Adventist Pioneer
Library
aplib.orgKutubxona
08 / 121897 yilgi xutbalar

Misr va Isroil

Alonzo Trevier Jones

TAM1897 Q1 20.8Xutba 1897 yil 4 mart, payshanba kechasi berilgan General Conference Bulletin, 1897 yil, birinchi chorak, 2-jild, 1-son, 20–26-betlarda chop etilgan.

TAM1897 Q1 20.9Birinchi darsimiz bizga davlatning kelib chiqishini, tarixdagi birinchi davlatning barpo etilishini ko’rsatdi. Ikkinchi darsimiz esa tarixda cherkov va davlat ajratilishining birinchi misolini berdi. O’sha dastlabki paytda Rabbiy cherkov va davlat o’rtasidagi ajralish qanchalik to’liq bo’lishi kerakligini aniq ko’rsatdi. Bugun kechqurun biz ularning ikkalasini ham bir xil yurtda yana birlashguncha ergashamiz.

TAM1897 Q1 20.10Nimrod Kushing o’g’li edi; Kush Efiopiyada yashagan; Kush Hamning o’g’li edi; va Misr Hamning yurti edi. Shunday qilib, biz Nimrodning nasabini bevosita Misrga bog’laymiz; va uning namunasini ham Misrga bog’lashimiz mumkin. Garchi Nimrod qirollik tojini kiygan birinchi odam, unvoni olgan va qirollik hukmronligini o’rnatgan birinchi kishi bo’lgan bo’lsa-da, Misrda Nimrodning bu namunasi barcha bosqichlarida eng to’liq bajarildi va eng mukammal o’rnatildi.

TAM1897 Q1 20.11Misrda Nimrod davridan keyin, u podshohlik o’rnini va hokimiyatni bosib olgachgina podshoh bo’ldi. Chunki, esingizda bo’lsa, Nimrod buni qilganida, u Allohga, xalqning Alloh haqidagi tasavvuriga va U haqidagi bilimiga qarshi chiqqan edi. O’sha paytda odamlar Nimrodning shu ish bilan Allohning o’rnini egallayotganini bilishgan; uning ismi esa o’sha davrda bu harakat haqidagi hukmron qarashlarni ifodalaydi. Misrda ham xuddi shunday yo’l tutildi. Misr yozuvlari guvohlik beradiki, Misrning birinchi hukmdorlari xudolar, keyin yarim xudolar, so’ngra esa inson bo’lgan qirollar bo’lgan.

TAM1897 Q1 20.12Shunday qilib, siz ko’rasizki, o’sha yurtda tartib Shinardagi tartib bilan bir xil edi. Misrda podshoh ataylab va ochiq e’lon qilib, o’z nomidan xalq oldida xudolik o’rnini egallagan. Xalq uni shunday deb bilgan. Quyosh xudo edi; Misr podshohi esa quyoshning o’g’li edi. U xalq uchun xudo edi. Xalq uning nafasida yashagan. U ularning hayot nafaslari edi. Ular ruhlarini undan olgan. Ular uchun u “abadiy quyoshga o’xshash hayot beruvchi” edi. (Qarang: “Empires of the Bible”, 7-bob, 27, 38, 43, 44, 49, 64, 71–83, 96, 102-bandlar; 14-bob, 15, 16-bandlar.) Shunday qilib, Misrda podshoh shunchaki xudoning vakili yoki o’rinbosari emas edi; u xudoning timsoli edi. Xudoning hayoti podshohda yashardi va podshoh orqali xalqqa yetib borardi. Shunday qilib, podshoh xalq uchun hayot manbai edi, chunki unda barcha joyni qamrab oluvchi buyuk xudo — quyosh aks ettirilgan edi. Podshoh xalq oldida xudoning hech bir sifati bo’lmagan emas edi. Qadimgi Misrda shohlik va hukumat tizimi shunday edi.

TAM1897 Q1 21.1Endi oldingi darsda o’qiganimizdek, Alloh cherkovni davlatdan ajratgan paytga, ya’ni Ibrohimga “O’z yurtingdan, qarindoshlaringdan va otangning uyidan chiqib, men ko’rsatadigan yurtga bor”, deb aytgan paytga Qaldiyaga qaytaylik. Va yodda tutingki, Ibrohim oxirgi qarindoshlaridan ajralgachgina Rabbiy uni o’sha yurtni ko’rsatdi. Ibrohim avvalo o’z yurtidan, ikkinchidan, otasining uyidan, uchinchidan esa qarindoshlaridan ajralib chiqdi. Lot Sodom vodiyasiga o’tib ketgachgina Alloh Ibrohimga o’sha yurtni ko’rsatdi. Yaratilish 13:14, 15. Allohning Ibrohimga chaqirig’i bo’lgach, u butun qalbi, ruhi va borlig’i bilan vatandan ajralib, otasining uyi va barcha qarindoshlaridan ajralib, Rabbiy xohlagan joyda turganida, Rabbiy unga dedi, “Endi ko’zlaringni ko’tarib, shu joydan shimolga, janubga, sharqqa va g’arbga qara: chunki ko’rib turgan barcha yerni senga va avlodlaringga abadiy beraman.” Men uni abadiy meros qilib beraman.

TAM1897 Q1 21.2Endi men sizdan so’rayman: Alloh Ibrohimga ko’zlarini ko’tarib qarashni aytganda, Ibrohim Alloh aytmaganida ko’zlarini ko’tarib qaraganidan ko’proq narsani ko’rganmi?

TAM1897 Q1 21.3(Jamoa) Ha.

TAM1897 Q1 21.4Demak, u Alloh ko’zlarini ko’tarib qarashni aytmaganida ko’ra olmas edigan narsani ko’rgan. Va Alloh unga ko’zlarini ko’tarib qarashni aytganda, u ko’rgan narsa Allohning unga va’da qilgan yeri edi. O’sha paytda Alloh unga va’da qilingan yeri ko’rsatdi va bu — Rabbiy uni chaqirgan mamlakat edi. U o’sha paytda uni unga bermadi: “Yo’q, hatto oyoq bosgulik yer ham bermadi: ammo u uni unga va undan keyingi avlodlariga mulk qilib berishini va’da qildi.” Va u abadiy ko’z tikdi o’sha osmoniy yurtga; poydevorlari bor shaharga, bunyodkori va yaratuvchisi Alloh bo’lgan yurtga. U yerda “u dunyoning vorisi bo’lishi” va’dasi bor edi; va Ibrohim buni “imondagi adolat orqali” oldi. Keyin Alloh Ibrohimga unga qarashni va uni unga va uning avlodlariga abadiy meros qilib berishini aytganida, u nima ko’rdi? Dunyoni?

TAM1897 Q1 21.5(Ovozlar) U kelajak dunyoni ko’rdi.

TAM1897 Q1 21.6Va shu vaqtdan boshlab unga tegishli bo’lgan yurt shu. “Agar siz Masihniki bo’lsangiz, demak, Ibrohim avlodisiz va va’daga ko’ra merosxo’r bo’lasiz.” Va bu sizning ham, mening ham yurtim. Va oh! Boshqa biror yurtga rozi bo’ladigan, unga moyil bo’ladigan yoki unga nisbatan qandaydir mehr-muhabbat his qiladigan odamning qanchalik tor, mutlaqo loyiq bo’lmagan qarashlarga ega bo’lishi kerakligini tasavvur qiling. Alloh unga ko’rsatgan va uni chaqirayotgan o’sha yurtga nigohi tikilgan paytda, kimdir buni qanday qilib qila oladi!

TAM1897 Q1 21.7Ibrohim vafot etdi. Ishoq yashadi va vafot etdi. Yaqqub va uning oilasi Misrga olib ketildi, chunki Rabbiy Ibrohimga: “Zurriyoting o’zlariga tegishli bo’lmagan yurtda begona bo’ladi”, — deb aytgan edi, va bu Misr edi. Endi diqqat bilan o’ylab ko’ring. Misr haqida Rabbiy bergan bu iborani unutmang, chunki u kelgusi darslarda foydali bo’ladi. Ular begona bo’lib yashab, Rabbiyga xizmat qilishi kerak bo’lgan yurt Misr edi. Ular u yerda yuzlab yillar yashadilar — o’zlariniki bo’lmagan yurtda. Va eslangki, bu biz tasvirlagan Misr bo’lib, unda podshoh Xudoning o’rnida edi va xalq uchun Xudo edi.

TAM1897 Q1 21.8Keling, bu cherkovga yana bir nazar tashlaymiz va Rabbiy uning ustida nima qilayotganini ko’ramiz. Bugun kechqurun oldimizda mamlakatni ko’rsatadigan xarita bor. Mana bu yerda Abram chaqirilgan Qaldiya; u bu yerga, Mesopotamiyaga, Xaranga ko’tarildi, otasi o’sha yerda vafot etdi. U yerda u otasining uyidan ajratildi va keyin Lotdan ajratilgan yurtga keldi.

TAM1897 Q1 21.9Abram bu yurtda bo’lgan paytda Sharq xalqlari g’arbga, hatto Misr chegaralarigacha yurish qilib, tarix yaratdilar. Ammo Isroil Misrga borgan paytda yoki biroz oldin Misr imperiyasi butun bu Sharqiy yurtga yoyilgan edi. U Misr bo’ylab, Etiopiyagacha, Kichik Osiyoning janubiy va g’arbiy chegaralarini to’liq qamrab, Armeniya, Assuriya va Shinarga qadar cho’zildi; shunday qilib, Misr imperiyasi o’sha davrda ma’lum bo’lgan sharqiy mintaqaning butun hududini qamrab oldi. Misr imperiyasi o’z davrida Rim imperiyasi yoki undan keyingi boshqa davlatlar kabi universal bo’lgan.

TAM1897 Q1 21.10Endi tarix Sharqdan yozilgan chog’da va bu mamlakatlarning podshohlari g’arbiy hududlarni, hatto Misr chegaralarigacha zabt etayotgan paytda, Alloh haqiqiy Allohni bilishni tirik ushlab turish uchun Kan’on yurtida o’z cherkovini barpo etdi, u yerda kelib-ketayotgan xalqlar orasida. Va Misr qirolligi butun bu yurtga yoyilganda va dunyo imperiyasi markazi Misr poytaxti bo’lganda, Alloh o’z xalqini Misrga olib kirdi, shunda barcha mamlakatlardan hukumat boshlig’i – Misrga ketayotgan elchilar va hokimlar Allohning xalqi bilan aloqada bo’lar edi.

TAM1897 Q1 21.11Misrda Rabbiy o’z xalqini bu pagan davlatlar bilan Misr poytaxti o’rtasidagi yo’l bo’ylab joylashgan Goshen hududiga joylashtirdi, shunda xalq, ularning elchilari va hokimlari Allohning xalqi yashaydigan Goshen orqali o’tib, haqiqiy Allohga e’tibor qaratishlari uchun.

TAM1897 Q1 22.1Misrda Yusuf ham taxt yonida bo’lib, Misrga kelgan elchilar Yusuf bilan uchrashishga majbur bo’lardi; u ularga haqiqiy Allohni tanishish imkonini berardi. Yusuf vafotidan so’ng, uning shuhrati va ta’siri Misr poytaxtida Muso paytlarigacha saqlanib qoldi. Keyin Muso saroyda, taxt yonida bo’ldi. U Yusufdek oddiygina taxt yonida emas, balki taxtning birinchi pillapoyasida turdi, chunki u fir’avn qizi o’g’li edi. Fir’avnning qizi uning rafiqasi edi; Muso esa Fir’avnning qizi o’g’li bo’lgani uchun taxtning ikki karra qonuniy vorisi edi. Agar Fir’avnning rafiqasi uning qizi bo’lmaganida, uning asrab olingan birinchi o’g’li taxt vorisi bo’lardi. Yana, agar fir’avnning boshqa xotini bo’lganda va boshqa farzandlari bo’lmaganda, uning qizi taxt vorisi bo’lardi. Ammo fir’avnning qizi uning rafiqasi bo’lgani uchun, uning asrab olingan o’g’li taxtga ikki karra voris bo’lgan. O’sha paytda dunyoning taxtiga aylangan Misr taxtiga uning vorislik huquqi hech kim tomonidan inkor etilmagan.

TAM1897 Q1 22.2O’sha paytda Misr podshohi taxminan sakson yoshda edi, shuning uchun Muso bilan uning tojdagi ikki karra haqli o’rni hamda butun dunyoni qamrab olgan Misr imperiyasining barcha qudratini egallash o’rtasida faqat ozgina vaqt qolgan edi. Va o’sha paytda ham Allohning Ibrohimga qasam ichib bergan va’dasi yaqinlashgan edi, Muso bunga ishonib, qasddan va to’liq Misr taxtini hamda uning barcha qudrati va shon-shuhratini rad etdi — u “Fir’avn qizi o’g’li deb atalishni rad etdi.”

TAM1897 Q1 22.3Muso Allohning Ibrohimga qasam ichib bergan va’dasining vaqti yaqinlashganiga ishonardi. Aytgancha, biz bunga ishonamizmi-yo’qligimizni aniqlab olishimiz ma’qul; chunki agar biz bunga chin dildan ishonayotganimizga amin bo’lsak, Musoning shu e’tiqodiga yanada chuqurroq nazar tashlaymiz. Havoriylar ishlariga 7:17-oyatga murojaat qiling:—

TAM1897 Q1 22.4Allohning Ibrohimga qasam ichib bergan va’dasining vaqti yaqinlashganda, Misrda xalq ko’payib, ko’paydi.

TAM1897 Q1 22.5Muso tug’ilgan paytda fir’avn xalqni yo’q qilishni o’yladi, shunda ular ko’payib, kuchli bo’lib, yurtdan chiqib ketolmasinlar. Masala shundaki, Misrda nafaqat yahudiylar begona xalq bo’lib yashagan, balki boshqa mamlakatlardan asirga olingan ko’plab begona odamlar ham bo’lgan. Shuning uchun o’sha paytda Misr aholisining taxminan uchdan biri begona edi. Xalq ko’paydi degan ibroniycha ibora aslida ularning ari yoki baliqlar kabi ko’payib ketganini anglatadi. Fir’avn xalqning shunchalik ko’payib ketganini va mamlakatning chet elliklar bilan to’lib-toshganini ko’rib, ular qo’zg’olon ko’tarib, yurtni egallab, mamlakatni tark etib ketishidan qo’rqdi.

TAM1897 Q1 22.6Boshqa bir omil shuki, Isroil Misrda bo’lgan paytda — Misr imperiyasi butun Sharqni qamrab olganida — davlat hokimiyati imperiya bo’ylab barcha aholini faqat quyoshga ibodat qilishga majburlashga qat’iy harakat qilgan. Quyoshga sig’inishning turli shakllari o’sha imperiyada keng tarqalgan edi, lekin imperiya qudrati barcha shakllarni cheklab, faqat osmonda ko’rinadigan quyoshning yalang’och diskini yoki oldida turgan quyosh diskining tasvirini qoldirishga harakat qilgan. Endi, albatta, Isroil bu farmonni bajarmadi. Ular quyoshga ibodat qilishni rad etdilar. Ular Allohning haqiqatiga sodiq qolishdi va ularning bu harakati hozir ham shu podshohning yodida edi. Quyoshga sig’inishni majburlashga urinib ko’rgan boshqa podshoh bo’lgan; lekin bu podshoh hokimiyatga kelgach, bu voqea uning xotirasida qoldi va u shunday xulosa chiqardi: agar bu xalqqa imkoniyat berilsa, ular mamlakatni tark etishda boshchilik qiladi.

TAM1897 Q1 22.7O’sha davr haqidagi yozuv nafaqat “xalq ko’payib, avj oldi”, balki “Allohning Ibrohimga qasam ichgan va’dasining vaqti yaqinlashdi” deb ham yozilgan. Alloh Ibrohimga qanday va’da bergan edi? Allohning Ibrohimga bergan va’dasi nima edi? — Unga ko’rgan yurtini berish. Bu qaysi yurt edi?

TAM1897 Q1 22.8(Ovozlar) Dunyo.

TAM1897 Q1 22.9Qanday dunyo?

TAM1897 Q1 22.10Kelajak dunyo.

TAM1897 Q1 22.11Bu Stefanning so’zlari: “Allohning Ibrohimga qasam ichgan va’dasining vaqti yaqinlashdi.” Shundaymi? Bunga ishonasizmi? Alloh Ibrohimga ko’rsatgan o’sha yerni berish vaqti yaqinlashganiga ishonasizmi? U yer Ibrohimga berilgani aytiladi. Boshqalar ham bo’lardi, lekin u Ibrohimga edi. Ibrohim bo’lmasdan boshqa hech kimga emas; balki Ibrohim va uning avlodiga. “U ko’pchilik haqida gapirgandek: «Va urug’larga», demaydi; balki bir kishi haqida: «Va sening urug’ingga», deydi; bu esa Masihdir.”

TAM1897 Q1 22.12Demak, Alloh Ibrohimga ko’rsatgan o’sha yerni Ibrohim va Masihga beradigan va’da vaqti yaqin edimi? Men buni ilgari o’ylab ko’rganingiz yoki ko’rmaganingizni so’ramayapman. Men uning aytayotganiga ishonishingizni so’rayapman. Men uni tushuntirishga urinmayman. Bir marta ishonib qo’ysak, uni tushuntirishga hojat yo’q, chunki u shunday deyilgan. Oyatlarga murojaat qilmasdan ham, Bibliyani bilishingiz tufayli yaxshi bilasizki, Alloh bu va’dani har safar Ibrohimga va uning urug’iga bergan. Ibrohim bo’lmasdan urug’ga hech qachon emas. Urug’ bo’lmasdan Ibrohimga ham hech qachon emas,—va “urug’larga emas”, balki “sening urug’ingga”. Shunday ekan, bu va’da Ibrohimga beriladigan vaqt yaqinlashganda, u yana kimga berilgan?—Masihga. U Ibrohimga qanday yetib kelishi kerak edi?—Masih orqali.

TAM1897 Q1 22.13S. H. Lane.—Va’da Ishoq va Yaqqubga takrorlanganda, til bir xil emas edimi?

TAM1897 Q1 22.14Ha. U har doim bir xil bo’lgan.

TAM1897 Q1 22.15S. H. Lane.—Unda savol tug’iladi: Stefanning bayonotini ro’yobga chiqarish uchun Ibrohimning albatta u yerda bo’lishi shart edimi?

TAM1897 Q1 23.1Ha, chunki doimo “Senga va urug’ingga” deyiladi. Ammo boshqa oyatlar keladi, ular buni aniq tasdiqlaydi.

TAM1897 Q1 23.2Endi bir so’z. Yaqqub Misrda vafot etdi, uni o’sha yerga olib borib dafn etdilar. Yusuf Misrda vafot etdi, lekin u dedi: “Meni dafn qilmang; hatto o’sha yerga ham olib bormang.” Yusuf o’zini Yaqqub olib borilgan Falastinga olib borib, u yerda dafn etishlariga ruxsat bermadi. Yusuf dedi: “Alloh sizni ziyorat qiladi.” Mening jasadimni saqlang, va Alloh sizni ziyorat qilganda meni ham o’zingiz bilan birga olib chiqing. Suyaklarimni ham olib chiqing. Va ular shunday qilishdi. Va ular o’sha yerga yetib borganda, Alloh Ibrohimga bergan va’dada qaysi yerni nazarda tutgan edi?

TAM1897 Q1 23.3(Jamoa) Kelajak dunyo.

TAM1897 Q1 23.4Siz ko’rmaysizmi, Yusuf hech qachon bu dunyoda dafn etilishini kutmagan?

TAM1897 Q1 23.5Buni boshqa tomondan ko’rib chiqing. Gap shundaki, “Allohning Ibrohimga qasam ichgan va’dasi vaqti yaqinlashdi.” Alloh Ibrohimga ko’rsatgan yerni abadiy egalik uchun berishga qasam ichgandi. Ammo Ibrohim endi vafot etgan edi va yuzlab yillardan beri o’lik edi. Unda Alloh qanday qilib u vafot etgan paytda yerni Ibrohimga bera olardi? Aniqki, bera olmas edi. Demak, Alloh yerni Ibrohimga berishga ahd qilgan; bu va’da qilingan vaqt endi yaqinlashgan; va Ibrohim esa endi vafot etgan bo’lsa, aniqki, u tirik bo’lmagani uchun unga yer berib bo’lmaydi; va shuningdek, Ibrohimni o’liklardan tiriltiradigan va’da qilingan vaqt ham yaqinlashgan, shunda Alloh unga abadiy egalik uchun berishga qasam ichgan yerini topshirishi mumkin bo’ladi. Demak, shundan kelib chiqib, Yusuf o’z jasadini, hatto Yaqqubnikidek Kan’on yurtida dafn etilishiga ruxsat bermaganini ko’rmaysizmi? Haqiqat shundaki, Yusuf Allohning Ibrohimga bergan va’dasidagi yer vaqti yaqinlashganiga ishonardi va u Ibrohim bilan birga merosga kirishni kutgan.

TAM1897 Q1 23.6(Ovoz) Bu va’da Yaratilish kitobining o’n beshinchi bobida tilga olingan Allohning Ibrohimga bergan va’dasiga taalluqli emasmi?

TAM1897 Q1 23.7Ha, aynan shunday, Rabbiyga shukur. Shunday qilib, Yusuf vafot etdi, Misrda mumiyalanib, sandiqqa solindi. Isroil Misrdan chiqqanida, Yusufning suyaklari qirq yil cho’lda ular bilan birga olib yurildi; va shu butun vaqt davomida Yusufning jasadi ularning ko’z o’ngida, kun sayin ularning imonsizligini qoralab turdi.

TAM1897 Q1 23.8Men ko’pchilik odamlarni, Stefan nutqidagi o’sha oyatni o’qib, uni mana shu tarzda, boshqa shu tarzda va yana boshqa tarzda izohlashlarini ko’rdim; ular aytilganiga ishonish o’rniga, Allohning Ibrohimga ko’rsatgan yerni unga berish haqida bergan va qasam ichgan va’dasiga e’tibor bermaydilar. Ammo sizlar Allohning Ibrohimga ko’rsatgan yeri shu dunyo emas, balki kelajak dunyo ekaniga rozilik bildirmadingizmi? Mana shu Allohning unga berishga ahd qilgan yurti; va mana shu u intilgan yurti. Mana shu u intilgan shaharga ega bo’lgan yurti, uning quruvchisi va yaratuvchisi Allohdir. Va u chiqqan boshqa yurtga qaytish imkoniyatini ham o’ylamagan edi.

TAM1897 Q1 23.9Har doim Allohning qasami shu yerni Ibrohimga va uning urug’iga berish edi. Alloh uni olib tashlaganida “urug’lar” deb qo’shmang; Alloh uni olib tashlaganida unga “s” harfini qo’shmang. “U ko’pchilik haqida gapirgandek: ‘Va urug’larga’, demaydi; balki bir kishi haqida: ‘Va sening urug’ingga’, deydi; bu esa Masihdir.” Ularning ko’pchiligi bor edi, bu rost. Misrdan uch million kishi chiqdi, lekin Alloh “Senga va urug’ingga” deb aytganida nazarda tutganlari ular emas; bu “bir kishi kabi” va “u Masihdir” bo’lgan urug’ edi. Buni ko’ryapsizmi? “Senga va zuryotingga” so’zlarini o’qiyotganda Isroilning ko’pchiligi haqida o’ylamang. Alloh “s”ni olib tashlaganida, biz uni hech qachon qo’yishga haqimiz yo’q. Biz uni hatto o’ylashimizda ham qo’yolmaymiz. Urug’ kim edi? — Masih. U “Senga va urug’ingga” deganida, sen va men buni boshqa hech kimga emas, balki senga va Masihga abadiy egalik uchun beraman, deb o’qishimiz kerak. U yerga Masih orqali bo’lmasa, boshqa hech kimni qo’yolmaymiz. Senga va Masihga beraman.

TAM1897 Q1 23.10Stefan shunday deydi: “Alloh Ibrohimga qasam ichgan va’da vaqti yaqinlashdi.” Stefan buni Muqaddas Kitobdan olgan. Men sizga shuni ko’rsatmoqchimanki, bu faqat o’sha paytda Stefan uchun Muqaddas Ruhning alohida ilhomi emas edi, balki bularning barchasi avval Muqaddas Kitobda mavjud bo’lib, Muqaddas Ruh boshqalarga Stefan orqali, u ilgari Muqaddas Kitobda o’qigan narsalarni yodga solish orqali bergan. Iltimos, Chiqish kitobining oltinchi bobiga o’ting. Muqaddas yozuvda bu shunchalik ravshanki, uni inkor etishning iloji yo’q. Bu Isroilning ozod etilishi vaqti bo’lib, Rabbiy bu ishni amalga oshiradi. Chiqish 6:1-5:—

TAM1897 Q1 23.11Shunda Rabbiy Musoga dedi: “Endi sen fir’avnga nima qilishimni ko’rasan: u ularni kuchli qo’l bilan qo’yib yuboradi va kuchli qo’l bilan o’z yurtidan haydab chiqaradi.” Alloh Musoga gapirib dedi: “Men — Rabbiyman. Men Ibrohimga, Ishoqqa va Yaqqubga Qodir Alloh nomi bilan namoyon bo’ldim, lekin Men — Yahova nomi bilan ularga tanilmagan edim.” Va men ularga Kan’on yurtini, ularning sayohat qilgan yurtini, unda begona bo’lgan yurtni berish uchun ular bilan ahd qilganman. Va men Misrliklar qullikda ushlab turgan Isroil o’g’illari nolalarini eshitdim; va ahd-shartimni esladim.

TAM1897 Q1 23.12Uning ahdi nima edi?—Ularga yer berish. Bu yer nimani anglatardi? U nima edi?—Yer, dunyo, Rabbiy Ibrohimga ko’rsatgan va uni abadiy egalik uchun berishga ahd qilgan yerdi.

TAM1897 Q1 24.1(Ovozlar) Kelajak dunyo.

TAM1897 Q1 24.2Endi u shunday deydi: “Men ahdimni esladim.” Bu nimani anglatardi? “Men ahdimni esladim.” U uni unutganmidi?—Yo’q; balki va’da qilganini bajarish vaqti endi kelgan edi. Siz eslaysizki, Vahiy kitobining o’n sakkizinchi bobida shunday deyilgan:—

TAM1897 Q1 24.3Va men osmondan yana bir ovoz eshitdim: “Ey xalqim, undan chiqing, shunda uning gunohlari sherigiga aylanmaysiz va uning azoblariga duch kelmaysiz. Chunki uning gunohlari osmonga yetdi va Alloh uning jinoyatlarini esladi. Unga u sizlarga qilgani kabi qiling, ishlariga yarasha unga ikki baravar azob bering: u qaysi piyolani to’ldirgan bo’lsa, unga ham ikki baravar to’ldiring. Qancha ulug’vorlanib, hashamatda yashagan bo’lsa, unga shuncha azob va qayg’u bering; chunki u yuragida: “Men malikaman, beva emasman va hech qachon qayg’u ko’rmayman”, deydi. Shuning uchun uning azob-uqubatlari bir kunda — o’lim, motam va ocharchilik — keladi; u esa olovda butunlay yoqib yuboriladi; chunki uni hukm qilayotgan Rabbiy Alloh qudratlidir.

TAM1897 Q1 24.4Alloh uning gunohlarini eslaganida, hukm qilinish vaqti keldi. U o’z ahdini eslaganida, qanday vaqt kelgan edi?—Qasamni bajarish vaqti kelgan edi. Lekin Ibrohim, Ishoq va Yaqqub bilan bo’lgan ahd nima edi?—Ularga o’sha yerni abadiy egalik uchun berish, uni ularga va ularning avlodiga berish edi. Avlod kim edi?—Masih.

TAM1897 Q1 24.5Shuning uchun Isroil o’g’illariga ayt: Men – Rabbiy, men sizlarni Misrliklarning yuklaridan chiqarib olaman, ularning qulligidan ozod qilaman, cho’zilgan qo’lim va ulkan hukmlarim bilan sizlarni qutqaraman: va men sizni o’z xalqim qilib olaman, va men sizga Alloh bo’laman; va siz Misrning yuklaridan chiqarib olgan Rabbiy, Allohingiz ekanligimni bilib olasiz.

TAM1897 Q1 24.6Agar Isroil bunga ishonganida, ular Sinaydagi shartnomaga kirishga hech qachon ehtiyoj sezarmidilar? U Misrdan ular bilan yo’lga chiqishidan oldin shunday degandi: “Men sizning Allohingiz bo’laman, siz mening xalqim bo’lasiz. Siz bilasizki, men — Rabbiy.”

TAM1897 Q1 24.7Va men seni o’sha yerga olib kiraman, uni men Ibrohimga, Ishoqqa va Yaqqubga berishga ahd qilganman; va men uni senga meros qilib beraman. Men – Rabbiy.

TAM1897 Q1 24.8“Va’da berilgan vaqt yaqinlashdi, Alloh Ibrohimga qasam ichgan edi.” Men seni beraman deb qasam ichgan yurtga olib boraman. Unda bu va’da nima? Alloh Isroilni qaysi yurtga olib kirishni xohladi? Ular uchun qaysi yurt bor edi? — Kelajak dunyo. Endi bularning barchasini izohlashga urinmang. Men buning izohini bilmayman. Soʻzda nima deyilgan boʻlsa, shuni qabul qilaman. Uni izohlash shart emas, faqat unga ishonish kerak. Yoʻq, uni hatto oʻzingizga ham izohlashga urinmang. Agar bu siz uchun yangilik boʻlsa, agar ilgari bu haqda boshqa fikrlaringiz boʻlgan boʻlsa, ularni bunga moslashtirishga urinmang. Ularni barchasini qoʻyib yuboring va bu yerda nima deyilganini koʻring.

TAM1897 Q1 24.9Yana so’rayman. Alloh Ibrohim, Ishoq va Yaqqubga berishga qasam ichgan o’sha yer qaysi edi?

TAM1897 Q1 24.10(Jamoa) Kelajak dunyo.

TAM1897 Q1 24.11Shunga yopishib turasizmi? Bir oz oldin bu to’g’ri ekaniga rozilik bildirdingiz. Endi ruhimiz uchun undan qaytmaylik.

TAM1897 Q1 24.12(Ovoz) Ularga najot kelarmidi?

TAM1897 Q1 24.13Ha; najot ularga kelgan bo’lardi. Najot dunyoga kelgan bo’lardi. Bularning barchasi bo’lgan bo’lardi. Lekin u hozirgi holatdan boshqacha tarzda kelgan bo’lardi. Dunyoda bo’lganidan boshqa bir tajriba bo’lardi. Ularning boshidan kechirgan voqealarga qarab, xuddi shu narsaga Alloh ularni chaqirgan deb o’ylaganimizda, biz uni qo’ldan boy beramiz. Ular o’sha dahshatli tajribani boshdan kechirishdi, chunki Allohning ularni chaqirganiga ishonishmadi. Va, birodarlar, agar biz bugun o’sha paytda Isroil oldida qo’yilgan narsalarga ularning nigohi bilan qarasak, biz ham o’sha paytdagi Isroil qilganini qilamiz. Isroil o’shanda Allohning ularga nima tayyorlaganini ko’rmadi va shuning uchun ularga berilganini olmadi. Endi agar siz va men o’sha narsalarda Isroil ko’rgandan ko’proq narsa ko’rmasak, biz ham Isroil olganidan ko’proq narsa olmaymiz. Qandayki biz bu narsalarga Isroil kabi qarasa, bugun ham o’sha paytda Isroil qilganini qilamiz.

TAM1897 Q1 24.14Bizga ham, ularga ham xushxabar e’lon qilindi; lekin e’lon qilingan so’z ularga foyda bermadi, chunki u eshitganlarning imoni bilan birlashmagan edi. Shuning uchun qo’rqaylik: agar bizga ham uning dam olishiga kirish va’dasi qoldirilgan bo’lsa, sizlardan hech kim undan mahrum bo’lib qolmasin.

TAM1897 Q1 24.15Bu endi eshitayotgan bizda imon bilan aralashsa, bizga foyda beradimi? Alloh asrasin, Isroilning boshidan kechganlar bizda ham takrorlanmasin. Bu oldimizga qo’yilgan, shunda biz qutula olamiz.

TAM1897 Q1 24.16Allohga ishonmaganliklari tufayli ular nimani ko’ra olmaganini ko’raylik. Allohning ularga nimani tayyorlab qo’yganini ko’rib, ular kabi narsalarga qarab, uni qo’lga kiritolmay qolish o’rniga, unga erishaylik.

TAM1897 Q1 24.17Chiqish kitobining o’n beshinchi bobiga murojaat qiling, u yerda bu juda ravshan bayon etilgan. Isroil Misrdan chiqqach va Qizil dengizni kesib o’tgach, o’n uchinchi oyatda quyidagi so’zlarni topasiz:—

TAM1897 Q1 24.18Sen rahm-shafqating bilan qutqargan xalqni olib chiqding; qudrating bilan ularni muqaddas maskaningga yetaklading.

TAM1897 Q1 24.19Ushbu bob Musoning qo’shig’idir. Siyon tog’ida turib, yovuz hayvon va uning tasviri hamda uning ismi raqamiga qarshi g’alaba qozonganlar Musoning qo’shig’ini kuylaydilar. Bu qo’shiq o’sha qo’shiqqa o’xshash yoki undan namuna olib yaratilgan qo’shiq emas. Ular Musoning qo’shig’ini kuylaydilar. Chiqish kitobining o’n beshinchi bobi bizning qo’shig’imizdir.

TAM1897 Q1 24.20Alloh ularni qayerga olib borishni niyat qilgan edi? — Uning “muqaddas yashash joyiga”. Bu muqaddas yashash joyi qayerda edi?

TAM1897 Q1 24.21(Jamoa) “Asoslari bor shahar, bunyodkori va yaratuvchisi Alloh.”

TAM1897 Q1 24.22Yana. “Xalq eshitib, qo’rqadi; Falastin aholisi qayg’uga botadi.”

TAM1897 Q1 24.23E. J. Vaggoner.—Ha, shunday bo’ldi.

TAM1897 Q1 24.24Albatta, shunday bo’ldi. Ular o’sha chegara tomon borganlarida Edom hokimlari hayratga tushdilar. “Moabning qudratli erkaklari titrab ketadilar; Kan’on aholisi esa butunlay erib ketadi.” Aholi bilan nima bo’lishi kerak edi?

TAM1897 Q1 25.1(Ovozlar) Ular erib ketishlari kerak edi.

TAM1897 Q1 25.2E. J. Waggoner.—Ular allaqachon buni qilgandi.

TAM1897 Q1 25.3Aynan ular u yerga yetib kelganda, Isroil so’radi: “Siz bizni yeringizdan o’tkazib yuborasizmi?” Ular nima dedilar? — Yo’q, janob. Ularga yerga qadam qo’yishga ruxsat berilmadi. Ammo agar ular Qizil dengizdan to’g’ridan-to’g’ri Edom chegaralariga borganida, butun Edom ular o’tib ketguncha hayrat bilan jim turardi. Ey Isroil, sen hanuzgacha o’sha yerda nima yo’qotganingni anglamading. Aka-uka, Isroil nimani o’tkazib yuborganini anglaganimizda, bu bizga ilhom bag’ishlaydi, Allohning qudratini keltiradi va biz bunga ishonamiz.

TAM1897 Q1 25.4Ularga qo’rqinch va vahima tushadi; qo’lingning qudrati bilan ular toshday jim bo’lib qolishadi; ey Rabbiy, xalqing o’tib ketguncha, Sen sotib olgan xalqing o’tib ketguncha.

TAM1897 Q1 25.5Ular bilan nima qilmoqchi? “Siz ularni olib kelib, meros tog’ingizga ekasiz.” Kimning merosi? — Rabbiyning. Ammo “Alloh, u ilgari payg’ambarlar orqali turli vaqtlarda va turli yo’llar bilan otalarga gapirgan bo’lsa, oxirgi kunlarda O’g’li orqali bizga gapirdi; uni u barcha narsalarning vorisi qilib belgilagan.” Isroilni kim boshqarayotgan edi?—Alloh. Qayerga?—“Sening merosingga;” bizniki emas—seniki. “Agar siz Masihniki bo’lsangiz, demak, siz Ibrohim urug’isiz va va’daga ko’ra merosxo’rsiz.” “Ey Rabbiy, Sening merosing.” Bu hammasi emas. “Siz ularni olib kirasiz va ularni meros tog’ingizga, ey Rabbiy, o’zingiz yashashingiz uchun yaratgan joyga ekasiz.” Bu hammasi emas. “Muqaddas maskaningizda, ey Rabbiy, qo’llaringiz barpo qilgan joyda.” Rabbiyning qo’llari qaysi muqaddas maskanni barpo qilgan?

TAM1897 Q1 25.6(Ovozlar) Haqiqiy muqaddas joy.

TAM1897 Q1 25.7Albatta shunday. “Biz gapirgan narsalarning xulosasi quyidagicha: Bizda osmonda, ulug’vorlik taxtining o’ng tomonida o’tirgan shunday oliy ruhoniy bor; u muqaddas maskan va haqiqiy chodirning xizmatkori, uni inson emas, balki Rabbiy o’rnatgan.” Bu bugungi suhbatimizning xulosasi, to’g’rimi? Alloh Isroilni aynan shu joyga olib borishni istagan edi. Ammo ular buni ko’rmadilar. Ko’ryapsizmi? Xuddi shu joyga u bizni olib borishni xohlaydi.

TAM1897 Q1 25.8Ko’ryapsizmi, Alloh o’sha paytda Isroilni aynan shu joyga olib chiqmoqchi edi? Agar shunday bo’lsa, demak, siz Isroil yetib bormagan joyga borishga tayyorsiz. Ammo agar siz buni odam tiklagan dunyoviy muqaddas maskan deb o’ylasangiz, demak, Isroil shunchani ko’rgan va siz ham shunchani ko’rasiz. Isroil o’sha yerga kira olmadi va siz ham kira olmaysiz. Biz Isroil ko’rgandan ko’proq narsani ko’rishimiz kerak, aks holda Isroil erishganidan nariga o’ta olmaymiz. Ammo nega Isroil ko’rganidan ko’proq narsani ko’rmadi? — Ular ishonmadi. Lekin siz va men hozir Isroil o’sha paytda ishonmagan narsaga ishonishimiz kerak, aks holda Isroil qo’lga kiritmagan narsani hech qachon qabul qila olmaymiz. Agar biz Isroil ishonmagan narsaga ishonadigan bo’lsak, unda biz Isroil kiritilmagan merosga, Isroil kirmagan chodirga, Allohning muqaddas yashash joyiga, poydevorlari bo’lgan shaharga olib borilamiz; uning quruvchisi va yaratuvchisi Allohdir.

TAM1897 Q1 25.918-oyat: “Rabbiy abad-abad hukmronlik qiladi.” U o’zi ular ustidan hukmron bo’lishni xohlaydi; endi Fir’avn emas; endi Nimrod emas; endi bu butparastlar emas; endi bu isyonkor odamlar ham emas. Alloh Isroilni baraka berilgan yurtga olib kirishni va u yerda ular ustidan abadiy hukmronlik qilishni xohladi, lekin ular buni bilishmadi. Ey, Rabbiyga ishonmagani uchun ular nimani boy berishdi! Ey, biz ham shu yillar davomida nimani boy berdik! Chunki men ertaga kechasi sizlarga o’qib beradiganimdek, agar biz faqat Rabbiyga ishonganimizda, biz allaqachon u yerda bo’lgan bo’lardik. Alloh shunday deydi va shundaydir. Bugun kechasi bu chodirda bizning hech qanday ishimiz yo’q. Haqiqatan ham bu yerda hech qanday ishi yo’q, chunki aslida biz dunyoda bo’lishimiz kerak emas. Ammo dunyoda yashayotgan bo’lsak, bu joy biz uchun o’rinli. Lekin biz umuman dunyoda bo’lishimiz kerak emas. Biz allaqachon Allohning shohligida bo’lishimiz kerak edi. Bu haqiqat, birodarlar. Bibliyada shu bitta fikr bo’yicha yana bir soat davomida gapirishimiz mumkin bo’lganidan ham ko’proq narsa bor.

TAM1897 Q1 25.10Endi Muso bularning barchasiga ishonardi. U va’da ro’yobga chiqishi vaqti yaqinligiga ishonardi. Lekin u tez orada Misr taxtini egallashi kerak edi. U podshoh bo’lishi kerak edi. U hukmronlik qilishi kerak edi; har qanday shaharning hokimi yoki kotibidan ham yuqori lavozimga ega bo’lishi kerak edi. U nafaqat bir qirollikni, balki butun dunyo imperiyasini boshqarishi kerak edi, va bu uning haqqi edi. Ikki huquq asosida u unga tegishli edi. U lavozimga nomzod bo’lib kurashishi shart emas edi. U bu lavozimni o’z-o’zidan egallashi kerak edi va uning huquqini inkor etadigan hech kim yo’q edi. Taxtga faqat bir qadam qolgan edi; faqat bu Fir’avn o’lib ketishini kutish kerak edi, u esa deyarli yuz yoshda edi. Shunda bu Muso dunyo hukmdori bo’lardi, chunki Misr imperiyasi butun dunyoni qamrab olgan edi.

TAM1897 Q1 25.11O’sha paytda Isroil ham qiynalayotgan edi. Ular zulmga uchrab, ta’qib qilinib, g’isht pechlarida majburan ishlashga majbur etilgan edilar. Muso shunday deyishi mumkin edi: “Endi xalqimiz zulmga uchramoqda; ular ta’qib qilinmoqda; ular o’z Allohi yo’lida azob chekmoqda; lekin bu uzoq davom etmaydi, chunki Fir’avn deyarli yuz yoshda va u uzoq yashay olmaydi. Keyin men islohot kiritaman.” Men bu hukumatni to’g’ri yo’lga solaman. Men adolatli hukmronlik qilaman. Bu yovuz fir’avnlar kabi emas. Men Allohga ishonaman. Men nasroniman va nasroniy bo’lganim sababli boshqarishga ancha munosibman. U nafaqat ularning yuklarini yengillashtirishi, balki ularga lavozimlar berishi va dunyoni Allohning xalqi orqali boshqarishi mumkin edi. Yo’l ochiq emas edimi? Taxtga faqat bir qadam qolgan edi va bu qadam tez orada tashlanishi kerak edi. Ammo bunday sharoitda o’sha nasroniy nima qilganini ko’raylik. Ibroniylarga maktubning o’n birinchi bobiga murojaat qiling. Diqqat bilan qarab, ehtiyotkorlik bilan o’qing va u yerda nima deyilganini ko’ring. Yigirma to’rtinchi oyat:—

TAM1897 Q1 26.1Iymon bilan Muso voyaga yetgach, Fir’avn qizi o’g’li deb atalishni rad etdi.

TAM1897 Q1 26.2Fir’avn qizi o’g’li deb atalishni rad etish nima edi?—Qirollikni rad etish. U yerda taxt bor edi. Unga faqat bir qadam qolgan edi. Ammo u o’sha yerda o’tirib taxtga chiqish o’rniga, pastga tushdi. U Misr taxtiga, Misrning barcha xazinalari va zavqlariga orqasini o’girib, yuzini boshqa bir mamlakatga qaratdi; chunki Allohning o’sha mamlakatdan bu mamlakatga xalqini chaqiradigan vaqti kelgan edi. Muso Iso Masihga ishonib, shuning uchun cherkov bilan davlatning ajralishiga ishonar edi. Shuning uchun u davlatdan ajralib, butun qalbi bilan cherkov tomonida turdi. Alloh uni shu mamlakatdan chaqirdi, xuddi avval otasi Ibrohimni ham o’z yurtidan chaqirganidek. Lekin bu hammasi emas. Tinglang: “Misrning zavqlaridan bir muddat bahramand bo’lishdan ko’ra, Allohning xalqi bilan birga azob chekishni afzal ko’rishni?”

TAM1897 Q1 26.3(Jamoa) Gunoh.

TAM1897 Q1 26.4Gunohmi? U taxt vorisi edi. Unda Misr taxtiga, dunyoning qudrati va zavqlariga, dunyo hukumatlariga e’tibor qaratishi nima edi? Bu nima edi? — Gunoh. Shunday deyilganmi?

TAM1897 Q1 26.5(Ovozlar) Ha.

TAM1897 Q1 26.6Bunga ishonasizmi?

TAM1897 Q1 26.7(Ovozlar) Ha.

TAM1897 Q1 26.8Unda bu Isroil uchun gunoh edimi?

TAM1897 Q1 26.9(Ovozlar) Ha.

TAM1897 Q1 26.10Endi bu nima?

TAM1897 Q1 26.11(Ovozlar) Gunoh.

TAM1897 Q1 26.12Aka-uka, Bibliyada biz o’ylab ko’rishimiz kerak bo’lgan ba’zi narsalar bor. “Bir oz muddat gunoh lazzatlaridan bahramand bo’lishdan ko’ra, Allohning xalqi bilan birga azob chekishni afzal ko’rish.” Ammo shuni unutmangki, bu yerda tilga olingan lazzatlar — gunoh lazzatlari — aslida Misr lazzatlari; Misr podshohi bo’lish, dunyoviy hukumatda mansab egasi bo’lish, boshqalarni boshqarish lazzatlari. Bularning barchasi unga haqiqiy nasl-nasab, meros huquqi orqali kelishi kerak edi. U nomzod sifatida o’zini ilgari surishi yoki ovoz to’plashga hojat yo’q edi. Bu unga tabiiy ravishda tegishli edi. Manbalarda aytilishicha, agar u bu barcha lazzatlarni qabul qilib, undan bahramand bo’lganida, bu gunoh lazzatlaridan bahramand bo’lish bo’lardi. Lekin u buni tark etdi. Nega? — “Masihning masxarasini Misr xazinalaridan ham ulug’roq boylik deb bilgani uchun.”

TAM1897 Q1 26.13Masih Misr hukumatiga va tojiga nisbatan qayerda edi? Masih Misr bilan bir edimi? — Yo’q. Muso Masihni ham, Misr tojini ham bir vaqtda egallashi mumkin edimi?

TAM1897 Q1 26.14(Ovozlar) Yo’q.

TAM1897 Q1 26.15Ammo Misr taxti unga xuddi barglar daraxtlardan tushgandek tabiiy ravishda tushib kelayotgan edi. U lavozim uchun kurashishi shart emas edi. Hatto o’zini nomzod qilib ko’rsatishi ham shart emas edi.

TAM1897 Q1 26.16A. F. Ballenger.—Yoki petitsiya yozdirishga ham hojat yo’q edi.

TAM1897 Q1 26.17Yo’q. U hatto o’z arizasini prezidentga taqdim etadigan vakilni topishi ham shart emas edi.

TAM1897 Q1 26.18Vaziyatga yana bir bor nazar soling. Misr o’z toji, lazzatlari va xazinalari bilan, uning shaxsiy harakatlarisiz, barglar daraxtdan tushgandek tabiiy ravishda unga tushayotgan edi. Unga faqat qo’llarini qovushtirib o’tirish, qarib qolgan podshoh vafot etgunicha kutish kerak edi, va shunda hamma narsa uning bo’lardi. Ammo u Misr taxtida o’tirishdan ko’ra Masih bilan bo’lishni va uning masxarasiga duchor bo’lishni afzal ko’rdi. Va xususan yodda tutingki, Masih bilan bo’lish uchun u taxtga va Misrning barcha xazina va lazzatlariga orqasini o’girishi kerak edi.

TAM1897 Q1 26.19Endi men buni o’zim qo’shib qo’ydim, o’zim o’ylab topdim, deb aytmang. So’z nima deganini e’tibor bilan o’qing, va hammasi o’sha yerda ekanini ko’rasiz. Axir u haqiqatan ham o’sha yerda emasmi?

TAM1897 Q1 26.20(Ovozlar) Ha.

TAM1897 Q1 26.21Keling, buni yana bir bor o’qib chiqaylik, bugungi kechki mashg’ulotni yakunlash vaqti keldi; ertaga kechasi esa yana Isroilni o’rganamiz:—

TAM1897 Q1 26.22Iymon bilan Muso voyaga yetgach, Fir’avn qizi o’g’li deb atalishni rad etdi; u Allohning xalqi bilan birga azob chekishni gunoh lazzatlaridan bir muddatga rohatlanishdan afzal ko’rdi; u Masihga tushgan haqoratni Misr xazinalaridan ham ulug’roq boylik deb bildi, chunki u mukofotning evazini ko’zlab yashadi.

TAM1897 Q1 26.23“Va’da berilgan vaqt yaqinlashdi, Alloh Ibrohimga baraka topgan mukofotni berishga qasam ichgandi.” Muso bunga ishonib, o’zini davlatdan ajratdi, taxtga orqasini o’girib, Misrning barcha qudrat, zavq va shuhratidan ko’ra Masihning haqoratlarini tanladi. Va unutmangki, u Masihning haqoratlariga sherik bo’lish uchun bularning barchasidan voz kechishi kerak edi.

Sahifa osti izohi

Orqaga