Adventist Pioneer
Library
aplib.orgLibrary
11 / 12Khutbah-khutbah 1897

Murtad Israel. – No. 2

Alonzo Trevier Jones

TAM1897 Q1 40.5Khutbah geubri bak malam Aleuhat, 14 Maret 1897 Geucetak lam Buletin Konferensi Umum, Kuartal Phon, 1897, Jil. 2, No. 1, hlm. 40-45.

TAM1897 Q1 40.6Lagee nyang ka takalon bak peulajaran seugolom nyoe, Israel ka murtad, dan jilakèe sidroe raja mangat jeuet saban lagee mandum bansa la’én. Lam peulajaran jinoe, tanyoe akan takalon pakriban mandum jih ka saban lagee bansa-bansa la’én. Teuma Israel ka jipaling muka nibak Po Teuh Allah; sabab awaknyan hana jipatéh keu Po Teuh Allah ngon banmandum haté. Feureuman nyan hana meusapat ngon iman lam droe ureuëng nyang deungo. Awaknyan ka jeuët keu formalistis, laju keujahatan-keujahatan nyang seuharôhjih jeuët jipeusiblah meunyo awaknyan seutia keu Po Teuh Allah, ka jiteuka ateuëh awaknyan, saban lagèe nyang teujadi bak bansa-bansa la’én nyang hana meuiman; óh lheuëh nyan, lagèe nyang geupeugah lé Roh Nubuet keu geutanyoe, banmandum keujahatan nyang jeuët keu hasé nibak keupaling muka awaknyan keudroe, ka jipeusalah ateuëh peumeurèntahan Po Teuh Allah. Awaknyan geupike bahwa peumeurèntahan gobnyan nyan ka gagal; nyan hana cukôp gèt keu awaknyan, hana cukôp keu awaknyan lam donya nyoe, dan awaknyan harôh na peumeurèntahan droe—saboh peumeurèntahan nyang jeuet geukendali lé awaknyan keudroe dan nyang jeuet geungui keu geupeutadbir dan geulindông droe.

TAM1897 Q1 40.7Lheueh nyan awaknyan geupeugah bak Samuel, “Peujeuet keu kamoe sidroe raja lagèe mandum bansa,” “mangat kamoe jeuet lagèe mandum bansa;” dan bah pih Tuhan, meulalu Samuel, deungon teugas geutulak nyan, awaknyan geutulak cit keulayi protes nyan, dan geupeugah, “Kon; teuma kamoe keuneuk na raja di ateueh kamoe lagèe mandum bansa.” Meunyo nyan keuheundak awaknyan, Tuhan pih geupeubiyeu lagee nyan. Kon mantong awaknyan ka geupeuputôh keuneuk na sidroe raja, tapi ka geupeuputôh cit soe nyang akan jeuet keu raja awaknyan. Nyan keuh Saul, aneuk Kish; dan Tuhan pih geupeubiyeu awaknyan meuteumèe gobnyan, saweueb awaknyan meukeusud that keuneuk peubuet lagee keuheundak droe.

TAM1897 Q1 40.8Teuma banmandum keujahatan nyang ka geupeugah lé Tuhan akan teuka ateueh awaknyan seubab awaknyan jipiléh sidroe raja ngon keurajeuen, nyan ka teuka cit ateueh awaknyan. Awaknyan ka jipeuphôn rasa ladôm akibat nyan bak masa Saul. Awaknyan that geubantu keu seulamat nibak keujahatan-keujahatan nyan lé peungarôh ngon masa peurintah Daud. Bah pih awaknyan jitulak Po Teuh Allah, Gobnyan hana jitinggai awaknyan, Gobnyan teutap na sajan awaknyan keu jipimpin mandum ureueng nyang keuneuk jipimpin, dan keu jipeuseulamat awaknyan, meunyo mungken, dari bala nyang ka pasti teuka, nyang ka jiteupeue lé Gobnyan akan teuka, dan nyang hana jeuet jipeulheuh droe, seubagoe saboh bansa. Teuma Gobnyan geupeuseulamat mandum ureuëng nyang jeuët seulamat seubagoë sidroë-droë. Awaknyan ka jipeuphôn saboh jalan nyang ka pasti dan hana jeuët jiwoë lé, nyang jiba awaknyan u keu, si langkah lheuëh si langkah, sampoë, lagèë nyang teuma takalon, hancô nyan teuka.

TAM1897 Q1 40.9Deungon Sulaiman, ka geupeuphôn deungon cara nyang paléng nyata bala nyang jeuet keu akibat wajéb dari jalan nyang ka geupiléh nyan meulawan deungon keutentangan Tuhan. Dan Meusé sabe na sajan nyan. Meusé sabe jitamong lam urôsan. Sulaiman geucok sidroe peurumoh dari Meusé, meulawan deungon feureuman Tuhan. Gobnyan geukirém u Meusé keu geujak mita guda, meulawan deungon feureuman Tuhan. Keumuliaan nyang Tuhan bri keu gobnyan ka geupeusalah guna keu khidmat Meusé dan pemujaan beurhala ureueng Meusé, dan pemujaan beurhala dari mandum bansa di seulingka nyan. Beuban nyang geupeubeuban ateueh ureuëng ramè keu geupeulara tujôh reutôh droe peurumoh ngon lhèe reutôh droe gariëh Sulaiman nyang teuka dari ban sigom bansa kafir, lam ibadah meuseumah-seumah awaknyan, nakeuh beuban nyang seuharôhjih hana geupeubeuban, nyang hana ék geutanggông lé ureuëng ramè keu keubajikan; dan demi keubajikan keu ban dua bansa, Tuhan geupeuputôh keu geupeupisah siplôh sukèe dari dua sukèe nyan.

TAM1897 Q1 40.10Hana tateupeue peu keuh keubajikan nyang Tuhan meukeusud keu siplôh sukèe nyan, atawa keu dua sukèe, sabab nyan hana tom teujadi. Yerobeam ka geupeuteuntèe seubagoe ureueng nyang phon that akan mat kuwasa ateueh siplôh sukèe. Teuma Yerobeam, nyang ka tuwo keu conto nyang mulia nibak Daud, keu geupreh watee nyang ka geutakdirkan lé Tuhan, dan geupeubiyeu Tuhan nyang peuteuka gobnyan u singgahsana siploh sukèe nyan deungon cara droe jih—bah pih mantong lam udep Sulaiman, jih ka jibeudoh lawan raja, kareuna jih ka jicok langkah nyang meukeusud keu jireubot singgahsana siploh sukèe nyan dan jipeurintah awaknyan, keu jipeudong droe jih jeuet keu raja meulawan Sulaiman. Nyan nakeuh pengkhianatan dan pemberontakan. Sulaiman meukeusud keuneuk hukôm jih ateueh buet nyan, dan jih laju jiplueng u Meusé dan tinggai di sinan sampoe Sulaiman meuninggai donya.

TAM1897 Q1 40.11Meunyoe sigohlom nyan haté jih hana lagèe ureueng Meusé, lheueh trôk u sinan ka jeuet lagèe nyan. Wateè Nabi Sulaiman ka meuninggai donya, Yerobeam jiwoe dari Meusé. Ka trôk wateè keu siplôh boh sukèe nyan meupisah dari duwa boh sukèe, dan Rehabeam jipiléh jalan nyang peupisah awaknyan. Wateè ureueng ramèe jiteuka dan jilakèe bak jih beu jipeuringan beuban nyang ka geupeuteun lé ayah jih, nyan nakeuh saboh permintaan nyang patôt dan meunasabah. Ureueng-ureueng tuha nyang dilee jeuet keu peunasihat Nabi Sulaiman, jipeunasihat jih beu jipeubuet hai nyan. Teuma Rehabeam hana seunang jiteurimong nasihat awaknyan, sabab jih hana jitem jeuet keu hamba rakyat, lagee nyang geunasihat lé awaknyan; jih jitem jeuet keu ureueng atasan rakyat, ngon sabab nyan jih jimeusyawarah ngon aneuk-aneuk muda nyang rayeuk sajan jih. Ma gobnyan nakeuh sidroe ureueng inong Amon, sidroe nibak ureueng inong-ureueng inong nyang paleng jeuheut nyang meuseumah bak beurhala nyang na bak Nabi Sulaiman; dan aneuk-aneuk muda nyang rayeuk sajan gobnyan nakeuh aneuk-aneuk nibak ureueng inong-ureueng inong la’en nyang meuseumah bak beurhala nyang jeuet keu peurumoh Nabi Sulaiman. Aneuk-aneuk muda nyan rayeuk lam mandum buet keuji syirik nyang geupeubuet lé Nabi Sulaiman sajan ngon peurumoh-peurumoh gobnyan. Rehabeam geuteurimong hasrat awaknyan dan geuseutot keuheundak awaknyan, dan ka teuntèe geutulak nasihat Tuhan, meunan cit nasihat ureuëng-ureuëng nyang takôt keu Tuhan.

TAM1897 Q1 41.1Rehabeam geubri jaweueban keu ureuëng ramè nyang ka taturi mandum: Gata ka talakèe bak lôn beu lôn peuringan beuban gata, teuma kon nyan, lôn teuma lôn peubeurat lom; nyang sigohlom nyoe lagèe jaroe ubeut gata, teuma lôn peujeuet lagèe keuieng gata. Awaknyan geupeugah, “Woë kheueh u khèm droëteuh, hai Israel: jinoe kalon mantong keu rumoh droëteuh, hai Daud.” Rehabeam, watee geukalon peu nyang ka teujadi, teukeujot that gobnyan; teuma nyan hana aneh that bak gobnyan, sabab gobnyan buta that sampoe hana deuh geukalon bahwa peue nyang geupeugah nyan nakeuh hai nyang paleng hana bijaksana, jadi hana aneh sagai-sagai meunyoe gobnyan teukeujot deungon akibatjih watee ka geupeugah nyan. Gobnyan geukirém bendahara gobnyan bak awaknyan, keu geupeudamè, geupeuseuleusoe masalah nyan, ngon geuba awaknyan woe, meunyo jeuet. Teuma awaknyan laju jiseupôt ureuëng urôh hareuta nyan sampoë maté, dan Rehabeam, watee geukalön peu nyang teujadi, teumakôt that laju geupluëng u geuritan geuh dan geugisa deungon sigra u Yerusalem, geupeusapat teuntra keu geujak prang dan geupeutundôk awaknyan dan geupaksa awaknyan keu geupeulayan gobnyan. Teuma nabi Tuhan geupeugah bak gobnyan nyan kon hai nyang patôt geupeubuët, dan awaknyan beutateutap di gampông droë, dan awaknyan pih jipeubuët lagee nyan.

TAM1897 Q1 41.2Lheueh nyan Yerobeam jireubot keurajeuen, dan jipeudong patong-patong leumo meuh nyang ka jiba dari Meusé, sampoe siploh boh sukèe langsong jipeutamong u Meusé, lam buet seumah beurhala Meusé, ngon lam cara peumeurèntahan Meusé watee awaknyan ka meupisah dari dua boh sukèe nyan. Deungon cara nyan, Yerobeam ka jipeuphôn arus nyan, dan ka jipeuna conto nyang jiseutot le mandum raja-raja la’én dari siploh boh sukèe nyan. Dan sabe lheueh nyan, nyang teuseubôt nakeuh “Yerobeam, aneuk Nebat, nyang meudesya dan jipeudesya Israel.” Dan keumurtadan nyan sabe-sabe meutamah brok, sampoe banmandum keurajeuen nyan hancô, dan hana lé teudeungo haba, dan hana sagai teuma na lé. Keumurtadan lam turônan raja-raja siplôh sukèe nyan dari nyang brok jeuet keu leubeh brok dan leubeh brok lom. Yerobeam nyan jeuhet; ureueng-ureueng nyang gantoe jih langsong pih jeuhet cit. Lheueh nyan teuka Omri, dan jih leubeh jeuhet nibak nyang laen; lheueh nyan teuka Ahab, dan jih leubeh jeuhet nibak mandum ureueng seugohlom jih. Meunan keuh keuadaan lam keurajeuen nyan, sampoe mandum hanco dan gadoh.

TAM1897 Q1 41.3Teuma Tuhan sabe geu-useuha ngon seumaksimal mungkin mangat awaknyan geuseumah Gobnyan. Gobnyan geukirém nabi-nabi meuturôt-turôt; Gobnyan geutawök meuulang-ulang bak raja-raja mangat teumakôt keu Gobnyan, mangat geuseumah Gobnyan. Watee tateuka bak uroe-uroe keuneulheueh Israel, na nabi Amos ngon nabi Hosea nyang khusus geupeusampoe wahyu. Nabi Amos, nabi Hosea, ngon nabi Mikha geupeusampoe wahyu keu Israel, dan keu bansa Israel, bak masa uroe-uroe keuneulheueh Israel. Teuma, nibak kitab Mikha, cit bacut mantong nyang langsong meuhubôngan ngon siplôh sukèe nyan. Rab mandum kitab Amos meuhubôngan ngon awaknyan, meunan cit nyang paléng le nibak kitab Hosea. Kitab Amos ngon Hosea nyan leubèh le, rab mandum, nakeuh nubuet-nubuet keu Israel, dan nakeuh seruan nyang keuneulheueh nibak Tuhan keu Israel mangat jiwoe lom bak Gobnyan, dan seulamat nibak hancô binasa.

TAM1897 Q1 41.4Banmandum nubuet nyan, ngon seujarah Israel, geupeutamong lam Alkitab keu peuringatan ureuëng-ureuëng nyang udép bak uroe-uroe keuneulheueh seujarah donya nyoe. Ngon peurintah Po teu Allah na disinan keu ureuëng-ureuëng bak uroe keuneulheueh—beu geuwoe bak Po teu Allah mangat geupeuseulamat nibak keuhancôran nyang seubeutôijih. Nyan keuh sababjih hai-hai nyan geupeutamong disinan. Jadi, Amos ngon Hosea nyan nakeuh saban cit beutôi jinoe keu gata ngon lôn, dan keu mandum ureuëng di dônya, lagèe nyang ka geupeunyata keu ureuëng-ureuëng siplôh sukèe bak masa awaknyan geutuléh.

TAM1897 Q1 41.5Amos geupeusampoe wahyu, laju imam di Bet-el geupeugah bak gobnyan, “Bèk neupeusampoe wahyu disinoe; nyoe nakeuh rumoh raja, ngon istana raja; jak laju u Yehuda.” Teuma gobnyan geujak peugah bak Yerobeam nyang keudua bahwa Amos teungoh geupeugah nubuet nyang jeuheut keu nanggroe nyan, dan geupeurunoe pemberontakan ateueh raja, sira geupeugah bahwa peudeueng Tuhan akan jiteuka ateueh mandum nyan, dan bahwa nanggroe nyan hana ék jiteuen mandum narit gobnyan.

TAM1897 Q1 41.6Jinoe, jak ta buka bak ayat nyan, dan ta beuet Amos 7:10-15:—

TAM1897 Q1 41.7Laju Amazia, teungku keureubeuen di Bet-El, geukirém u Yerobeam raja Israel, geupeugah, “Amos na meurancana jipeususah gata di teungoh-teungoh rumoh Israel; nanggroe nyan hana sanggôp jiteuen mandum narit jih.” Sabab nyoe kheun Amos: Yerobeam teuma maté lé peudeueng, dan Israel teuma pasti jiba u peunjajahan dari nanggroe droe jih. Laju kheun Amazia bak Amos: “Hai ureueng peukalon, jak kheueh, plueng laju u nanggroe Yehuda, dan di sinan pajôh rutoe dan meunubuet di sinan; tapi bék meunubuet lé di Bet-El: sabab nyan nakeuh ruweueng sujud raja, dan nyan nakeuh istana raja.” Laju geujaweueb lé Amos bak Amaziah, “Lôn kön sidroe nabi, dan lôn kön aneuk nabi; teuma lôn nyoë sidroe ureuëng peulara leumo, dan ureuëng peusapat boh sikomô: dan Tuhan geucok lôn watee lôn seutöt leumo, dan Tuhan geupeugah bak lôn, ‘Jak kheueh, peugah haba keu umat Lôn Israel.’

TAM1897 Q1 41.8Dan gobnyan geupeusampoe nubuet keu awaknyan; teuma bék tuwoe, nyan nakeuh uroe-uroe keuneulheueh Israel. Teuma watee awaknyan hana jipeubiyeu Amos peugah haba nubuet di nanggroe nyan, laju jipeulét gobnyan ngon jipeungséh gobnyan lagèe nyang ka jipeubuet ateueh ramèe nabi seugolom nyan, Tuhan geupeubeudoh Hosea di nanggroe Yehuda; dan gobnyan, nyang na di nanggroe Yehuda pat keureubeuen meuseumah nyan jiyue Amos jak, jeuet geupeugah haba nubuet keu Israel, dan awaknyan hana jeuet jipeungséh gobnyan dan jipeubuet ateueh gobnyan peue mantong nyang jikeuheundak.

TAM1897 Q1 42.1Jinoe, si patah haba mantong, ta kalon siat lom mandum hai nyoe: Gata tateupeue bahwa dari jameun Nabi Samuel trok ukeue, raja-raja Israel jipeuderita umat Tuhan, jipeuderita nabi-nabi, jipoh teungku-teungku keureubeuen, meunurot lagee nyang jikeuheundak. Awaknyan jipeubuet nyan sabab awaknyan na kuwasa, meunan cit na seumangat, keu jipeubuet nyan. Teuma jinoe, meunyoe Israel hana tom na raja, saboh keurajeuen, atawa peumeurintah droe, peu keuh awaknyan jeuet jipeubuet nyan?—Hana; nyan hana mungkin. Gata tateupeue bahwa raja-raja Israel leubeh jeuheuet nibak raja-raja bansa la’en ateueh ureueng-ureueng Tuhan ngon nabi-nabi Tuhan: sampoe bak watee raja-raja Israel ngon raja-raja Yehuda jipeususah nabi-nabi Tuhan, raja-raja bansa la’en jipeuhoreumat awaknyan, ngon jibri beunayeu.

TAM1897 Q1 42.2Hosèa, lagèe nyang ka lôn peugah, ka geupeugah nubuet cit bhah hai nyoe. Jinoe lôn beuet padum boh ayat lam kitab Hosèa, mangat gata kalon peue nyang geupeugah lé gobnyan bhah hai nyoe. Cuba kalon dilee bak bab keu-sikureueng, si kata duwa kata mantong:—

TAM1897 Q1 42.3Awaknyan hana tinggai di tanoh Tuhan; teuma Efraim jiwoe u Meusé.

TAM1897 Q1 42.4Efraim nyan nakeuh salah saboh nibak siplôh sukèe; teuma nan nyan geunguy disinoe keu mandum awaknyan. Siplôh sukèe nyan geujak u Asyur; awaknyan geupeujeuet keu tawanan lé ureueng Asyur. Teuma, watèe awaknyan geupeujeuet keu tawanan lé ureueng Asyur, peu makna Tuhan peugah bahwa awaknyan akan jiwoe u Meusé?—Meusé nyan meulambangkan kesesatan nyang paléng ji’ôh nibak Tuhan. Seupôt nyang nakeuh seupôt Meusé nyan nakeuh watee manusia jimat kuwasa gantoe Allah, dan banmandum peumeurèntahan nyan—peumeurèntah, manusia, ngon banmandum—jilawan Allah, dan jilawan umat Gobnyan, lagèe nyang teujadi ateueh Israel watee awaknyan na di nanggroe Meusé sigohlom bala jitumbôk Meusé, dan Israel geupeubeubaih. Dan watee Tuhan geupeugah disinoe bahwa Efraim akan jijak u Meusé, bahpih Asyur—pemerintahan Asyur—akan jipeujajah awaknyan, nyan jipeuleumah bahwa awaknyan ka meukeusud that untuk jitamong lam murtad nyang paleng parah, dan sabab nyan awaknyan hana jeuet, sabab awaknyan hana jitem tinggai “lam nanggroe Tuhan.”

TAM1897 Q1 42.5Gata teuingat watèe geutanyoe tabaca peue nyang geupeugah lé Tuhan keu Abram: “Tinggai kheueh nanggroe gata, bansa gata, ngon rumoh ayah gata, jak u saboh nanggroe nyang teuma Lôn peutunyok keu gata.” Jadi, nanggroe nyan nakeuh nanggroe Tuhan. Dan watee Gobnyan geupeugah rot Hosea bahwa Israel hana tinggai di tanoh Tuhan, nyan kon meukeusud jih tanoh ubeut di seulingka Samaria; tapi meukeusud jih nakeuh tanoh nyang ka geupeuleumah bak Abraham dan nyang ka Tuhan geutawok keu umat Gobnyan watee Gobnyan geupeuteubiet awaknyan dari Meusé. Awaknyan hana tinggai di tanoh Tuhan; lheueh nyan jiseutot Meusé, penyimpangan nyang paléng parah. Gata teuma takalon nyan leubeh lanjot, lagee nyang teuma lôn beuet.

TAM1897 Q1 42.6Awaknyan hana tinggai di tanoh Tuhan; teuma Efraim jigisa u Meusé, dan awaknyan jipajôh peunajôh kuto di Asyur. Awaknyan hana jipeuseumah ië anggô keu Tuhan, dan hana meunyeum bak Gobnyan: kurubeuen awaknyan keu awaknyan lagèe rutoe ureueng meukabông; soe mantong nyang pajôh nyan teuma jeuet keu kuto: sabab rutoe nyan keu jiwa awaknyan hana jitamong u rumoh Tuhan. Peue nyang akan gata pubuet bak uroe raya, dan bak uroe peurayaan Tuhan? Sabab, kalon, awaknyan ka jiplueng seubab keuhancôran: Meusé akan jipeusapat awaknyan, Memphis akan jikubu awaknyan: teumpat-teumpat nyang mangat keu pirak awaknyan akan jikuasa lé bak urat, dan durô akan na lam kemah-kemah awaknyan.

TAM1897 Q1 42.7Bab keu siplôh:—

TAM1897 Q1 42.8Israel nyan nakeuh bak anggô nyang hana meuhasé, jih jipeuhasé boh keu droejih: meunurôt le boh jih, jih ka jipeuleubèh mezbah-mezbah; meunurôt got tanoh jih, awaknyan ka jipeugèt beurhala nyang lagak. Até awaknyan ka meubagi: jinoe awaknyan teuma meuteumèe salah: Gobnyan teuma jipeuruntôh mezbah-mezbah awaknyan, jireumpök beurhala-beurhala awaknyan. Sabab jinoe awaknyan teuma jipeugah, “Hana raja kamoe.”

TAM1897 Q1 42.9Bak watèe nyan awaknyan hana raja. Gobnyan ka geupoh maté, dan teungoh hana raja. Raja la’én goh lom na nyang gantoe gobnyan. Teuma, cuba perati peue nyang geupeugah, “Sabab jinoe awaknyan akan geupeugah, Kamoe hana raja.” Tuhan geupeugah bak awaknyan, watee awaknyan geupileh raja nyan meulawan ngon larangan Gobnyan, bahwa awaknyan ka geutulak Gobnyan. “Kon; tapi kamoe keuneuk na raja.” Peu na raja awaknyan?—Na; dan trok watee jih awaknyan teupaksa geupeugah, “Kamoe hana raja.” Tapi peu nyang geupeugah le Tuhan bak watee nyan cit?

TAM1897 Q1 42.10Jinoenyoe awaknyan akan jipeugah, “Kamoe hana raja, sabab kamoe hana teumakot keu Tuhan: jadi peuë nyang akan jipeubuët lé sidroe raja keu kamoe?” Awaknyan ka jipeugah haba, jimeusumpah sulet bak jipeugöt janji: ngon nyan keuh hukôman jiteubiët lagèe naleueng meuracôn lam aleuë bak blang. Ureuëng nyang tinggai di Samaria teuma teumakôt sabab anak leumo-leumo Beth-aven: sabab ureuëng-ureuëng gampông nyan teuma meukabông ateuëh jih, meunan cit teungku-teungku keureubeuën nyang seunang ateuëh jih, sabab keumuliaan jih ka jitinggai jih.

TAM1897 Q1 42.11Lam bab keu-lhèe blah na geupeugah lé Tuhan. Ayat keu-sikureueng:—

TAM1897 Q1 42.12Hai Israel, ka gata peuhanco droe gata; teuma lam Lôn na tulông gata. Lôn keuh nyang jeuet keu raja gata.

TAM1897 Q1 42.13Teuma awaknyan hana jitem meunan. Jadi, jeuet takalon banmandum, Tuhan meuh’eut jeuet keu raja awaknyan sidroe; Gobnyan meuh’eut awaknyan jiteumèe Gobnyan seubagoe raja, dan bèk na raja la’én. Lheueh nyan, lagèe nyang geupeugah bak ayat seula’énjih, “Ulôn ka Lôn brèe keu gata sidroe raja lam beungèh Lôn, dan ka Lôn cok lom jih lam murka Lôn.” Jadi, lôn baca banmandum ayat nyan:—

TAM1897 Q1 42.14Ulôn keuh raja gata: pat na raja la’én nyang jeuet peuseulamat gata di mandum banda gata? Ngon hakim-hakim gata nyang gata peugah, ‘Bri keu lôn sidroe raja ngon bangsawan?’

TAM1897 Q1 42.15Gobnyan geupeuingat awaknyan keu masa awaknyan geupeugah, “Bri keu kamoe sidroe raja nyang mat kuasa ateueh kamoe.” Jinoe Gobnyan geupeugah, “Ulôn ka lôn bantah bak masa nyan bahwa gata hana patôt na raja, dan ka lôn peugah bak gata bahwa bala nyoe akan teuka; jinoe gata keudroe meu-aku bahwa gata hana raja, teuma gata ka gata hancô droe.” Ulôn akan jeuet keu raja gata; bah keuh ulôn jeuet keu raja gata. Jinoe kalon bak bab keu-siblah, ayat nyang phon:—

TAM1897 Q1 42.16Watèe Israel mantong aneuk miet, Lôn gaséh keu jih, dan Lôn teuwöe aneuk Lôn dari nanggroe Meusé.

TAM1897 Q1 43.1Pakon Gobnyan geupeugah nyan disinoe bak uroe-uroe keuneulheueh Israel, siribèe thôn lheueh geupeuteubiet gobnyan dari Meusé? Peu guna jih?

TAM1897 Q1 43.2Watèe Israel mantong ubit, lôn gaséh keu jih, dan lôn tawök aneuk lôn dari Meusé. Watèe geuhôi awaknyan, lagee nyan kheueh awaknyan jitinggai awaknyan: awaknyan jipeuseumah keu Baalim, dan jitot kamomang keu beurhala nyang jipeugèt. Lôn pih lôn peurunoe Efraim jak, lôn mat awaknyan bak jaroe: tapi awaknyan hana jiteupeue bahwa lôn nyang peupuléh awaknyan. Lôn tarék awaknyan ngon taloe manusia, ngon ikatan gaséh sayang: dan Lôn keu awaknyan lagèe ureueng nyang peulheuh palang bak rahang awaknyan, dan Lôn bri peunajôh keu awaknyan. Gobnyan hana geuwoe lé u nanggroe Meusé, teuma raja gobnyan nakeuh raja Asyur, saweueb awaknyan hana jitem woe. Dan peudeuëng akan teuduek ateueh banda-banda jih, dan akan jipeuhabéh cabeuëng-cabeuëng jih, dan jipajôh awaknyan, seubab nasehat-nasehat droëjih keudroë. Dan umat Lôn ka meuhajat keu jipaling muka dari Lôn: bahpi awaknyan jikheun awaknyan keu Yang Paléng Manyang, hana meusidroë pih nyang keuneuk peumulia Gobnyan.

TAM1897 Q1 43.3Tuhan teungoh geumeuratôk keu Israel jinoe, bak watèe awaknyan ka di binèh hancô. Gobnyan teungoh geupeugah panggilan nyang keuneulheueh: wahyu nyang keuneulheueh teuka jinoe; dan bak watèe nyan cit, Hizkia teungoh geumat kuwasa di Yehuda. Watèe gobnyan ka geuduek ateueh singgasana, gobnyan geupeuphôn peuget keulayi keurajeuen nyan, dan geupeupuléh jih dari keumurtadan Ahas. Lheueh geupeugleh bait suci, dan geuatô mandum peukara, awaknyan geupeuna Paskah duwa minggu treb jih. Teuma sigohlom Paskah nyan, Hizekia geukirém utôsan u ban sigom siplôh sukèe nyang mantong tinggai, keu geutawôk awaknyan u Paskah di Yerusalem, keu geuseumah Tuhan Po Teuntra; teuma nyang teutuléh nakeuh, awaknyan jipeuhina utôsan nyan, dan jikhem awaknyan ngon meureundah; Teuma, “ramèe that ureuëng” dari bumoë Isyakhèr, Zebulôn, dan Naftali, ngon dari macam-macam wilayah la’én, geujak u Yerusalem, geupeuna Paskah, dan geupeusaboh droë ngon Tuhan. Teuma watee ureueng-ureueng nyan ji’ek u Yerusalem dan jiduek di teungoh-teungoh ureueng-ureueng di Yehuda, bak musém nyan cit raja Asyur ji’ek dan jikuasa ban saboh tanoh siploh sukèe. Dan ngon cara nyan, ureueng-ureueng nyang seutot surôh Hizkia keu ji’ek u Yerusalem keu jiseumah Tuhan, seulamat nibak keunong u Asyur.

TAM1897 Q1 43.4Jinoe, sigohlom Hizkia geumeulakèe, Hosea teungoh geutuléh nyoe, dan Tuhan teungoh geumeuratôk ateueh peue nyang ka geupeuteuntèe lé bansa nyan keuneuk pubuet. Cuba kalon peue nyang geupeugah:—

TAM1897 Q1 43.5Ulôn pih ka lôn peurunoe Efraim cara jak, lôn mat bak jaroe gobnyan.

TAM1897 Q1 43.6Tuhan that meuhajat mangat awaknyan jak bak jalan nyang beutôi, sampoë Gobnyan geumat jaroe awaknyan dan geupimpin; teuma awaknyan geutarék jaroe u likôt, awaknyan hana geutém geupimpin bah pih meunan. Teuma Gobnyan hana jeuët geupeubiyeuë awaknyan. Ngieng:—

TAM1897 Q1 43.7Pakriban cara lôn peubiyeuë gata, hai Efraim? Pakriban cara lôn jok gata, hai Israel? Pakriban cara lôn peujeuet gata lagèe Adma? Pakriban cara lôn peudong gata lagèe Zeboiim? Até lôn ka meuguncang lam dada lôn, rasa meunyeusai lôn ka meuhu-hu. Hana lôn peulaku beungéh Lôn nyang raya, hana lôn woe keu lôn peuhanco Efraim: sabab Lôn nakeuh Allah, kon manusia; Nyang Kudus di teungoh-teungoh gata: dan hana Lôn tamong u dalam banda nyan.

TAM1897 Q1 43.8Ngon cara nyan Gobnyan geutheun droe nibak hukôman nyang ka patôt teuka ateueh awaknyan. Sabab Gobnyan nakeuh Allah, Gobnyan goh lom geupeulaku hukôman nyan; bah pih ka watee jih. Teuma awaknyan mantong cit meulawan; awaknyan mantong cit geujak bak jalan droe. Dan haséjih geutuléh lam 2 Raja-raja 17:5-8:—

TAM1897 Q1 43.9Teuma raja Asyur jipakèk u sigom nanggroe, jipakèk u Samaria, dan jikeupông banda nyan lhèe thôn. Bak thôn keu sikureueng masa Hosea, raja Asyur jireubôt Samaria, dan jipeubandum ureueng Israel u Asyur, jipeuduek awaknyan di Halah, di Habor, bak Krueng Gozan, dan di banda-banda Media. Sabab aneuk-aneuk Israel ka meudesya ateueh Tuhan Po teu Allah awaknyan, nyang ka geupeuteubiet awaknyan dari nanggroe Meusé, dari yup jaroe Firaun raja Meusé, dan ka jiseumah ilah-ilah la’én, dan ka jipeubuet meunurot adat bansa-bansa nyang ka Tuhan peuteubiet dari hadapan aneuk-aneuk Israel, dan dari raja-raja Israel nyang ka jipeugèt lé awaknyan.

TAM1897 Q1 43.10Lheueh nyan geupeusambông keu awaknyan sampoe u ayat keu-lhèe blah:—

TAM1897 Q1 43.11Teuma Tuhan geupeusaksi ateueh Israel ngon ateueh Yehuda, meulalu banmandum nabi, ngon banmandum ureueng nyang meukalon, geupeugah, “Meu-ubah kheueh gata dari jalan gata nyang jeuhet, ngon peuteun kheueh peurintah-peurintah Lôn ngon atôran-atôran Lôn, meunurot banmandum hukôm nyang Lôn peurintah ubak indatu gata, ngon nyang Lôn kirém ubak gata meulalu hamba-hamba Lôn nyang jeuet keu nabi.” Bah pih meunan, awaknyan hana geutém deungo, tapi geupeukang takue, saban lagèe takue indatu awaknyan nyang hana meuiman bak Tuhan Po Teuh Allah awaknyan. Dan awaknyan geutulak peuraturan Gobnyan, dan peujanjian Gobnyan nyang ka geupeugöt ngön indatu awaknyan, dan keusaksian Gobnyan nyang ka geupeusampoe keu awaknyan; dan awaknyan geuseutot hai nyang sia-sia, jeuet keu sia-sia cit, dan geuseutot bansa-bansa nyang na di seulingka awaknyan, nyang ka Tuhan peuingat awaknyan bék geupeubuet lagèe bansa nyan.

TAM1897 Q1 43.12Meunan keuh siplôh sukèe nyan ka gadoh. Hosea, watèe geupeugah haba suci keuhai awaknyan, geukheun, “Yuda mantong meupamarèntah deungon Allah, dan seutia deungon ureueng-ureueng suci.” Yuda mantong jeuet bertahan siat treuk. Hizekia nakeuh rajajih; Manaseh geugantoe Hizekia, dan gobnyan geupeureundah keurajeuen nyan lam murtad keulayi; aneuk gobnyan geuikôt jeujak gobnyan; Yosiya geuikôt gobnyan, dan geupeugöt keulayi keurajeuën nyan si go teuk; dan watee Yosiya geupoh maté, keurajeuën nyan langsong hancô. Hana sidroë pih lheueh Yosiya nyang teumakôt keu Tuhan. Malah bak masa Hizekia, awaknyan sabe geulakèe tulông bak Meusé, dan geumat bak Meusé, geucuba peusalamat lé Meusé, geucuba mita bantuan nibak Meusé, padahai bala nyang ka jiteuka ateueh awaknyan nyan mandum seubab hana meuiman dan ka jipaling muka nibak Tuhan.

TAM1897 Q1 43.13Jinoe cuba kalon bak masa-masa akhé Yehuda. Ahas geukirém utôsan u Tiglat-Pileser, raja Asyur, geulakèe tulông bak gobnyan beu geujak peuseulamat gobnyan dari jaroe raja Damsyik ngon raja Samaria. Tiglath-Pileser geupeubuet nyan; gobnyan geureubot Damaskus, ngon nyan geupeuseulamat Ahaz. Ahaz geubayeue upeti keu gobnyan, dan geujak u Damaskus keu geujak meurumpok ngon gobnyan, dan keu geupeugah hormat seubagoe sidroe ureueng bawahan. Watèe di sinan gobnyan geukalon saboh mezbah beurhala, geuyue peugèt saboh teuk nyang saban lagèe nyan, dan geupeudong bak pintô Bait Suci Tuhan. Ngon nyan gobnyan geupimpin bansa nyan keu murtad, lagèe ureueng-ureueng la’én di Israel.

TAM1897 Q1 43.14Di Yehuda, Hizekia geugantoe Ahas. Watee Hizekia ka jeuet keu raja, gobnyan geumeuhajat beubaih nibak kuasa ngon upeti Asyur. Na saboh kawan di Yehuda nyang seutuju ngon Hizekia, nyang meukeusud beubaih nibak Asyur. Kawan nyan geupike bahwa saboh-sabohnya cara keu geupeubuet nyan nakeuh ngon cara meulakee bantu nibak Meusé. Watee nyan Yesaya teungoh geupeugah nubuet, dan gobnyan geuyue bak awaknyan beu meuharap bak Tuhan keu peulheueh nibak Meusé ngon Asyur. Gobnyan geupeugah bahwa seubab awaknyan meudesya ateueh Tuhan, nyan keuh awaknyan jiteukan. Gobnyan geupeugah bahwa usaha awaknyan untuk mita tulông nibak Meusé hana meuhasé; sabab usaha mita tulông nibak Meusé nyan akan jiba leubeh le teukanan keu awaknyan, kareuna Meusé akan jiteukan awaknyan kon jitulông; bahwa Meusé hana ék jipeulheueh.

TAM1897 Q1 44.1Jinoe cuba kalon bak bab keulapan kitab Yesaya. Ayat manakah nibak Kitab Suci nyan nyang kayém that geutanyoe pakèk lam kitab Yesaya, bhah teuka Tuhan, ngon meunanti ateueh teuka Tuhan? Dipat geutanyoe teumèe nyan? Peu na neuingat bahwa bab keulapan kitab Yesaya nyan nakeuh nyang geupeugah bhah ureueng-ureueng nyang meulakèe bak roh-roh jahat, nyang meudesing ngon meungumam,—nyang geupeugah keu Spiritualisme? Disinan na teutuléh, “Ikât keusaksian nyan, peukong hukôm nyan lamkawan murib Lôn. Dan Lôn akan meunanti bak Tuhan, nyang geusom muka Gobnyan dari rumoh Yakub, dan Lôn akan mita Gobnyan.” Peu nyan saboh bab keuhai teuka Tuhan?—Nyo. Peu nyan saboh bab nyang meuhubôngan ngon teuka Tuhan?—Nyo.

TAM1897 Q1 44.2Jinoe kalon peue nyang na lam bab nyan. Kalon peue nyang na bak phôn bab nyoe, geupeuphôn nibak ayat nyang keulimong.

TAM1897 Q1 44.3Tuhan geupeugah lom bak lôn, geukheun: “Sabab bansa nyoe hana jitem ië Siloah nyang ilé meualôn, dan jimeugalak keu Rezèn ngon aneuk Remalya [nyoe nakeuh Asyur ngon Damsyik]; jinoe, ngon nyan, kalon, Tuhan geupeubeudoh ateueh awaknyan ié krueng nyang kreueh ngon le, nakeuh raja Asyur ngon mandum keumuliaan jih: dan jih nyan akan ji’ek di ateueh mandum alu jih, dan jileubèh mandum bineh jih: dan jih nyan akan jiliwat rot Yehuda; jih nyan akan jileubèh dan jileupah, jih nyan akan trok sampoe u takue; dan jipueh sayeuep jih nyan akan jipeupunoh luwah nanggroe droeneueh, hai Immanuel.

TAM1897 Q1 44.4Nyan beutôi-beutôi teujadi ateueh awaknyan. Raja Asyur jiteuka dan jipeuleum ban saboh nanggroe. Teuma, pakon hai nyan geutuléh lam hubôngan ngon bak teumpat nyang geupreh teuka Tuhan, dan keu saboh bansa nyang harôh geupreh teuka Tuhan? Nyan geutuléh bak teumpat nyan, dan geupeutrôn keu geutanyoe, keu geupeuleumah bak banmandum ureuëng jinoe bak masa geutanyoe, bahwa keusulitan, keusengsaraan, ngon keubingongan akan teuka ateueh banmandum nanggroe ngon ateueh banmandum bansa, nyang akan meulimpah, meulingkeue, sampoe trok bak takue dan peunoh ban saboh nanggroe, dan ureuëng ramè hana jiteupeue pakri cara jipeulheueh droe. Nyan keuh sababjih beunagi nyoe geupeutrôn keu geutanyoe nyang teungoh meuharap keu Tuhan. Jak taubeuet laju dan ta kalon.

TAM1897 Q1 44.5Peusaboh droe, hai gata bansa, dan gata teuma hanco; deungo, hai banmandum gata nyang di nanggroe jioh: ikat keu droe, dan gata teuma hanco; ikat keu droe, dan gata teuma hanco. Peugöt keuh meupakat, teuma jeuet keu sia-sia; peugah haba, teuma hana teudong: sabab Tuhan na ngon geutanyoe. Sabab Tuhan meunoe geupeugah bak lôn ngon jaroe nyang teuga, dan geupeurunoe lôn bék lôn jak bak jalan bansa nyoe, sira geupeugah, bék peugah, Saboh pakat, keu mandum ureueng nyang bansa nyoe peugah, Saboh pakat; bék teumakot keu teumakot awaknyan, bék cit teumakot.

TAM1897 Q1 44.6Peu na masa lagèe nyan jinoe, bak watèe geupreh teuka Tuhan? Peu awaknyan meusapat sabab teumakot ngon bingong ka jikeupông awaknyan? Sabab bala teungoh teuka u ateueh nanggroe? Peu na takalon sapeue-sapeue lagèe nyan dipat mantong? Na di antara gata nyang ka takalon?—Oh, na, ka takalon! Na ureuëng la’én seula’én Ureuëng Advent Uroe Keu Tujôh nyang ka geukalön nyan?—Keubit, meunyoe na bida, rab mandum ureuëng leubèh jeulah geukalön nyan nibak Ureuëng Advent. Teuma nyan ka geukalön; nyan ka cukôp jeulah. Dan awaknyan teungoh meusapat, geupeusaboh droe lam kawan-kawan ngon ikatan-ikatan, dan geupeusiap droe. Peu keuh nyang teungoh geupeusiap droe? Peu nyang teuma teuka?—Awaknyan teuma hancô leubô. Jadi, keu peu awaknyan jipeusiap droe?—Keu jipeureuloh hancô. Teuma awaknyan hana jipike meunan; tapi awaknyan jipike bahwa awaknyan jipeusiap droe keu jilawan keujahatan nyang teuka. Dan usaha nyang jipeubuet keu jipeuseulamat droe dari keujahatan nyan, malah jipeudalam masalah nyan, dan jipeurap awaknyan leubeh toe u binasa, dan u hancô leubô.

TAM1897 Q1 44.7Peusucilah Tuhan Po Teuntra nyan keudroe; dan bah keuh Gobnyan jeuet keu teumakot gata, dan bah keuh Gobnyan jeuet keu teukeurumatan gata. Dan Gobnyan akan jeuet keu teumpat suci; teuma keu batèe sandéng dan keu batèe nyang peusandéng keu ban dua rumoh Israel, keu peungap dan keu peungit keu ureueng duëk Yerusalem. Dan le di antara awaknyan akan teusandéng, dan rhët dan reuloh, dan teupeungap, dan teudrop. Ikât keusaksian nyan, peukong hukôm nyan lam kawan murib Lôn. Dan Lôn teuma meunanti bak Tuhan, nyang geusom muka Gobnyan dari rumoh Yakub, dan Lôn teuma mita Gobnyan. Kalon, Lôn ngon aneuk-aneuk nyang ka geubri lé Tuhan keu Lôn nyan nakeuh keu tanda-tanda dan keu hai nyang ajaéb di Israel dari Tuhan Po Teuntra, nyang tinggai di gunong Sion.

TAM1897 Q1 44.8Ka trang bahwa nyan trok sampoe bak teuka Tuhan. Nyan nakeuh saboh nasihat keu ureueng-ureueng nyang akan meurumpok ngon Tuhan. Teuma, pakon geupeutamong bhah bala bak masa Asyur jipeunindéh Yehuda? Sabab nyan deungon trang that jipeuleumah pakriban rupa bala nyang akan teuka ateueh ban saboh nanggroe dan jipeususah mandum ureueng bak masa teuka Tuhan. Dan usaha-usaha nyang geupeubuët lé Yehuda keu geupeulheueh droe nibak bala nyan dan keu geupeuseulamat droe, nyan nakeuh usaha nyang saban cit lagèe nyang akan geupeubuët lé ureuëng-ureuëng nyang meungaku seubagoe umat Allah, keu geupeuseulamat droe nibak bala nyang teuma teuka.

TAM1897 Q1 44.9Tuhan sabe geumeuhoi: Bèk peucaya bak Asyur; bèk peucaya bak Meusé; tapi peucaya kheueh keudroe bak Tuhan mantong. Puta balék dari Asyur: nyan ka beutôi. Tapi bèk jak u Meusé keu peularoë dari Asyur. Mita kheueh Tuhan. Bèk tajak u Meusé; jak laju bak Tuhan. Dan meunyo gata teumèe Tuhan ngon banmandum haté gata, gata teuma teupeulheueh dari banmandum bala ngon peunjajahan Asyur nyan. Padum boh narit mantong keuhai nyan. Bab keu-lhèe plôh dalam kitab Yesaya geupeugah rahsia jih.

TAM1897 Q1 45.1Celaka keu aneuk-aneuk durhaka, kheun Tuhan, nyang meurumpok nasèhat, teuma kon nibak Lôn; dan nyang jipeulindông droe, teuma kon deungon Roh Lôn, sampoe jitamah desya ateueh desya; nyang jijak u Meusé, teuma hana jitanyong bak babah Lôn; keu jipeukong droe deungon teunaga Firaun, dan keu jipeucaya droe bak reulèe Meusé. Sabab nyan, teunaga Firaun nyan keuh nyang jeuet keu malèe gata, dan peucaya bak reulèe Meusé nyan keuh nyang jeuet keu keuhancôran gata. Ayat 1-3.

TAM1897 Q1 45.2Utôsan-utôsan gobnyan jitrôn keunan keu jipeusampoe usôlan gobnyan ubak Meusé. Dan watee Yehuda jikirém utôsan u Meusé, Meusé malèe keu utôsan-utôsan nyan.

TAM1897 Q1 45.3Sabab bangsawan-bangsawan jih na di Zoan, dan utôsan-utôsan jih trok u Hanes. Awaknyan mandum teumalèe keu saboh bansa nyang hana jeuet jitulông awaknyan, hana jeuet keu bantuan atawa meuntông, teuma jeuet keu malèe, dan cit keu hinaan. Beban beulatang-beulatang di Seulatan: u nanggroe bala ngon keususahan, teumpat teuka singa muda ngon singa tuha, uleue derik ngon uleue apui nyang po, awaknyan akan jiba hareuta bandum ateueh bahô keuleudèe muda, ngon hareuta meuh awaknyan ateueh punggông unta, u saboh bansa nyang hana meuguna keu awaknyan. Sabab ureuëng Meusé nyan hana meuguna, hana meuhasé sapeuë pih: sabab nyan ka lôn meula-la keuhai nyoe, “Teunaga awaknyan nakeuh keu duek mantong.” Ayat 4-7.

TAM1897 Q1 45.4Jinoe, mangat gata kalon bahwa hai nyoe kon hai nyang aséng, lôn puta keunoe dan lôn beuet saboh keusaksian, nyang geutuléh bak tanggai 5 Juli 1896, lagèe nyoe:—

TAM1897 Q1 45.5Peuringatan nyang geubri lam feureuman Allah keu aneuk-aneuk Israel nyan kon keu awaknyan mantong, tapi keu banmandum ureueng nyang udép di ateuh bumoe. Gobnyan geupeugah bak awaknyan, “Celaka keu aneuk-aneuk nyang meulawan, ... nyang meuhôi nasihat, teuma kon bak Lôn; dan nyang meulindông droe, teuma kon deungon Roh Lôn, sampoe awaknyan jitamah desya ateueh desya: nyang jijak u Meusé, dan hana jitanyong bak babah Lôn; keu jipeukong droe deungon teunaga Firaun, dan keu jipeucaya droe bak reulèe Meusé.” Meunyoe Tuhan geuteugor umat Gobnyan bak masa dilèe saweueb awaknyan hana geulakèe nasehat bak Gobnyan watèe lam keusulitan, peuëkeuh Gobnyan hana teukön até uroë nyoë meunyoe umat Gobnyan, kon geupeuandai bak cahaya trang Mata Uroe Keuadelan keu peutrang jalan awaknyan, malah geupaling muka dari Gobnyan lam ujian ngon cubaan awaknyan, keu geulakèe tulông bak manusia nyang sama-sama salah ngon hana meumampu lagèe droë awaknyan? Dipat teunaga geutanyoe? Peu keuh nyan na bak manusia nyang hana daya ngon meugantung lagèe geutanyoe; nyang peureulèe bimbéngan nibak Po Teuh Allah lagèe geutanyoe cit? Almaseh geupeugah, “Meunyo hana Lôn, gata hana jeuet tapeubuet sapeue;” dan Gobnyan ka geupeuseudia Roh Kudus seubagoe bantuan nyang na bak tiep-tiep watèe peureulèe.

TAM1897 Q1 45.6Teuma gata tateupeue bahwa lam keusukaran thôn nyang ka leupah, nyang geuharap jeuet geupeuseuleusoe lé kampanye politik, bahkan Umat Advent Hari Keutujôh ka that teuba jiôh nibak kesetiaan gobnyan keu Tuhan sampoe geutamong lam kampanye nyan keu geucuba atô urôsan politik ngon keu geukuwasa pemilu ngon geucuba atô keuadaan. Keu peu?—Oh, keu geutulông nanggroe beubaih nibak keusukaran nyang ka geuyakin that akan teuka ateueh nanggroe. Ka teuntèe, keusulitan teungoh teuka u ateueh nanggroe. Teuma, peu keuh Ureuëng Advent Hari Keutujôh geupeugöt droe lam kawan-kawan keu buet lagèe nyan? Bah awaknyan geupeulheueh dari Asyur; bah awaknyan geupeulheueh dari Asyur ngon Meusé keu Tuhan. Nyan keuh saboh-saboh jih keuseulamatan. Nyan keuh saboh-saboh jih peulheuehan, nyan bak watèe nyan, jinoe, atawa siumu masa.

Note

Back