Ejipt ak Israyel
TAM1897 Q1 20.8Waare buñu joxe Alxames ci ngoon, 4 Maars 1897 Bimoo génne ci General Conference Bulletin, Trimestre bu njëkk, 1897, Vol. 2, No. 1, xët 20-26.
TAM1897 Q1 20.9Sunu njàng mu njëkk mi jox nañu cosaanu nguur gi; sampug bu njëkk bi ci taariix. Sunu ñaareelu njàng mi jox nañu misaal mu njëkk mi ci tàggalikoo gi diggante jàngu ak nguur ci taariix. Ci jamono jooju jëkk, Boroom bi wone na bu leer naka la tàggalikoo gi war a matalee diggante jàngu ak nguur. Dañoo war a topp ñoom ñaar ñépp ci guddi gi, ba ñu dajeeti, ci réew mu benn.
TAM1897 Q1 20.10Nimrod doomu Kus la woon; Kus dëkkoon na Itoobiya; Kus doomu Cam la woon; te Misira réewu Cam la woon. Noonu lañuy toppee askanu Nimrod ba mu jëm Misira; te mën nañu toppee royukaayam itam ba mu jëm Misira. Donte Nimrod moo nekkoon nit ki njëkk a sol kàlaasu buur, ki njëkk a jël turu buur te wone nguuram, waaye ca Misira la royukaayam googu ci bépp melokaanam toppuwoon ci anam gu mat sëkk, te sampuwoon fa bu baax.
TAM1897 Q1 20.11Ci Misira, amul woon buur ba ginnaaw jamonoy Nimrod; ba keroog mu jël nguur gi ak sañ-sañu buur ci doole. Ndaxte, fàttaliku ngeen ne, bi Nimrod defee loolu, dafa doon lu safaanu Yàlla, lu safaanu ni askan wi xante woon Yàlla, ak seen xam-xam ci moom. Ci jamono jooju, askan wi xamoon nañu ne ci lii, Nimrod dafa doon jël palaasu Yàlla; te turam dafa firndeel gis-gis bi amoon ca jamono jooju ci jëfam boobu. Ci Misira, noonu lañu doon doxale. Mbindum Misira yi firndeel nañu ne njiit yu njëkk ya ca Misira ay yàlla lañu woon, ñi leen wuutu ay yàlla-yàlla lañu woon, maanaam genn-wàllu yàlla; ginnaaw ñoom, buur yi, ñoom ay nit lañu woon.
TAM1897 Q1 20.12Kon, gis nga ne ci réew moomu, doxalin bi benn la woon ak bi amoon ca Sinar. Ca Misira, buur bi ci coobareem te di ko wone, ci boppam, moo taxawoon ci palaasu yàlla ci kanamu askan wi. Askan wi noonu lañu ko gise woon. Jant bi mooy yàlla ji; buuru Misira mooy doomub jant bi. Moom mooy Yàlla ci kanamu askan wi. Askan wi ci noyyiiram lañu dundee woon. Mooy seen noyyiinu dund. Ci moom lañu jëlee seen xel. Ci ñoom, moom lañu jàppe woon “ki may dund, ni jant bu sax ba.” (Seetal “Empires of the Bible,” xaaj 7, tànk 27, 38, 43, 44, 49, 64, 71-83, 96, 102; xaaj 14, tànk 15, 16.) Kon, ca Misira, buur bi du woon rekk ndawul yàlla gi, walla ki ko wuutu; moom mo nekkoon jëmmu Yàlla ji. Dundug Yàlla ji dafa dëkkoon ci buur bi, te jaar ci moom agsi ci askan wi. Looloo tax buur bi nekkoon dundug askan wi, ndaxte ci moom lañu gisoon yàlla ju mag ja, ju fees del, juy jant bi. Amul benn melokaanu Yàlla bu buur bi wonewul woon askan wi. Nii la nosteg buur gi ak nguur gi nekke woon ca Misira gu yàgg ga.
TAM1897 Q1 21.1Léegi nag, nañu dellu ca Kaldeya, bi Yàlla séddalee Eglis bi ak Nguur gi, ni nu ko jàngee woon ci lesoŋ bi weesu, bi mu waxee Abrahaam ne ko, “Génnal sa réew, ak say mbokk, ak kër sa baay, dem ca réew ma lay won.” Te fàttalikuleen ne, ba Abraham tàggoo ak ñi mujjoon ci ay mbokkam la Boroom bi wonoon réew mi. Abraham njëkk a tàggoo ak réewam; ñaareel bi, ak kër baayam; ñetteel bi, ak ay mbokkam. Ba Loot demee ca xuru Sodom, la Yàlla wonoon Abraham réew mi. Jenees 13:14, 15. Bi Yàlla wooee Abraham, te mu tàggoo ak réewam,—ak xolam ak ruuwam lépp,—ak kër baayam, ak mbokkam yépp, te taxaw fa Boroom bi bëggoon mu taxaw, ca la Boroom bi wax ko ne, «Yéegal sa bët léegi, xool juge fi nga nekk jëm bëj-gànnaar, bëj-saalum, penku, ak sowu: ndaxte suuf si yépp boo gis, dinaa la ko jox, ak sa sët ba fàww.» Dinaa ko jox ngir mu nekk alalam ba fàww.
TAM1897 Q1 21.2Léegi ma laaj leen, bi Yàlla waxee Abraham mu yëkkati bëtam xool, ndax gis na lu ëpp li mu doon gis su fekkoon ne dafa yëkkati bëtam rekk te Yàlla waxu ko woon?
TAM1897 Q1 21.3(Mbooloo mi) Waaw.
TAM1897 Q1 21.4Kon gis na woon lenn, loolu mënutoon a gis su fekkoon ne Yàlla waxul ko mu xool. Te bi Yàlla waxee ak moom ne na yëkkati bëtam xool, li mu gisoon mooy suuf si Yàlla digoon ko. Ci jamono jooju, Yàlla won na ko suuf suñu dig, te loolu mooy réew mi Boroom bi woo woon ko. Joxewu ko ko ci jamono jooju, “Déedéet, ba sax fu mu teg tànkam: waaye dig na ne dina ko ko jox moom ngir mu moom ko, ak doomam yi ci topp.” Te dafa xooloon ba fàww réewum asamaan jooju; réew moomu am dëkk bu am ay cëslaay, te Yàlla mooy ki ko tabax te defar. Am na fa woon “dige ne dina doon donookatu àddina;” te Abrahaam jot na ko “ci njubum ngëm.” Kon, bi Yàlla waxee Abrahaam mu xool ko, te ne ko dina ko jox moom ak doomam ngir mu doon seen alal ju sax dàkk, lan la gisoon? Àddina?
TAM1897 Q1 21.5(Baat yi) Gis na àdduna ju ñëw ji.
TAM1897 Q1 21.6Te loolu mooy réew mi mu moomoon la dale ca jamono jooju ba léegi. “Te bu fekkee ne yéen ñi ngeen nekk ñu Kirist, kon ay sët wu Abraam ngeen, te ay donoo ngeen ci liñu dige woon.” Te loolu mooy seen réew, ak sama réew. Te way! Xalaatal ni xalaat yu xat te yelloo wul dara la war a am ku noppi ci beneen réew, walla ku am yéene dem ci beneen réew, walla ku am mbëggeel ci beneen réew. Naka la nit man a def loolu, te ay bëtam nekk ci réew moomu Yàlla won ko, te di ko woo ca!
TAM1897 Q1 21.7Ibraxim dee na. Yisax dund na ba dee. Yakub ak njabootam ñu yóbbu leen Misira, ni ko Boroom bi waxee Ibraxim ne, “Sa sët dina nekk doxandéem ci réew mu dul seen bos,” te loolu Misira la woon. Léegi nag, xalaatal bu baax. Buleen fàtte wax jii Boroom bi joxe ci lu jëm ci Misra, ndaxte dina am njariñ ci njàng mi di ñëw. Réew mi ñu waroon a doon ay doxandéem te di fa jaamu Boroom bi, Misra la woon. Dëkk nañu fa ay téeméeri at—ci réew mu ñu moomul woon. Te fàttalikuleen ne Misra moomu lañu waxtaane woon, fa nga xam ne buur ba moo fa nekkoon ci palaasu Yàlla, te nekkoon Yàlla ci kanamu askan wi.
TAM1897 Q1 21.8Nañu xoolaat jàngu bii tuuti, ngir gis li Boroom bi doon def ak moom. Am nanu kart buñu tek ci kanam guddi gi, buy wone réew mi. Fii mooy Kaldeya, fa lañu woo woon Abram; mu jóge fa, dem fii ci Mesopotami, ca Haran, fa baayam faatoo. Foofu lañu ko séddaleek kër baayam, mu daldi dugg ci réew mi, fa la séddalikoo ak Lot.
TAM1897 Q1 21.9Bi Abram nekkee ci réew mi, am na ay xew-xew yu am solo yu xewoon, bi réewi Penku yi di daaneel ca sowu ba, ba ci digi Misira. Waaye bi Israyil demee Misira, walla tuuti laata loolu, Nguurug Misira tasarewoon na ci réewu Penku gépp. Mu yaatoo ba Égypte gépp, wàcc ba Éthiopie, jël dig yu bëj-saalum ak yu sowu yépp yu Asi Mineur ba ca Armenie, Assyrie, ak Sinar; looloo tax Nguurug Égypte dafa muuroon bépp gox-goxaanu penku, di àdduna bi ñu xamoon ca jamono jooju. Nguurug Égypte, ci jamonoom, dafa àdduna yéppoon ni bu Rome woon ci jamonoom, walla yeneen réew yi ci toppoon.
TAM1897 Q1 21.10Léegi nag, bi taariix di sosoo ci Penku, te buur yi ci réew yooyu di daaneel ci sowu gi, ba ci digi Misira, Yàlla sampoon na Eglisam ca réewum Kanaan ngir dundal xam-xamu Yàlla ju wóor ji ci biir xeet yi doon jaar fëlé. Te bi nguurug Misira tasaaroo ci réew mi yépp, te péeyu nguurug àdduna bi nekk ci péeyu Misira ci boppam, Yàlla yóbbu na askanam ca Misira, ngir ndawi ak njiiti askan yépp, ñiy jaar jóge ci réew yooyu yépp, di dem ca seen kilifa gu mag ga, di Misira, ñu dajeek askanu Yàlla.
TAM1897 Q1 21.11Ca Misira, Boroom bi sampoon na askanam ca Goshen, ci yoon wi dox diggante réewi ñi gëmul yooyu ak péeyu Misira, ngir nit ñi, seeni ndaw ak seeni njiit, ñu jaar ci Goshen, suuf si askanu Yàlla dëkkoon, te loolu tax ñu xam Yàlla ju wóor ji.
TAM1897 Q1 22.1Ci Misira itam, Yuusufa moo nekkoon ci wetu nguur gi, looloo taxoon ndaw yi doon ñëw Misira dañoo waroon a dajeek Yuusufa, moom mi leen doon jox xam-xamu Yàlla ju wóor ji. Bi Yuusufa faatoo, xam-xamam ak sañ-sañam desoon na ca péeyu Misira ba ci jamonoy Muusa. Gannaaw loolu, Muusa moo nekkoon ca kër buur ba te nekk ci wetu nguur gi. Du rekk nekk ci wetam ni Yuusufa nekke woon; waaye Muusa moo taxawoon ci jéego bu njëkk bu nguur gi, ndaxte moom doomu doom ju jigéenu Faraon la woon. Doom Faraon bi mo nekkoon jabaru Faraon; te Musaa, ndaxte doomub doom Faraon la woon, ñaari yoon la yelloo woon nguur gi. Su fekkoon ne jabaru Faraon nekkul woon doomam, doomam ju jëkk ju ñu yàr moo doon donookatu nguur gi. Té itam, su Faraon amoon beneen jabar te amul woon beneen doom, doomam ju jigéen ji mooy doon donookatu nguur gi. Waaye bi doomam ju jigéen ji nekkee jabaram, kon doomam ju góor ji ñu yàr mooy doon donookatu nguur gi ñaari yoon. Kenn mënu woon a weddi sañ-sañam ci donookatu nguurug Misira, moom mi nekkoon nguurug àddina si.
TAM1897 Q1 22.2Ci jamono jooju, buurub Misira amoon na lu tollu ci juróom-ñetti fukki at, looloo tax diggante Musaa ak palaasam ci nguur gi bu mu yelloo woon ci ñaari àq, ak moom mbooleem kàttanu nguurug Misira gi muuroon àddina, du woon lu yàgg. Te itam ci jamono jooju, waxtu dige bi Yàlla waatoon Abraham jege woon na, te Musaa gëm na ko, looloo tax mu bàyyi, ci pas-pas bu mat sëkk, nguur gi ak kàttan gi ak ndam li Egipt amoon. “Bañ na ñu di ko woowe doomu doom ju jigéenu Faraon.”
TAM1897 Q1 22.3Muus gëm na ne waxtu dige bi Yàlla waatoon Ibraayim jege na. Te, ci biir loolu, gën na ñu xam bu baax ndax gëm nañu ko; ndaxte su fekkee wóor na ñu ne gëm nañu ko, dinañu gis lu ëpp ci gëm-gëmu Muus ci loolu. Jàllal ci Jëfi Njiit ñi 7:17:—
TAM1897 Q1 22.4Bi waxtu dige bi Yàlla waatoon Abraham jegee, askan wi yokku nañu te bari nañu ca Misira.
TAM1897 Q1 22.5Bi Musaa juddoo, Faraon xalaat na na mu yàq askan wi, ngir ñu bañ a yokku ba doon doole lool te mën a génn réew mi. Li am solo mooy, Isipt amul woon Yawut yi rekk ñoo nekkoon doxandéem, waaye amoon na fa doxandéem yu bare, di ay jaam yu ñu jëloon ci yeneen réew indi leen Isipt. Kon, ca jamono jooju, lu tollu ci benn ci ñetti xaaj ci askanu Isipt ñi, ay doxandéem lañu woon. Baat bu waa Ibrayim bi ñu jëfandikoo ngir tekki “askan wi bare na” dafa tekki ne dañoo “feese” ni yamb yi walla jën yi. Bi Faraon gisee askan wi di bare lool, te itam réew mi fees dell ak doxandéem, dafa ragal ne dinañu jël réew mi ci fitna ngir génn réew mi.
TAM1897 Q1 22.6Beneen mbir bu waral lii mooy, bi Israyil nekkee ca Misira; bi Impiru Misira jiite woon Penku gépp, nguur gi jéemoon na bu baax ngir forcé ñépp ñu jaamu jant bi rekk. Ay xeeti jaamu jant yu wuute amoon nañu ci biir naampire bi, waaye naampire bi jéem na ak dooleem gépp mu dindi bépp xeetu jaamu jant, ba des rekk jant bi ci asamaan, walla nataalam bu mel ni jant bi. Léegi nak, Israyil, ci lu wóor, déggaluñu ndigël loolu. Bañ nañu jaamu jant bi. Ñu taxaw temm ngir dëggu Yàlla, te loolu ñu defoon moo nekkoon ci xelu buur bii. Beneen buur moo jëmoon jéem a forcé ñépp ñu jaamu jant bi; waaye bi buur bii ñëwee, loolu dafa nekkoon ci xelam, te looloo ko taxoon mu xalaat ne su askan wi amee fursag, ñoo jëkk a génn réew mi.
TAM1897 Q1 22.7Léegi nag, nettali jamono jooju du rekk ne “askan wi yokku nañu te bari,” waaye itam ne “jamono ju dige ji Yàlla waatoon Abraham jege na.” Ban dige la Yàlla waatoon Abraham? Lan la dige Yàlla digoon Abraham?—Di ko jox suuf si mu gisoon. Ban suuf la woon loolu?
TAM1897 Q1 22.8(Baat yi) Àdduna.
TAM1897 Q1 22.9Àdduna ban?
TAM1897 Q1 22.10Àdduna ju ñëw.
TAM1897 Q1 22.11Loolu mooy kàddug Estew: «Jamono ju dige ji jege woon na, li Yàlla waatoon Ibrahima.» Ndax loolu la? Ndax gëm ngeen ko? Ndax gëm ngeen ne waxtu wi jege woon na ngir Yàlla may Abraham suuf soosu mu wonoon ko? Dafa nee, “Abraham.” Ñeneen dinañu fa nekk, waaye Abraham la woon. Du keneen te Abraham bokku ci; waaye Abraham ak doomam. “Waxul ne, ‘Ak doom yi,’ ni ñu bare; waaye ni ku benn, ‘Ak sa doom, mooy Kirist.’”
TAM1897 Q1 22.12Ndax jamono ju dige ji jege woon na, kon, bi Yàlla waroon a jox Abraham ak Kirist suuf soosu mu wonoon Abraham? Laajuma ndax xalaat nga ci mbaa déet. Dama lay laaj ndax gëm nga li mu wax. Duma jéem a leeral li. Soxlawul ñu leeral ko suñu ko gëmee benn yoon, ndaxte wax na ko. Xam ngeen ko bu baax, te jëluleen ci ay aaya, ci seen xam-xam ci Biibël bi, ne Yàlla digoon na Abraham ak doomam rekk dige gi, lépp saa. Mësul a nekk ci doomam rekk te Abraham nekkewu ci. Mësul a nekk ci Abraham rekk te doomam nekkewu ci,—te “du ci ay doom,” waaye ci sa doom. Kon, bi waxtu dige gi jegee ngir jox ko Abraham, kan la ko joxati woon?—Yeesu Kirist. Naka la ko waroon a joxe Abraham?—Ci Yeesu Kirist.
TAM1897 Q1 22.13S. H. Lane.—Bi ñu waxaatee dige bi Yisaxaak ak Yakub, ndax wax ji bokkul woon?
TAM1897 Q1 22.14Waaw. Lu nekk benn la woon.
TAM1897 Q1 22.15S. H. Lane.—Kon laaj bi mooy, ndax amoon na solo Abraham nekk foofu ngir dëggal waxi Estéw?
TAM1897 Q1 23.1Waaw, ndaxte saa su nekk la wax, “Yaw ak sa doom.” Waaye am na yeneen aayati yu nar a ñëw yuy wone bu leer ne loolu mooy dëgg.
TAM1897 Q1 23.2Léegi benn kàddu rekk. Yaqub dee na Misira, ñu yóbbu ko ca réew ma, fa lañu ko suule. Yuusufa dee na Misira, waaye nee na, Buleen ma suul; ba sax du ca réew ma. Yuusufa bëggul woon ñu yóbbu ko Palestin fa ñu yóbboo woon Yaqub, suule ko fa. Yuusufa nee na, Yàlla dina leen seetsi. Dencal sama néew, te bu leen Yàlla seetsee, yóbbaaleen ma ak yéen. Yóbbaaleen samay yax ak yéen. Te def nañu ko. Te bu ñu agsee ca réew ma, ban réew la woon bi Yàlla jublu woon ci dige bi mu joxoon Abraham?
TAM1897 Q1 23.3(Mbooloo mi) Àdduna ju ñëw.
TAM1897 Q1 23.4Ndax gisuloo ne Yusef mësul xalaat ne dinañu ko suul ci àdduna bii?
TAM1897 Q1 23.5Xoolal ko ci beneen anam. Kàddu gi mooy, “waxtu waada gi jege woon na, gi Yàlla waatoon Ibrahim.” Yàlla waatoon na ne dina jox Ibrahim suuf si mu wonoon, ngir mu moom ko ba fàww. Waaye léegi Ibrahim dee na, te am na ay téeméeri at mu dee. Kon, naka la Yàlla mënoon a joxe suuf si ci Ibrahim te mu dee? Ci anam gu leer, mënu ko woon. Kon, ndaxte Yàlla waatoon na ne dina jox suuf si Abraham; te jamono ji mu ko waatoon jege woon na; te itam Abraham dee na, wóor na ne suuf si mënul woon a jox Abraham bi mu dee; te noonu itam wóor na ne jamono ji Abraham di dekki ci biir ñi dee jege woon na, ngir Yàlla man koo jox suuf si mu ko waatoon ne dina ko ko jox ngir mu moom ko ba fàww. Kon, ci lii lépp, ndax gisuloo lu tax Yusef bañoon a bàyyi ñu suul yaramam—ba ci suufu Kanaana, ni ñu suulee Yaqub? Dëgg-dëgg bi mooy ne Yusef gëmoon na ne jege na waxtu wi Yàlla waatoon Ibrahim ne dina ko jox suuf si, te Yusef yaakaaroon na ne dina bokk ak Ibrahim ci donoo gi.
TAM1897 Q1 23.6(Baat) Ndax dige googu du dige gi Yàlla digoon Abraham, gi ñu wax ci fukkeel ak juróomeelu suru Jenees?
TAM1897 Q1 23.7Waaw, loolu la sax, sant Yàlla. Kon nag, Yuusufa dafa faatu, ñu xeeñal néewam ca Misira, ñu def ko ci biir sàrkoof, te bi Israyil jógee Misira, ñu yóbbu yaxi Yuusufa yi ak ñoom diirub ñeent-fukki at ci àll bi; te ci diir boobu yépp, néewu Yuusufa dafa nekkoon ak ñoom, ci seen kanam, bés bu nekk, te loolu di leen yedd ci seen ñàkk-gëm.
TAM1897 Q1 23.8Ñu bare, gis naa ne, bu ñuy jàng aaya boobu ci waxi Estéef, dañu koy firi ci anam yu bare, te duñu gëm li mu wax, te duñu xool dige bi Yàlla digoon Abraham, te waatoon ko, ne dina ko jox suuf si mu wonoon. Waaye ndax déggoo ngeen ne suuf si Yàlla wonoon Abraham àdduna la woon, te du àdduna bii, waaye àdduna ju ñëw? Loolu mooy réew mi Yàlla waate woon ne dina ko jox; te loolu mooy réew mi mu doon wër. Loolu mooy réew mi amoon dëkk bu mu doon wër, bu Yàlla di tabaxkatam ak defarkatam. Te xalaatul woon benn yoon ngir dellu ci réew ma mu jóge woon.
TAM1897 Q1 23.9Saa su nekk, waatu Yàlla bi mooy jox suuf soosu Ibraxim ak doomam. Bul ci yokk “doom-doom”, te Yàlla dindi na ko; bul ci yokk “s” bu fa nekkul, te Yàlla dindi na ko. “Waxul ne, ‘Ak ci doom-doom yi’, ni mu melni lu bare; waaye ni mu melni kenn la, ‘Ak ci sa doom, mooy Kirist.’” Am nañu woon lu bare, loolu dëgg la. Ñetti milyoŋ ñoo génn Misira, waaye ñooñu du ñoom ñi Yàlla doon wax ci bi mu nee, “Yaw, ak sa sët,” loolu mooy “ni ku benn,” te “mooy Kirist.” Ndax gis nga loolu? Bul bàyyi mbooloom Israyil dugg ci sa xel bu ngay jàng kàddu yi naan, “Yaw, ak sa doom.” Bu Yàlla daggée “s” bi, amunu sañ-sañu ko fa teg mukk. Warunu ko faa dugal sax ci sunuy xalaat. Kan moo nekkoon jiwu ji?—Almasi. Bu waxee ne, “Yaw, ak sa jiwu,” yaw ak man warunu koo jànge neneen lu dul ne yaw ak Almasi laa koy jox, ngir mu doon alal gu sax dàkk. Warunu faa dugal kenn keneen lu dul Almasi, lu dul jaar ci Almasi. Yaw ak Almasi laa koy jox.
TAM1897 Q1 23.10Etien nee na “waxtu dige bi, bi Yàlla waatoon Ibrahim, jege na.” Etien loolu ci Biibël bi la ko jëlee. Dama leen bëgg ngeen xam ne loolu du woon ab xelal bu Xel mu Sell mi joxoon Etien rekk ci saa soosu, waaye lépp ci Biibël bi la nekkoon ba pare, te Xel mu Sell mi jox na ko ñeneen ñi jaarale ko ci Etien, ci di ko fàttali li mu jàngoon ba pare ci Biibël bi. Nakk leen ci benn-batu-xaaj bu juróom-benn bu téereb Exode. Lii leer na lool ci mbind mi ba tax mënulees koo leral ba mu lemu. Jamono ju ñu muccale Israyil la, te Boroom bi moo ko waroon a def. Exode 6:1-5:—
TAM1897 Q1 23.11Kon Yàlla nee na Musaa: Léegi dinga gis li ma nar a def Firawun: ndaxte ci loxo ju dëgër la leen di bàyyi, te ci loxo ju dëgër la leen di dàqe ci réewam. Te Yàlla wax ak Musaa, ne ko: Man Yàlla laa: te feeñ naa Abrahaam, Isaaq, ak Yakub, ci turu Yàlla Aji-Kàttan, waaye ci sama turu Yàhwa, xamunuñu ma woon. Te itam, samp naa sama déggoo ak ñoom, ngir jox leen suufu Kanaan, suufu seen tukki, fa ñu nekkee ay doxandéem. Te itam, dégg naa coowu doomi Israayil yi, yi waa-Misraa jàpp ci njaam; te fàttaliku naa sama déggoo.
TAM1897 Q1 23.12Lan la woon digeem?—May leen suuf si. Lu suuf si doon tekki? Lan la woon?—Suuf si, àddina si, bi Boroom bi won Abraam, te waat ko ne dina ko ko may ngir mu moom ko ba fàww.
TAM1897 Q1 24.1(Baat yi) Àdduna ju ñëw ji.
TAM1897 Q1 24.2Léegi mu ne, “Fàttaliku naa sama dige.” Loo la loolu tekki woon? “Fàttaliku naa sama dige.” Ndax fàtte woon na ko?—Déedéet; waaye jamono jot na léegi ngir def li mu dige woon. Fàttaliku ngeen ne ci fukk ak juróom-ñetteelu suratu Peeñu mu nee:—
TAM1897 Q1 24.3Te ma dégg beneen baat bu jóge asamaan, di wax ne: «Génnleen ci moom, sama askan, ngir bañ a bokk ci bàkkaar yi, te bañ a jot ci mbugal yi. Ndaxte bàkkaar yi yégg nañu ba asamaan, te Yàlla fàttaliku na ay tooñam. Fey leen ko ni mu leen feyee woon, te defal leen ko ñaari yoon ni mu defaree ay jëfam: ci kaas bi mu feesal, feesalal leen ko ñaari yoon. Ni mu màggalee boppam, te dunde ci neexal, noonu lañu koy jox mbugum ak naqar: ndaxte dafa naan ci xolam, “Maangi toog ni buur-jigéen, te du ma jigéenu ku dee, te duma gis naqar.” Looloo tax ay mbugalam dinañu ñëw ci benn bés, dee, ak jooy, ak xiif; te safara dina ko lakk ba mu jeex takk: ndaxte Boroom bi ko àtte, Yàlla ju am doole la.
TAM1897 Q1 24.4Bu Yàlla fàttalikoo ay bàkkaaram, waxtu wi jot na ngir ñu àtte ko. Bi mu fàttalikoo déggoo gi, ban waxtu la jot woon?—Waxtu wi jot na woon ngir mu matal waat gi. Waaye lan la déggoo gi ak Ibraxim, Isaa, ak Yaqub doon?—Mooy jox leen réew moomu ngir mu doon seen alal bu sax dàkk, te jox ko leen ak seen doom. Kan la doon doom ji?—Almasi.
TAM1897 Q1 24.5Looloo tax nga wax doom-i-Israayil ne: Man laa Boroom bi, te dinaa leen génne ci ron coono-y-Misraayim yi, te dinaa leen muccale ci seen njaam gi, te dinaa leen jënd ak loxo ju tàlliku ak àtte yu réy: te dinaa leen jël di sama askan, te man dinaa leen di Yàlla: te dingeen xam ne man laa Boroom bi, seen Yàlla, mi leen génne ci ron coono Misra.
TAM1897 Q1 24.6Su fekkoon ne Israyil gëm nañu loolu, ndax dinañu soxla woon dugg ci déggoo googu ca Sinayi? Laata muy tàmbalee dox ak ñoom juge Misira, dafa waxoon ne, “Dinaa nekk seen Yàlla, yéen di sama askan. Dina ngeen xam ne man Yàlla laa.”
TAM1897 Q1 24.7Te dinaa leen dugal ci réew mi ma waat woon ne dinaa ko jox Abraham, Isaac, ak Jacob: te dinaa leen ko jox ngir ngeen donnu ko: Man Yàlla laa.
TAM1897 Q1 24.8“Jamono waat gi Yàlla waatoon Abraham jege woon na.” Dinaa la dugal ci réew mi ma la waat. Kon, lan mooy waat googu? Yàlla réew ban la bëggoon a dugal Israyil? Réew ban moo leen doon xaar?—Àdduna ju ñëw ji. Léegi nag, buleen jéem a firi lii lépp. Amuma ci benn leeral. Li kàddu gi wax rekk a am, te gëm naa ko. Soxlawul ñu leeral ko. Gëm rekk la laaj. Déedéet, bul jéem a leeral ko sa bopp sax. Su fekkee lu bees la ci yaw, su fekkee amoon nga ci yeneen xalaat, bul jéem a boole leen ak lii. Bàyyil leen ñépp, te seet li lii di wax.
TAM1897 Q1 24.9Ma lay laajati. Ban suuf la Yàlla waat ne dina ko jox Abraham, Isaac, ak Jacob?
TAM1897 Q1 24.10(Mbooloo mi) Àdduna ju ñëw ji.
TAM1897 Q1 24.11Ndax dingeen ci taxaw? Nekk ngeen ci déggoo woon ne loolu dëgg la. Buñu ci dellu ginnaaw léegi ngir njariñu sunu ruu.
TAM1897 Q1 24.12(Baat) Ndax njot gi dina ñëwoon ci ñoom?
TAM1897 Q1 24.13Waaw; njot gi dina leen daloon. Njot gi dina daloon àddina si. Loolu lépp dina amoon. Waaye dina amoon ci anam gu wuute ak ni mu amee. Àdduna bi dina amoon beneen jaar-jaar bu wuute ak bi mu amoon. Danu koy ñàkk bu nu xoolee jaar-jaar bi ñu amoon, te xalaat ne loolu la Yàlla leen woo woon. Am nañu jaar-jaar bu metti boobu ndaxte gëmuñu woon li Yàlla leen woo woon. Te, samay mbokk, su fekkee ne yaw ak man tay jii, nu xoolee mbir yi ñu tegaloon Israyil ca jamono jooju, ni ko ñu gise woon, kon dinanu def léegi ni ko Israyil defee woon ca jamono jooju. Israyil gisul woon ca jamono jooju li Yàlla leen doon waajal, moo tax jotul li mu leen doon jox. Léegi nag, su fekkee ne yaw ak man gisunu ci mbir yooyu lu ëpp li Israyil gisoon, duñu jot lu ëpp li Israyil jot. Naka noonu lañuy xool mbir yii ni ko Israyil xoolé woon, noonu lañuy def tey ni ko Israyil defee woon ca jamono jooju.
TAM1897 Q1 24.14Ñun itam, ni ñu leen ko waxe woon, noonu lañu ñu waxe xibaaru jàmm bi: waaye kàddu gi ñu yégal, jariñul woon ñu, ndaxte boolewuñu ko woon ak ngëm ci ñi ko dégg. Kon, nañu ragal, ngir bu fekkee am na dige bu ñu fi bàyyil ngir dugg ci noppalu Yàlla, kenn ci yéen bañ a ñàkk a jot ci.
TAM1897 Q1 24.15Ndax lii dina nu jariñ su ñu ko boolee ak ngëm ci ñun ñiy dégg? Yàlla na Yàlla musal ba li daloon Israyel bañ a amati ci ñun. Lii lañu nu tegal kanam ngir nu mucc.
TAM1897 Q1 24.16Nañu seet li ñu gisul woon ndaxte gëmul ñu woon Yàlla. Nañu seet li Yàlla leen waajaloon, te jël ko, ci palàsu ñu koy seet ni ñu ko seetewoon, ba tax ñu amul ko ni ñu amul woon.
TAM1897 Q1 24.17Ubbi xaaj bu fukk ak juróom ci téere Exode, dinga ko gis mu leer naññ. Bi Israyel génnee Misira, te jàll Géej gu Xonq gi, dinga am kàddu yii, ci aaya bu fukk ak ñett bi:—
TAM1897 Q1 24.18Yaa, ci sa yërmande, génne askan wi nga jënd: sa kàttan a leen gindee ba ca sa dëkku sell ga.
TAM1897 Q1 24.19Saareet bii mooy woyu Musaa. Ñi taxaw ca Tundu Siyon, te am ndam ci kaw rab bi ak ci nataalam ak ci limu turam, ñoo’y woy woyu Musaa. Du woy wu ñu roy ci moom. Du woy wu niroo ak moom. Waaye woyu Musaa lañuy woy. Saareet bu fukkeel ak juróom bu génn gi mooy sunu woy.
TAM1897 Q1 24.20Fan la Yàlla bëggoon leen yóbbu?—Ci “dëkkuwaayam bu sell bi.” Fan la dëkkuwaay bu sell boobu nekkoon?
TAM1897 Q1 24.21(Mbooloo mi) “Dëkk bu am ay cëslaay, bu Yàlla di tabaxkatam te di Ko defar.”
TAM1897 Q1 24.22Gën a fës. “Askan wi dinañu ko dégg, te tiit: ñi dëkk Palestin dinañu am naqar.”
TAM1897 Q1 24.23E. J. Waggoner.—Waaw, def na ko.
TAM1897 Q1 24.24Waaw, loolu la. Bi ñu agsee ci frontiyeer boobu, njiiti Edom yi jaaxle nañu. “Góor yu am doole yu Moab yi, tiit rekk a leen di dal; ñi dëkk Kanaan ñépp di nañu naax.” Lan la waroon a dal ñi fa dëkkoon?
TAM1897 Q1 25.1(Baat yi) Dañu waroon a naax.
TAM1897 Q1 25.2E. J. Waggoner.—Def nañu ko ba pare.
TAM1897 Q1 25.3Bi ñu agsee foofu rekk, Israyil laaj na, “Ndax dingeen ñu bàyyi ñu jaar ci seen réew?” Lan lañu tontu?—Déedéet, sang bi. Bàyyiwuñu leen ñu tek seen tànk ci seen suuf. Waaye bu fekkoon ne dañoo dem jublu jóge Géej gu Xonq ga dem ba ca diggante Edom, Edom gépp dina taxaw di jaaxle ba kera ñuy romb. Yaw Israyil, ba léegi sax, xamul li Israyil foofu ñàkk. Mbokk yi, bu ñu xamee li Israyel foofu ñàkk, loolu dina ñu jox kàttan gu bees, te dina indi dooley Yàlla, te dinañu ko gëm.
TAM1897 Q1 25.4Ragal ak tiitaange dina wàcc ci ñoom; ci kàttanug sa loxo, dinañu dal ni xeer; ba sa askan di jàll, Yàlla, ba askan wi nga jënd di jàll.
TAM1897 Q1 25.5Lu la bëgg a def ak ñoom? “Dinga leen dugal, te samp leen ci tundu sa ndono.” Ndono ku?—Bu Boroom bi. Waaye “Yàlla, mi waxoon ak sunuy maam ci jamono yu bare ak ci anam yu wuute, jaarale ko ci ay ndawam, ci bis yu mujj yii wax na ak nun jaarale ko ci Doomam, mi mu tànn mu doon donookatu lépp.” Kan moo doon jiite Israyel?—Yàlla. Jëme leen ci lan?—“Sa donoo;” du sunu donoo—waa sa. “Te bu fekkee ne yéen yu Kirist ngeen, kon ay doom yu Abraham ngeen, te di ay donoo-kat ci ni ko waxe woon.” “Sa donoo, Yàlla Boroom bi.” Loolu rekk du. “Dinga leen dugal, te samp leen ci tundu sa donnu, ci bérab bi, Yàlla, bi nga defar ngir nga dëkk ci.” Loolu rekk du. “Ci Bérab bu Sell bi, Yàlla, bi sa loxo tabax.” Bérab bu sell ban la bi loxo Yàlla tabax?
TAM1897 Q1 25.6(Baat yi) Sanktuwaar bu dëgg bi.
TAM1897 Q1 25.7Waaw, loolu la. “Ci li nu wax, li ci gën a fës mooy: Am nanu saraxalekat bu mag bu toog ci ndeyjooru nguurug Aji Tedd ji ci asamaan; di liggéeykat ci barab bu sell bi, ak ci dëkkuwaay bu dëgg bi, bi Boroom bi samp, te du nit.” Loolu mooy li nu waxtaane léegi ci guddi, déet? Foofu la Yàlla bëggoon a yóbbu Israyil. Waaye gisuñu ko. Ndax gis nga? Foofu la bëgg a yóbbu ñu.
TAM1897 Q1 25.8Ndax gis nga ne foofu la Yàlla bëggoon a yóbbu Israyil ca jamono jooju? Su fekkee gis nga ko, kon dinga pare ngir dem ca bérab ba Israyil ràcc. Waaye su fekkee yaakaar nga ne benn bérabu sell bu suuf la woon bu nit samp, loolu rekk la Israyil gisoon, te loolu rekk nga ciy gis. Te Israyil dugguwul ca réew ma, te yaw itam doo fa dugg. War nañoo gis lu ëpp li Israyil gisoon, bu dul loolu, duñu mukk raw fu Israyil yamoon. Waaye lu tax Israyil gisul lu ëpp li mu gisoon?—Gëmul woon. Waaye yaw ak man, war nanoo gëm léegi li Israyil gëmul woon ca jamono jooju, bu dul loolu, duñu mukk jot ci li Israyil ñàkkoon. Waaye su nu gëmee li Israyil gëmul woon, kon dinañu nu dugal ci donnu gi ñu dugalul woon Israyil, ci dëkkuwaay bi Israyil duggul woon, dëkkuwaay bu sell bu Yàlla, ci dëkk bi am ay fondasiyoŋ, bi Yàlla moom di tabaxkatam ak defarkatam.
TAM1897 Q1 25.9Ayat bu fukkeel ak juróom-ñett: « Boroom bi dina jité ba fàww ak ba fàww. » Bëgg na leen jiite moom ci boppam; dootu Faraon; dootu Nimrod; dootu ñi jaamu xërëm yooyu; dootu askan wu ñàkk dégg woowu. Yàlla bëggoon na dugal Israyel ci suuf su barkeel si, te nguuru ci ñoom foofu ba fàww, waaye xamuñu ko woon. Ay! Lu bare lañu ñàkk ndaxte gëmunu Boroom bi! Ay! Lu bare lañu ñàkk at yii yépp! Ndaxte, ni ma leen di jàngale guddi ci suba, faww kon ñu ngi fa woon bu yàgg, su fekkoon ne gëm nanu Boroom bi rekk. Yàlla nee na ko, te noonu la deme. Amunu fi dara lu nu fi def guddi gii. Amunu fi dara luñu war, ci dëgg-dëgg, ndaxte amunu dara luñu war ci àdduna. Waaye, bi ñu nekkee ci àdduna, fii lañu war a nekk. Waaye waruñu woon sax a nekk ci àdduna. Waroon nañoo nekk ba léegi ci nguurug Yàlla. Loolu dëgg la, mbokk yi. Am na lu ëpp li ñu mën a génne ci Biibël bi ci beneen waxtu fii, ci xalaat boobu rekk.
TAM1897 Q1 25.10Léegi, Musaa gëm na loolu lépp. Gëm na ne waxtu wu ñu waroon a matal dige gi jege na. Waaye dafa waroon a toog ci nguurug Misra ci lu gàtt. Dafa waroon a nekk buur. Dafa waroon a jiite; am benn palu, bu gën a kawe bu meeru walla sekreteru dëkk bu mu mën a doon. Dafa waroon a jiite du rekk benn nguur, waaye benn impero; imperog àddina, te loolu nekkoon na àqam. Ci ñaari àq yu mu amoon la ko waroon. Waru ko woon a wut palaas bi. Dafa doon daanu ci kawam, te amul kenn ku ko mënoon a jàkkaarlool ci àqam. Benn jéego rekk la desoon mu yéeg ci nguur gi; mu xaar rekk ba Faraon bii dee, te amoon na lu jege téeméeri at. Bu boobaa, Musaa bii dina nekk buurub àddina si, ndaxte Nguuru Misira dafa tasoon ci àddina sépp.
TAM1897 Q1 25.11Israyil itam, ci jamono jooju, ñu ngi woon ci jafe-jafe. Ñu ngi leen doon noot, di leen dàq, te di leen forsee ngir ñu liggéey ci furniin yi. Musaa mën na woon a wax ne: Léegi, sunu askan ñu ngi leen di noot; ñu ngi leen di dàq; ñu ngi sonn ngir seen Yàlla; waaye du yàgg lool, ndaxte Faraon jege na téeméeri at, te du guddati. Bu loolu amee, dinaa indi ay yeesal. Dinaa jubal nguur gi. Dinaa nguur ci yoon. Du melni Faraon yu bon yii. Gëm naa Yàlla. Kiristeen laa, te loolu moo ma gëna may kàttan ngir ma man a nguur, ndaxte Kiristeen laa. Te du rekk manoon na leen a dindi seeni coono, waaye manoon na leen itam jox ay palaas, te nguur àdduna bi ci askanu Yàlla. Yoon bi ubbeekuwul woon? Benn jéego rekk la woon ci nguur gi, te jéego jooju waroon na am ci lu gàtt. Waaye nañu seet li Kiristian boobu defoon ci jamono ju ni mel. Ubbi leen Ebriyee, sura ju fukk ak benn. Seetleen bu baax, jàngleen ko ak xel mu dal, te seet li mu wax. Ayat bu ñaar fukk ak ñeent:—
TAM1897 Q1 26.1Ci ngëm, Musaa, bi mu màggetee, nanguwul ñu woowe ko doomu doom ju jigéenu Faraon.
TAM1897 Q1 26.2Lan la tekki woon bañ ñu woowe ko doomu doom ju jigéenu Faraon?—Mooy bañ nekk buur. Trone bi moo ngi woon fa. Jéego benn rekk la laajoon ngir yéeg ci. Waaye ci palàsu mu jéego fa te toog ci nguur gi, dafa wàcc. Dafa dëddu nguurug Misira, ak alal ak bànneexu Misira yépp, daldi jublu beneen réew; ndaxte jot na woon jamono ju Yàlla di woo askanam génn réew moomu dem ci beneen bi. Muus gëm na ci Yeesu Kirist, looloo tax mu gëm ne jàngu bi ak nguur gi war nañoo séddaliku. Looloo tax mu séddaliku ak nguur gi te taxaw ak jàngu bi ak xolam bépp. Yàlla woo na ko mu génn réew moomu, ni mu woo woon baayam Ibraayim mu génn réewam ca njëlbéen ga. Waaye loolu rekk lañu? Déglul: “Mu tànn di sonnandoo ak askanu Yàlla, te bañ a bànneexu ci mbégtey Misira ab diir?”
TAM1897 Q1 26.3(Mbooloo mi) Bàkkaar.
TAM1897 Q1 26.4Bàkkaar? Moom mi waroon a donnu nguur gi. Kon lan la woon, mu teg xelam ci nguurug Misira, ci kàttan ak bànneexi àddina, ak nguur-nguuraani àddina? Lan la woon?—Bàkkaar. Ndax loolu la wax?
TAM1897 Q1 26.5(Baat yi) Waaw.
TAM1897 Q1 26.6Ndax loolu gëm ngeen ko?
TAM1897 Q1 26.7(Baat yi) Waaw.
TAM1897 Q1 26.8Ndax loolu bàkkaar la woon ci Israyil kon?
TAM1897 Q1 26.9(Baat yi) Waaw.
TAM1897 Q1 26.10Léegi nag, lan la?
TAM1897 Q1 26.11(Baat yi) Bàkkaar.
TAM1897 Q1 26.12Mbokk yi, am na ay mbir ci Biibël bi ñu war a xalaat. «Tànn na gën a sonnandoo ak askanu Yàlla, te bañ a bànneexu ci bàkkaar ab diir bu gàtt.» Waaye buleen fàtte ne bànneex yi ñu fi wax, —bànneexu bàkkaar yi,— dëgg-dëgg bànneexu Misira lañu woon; bànneexu nekk buurub Misira, am palaas ci nguur gu àdduna gi, ak jiite yeneen nit ñi. Loolu lépp dafa waroon a ñëw ci moom ci ay maamam yu wóor, ci sañ-sañu donnu. Jarul woon mu taxaw ngir ñu fal ko, walla mu di wut ay wote. Dafa doon ñëw ci moom ci boppam. Mbind mi nee na, bu ko nangu woon te bànneexoo ci lépp li, kon dafa doon bànneexoo ci bànneexi bàkkaar. Waaye dafa bàyyi loolu. Lu tax?—“Gisanteg ñàkk-kersa gu ñu doon defal Kirist, mu gën a rëy alali Misira.”
TAM1897 Q1 26.13Ana la Kirist nekkoon ci lu jëm ci nguurug Misira ak nguur gi? Ndax Kirist bokkoon na ak Misira?—Déedéet. Ndax Musaa mën na am Kirist ak nguurug Misira ñoom ñaar ñépp?
TAM1897 Q1 26.14(Baat yi) Déedéet.
TAM1897 Q1 26.15Waaye nguurug Misira dafa doon wàcc ci loxoom ni xob yi di rot ci garab yi. Soxlawul woon mu xëccoo nguur gi. Ba sax ñu tànn ko.
TAM1897 Q1 26.16A. F. Ballenger.—Wala sax mu def ab laaj.
TAM1897 Q1 26.17Déedéet. Soxlawul sax mu wut ku ko taxawal ngir jébbal perezidaŋ bi laajam.
TAM1897 Q1 26.18Xoolaatleen li xewoon. Am na Misira ak nguuram, ak mbégteem ak alalam, di ko dal ni xob yi di rot ci garab, te du ci def benn jéego. Li mu waroon a def rekk mooy toog tàq loxoom, ba bu buur bi dee ci màggat, te booba lépp di doon lu mu moom. Waaye dafa taanoon ànd ak Kirist, di muñ ñàkk-teralam, ci palasu nekk ca nguurug Misira. Te fàttalikul bu baax ne ngir ànd ak Kirist, dafa waroon a dëddu nguurug Misira ak alalam ak mbégteem yépp.
TAM1897 Q1 26.19Léegi, buleen wax ne man maa ko fa dugal, ne man maa ko sos. Seetleen li kàddu gi wax, te dingeen gis ne lépp a ngi fa. Ndax dëgg-dëgg nekkul fa?
TAM1897 Q1 26.20(Baat yu bari) Waaw.
TAM1897 Q1 26.21Nañu ko jàngaat, te jot na ñu tëj ngir guddi gii; bu suba ci guddi ñu dellusi ci Israel:—
TAM1897 Q1 26.22Ci ngëm, Muus, bi mu màggetee, nanguwul ñu woowe ko doomu doom ju jigéenu Faraon; dafa tànn mu sonnandoo ak askanu Yàlla, te bañ a bànneexoo mbégtey bàkkaar ci diir bu gàtt; dafa jàppe ñàkk-ñàkkalu Kirist ne mooy alal ju ëpp li nekk Misira: ndaxte dafa doon xaar fey gu baax gi.
TAM1897 Q1 26.23“Jamono ju dige ji, ji Yàlla waatoon Ibrahim” ngir jox ko njukkal lu barkeel, jege woon na. Musaa gëm na loolu, mu séddalikoo ak nguur gi, mu wàcc nguur gi, mu tànn ñàkk-teralug Kirist ci kaw kàttan gépp, mbégte ak teraanga gu Misira. Te buleen fàtte ne dafa waroon a wàcc loolu lépp, ngir bokk ci ñàkk-teralug Kirist.