcha avlodlari Allohni butun qalb, jon, kuch, aql va quvvat bilan sevganida, dunyoning holati qanday bo’lardi? — Ular Allohning amrlarini va Iso imonini saqlab, adolat yer yuzini dengizni suv qoplaganidek qoplagan bo’lardi. La’nat qulligida, gunohkor tananing qulligida bo’lgan insonda bu narsa bajarilishi imkonsizmi? Alloh gunohkorni go’shtdagi gunoh qudrati ostidan shunday ozod qila oladimi, u Allohni butun yuragi, jon-u tanasi, aql-zakovati va kuchi bilan sevishi mumkin bo’lsin? — Ha. Agar ular Allohga ishonib, Allohning amrlarini va Iso e’tiqodini saqlaganida, gunoh yer yuzini, hattoki gunohli go’sht qudrati ostidagi insonlar bilan ham, la’natlay olmas edi. Bu haqiqat, chunki bu nasroniylikdir. Shunday qilib, siz ko’rasizki, Rabbimiz bizdan doimo xohlagan narsa, Odam gunoh qilganidan beri insondan xohlagan narsa — Allohning amrlarini va Iso e’tiqodini saqlashdir. Va barcha amrlarning birinchisi shuki: “Yuraging bilan, jon-jahding bilan, aql-zakovating bilan va kuch-qudrating bilan Rabbing Allohni sev.”

TAM1897 D 282.5Rimliklarga 1:21-oyatda boshida “ular Allohni tanishgan” deyiladi. Qarang: inson hayot yo’lini boshlaganida Allohni tanigan. Odam boshida Allohni tanigan, lekin bu bilimni saqlab qolmagan. Odam gunoh qilib qayta boshlaganida ham Allohni tanigan. Toshqindan keyin insoniyat yana boshlanganda ham boshida Allohni tanigan; shuning uchun insoniyat doim Allohdan yiroqlashgan. Dunyo shunchalik gunohkor edi, shunchalik gunohkor va shunchalik gunohkor bo’ladi, chunki u Allohni bilgan va uni inkor etgan, Allohni bilmaganligi uchun emas. Shunday qilib, dunyo zulmat tufayli yovuzlikda emas; dunyo yovuzlik tufayli zulmatda.

TAM1897 D 282.6Dunyo nur bilan boshlangan; va zulmatning kirib kelishi insonlarning tanlovi tufayli bo’lgan; “ular Allohni bilganlarida, uni Alloh sifatida ulug’lamadilar, shukr ham qilmadilar; balki o’z tasavvurlarida behuda bo’lib qoldilar va ularning ahmoqona yuragi zulmatga cho’mdi. O’zlarini dono deb ko’rsatib, ahmoq bo’lib qolishdi va chirishga mahkum inson, qushlar, to’rt oyoqli hayvonlar va sudraladigan jonivorlarga o’xshash haykalga chirishga mahkum bo’lmagan Allohning ulug’vorligini aylantirdilar.”

TAM1897 D 282.7Endi e’tibor bering; birinchi navbatda nima? — Ular Allohni tanishdi; lekin uni Alloh sifatida ulug’lamadilar; unga o’zlarida tegishli bo’lgan o’rinni bermadilar. Ular Allohni ulug’lamadilar — uni odamlarga oshkor etmadi, yer yuzida namoyon etmadi; chunki Iso shunday dedi: “Men seni yer yuzida ulug’ladim”, va u go’shtda namoyon bo’lgan Alloh edi. Allohni bilgan bu odamlar Allohning go’shtda namoyon bo’lishiga yo’l qo’ymadilar. Ular shukr qilmas edilar. So’ngra o’z tasavvurlarida behuda bo’lib qoldilar; so’ngra ularning ahmoqona yuraklari zulmatga botdi; so’ngra zulmatda o’zlarini dono deb da’vo qildilar. O’sha donolik ahmoqlik edi, va so’ngra ular tasvirlar yasadilar.

TAM1897 D 282.8Shunday qilib, insonlarning ko’z o’ngida turgan tasvir — ularning butbozligi — bu butbozlikning faqat tashqi namoyishi, tashqi ifodasidir. Butbozlik allaqachon yurakda paydo bo’lgan va u bir necha bosqichdan o’tib tashqariga chiqishga harakat qilmoqda. Buni o’ylab ko’ring. Butparastlik qayerda boshlanadi? — Qalbda. Bu jarayonda butparastlik qayerda boshlanadi? — Allohni bilganlarida, uni Alloh sifatida ulug’lamadilar; aynan shu yerda hammasi boshlanadi. Unda Allohni bilish bilan butparastlik o’rtasida hech qanday o’rtacha nuqta bormi?

TAM1897 D 283.1Endi diqqat bilan o’ylab ko’ring. Ular Allohni tanishdi va “Mana abadiy hayot: ular Seni, haqiqiy Allohni, tanishlari uchun.” Allohni tanish – abadiy hayotdir; bu aniq. Ular Allohni tanishgan; Allohni tanish orqali abadiy hayotga ega bo’lishgan. Bu yozilgan. Ammo ular butbozlikka ketishdi. Ular Allohni bilishdan butparastlikka o’tish uchun necha qadam tashlashdi? — Faqat bittagina. Unda, Allohni butun qalbi, kuchi, aql-zakovati va quvvati bilan sevishdan butparastlikka yetish uchun necha qadam kerak? — Xuddi bittagina. Demak, agar men Allohni butun qalbim, butun jonim, butun aql-zakovatim va butun quvvatim bilan sevmasam, men nima bo’laman? — Butparast.

TAM1897 D 283.2Ehtimol, oldimda hech qanday o’yma haykal yo’qdir. Bu odamlar boshida bunday haykalga ega emas edilar. Ammo ularning ongida bir tasavvur, bir tasvir bor edi, va ular o’yma haykalni yaratganda, bu shunchaki ko’z oldida turadigan, ongida allaqachon mavjud bo’lgan narsaning tasviri edi. Haykal yasagan birinchi odam uni yaratishdan oldin ongida shu tasavvurga ega bo’lgan. Haykal yasagan birinchi odamda u xudosi bo’lishi kerak degan tasavvur bor edi va bu tasavvur u yog’och yoki toshdan haykal yasashidan oldin mavjud edi. Shunday qilib, ko’z oldiga qo’ygan o’sha tosh haykal — bu uning ongida allaqachon mavjud bo’lgan xudoni aynan shu ko’rinishda ifodalash uchun yaratilgan tashqi shakl edi. Unda u o’sha o’yma tasvirni yaratishdan oldin xudosi bor edimi? — Ha. U qayerda edi? — Yuragida.

TAM1897 D 283.3Ular o’z tasavvurlarida behuda bo’lib qoldilar. Kimning tasavvurlari? — Ularning o’zlari. Mana bu odam nimadir tasavvur qilmoqda; u o’z tasavvurining tasvirini yaratadi va uni o’zidan tashqarida, ko’zlari oldiga qo’yadi. Tasavvur qilish — bu shunchaki ruhiy tasvir yaratishdir. Toshdagi haykal esa yurakdagi tasavvur qilishning ko’zga ko’rinadigan shaklidir. Haykal birinchi marta qayerda yaratilgan edi? — Uning ongida; o’z tasavvurida, o’z fikrida. Lekin u Allohdan ajralib qolganida u yerda kim bor edi? — Faqat Shayton va o’zi. Unda uning fikrlari qayerdan kelishi mumkin? — Faqat o’zidan va Shaytondan.

TAM1897 D 283.4Demak, siz aniq ko’ryapsizki, butparastlik qalbda bo’ladi; tasavvur, obraz tashqarida paydo bo’lishidan oldin allaqachon mavjud. Uning xudosi quyosh, oy yoki yulduzlar bo’lsa ham, bu tasavvur, g’oya, xayol uni quyosh, oy va yulduzlarda tashqi ko’rinishga solishidan oldin mavjud.

TAM1897 D 283.5Butparastlikda ko’rinadigan barcha narsa — bu yurakdagi narsaning aksidir. Va Alloh yurakda bo’lishi kerak, butun yurak, butun jon, butun aql va butun kuch bilan, aks holda butparastlik paydo bo’ladi. O’rtada hech qanday yo’l yo’q.

TAM1897 D 283.6Aslida, to’fonidan keyin, odamlar birinchi marta haqiqiy Allohni tark etib, ketib, o’z xudolarini yaratgach — ular shu xudolarga o’zlari uchun Allohning o’rnini egallashga ruxsat berishdi, shu bilan ular Allohni taniganlarida uni yagona hukmdori sifatida tanlaganliklarini ko’rsatdilar. Men Allohni butun yuragim, butun jonim, butun aql-zakovatim va butun kuchim bilan sevganimda, yagona Allohim kim bo’ladi? — Alloh. Mening yagona hokimiyatim kim bo’ladi? — Alloh. Menga yagona hokimiyat kimniki bo’ladi? — Allohning. U to’g’ri hokimiyatni amalga oshirishga qodirmi? — Ha. U insonni to’g’ri yo’lda ushlab turishga qodirmi? — Ha. Inson Allohni butun qalbi, jon-u tanasi, aql-zakovati va kuchi bilan sevganda, dunyoda uni to’g’ri yo’lda ushlab turish uchun boshqa hech qanday qonun yoki hokimiyatga muhtoj emas. Uning hukmdori kim? — Alloh. Va agar biz uni oliy darajada sevsak, Alloh boshqarishga qodirmi? — Ha. Ammo inson Allohni tark etib, butbozlikka berilganda, o’zini boshqarishga qodirmi? — Yo’q.

TAM1897 D 283.7Endi to’fonidan keyin, ular hali ham Allohni bilgan paytda, uni o’zlarining yagona Shoh va Hukmdori deb tan olishgan. Ularning boshqa hukmdori bo’lmagan. Ular birinchi marta Allohdan yuz o’girib, uning o’rniga boshqa xudolarni qo’yganlarida — ya’ni boshida, Allohdan uzoqlashib, boshqa xudolarni Allohning o’rniga qo’yganlarida — ular shu boshqa xudolarga hukmdor o’rnini egallashga ruxsat berishgan. Ular bu xudolarning o’z hukmdorlari ekanini e’tirof etishgan. Ularning shohi bo’lmagan; odamlar hali o’zlarini hukmdor deb e’lon qilishmagan. Odamlar xudolarni shohlar deb e’lon qilgan; hokimiyatda bo’lgan odamlar esa faqat xudolarning vakillari bo’lib, haqiqiy shohlar xudolar edi.

TAM1897 D 283.8Buning dalilini “Muqaddas Kitob imperiyalari” kitobining 50-betida topasiz. Mana, nasl boshlangan va tillarning chalkashuvi sodir bo’lgan — nasl Allohni unutgan — Bobilda topilgan ilk yozuvlar. Men o’qiyman:—

TAM1897 D 284.1Riduning noibi, xizmatkori va Ninriduning quvonchi bo’lgan Idaduni saqlab qolish uchun uning podshohi Ninriduga.

TAM1897 D 284.2Bu yerda hukmdor Idadu o’z xudosiga bitik yozar ekan, o’zini shunchaki xudosining noib-hukmdori ekanini tan olgan. U o’zini podshoh deb da’vo qilmagan. Shunday qilib, ko’rib turibsizki, xudo bu odamning podshohi bo’lgan. Xudo xalqning podshohi deb hisoblangan, va hokimiyatda bo’lgan bu odam esa faqat xudoning noib-hukmdori yoki leytenantidir.

TAM1897 D 284.3Bu shuni ko’rsatadiki, Allohni haqli hukmdor sifatida bilish shunchalik yangi ediki, hech kim hali o’zini podshoh deb e’lon qilishga jur’at eta olmagan. Buni ko’ryapsizmi? Diqqat bilan o’ylang. Alloh yagona hukmdor bo’lganida, albatta, u ularning yagona podshohi edi; lekin ular undan yuz o’girib, boshqa xudolarni tanlaganlarida, haqiqiy Allohni bilishlari shunchalik yangi, Uning bilan munosabatlari shunchalik yangi ediki, Allohning o’rniga boshqa xudolarni qo’yib, bu soxta xudolarni o’zlarining podshohi deb belgilashganda — odamlar orasidagi vakolatli kishi ham podshoh unvonini olishga jur’at eta olmadi; balki haqiqiy podshoh bo’ladigan xudoning noibi bo’lib tanilishni afzal ko’rdi. Men buni takrorlayman. Haqiqiy Allohni yagona podshoh deb bilish bu odamlarning ongida shunchalik yangi ediki, hech kim hali podshoh unvonini olishga jur’at eta olmagan. Allohni yagona podshoh va hukmdor deb eslashlari hanuz shunchalik ravshan ediki, har qanday inson podshoh unvonini olishi Allohni taxtdan tushirishga urinishdek bo’lib qolardi.

TAM1897 D 284.4Men shu mamlakatdan, shu davrdan yana bir yozuvni o’qiyman:—

TAM1897 D 284.5“Ninip Qirolga, uning Qiroliga, Zirgullaning noibi Gudea, uning uyini qurdi.”
TAM1897 D 284.6“Nana xonimga, ulug’vor xonimga, O’z xonimiga, Zirgullaning noibi Gudea ... ko’tardi.”
TAM1897 D 284.7— Muqaddas kitob imperiyalari, 50-bet.

TAM1897 D 284.8Mana bir kishi, o’z xudosi sharafiga uy qurdirgan. Bu kishi o’zini shu xudoning, ya’ni shohning, noibi deb ataydi. Bu kishi Gudea o’zini shoh deb da’vo qilmaydi. U hokimiyatda, lekin o’zini shoh deb e’lon qilmaydi. Qirol kim? — Uning xudosi. Bu sizga yana shuni ko’rsatadiki, haqiqiy Allohni yagona podshoh deb bilish ularning ongida shunchalik yangi ediki, ular Allohdan va Allohni faqat podshoh va hukmdor deb bilish g’oyasidan shunchalik butunlay chekinib, Allohning podshohligi tushunchasini chetga surib, insonni podshoh unvoniga loyiq deb e’tirof etishga tayyor bo’lib qolishmagan.

TAM1897 D 284.9A. F. Ballenger. — Demak, vakolatli kishi o’z xudosining noibi ekanini da’vo qilgan, shoh emasmi?

TAM1897 D 284.10Ha. Hali qirollar bo’lmagan. Biz insonni qirol sifatida nazarda tutmayapmiz. Insonlar orasida hali qirollar bo’lmagan. Vakolatli lavozimlardagi odamlar bor edi. Bir kishi boshqalar ustidan hukmronlik qilardi. U qudratga ega edi, lekin o’zini qirol deb atamasdi. U qirol sifatida tan olinmagan va o’ziga hali qirol unvonini olishga ruxsat bermagan. Nega? — Chunki u haqiqiy Allohning yagona haqli Qirol ekanligi g’oyasidan hali shunchalik uzoqlashmagan ediki, barcha ilohiy hukmdorlik g’oyasini chetga surib, o’zini qirol deb e’lon qilishga yovuz jur’at eta olmasdi.

TAM1897 D 284.11Bu o’sha yurtda topilgan eng qadimgi yozuvlardir. Ular eng qadimgilar qatoriga kirishini ko’rishingiz mumkin. Bu yozuvlar odamlar hanuz podshoh unvonini olmagan, haqiqiy Allohni podshoh deb bilgan davrga tegishli.

TAM1897 D 284.12Ammo bu yerda undan ham biroz oldinroq yozilgan bitik bor, u Babel minorasidagi tillarning chalkashuvi haqida so’zlaydi. “Muqaddas Kitob imperiyalari” kitobining to’rtinchi sahifasida tillarning chalkashuvi haqidagi Muqaddas Kitob bayoni keltirilgan. Bu tillarning chalkashuvi sodir bo’lgan odamlarning yozgan bayonidir. Muqaddas Kitobda esa bu voqea haqidagi Rabbiyning yozuvi keltirilgan. Bobildagi vayronahollarda ko’milgan va topilgan g’ishtlardagi yozuvda ularning hisobotini ko’rishingiz mumkin. Buni Ibtido kitobining o’n birinchi bobidagi bayonot bilan solishtirsangiz, ikkala narsa aynan bir xil ekanini ko’rasiz. Mana ular bu haqda nima deyishgan:—

TAM1897 D 284.13“… Bobil gunohga botib ketdi va kichik va katta tepalikda aralashib ketdi. .... .... .... .... .... .... . Ular kun bo’yi ishlarini barpo etdilar, tunda qal’alariga butunlay yakun qildi. G’azabida ham u sirli maslahatni to’kib tashladi tarqatish uchun yuzini burdi Ularning nutqini begona qilishga buyruq berdi. .... .... .... .... .... .... . Ular unga qarshi zo’ravonlik bilan turishdi. U ularni ko’rdi; va yerga tushdi, U to’xtab qolmadi. .... .... .... .... .... .... . Ular Bobil uchun qattiq yig’lashdi — Ular juda ko’p yig’ladi.

TAM1897 D 284.14Bu eng qadimgi hikoyalardan biridir. Qolganlari unga yaqin. Ammo boshqa manbalar shuni ko’rsatadiki, odamlar orasida hali podshoh bo’lmagan bir davr bo’lgan; hokimiyatdagi kishi “podshoh” unvonini olishga jur’at etmagan; uning xudosi uning podshohi bo’lgan; va haqiqiy Allohning podshoh ekanligi g’oyasi shunchalik yangi bo’lganki, u o’zini podshoh deb e’lon qilishga jur’at eta olmagan. Hali bu haqiqiy Alloh haqidagi g’oyasi oldida haddan tashqari vakolat egallash bo’lardi.

TAM1897 D 285.1Bu Nimroddan oldin edi. Nimrod Allohning podshoh ekanligi g’oyasi oldida podshoh unvonini olishga jur’at qilgan birinchi kishi edi. Shunday qilib, men “Muqaddas Kitob imperiyalari” kitobining ellikinchi sahifasida o’qidim:—

TAM1897 D 285.2Nimrod shu jasur odam edi. Uning nomi isyon, mag’rur kamsitishni anglatadi va Geseniusga ko’ra, u nihoyatda nopok isyonchi degan ma’noni bildiradi. Va “u yer yuzida qudratli bo’la boshladi.” Yoki boshqa tarjimada aytilishicha, u “yer yuzida birinchi qudratli kishi edi.”

TAM1897 D 285.3Nimrod o’ziga qirol unvonini bergan birinchi kishi edi; qirollik hokimiyatini egallagan va ochiqcha qirol unvonini olgan birinchi kishi. Va uning ismi o’zi hukmronlik qilgan xalq orasida bu narsa nimani anglatgan bo’lsa, aynan shuni bildiradi.

TAM1897 D 285.4Endi, bu mening gapim emas, balki bu mavzu bo’yicha vakolatli manbaning aytishicha:—

TAM1897 D 285.5Nimrod qirolligi barpo etilishi bilan butun qadimiy dunyo yangi tarixiy bosqichga qadam qo’ydi. O’sha jangchini qirollik tojini kiygan birinchi odam deb ko’rsatadigan sharqona an’ana yangi libos bezagi yoki hatto bir viloyatni zabt etishdan ham ko’ra muhimroq haqiqatga ishora qiladi. Uning hukmronligi dunyoga boshqaruvchi va boshqariluvchilar o’rtasidagi munosabatlarning yangi tizimini olib keldi. Avvalgi hukmdorlarning vakolati qarindoshlik tuyg’usiga tayangan, boshliqning ustunligi esa ota-onalik nazoratining timsoli bo’lgan. Nimrod esa, aksincha, hudud hukmdori bo’lib, odamlar faqat o’sha hudud aholisi bo’lgani uchun, shaxsiy bog’liqliklardan mustasno holda ularga hukmronlik qilgan. Hozirgacha qabilalar — kengaytirilgan oilalar — jamiyat bo’lgan; endi esa millat, siyosiy jamoa — Davlat paydo bo’ldi. Shundan boshlab dunyoning siyosiy va ijtimoiy tarixi bir-biridan farq qiladi, ehtimol, hatto turli yo’nalishlarda rivojlanadi. — Muqaddas Kitob imperiyalari, 51-bet.

TAM1897 D 285.6Unda, Davlatning kelib chiqishi nima edi?

Sahifa osti izohi

Orqaga