Babilonia ukhamarak Egipto markatpacha
TAM1897 Q1 45.8Aruskipäwi phaxsi uru jayp’u, 15 uru achuqa phaxsit 1897 marana Jach’a Tantachäwi Yatiyäwin uñt’ayata, Nayrïr Kimsa Phaxsi, 1897, Panka 2, Jakhü 1, 45-54 laphi.
TAM1897 Q1 45.9Wasüru arumax yatichäwisana, Judá markan sarnaqäwipan mä chiqaruw puripxta, kawkhantix Asiria markat t’aqhisiwinakax mä jach’a umamp phuqhantatäkaspa ukham markarux phuqhantaskäna. Jupanakax ukat qhispiñ munapxäna, ukat Tatitux taqi chuymamp jupar thaqhañapatakiw jawst’askäna, ukhamat jupanakar qhispiyañapataki. Jupanakax Egipto markamp mayachasisina, tantachasisa, ukat amtawinakampiw jupanakpach qhispiyasiñ yant’asipkäna.
TAM1897 Q1 45.10Ukhamaw sarantaskäna, Ezequíasan jakäwipan mä pachar puripkama, kawkhantix Egipto markat taqi yanapt’awix taqpach chhaqtayatäna, janiw jupax ukham munatap laykuti, jan ukasti ukhamäpan layku. Asiria markan reyipax Jerusalén markampi Mediterráneo Qutatampi taypin muytasinx, Egipto markan ukhamarak Jerusalén markan awqaqinakap taypin sayt’asïna, ukhamat Judá markan ukhamarak Egipto markan ch’amapax jan mayachasiñapataki. Ukhamat jupax maynirus sapaki atipjaspäna.
TAM1897 Q1 45.11Nayrïr kuti Senakerib Jerusalén markaru purinkäna ukhaxa, pachpa lurañwa lurarakïna, ukat Ezequías jupax wali juchanïnwa, ukata Qillqatanakanxa akham sasaw qillqata: jupax Asiria reyiru anqar mistuwayatayna ukat akham sänwa: “Juchararaktwa; nayat kutt’am: kunatix jumax nayaru usktäta ukxa aguantäwa.” Ukat Asiria markan reyipax kimsa tunka talento quri kimsa pataka talento qullqi jupar ucharäna, ukat Ezequíasax impuesto phuqañatakix Diosan utapata lunthatasiñapänwa.
TAM1897 Q1 45.12Aka jan walt’äwin qalltapax akänwa: Ekron markankir jaqinakax Asiria markankir jaqinakaruw sayt’asipxäna; ukampirus Ekronan reyipax Asiria markan reyiparux iyawsirïnwa, ukat janiw jaqinakamp chikachasïnti sayt’asiwipana. Ukatsti jaqinakax juparux ch’amampi katuntapxäna, Jerusalén markaru irpapxäna, ukatsti Ezequías-aru imañapataki katuyapxäna. Ezequías-asti juparux katuqaräna. Ezequías-ax Asiria reyit t’aqanuqasiwiparux walpun iyawsäna, ukata jupax ukhamarakiw uka t’aqanuqasiwir mantañ munäna.
TAM1897 Q1 45.13Asiriya markan reyipax Ekron markaruw mantawayi ukat katuntawayi. Ukatsti Jerusalén markaruw saräna, Ekron markan reyipar apthapisin wasitat Ekron markan qhapaq tiyanapar qamachañataki. Ezequías markaruw ch’amañcht’äna, pirqanak luräna ukat taqi wakiskir jark’aqasiñanak lurarakïna; ukampirus ukax janiw askïkänti, janiw jupanakar qhispiykänti; kunatix Diosax janiw ukham qhispiyirjamäkänti. Nayax Senakerib-an uka ch’axwäwit qillqatap liyt’ä, ukhamaraki Biblia-n qillqatapsa. Aka pä qillqatanakax “Empires of the Bible,” panka 322 uka chiqan mayachatawa, ukat kimsa qhipa pankanakankamawa. Nayax 15 t’aqat liyt’añ qalltta. Senakerib-ax siwa, kunjamsa Ekron markankir jaqinakax sayt’asipxatayna, ukat reyiparux katuntasa carcelaruw uchantapxatayna. Jupax akham siwa:—
TAM1897 Q1 46.1Ekron markankir jilïr sacerdotenakapa, jilïr jaqinakapa, ukhamarak jaqinakapa, jupanakan Padiah sutini reyiparuxa (Asiria markan iyawsäwipampi yupaychäwipampi katxaruta), fierrot watanakampi watantapxatayna; ukatsti Judá markan reyipa, Ezequías-aru katuyapxatayna; ukatsti Diosan contra uñisirjam sarnaqapxatayna; uka jaqinakax jichhax chuymanakapana wali ajjsarayasipxäna.
TAM1897 Q1 46.2Ukatsti markarux katuntäna, ukatsti akham siwa: “Judá markan reyipa, Ezequíasax janiw nayan yugojaru iyaw sataynati.” Ukatsti Bibliax akham siwa, Ukhamasti “Asiriana reyipa, Senaqueribax Judá markan taqi pirqantat markanakaparuw makhatäna, ukatsti katuntarakïna.” Ukatsti Senaqueribax akham siwa:—
TAM1897 Q1 46.3Uka markanakatxa pusi tunka suxtani, ch’ullqi pirqata markanaka, ukatsti jupanakan uraqipan markanaka, janiw jakhuñjamäkänti, nuwasiñ yänakampi, muyuntayätwa, katuntayätwa, lunthatayätwa, ukatsti lunthatata yänakjam jakhthapiyätwa.... Pä patak waranqa patak phisqa tunka jaqinaka, jisk’a jach’a, chacha warmi, kawallunaka, qawallunaka, asnunaka, kamillunaka, wakanaka, ukatsti janiw jakhuñjamäkänti iwisanaka, jupanak taypitxa apsuwaytwa ukatsti lunthatata yänakjam jaljtayätwa.
TAM1897 Q1 46.4Ukatsti Bibliax akham siwa:—
TAM1897 Q1 46.5Ukat Ezequíasax Senaqueribax purinitap uñjasax, Jerusalén markaru nuwasiñ amtatapampis, jilïrinakapampi ch’amani jaqinakapampiw amuyt’ayasïna, mark anqan utjki uka phuch’unakan umanakap jark’antañataki; jupanakasti yanapt’apxänwa. Ukhamasti walja jaqinakaw tantachasipxäna, ukat taqi phuch’unaka, ukhamaraki uka uraqi taypi jalsuri jawir jisk’a umaruw jark’antapxäna, akham sasa: “¿Kunatsa Asiriya reyenakapax jutapxaspa, ukat walja umanak jikxatapxaspa?” Ukhamaraki jupax ch’amachasïna, ukat taqi p’akjata pirqanaka sayt’ayäna, ukat torrenakakama jach’aptayäna, ukat anqäx tuqir mayni pirqa lurarakïna, ukat Davidan markapan Millo uk askicharakïna, ukat walja lanzanaka ukhamaraki escudonaka wakicharakïna.
TAM1897 Q1 46.6Jichhax Senakeribax akham siwa:—
TAM1897 Q1 46.7Jupax [Ezequías], jaulan jamach’jam, Jerusalén, jach’a markapan manqhan, juparux jist’antawaytwa: muyuntañatak jach’a utanak jupar uñkatas lurawaytwa (kunatix jupax markapan jach’a punkup muyuntanakap machaqachañapatakiw kamachïna).
TAM1897 Q1 46.8Jichhaxa, Bibliax akham siwa:—
TAM1897 Q1 46.9Ukatsti jupax nuwasiñ p’iqinchirinakaruw jaqinak taypiru usküna, ukatsti jupanakaruw markan punkupan thakhipan tantachäna, ukatsti jupanakarux ch’amacht’asaw akham säna: “Ch’amani, jan ajjsarirïpxam, Asiria markan reyipata, janiraki jupamp chika sarnaqir taqi jaqinakatsa, janiw llakisiñäniti, ni ajjsarañäniti, kunatix jiwasampiwa juk’ampix utji, jupampit sipansa: jupampix jaqinakan ch’amapakiwa; ukampis jiwasampiwa Tatitu Diosasax yanapt’añatakisa, nuwasiñanakas nuwasipxañapatakisa. Ukat jaqinakax Judá rey Ezequíasan arunakapxaru iyawsapxäna.
TAM1897 Q1 46.10Taqi ukax chiqapunïnwa, jupax aka lurawin jan juchanïkaspän ukhaxa; ukampirus Ekron markan reyipa Padiah-ampi, uka pachax Jerusalén markan carcelan jikxatasïna, Tatitux janiw Ezequíasarux markap arxatañatak sarnaqäwipan iyawsirjamäkänti. Ukhamasti Senaqueribax akham siwa:—
TAM1897 Q1 46.11Ezequías pachpaw jach’a apnaqäwijan juchañchäwipan ajjsarañapamp atipjataw uñjasïna; ukhamarak Urbi, jupan pachpa suldadunakapas, ukat yaqha suldadunakapas, jupax jach’a markaparu, Jerusalén markaru, mantaykäna ukanakasa.
TAM1897 Q1 46.12Ukatsti Bibliax akham siwa:—
TAM1897 Q1 46.13Ukatsti Asiria reyix Judá rey Ezequíasarux kimsa pataka talento qullqi ukat kimsa tunka talento quri uchäna. Ukatsti Ezequíasax taqi qullqiru, kunatix Señoran utapan ukat reyin utapan imat qullqinakapan jikxatasïna uk churäna. Uka pachanwa Ezequíasaxa Tatitun templopan punkupat quri khuchhuräna, ukhamaraki Judá rey Ezequíasan quri ch’uqhantat pilastranakat khuchhurarakïna, ukatsti Asiria reyir churäna.
TAM1897 Q1 46.14Ukatsti Senakeribax akham siwa:—
TAM1897 Q1 46.15Nayra sapa maran churat impuesto ukaruxa, nayax nayan apnaqäwijan masichasiñ impuesto uk yapxatta, ukat jupar ucht’ayta.... Jerusalén, jach’a markap, ch’amañchañatakix jupax uka manqhar apthapit irnaqirinaka, suldadunaka, ukhamarak uta luririnakax jichhax impuesto apapxäna. Kimsa tunka talento quri, kimsaqallqu pataka talento qullqi; sawuta isinaka, wila, ch’ukuta; jach’a wali munat qalanaka; marfilan ikinaka, marfilan apaykachañ qunuñanaka, búfalon lip’ichinakapa, dan qiruna, ku qiruna, taqi kasta jach’a imat yänaka; ukat phuchhanakapa, palaciopan eunuconakapa, chacha musicanakapa, ukat warmi musicanakapa; Nínive, nayan rey markajaru, nayat qhipäxar khitanitayna. Ukat impuesto churañataki ukhamaraki yäqañataki jupan kachaparuw khitänxa. Jupan markanakapax nayax lunthatkta ukanakxa, jupan apnaqäwipatwa khuchsuwayta, ukat Mitinti, Ashdod markan apuparu, Padiah, Ekron markan apuparu, ukhamaraki Zilli-Bel, Gaza markan apuparuw churawayta. Jupan apnaqäwipxa jisk’aptayawayta.
TAM1897 Q1 46.16Ukaw Qillqatan uka chiqan taqpach sarnaqäwipa, kawkhantix akham siwa: Ezequíasax Asiria reyiruw khitanïna ukat akham sänwa: “Juchararaktwa; nayat kutt’am: kunatix jumax nayar uchkätaxa, uk aguantäwa.”
TAM1897 Q1 46.17Uka qhipatxa, Ezequíasax Egipto markaruw jilïrinak khitänxa, ukat Egipto markasti Ezequíasampi mayachasisaw mä awqaqir tama khitanirakïna. Senakeribax uka yatiyäwi ist’asax pachaparuw Egipto markampi Jerusalén markamp taypir awqaqir tamap sayt’ayäna. Ukatsti nayraqatax Jerusalén markaru Ezequías-aru mä jawillt’awi apayäna, katuyasiñapataki, jupax Egipto markat kutt’aninkama suyapxañapataki, ukhamat jupax jutasin taqiniruw jupanakan pachpa markapjam suma mä markaru apasirïna. Ukampirus Ezequías-ax janiw kuns jaysapxam sasaw säna, ukatsti uka jaqix Laquis markaruw kutt’äna, ukatsti reyix Libna markaruw saratayna uk jikxatäna, ukatsti ukanwa jupar yatiyapxäna.
TAM1897 Q1 46.18Ukatsti Senaqueribax Egipto markan awqaqallunakapax jutaskapxatap ist’asina, wasitat mä qillqata Jerusalén markaru khitänwa, ukanxa kunanaksa jupax lurirjamäna, ukat kunanaksa Tatitux janiw lurirjamäkäna uk qhanañchasina; ukatsti Ezequías jupax jan Tatitur atinisiñapawa, kunatix Tatitux janiw jupanakar jupan amparapat qhispiyirjamäkänti; ukatsti kunapachatix Egipto reyimpi tukuyani ukhaxa, jupax makhataniwa, ukat Jerusalén markax uka jan walinak katuqañapaw wakisini sasina.
TAM1897 Q1 46.19Uka pachakamax Ezequíasax Tatitur atinisiñ yatiqxatayna; kunatix janiw khitirus yaqha atinisiñapax utjkänti. Qhiparux Tatitur atinisiñapaw wakistayna. Ukhamasti, temploru makhatasinxa, Senaquerib-an uka qillqatap Tatitun nayraqatapar uñt’ayäna, ukat Tatitur akham sänwa: “Akax akankxiwa; jiwasax janiw kuns lurañjamäkti. Tatitu, jiwasanakatakix jumaw sayt’asiñama. Ukat Tatitux ukham luräna. Uka arumax Senaqueribun awqaqallunakapax jiwayataw uñjasipxäna, ukat jupax Nínive markaparuw kutt’xäna. Ukhamat qhiparux, taqi aka ch’ama pachanakan, jupanakan patxankir aka jan walinakampi, ukat Egipto markatsa jan ukax yaqha chiqatsa jan kuna yanapt’as jikxatañjamäxän ukhaxa, Tatitun qalltan munataparuw puriyataxapxäna—kawkhantix jupax qhispiyañapäkäna ukaru.
TAM1897 Q1 47.1Jupanakax uka pachan lurapkäna ukhama sapa kuti Tatitur atinisiñapäkän ukhaxa, Tatitux uka pachan jupanakar luratapxa sapa kutiw luraskapän. Janipuniw Asiria markan apnaqatäpkaspänti, janirakiw Egipto markampis kuns lurapkaspänti. Janipuniw lunthatatäpkaspänti, janirakiw katuntatäpkaspänti. Jupanakax Tatitun markapjamaw ukhamarak qhapaq suyupjamaw sapa kuti sayt’asipkaspäna, sapa sapaki jakasisa, janirakiw markanak taypin jakhutäpkaspänti.
TAM1897 Q1 47.2Janiw Judá markan sarnaqäwip juk’at juk’at arsuñax wakiskiti. Ukax tunka ayllunakan sarnaqäwip wasitat uñacht’ayatawa. Ukax wasüru arum uñjapkta uka sarnaqäwi wasitat arsuñakiw sasaw amuyasirakispa, kunapachatix Tatitux profetaparux qhipa rey Zedequías-ar khitankäna uka chiqaru puripkama, ukat akham sänwa: “P’iqinchiri ch’ukhu apsuñama, ukat corona apsuñamaraki: janiw pachpakxaniti: jisk’a jaqir jach’anchayañama, ukat jach’a jaqir jisk’achañamaraki. K’ithuntäwa, k’ithuntäwa, k’ithuntäwa: janiw utjxaniti, khititakix wakiskirix juti ukakama; juparuw churäxa.”
TAM1897 Q1 47.3Uka qhipatxa, taqi jaqinakaw Babilon markar katuntata apataxapxäna, uka markankir jilpach pisi jaqinakakiw janiw apataxapkänti, jupanakax janiw kunanïpkanti. Jupanakax uka markan jaytataxapxäna, munañapjam apnaqañapataki. Ukhamasti, uka pachanxa pisi jaqïñasa, jani kunanïñasax mä askiwa; ukat ukax jichha aka uraqin jakasir taqi jaqinakax amuyt’añapatakiw qillqata. Jichhax qamirïñasax jach’a yänakanïñasax janiw mä bendicionäkiti. Ukatsti jank’akiw urunakax purinini, kawkhantix pisi, jan kunanipki ukanakax aka pachanx juk’amp sumankapxani. Ukhamarakïnwa Jerusalén markax uka pachan t’unjatäkäna ukhaxa, ukat jupanakax Babilonia markar katuntata apayatäpxänwa jan ukax jiwayata.
TAM1897 Q1 47.4Uka pachanxa, khitinakatix jan kunanïpkäna ukanakax markan taqi chiqan utanakaniñapänwa; kunatix taqpach uraqix jupanakanakïnawa. Yaqha taqiniw katuntata apata uñjasipxäna. Ukhamarakiw wasitatäni. Khitinakatix aka pachan yänakaparu katxarupki, khitinakatix qamirïpxani, qamir kankañapampiw katuntata apata uñjasipxani, ukat taqpach akapachampi chika chhaqtxapxani. Ukatsti, khitinakatix aka pachan yänakapan pisin jakasipki, jan kunanipki, kunatix taqi kunsa Diosan luräwipar ucht’apxi ukanakaxa, jupanakaw Tatitun uraqipan jakasipxani, kunapachatix taqi aka uraqin jakasirinakax katuntatäpxani, ukat taqi uraqis t’unjatäxani ukhaxa.
TAM1897 Q1 47.5Israel markan apostasiapata ukhamarak t’unjañapat qillqatax janiw inaki qillqatakänti. Oseas ukhamarak wasüru arum amuyt’ayat profecianakax janiw inaki qillqatakänti. Isaías pankan kimsaqallqu jaljapax janiw inaki qillqatakänti. Aka arunakax jiwasatak qillqatawa, ukat jichha urunakanxa ist’añapuniwa.
TAM1897 Q1 47.6Jichhax Judá markan qhipa urunakapxaruw purt’tanxa. Jeremías ukhamarak Ezequiel libronak liyt’apxam. Uka libronakax jichhürux Séptimo Día Adventistanakatakix jichha pacha chiqawa, kunjamatix Apocalipsis librorux ukhamarakiwa. Jeremías ukhamarak Ezequiel pankanakax jiwasatak qillqatawa, khitinakarutix akapach tukusiñax purinxi, kunatix aka pankanakax Judá markan tukusiñap pachan qillqatawa; ukhamarak Jerusalén markan t’unjañapasa, uka pachanakamp chikachasirinakasa, taqi akapach jaqinakar uñacht’ayañatakikiw qillqata, akapach tukusiñapasa t’unjañapas jak’ankxiwa, ukat uka pachanakamp chikachasir lurawinakatsa, ukhamarak uka pachanakamp chikachasir t’aqhisiñanakatsa yatiyañataki.
TAM1897 Q1 47.7Israel markax Tatitun jark’aqatapansa mä rey ajllisipxäna. Jupanakax jaljtayasipkäna ukhaxa, tunka ayllunakax akham sañapkama puripxäna: “Janiw jiwasan reyisax utjkiti”; ukat Tatitux säna: “Nayaw jumanakan reyimäxäma”. Wasitat jupanakax sapxäna: “Janiwa; jiwasax mä reyinïñapuniw”. Ukat mayni reyinïpxänwa, ukax qhip qhipäxänwa. Ukatsti janiw reyipas ni reinopas utjxänti; jan ukasti katuntataw apayatäpxäna ukat wiñayatak chhaqhawayxapxäna, kunatix janiw Tatitur reyipatak munapkänti.
TAM1897 Q1 47.8Judá markax mä juk’amp pachaw qhiparawayi, ukatsti kunatix mä juk’a nayrax liyt’apktan ukaw puriniwayi,—“P’iqinchiri ch’ukhu apsuñama, ukatsti k’anata apsuñamaraki,” Judax janiw juk’ampis mä reyinïxaspati. Jupax arsuñaw wakisi, “Janiw jiwasan reyisax utjkiti”. Jupax Babilonia markaruw katuntata sarañapa. Jaqinakasa, ayllunakas janiw reyinïxapxänti, chiqpach Apu Qamachiripax purinkama, jupaw qamachañatakisa apnaqañatakis chiqpachani; ukat ukhamarus jupanakax wali ch’amampi sayt’asipxäna, Saulan urunakapan Diosar jitt’ayir pachpa ajayumpi phuqhantataw jikxatasipxäna, ukata janiw Tatitun jupanakar apnaqañap munapkänti; juparuw jitt’ayapxäna, ukat aka pachan mä apu ajllisipxäna—“Janiw jiwasan apusax Cesar-at sipan utjkiti.”
TAM1897 Q1 47.9Taqpachax mä sarnaqäwikiwa. Diosar jani munapkäna ukhaxa, jupanakax jupan jark’aqatapansa ukham lurapxäna, ukat mä reyiruw ajllipxäna, Saúl sutini. Tatitux ukanxa Jesusar, reyipar, jani munapxatap uñjäna, ukat Césara ukhamarak Barrabasar ajllipxatap uñjarakiwa. Cristor jani munapxatapasa ukhamarak Césara ajllipxatapasa, ukax Diosar jani munapxatapata ukhamarak Saular ajllipxatapata mä chiqap amuyt’awiwa. Jupanakax jupar jani munapxäna ukhamarak Saular ajllipxäna ukhaxa, Tatitux yatïnwa jupanakax jupar jani munapxañapata ukhamarak Césara ajllipxañapata. Ukat qhipa lurañax nayrïr lurañanpachänwa.
TAM1897 Q1 47.10Ukatwa Tatituxa Samuelaruxa akham sänxa: “Janiw jumanakarux jittayapktamti, jan ukasti nayaruw jittayapxitu, jani jupanakar apnaqañajataki; ukatsti ukax Seventh-day Adventists ukanakatakix akham sañ muni. Diosax markapan Apnaqiripäñ muni, markapan Reyipäñ muni. Jupax ukhamäñapachati? Reyïñapax phuqhatäñapachati? Jupan apnaqäwipax jaqinakapatakix walikïspati? Jichhax ukaw jiskt’asiñaxa, kunjamatix nayra pachan ukhamän ukhama. Nayra pachanx janiw jupanatakix walikïkänti; kunatix janiw taqi chuymampix jupar katuyasipkänti. Formalismuruw mantapxäna, ukatsti akapachan jaqinakjamaw tukupxäna, ukhamat akapachan yus sirwiruruw mantapxäna. Mayni paganonakjamarakiw mä reyinïñ munapxäna. Ukatsti jichhürux pachpa sarnaqäwiwa. Diosax paqallqu uru adventistanakatakix janiw aski apnaqirïkiti ukhaxa, jupanakax janiw taqi chuymampix jupar iyawsapkiti ukatawa. Jupanakax wali paganu jaqinakar uñtasitäpxatapatawa, ukataw jupanak pachpat jark’aqasiñatakisa ukat jupanak pachpa apnaqasiñatakisa, mä paganu apnaqäwi ukat paganu ch’ama munapxi. ¡Ay, jichhürux paqallqu uru adventistanakax Tatitun arunakap ist’apxpan!: Nayaw jumanakan reyimäxä.
TAM1897 Q1 48.1Judá markax, kunjamtix nayraqat siskta ukhamarjama, Babilonia markar katuntataw apata, ukat juk’a wakcha jaqinakakiw uka markan qhiparapxäna. Ukan qhiparañapänwa. Ukampirus jupanakax munañapampiw Egipto markar sarxapxäna. Tatitun jark’aqatap contra wasitatwa, Egipto markar sarxapxäna. Ukhamatwa Tatitun taqi jaqinakapax Babilonia ukhamarak Egipto markanakan paganos taypin ch’iqintatäpxäna. Ukhamasti uka pachata jichhakamax, Qillqatanakax taqpachaw jaqinakapan Babilonia ukhamarak Egipto markat apsunitapat arsu; ukhamarakiw jichhakamaxa.
TAM1897 Q1 48.2Jichhürunakanxa, akham siwa: “Uka markat mistunipxam, nayan jaqinakaja, ukata jani juchanakapan chikancht’asipxañamataki, janiraki mutüwinakapsa katuqapxañamataki.” Ukax Babiloniawa. Ukatsti, Apocalipsis panka tunka mayan jaljapanxa, “ajayunxa Egipto sutimpi uñt’ata” ukata arsu. Ukatsti, khitinakatix uka animala, uka uñnaqapa, uka chimpupa, ukat sutipan jakhuñapatsa atipapki ukanakax “Moisesan kirkiwipa kirkt’apxi”—janiw ukhamjamakiti—jan ukasti “Diosan luqtiripa Moisesan kirkiwipa”. ¿Kunasa Moisesan kirkiwipaxänxa?—Egiptot qhispiyatäwita kirkiwiwa. Ukhamasti, kunapachatix uka bestia, uka uñacht’äwipa, uka chimpupa, ukat sutipan jakhuñapatsa atipirinakaxa Moisesan kirkiwipa kirkt’apxi, ukax Egiptot qhispiyatapxatap laykuwa. Kunatix, jichhürunakanxa, ukat akapach tukuykamasa, “Egiptotwa Yuqajaru jawst’awayta.” Jichhürux mä Babilonia ukhamarak mä Egipto utjiwa. Jichhürux Diosan jaqinakapax Babilonia ukhamarak Egipto markanakan utjapxiwa. Ukat jichhürux Tatitux jawst’iwa: “Nayan jaqinakajaxa, uka markat mistunipxam;” ukatsti: “Egiptotwa Yuqajarux jawst’awayta.”
TAM1897 Q1 48.3Wasitat uñtapxañäni: ¿Kawkinkän Nimrod?— Jupax Babilonia markan jikxatasïna, ukat Babilonia markaruw apnaqäna. ¿Kawkinkän Abraham?— Jupax Nimrod-an utt’ayat apnaqäwipan markapan jikxatasïna. Ukampirus Diosax uka markat jupar jawst’äna. Uka markax ajayunsa, ukhamarak janchinsa Babilonia ukhamänwa. Ukat juk’ampisa: Nimrodax Cus-an yuqapänwa, ukat Cusax Ham-an yuqapänwa, ukat Egiptux Ham-an uraqipawa. Ukhamasti Nimroda taypinxa Egiptusa Babiloniansa utjäna. Ukat kunapachatix Diosax Abrahamaru jawst’käna ukhaxa, juparux Egiptotsa Babiloniotsa jawst’äna. Ukat “Cristonäpxätaxa, ukhax Abraham-an jathipäpxätawa, ukat arsuwi tuqirjam herederonakäpxätawa.” Ukat jumanakax Egiptotsa Babiloniotsa jawst’atäpxtawa.
TAM1897 Q1 48.4¡Jiwasa taqiniw Biblia yatxatañaru, ukat kunatix qillqatäki ukhamarjam ullañaru ch’amachasipxañäni, ukan utjki uka ajayu tuqita amuyunakapataki! Ukhamat taqpach Biblia, nayrïri qillqatat qhipqïr qillqatakamasa, jiwasanakatakix mä jakir, qhanir yäniwa.
TAM1897 Q1 48.5Qhiparux Israel markax Egipto markan jikxatasïna, ukat Tatitux wasitat Egipto markat apsunïna. Ukat jupanakax Tatitur jittayasipxäna, ukat tukuyapax Babilonia markar katuntatäpxänwa, ukat wasitat Egipto markar sarapxarakïnwa. Ukat Jesusax jutkäna ukhax juparux jittayasipxarakïnwa, ukat Cesarar ajllipxäna. Ukat cristianu iglesian uñstawayi, ukat iglesian apostasiapax mä yaqha Babilonia luratayna, ukat Diosax jaqinakar uka Babiloniat apsunïna. Reforma pachanxa, Jupax uka Babiloniat mistuñapatakiw jawst’äna. Ukatsti Protestantismo, uka askichat Cristianismo, ukax Diosar jaytawayi, ukat jichhax uka bestiarux mä wank’a luri, ukasti Babiloniaruw kutt’ayani, taykapa ukhamarak phuchanakapampi, aka uraqpachan apnaqirinakapampi mayachata. Ukhampachas Diosax jawst’askiwa, Babiloniat mistunipxam, “Jupat mistunipxam, jaqinakaja.”
TAM1897 Q1 48.6Cristiana iglesian apostasiya lurir amuyu yatiqäwixa; uka k’ari, paganu yatichäwixa, ukax Cristiana yatiqañ utanakaru apantatäna ukat apostasiya luräna, ukax Egipto markat jutäna. Uka Egipto markankir amuyu yatiqäwixa Cristiana yatiqañ utanakaru jan walt’ayäna, apostasiya luräna, ukat Roma markan Iglesiapxa sayt’ayäna, ukax jichhürux Babilonia ukhamarak Egipto ukhamawa. Ukhamasti jichhüruxa, jichha pacha chiqaparu jakasina, Tatitux jaqinakaparux Babilonia ukhamarak Egipto markanakat mistuyaski.
TAM1897 Q1 48.7Ukampisa Tatitux taqi kunwa muni. Jupax taqi kunaru apnaqañ muni. Taqi kunan jupan apnaqawip muni. Ukhamäñapwa muni iglesianxa; ukhamäñapwa muni yatiqañ utanakanxa; ukhamäñapwa muni qillqatanak uñstayir utanakanxa; ukhamäñapwa muni taqi chiqan, kawkhantix sutipax aytatäki ukanxa. ¿Juparu ukhamäñapatak jaytapxätati?
TAM1897 Q1 48.8Ukhamäspanxa, jumanakaxa, sapa mayni jupatakixa, Tatiturux chuymanakaman taqi chiqaru mantañapataki jaytañampi qalltañapxätawa. Uka Reyixa ukanxa jupan pachpan reinopana, jupan Ajayuapan reinopana, apnaqpan. Aka Reyit’asiñasa apnaqañasa ukham phuqhatäñapawa, ukhamarusa jumanakaxa janiwa yaqha reyiru, ni apnaqirirusa uñt’apxätati, jan ukasti Diosaruwa, ni yaqha kamachirusa, jan ukasti Diosan kamachiparuwa.
TAM1897 Q1 48.9Ukatsti, janiw uka nayraqatati, Egipto markatsa Babilonia markatsa qhispiyatäñäni. Ukatsti, ukham Egipto ukhamarak Babilonia markat qhispiyatäxasaxa, chiqpachapuniw sañaxäni, ukat Tatitux taqpach universoru akham säniniwa: “Akirinakawa Diosan kamachinakapampi, Jesusan iyawsäwipampi phuqhapxiri,”—janiw ch’amachasirinakäkiti,—jan ukasti Diosan taqpach universun nayraqatapan qhanañchäwipawa, akapachan jakasir jaqinakar uñacht’ayasa, khitinakatix Diosan kamachinakapampi, Jesusan iyawsäwipampi phuqhapki ukanakaru. Uka pachax jak’ankxiwa, ukat Diosax Babilonia markat ukhamarak Egipto markat mä markaruw jawst’aski, ukham phuqhasiñapataki, ukat jupax chiqanchaniwa, akiriw mä marka nayan apnaqatäñ munapxitu, ukat janiw yaqha apnaqiri, yaqha kamachi, janiraki yaqha gobiernoni munapxiti, jan ukasti Diosan apnaqatäñakiw munapxi.
TAM1897 Q1 48.10Jichhax uk wasitat mä juk’a uñakipt’añäni. Diosax jaqirux taqi kamachinakat nayrïrimpiw qalltayäna, ukax jupamp chikaw utjäna ukat jupan jakasirakïnwa: “Jumax Tatitu Diosamarux taqi chuymamampi, taqi ajayumampi, taqi amuyumampi, ukat taqi ch’amamampiw munäta.” Jaqix yaqha thakhi sarxäna, yaqha arsuñ ist’äna, ukat ukhamat taqi kunsa chhaqhayasïna. Diosax wasitat sayt’ayäna, ukat wasitat taqi chuymampi, ajayumpi, amuyumpi, ukat ch’amapampi Diosar munañ saminchawi churarakïna. Juk’a pachata wawanakapax Diosat ancha jayarst’awayapxäna, ukhamat Tatitux jupanakan jakañapan jan kawkha chiqas utjkiti, ukat jaqinakax mä jach’a umamp uraqit t’axsusitäpxañapänwa. Kimsaqallqu ajayunakkïnwa Tatitur jakañapan katuqañ munapkäna.
TAM1897 Q1 49.1Tatituxa akapachanxa kimsaqallqu jaqinakampi wasitat irnaqäwipa qalltäna. Jupanakatakixa taqi kamachinakat nayrïrix akänwa: “Jumax Tatitu Diosamarux taqi chuymama, taqi ajayuma, taqi amuyuma, ukat taqi ch’amama ukampi munätawa.” Ukampirus jupanakax ukat jithiqtapxäna, yaqha yusanakaniw uñjasipxäna, ukat waka yupaychañat mä apu apnaqäwiruw mantapxäna. Mä marka utt’ayasipxäna—aka pachan nayrïr marka. Ukax Diosar jayanchasiñan achupänwa.
TAM1897 Q1 49.2Uka jan wali markatxa Diosax jaqinakaparux wasitat jawst’awayi, ukat mä machaq jaqi miray qalltayi. Diosax Abrahamarux uka markapat, wila masinakapat, ukat awkipan utapat jawst’awayi, mä uraqiru uñacht’ayañataki. Ukat janiw akapachan kayup uskuñatakisa churkänti; ukampirus juparusa qhipa mirayninakaparusa churañatakiw arsuwayi, janïr wawanïkasina. Ukhamasti Diosax kawkhantï jupax jakaskäna uka markat jawst’awayi, ukatsti aka pachanx janiw mä mark churkänti. Ukhamasti Abrahamax, Diosan masipa, Diosan tamapa, aka pachanx jan kuna markanïkasaw jaytatawayi, ukat “Cristonïpxtätaxa, ukhax Abrahamana jathipäpxtätawa, ukat arsuwirjamax herencia katuqirinakäpxtätawa.”
TAM1897 Q1 49.3Jiwasax awkis Abraham-an iyawsäwipan thakhiparjam sarnaqañäniwa, jupax janïr circuncidatäkasin ukham iyawsäwiniwa. ¿Jumax aka pachan jan markanitati? Tatitux markamat mistuytam, jupax uñacht’ktam uka uraqiru. Ukax alaxpach markawa. ¿Katuqätati?
TAM1897 Q1 49.4Abraham-an wawanakapax Egipto markaruw mantapxäna, ukat Diosax uka markat jupanakaruw jaljtayäna. Moisesax uka pachan jach’a uñacht’äwïnwa. Jupax qhapaq kachäñan katuripänwa. Ukampirus jupax qhapaq kachäñarux jaytawayiwa, Diosamp sarxäna; ukat Diosamp sarxañatakix qhapaq kachäñar jaytañapänwa.
TAM1897 Q1 49.5Diosax jupan markaparu qhispiyäna, ukat jupanakarux akham säna: “Aka markax sapa jakasipxañapawa, ukat janiw yaqha markanak taypin jakhthapitapxañapäkiti.” Ukampirus jupanakax Diosat t’aqanuqasipxäna, ukat muyuntat pagano markanakjamarakiw mä reyimpi mä markampi sayt’ayasipxäna; ¿ukat kunas ukax tuküna? ¿Jupanatakix askïnti? Tatitux janiw jupanakarux jaytkänti; ukampis ¿uka lurañax jupanakatakix askïnti? Mä sapa sarantäwiw aynacharu, aynacharu, aynacharu sarantäna, jaljtayata uñjasipkama, ukatsti panpachaniw chhaqtawayapxäna; uka urutpach jichhakamax “markanak taypin muyu muyu sarnaqirinakawa” uñjasipxi. Janiw markanak taypin jakthapitakänti, yant’apkchisa.
TAM1897 Q1 49.6Ukhamasti, Cristox jutkäna ukhaxa, jupax mayampi mä ajayu ayllu sayt’ayäna. Ukampirus mayampiwa apostasía ukax mantawayi, ukat iglesiapax ídolo yupaychañaru ukat paganu sarnaqäwiruw sarxäna, ukat mayampi mä apnaqäwi sayt’ayäna—iglesia ukhamarak estado. Ukax papismo ukänwa; ukat ¿kunas ukax tukusini?—Jumax yatiptawa, “chhaqañaruw mantani” sasin. Ukatsti Diosax Cristiana Protestante ukan mayampi mä ajayu familia sayt’ayäna. Ukampirus ukax Diosat t’aqanuqawayxiwa, ukatsti q’añu juchan sarnaqir warminakan taykapampi mayachasiwayi, ukatsti uywan wangurup sayt’ayi,—aka uraqin mä estado, Diosan reinupätwa sasin arsusiri; ukatsti taqi ukanakatxa, ¿kunas pasani?—Jumax yatisktawa, wiñay t’unjañampi t’unjatäñapawa.
TAM1897 Q1 49.7Nimrodan apnaqäwipax kuns uñjäna?—T’unjatawa. Egipto apnaqäwipax kuns uñjäna?—T’unjatawa. Asiria apnaqäwipax kuns uñjäna?—T’unjatawa. Tunka ayllunakan apnaqäwipax kuns uñjäna?—T’unjatawa. Judá apnaqäwipax kuns uñjäna?—T’unjatawa. Babilonia apnaqäwipax kuns uñjäna?—T’unjatawa. ¿Medo-Persia markan apnaqäwipax kuns uñjäna?—T’unjatawa. ¿Grecia markan apnaqäwipax kuns uñjäna?—T’unjatawa. ¿Roma markan apnaqäwipax kuns uñjäna?—T’unjatawa. ¿Uka qhipar jutir tunka apnaqäwinakax kuns uñjapxäna?—Jupanakax t’unjatäpxaniwa. ¿Roma markan t’unjasitapat sayt’asir papan apnaqäwipax kuns uñjäna?—T’unjatäñapawa. ¿Kunas Estados Unidos-an uka uñnaqaparjam lurat apnaqawitakix pasani?—T’unjatäniwa.
TAM1897 Q1 49.8Tatitux jiwasaruw uñacht’ayistu, jupax janiw jaqinakapax aka yänakamp chikt’atäñap munkiti. ¿Janit ukax uka yatichäwixa? ¿Jupax jaqinakapax chhaqtir yänakar munasiñap churañap muniti? Adanats jichhakamax, Diosax jaqinakarux jupar reyïñapataki jawst’askiwa; jaqinakax markapat, wila masinakapat, awkinakapan utapat mistuñapataki, sapa jakasiñapataki, ukat markanak taypin jan jakthapitäñapataki. ¿Jupax kunapachas mä marka jikxatani, khitinakatix jupar munañaparjam lurañapatak jaytanipxani?
TAM1897 Q1 49.9(Arunaka) Jisa.
TAM1897 Q1 49.10Jisa; jiwasax yatistanwa jupax ukham jaqinakaniñapata, kunatix Diosan arupax ukham siwa. Ukampis ¿jichhürunakan jupan jaqinakapätwa sapki ukanakat jupax uka jaqinakaniñapachati? Ukaw jiskt’awixa. Jumanakax akirinakat maynïrïpxätati? akirinakat maynïrïpxätati?—Jïsa, sapxtawa. Ukhamasti, markamat, wila masinakamat, awkiman utapat mistunipxätati? Sapaki jakasipxätati, ukat janiw markanak taypin jakhthapitäpxätati? Diosarux reyimjam katuqapxätati, ukat janiw yaqha reyinïpxätati? Diosan apnaqäwiparux apnaqäwimjam katuqapxätati, ukat janiw yaqha apnaqäw munapxätati?
TAM1897 Q1 49.11Janiw kuna yaqha apnaqäwirus sayt’asiñamäkiti; janirakiw kuna yaqharus munapxätati, kunatix jumanakax juk’amp suma apnaqäwinipxtawa—taqi kunan suma apnaqäwi. Uka apnaqäwix jakañaman utjkani ukhaxa, janiw aka uraqin kuna apnaqäwis jumar apnaqañatakix munapxätati, ukat jupanakax janiw jumampix kuna ch’amäwis jan ukax llakisiwis utjkaniti. Ukakipuniw Tatitux mayiski. ¿Jakañaman ukhamäñapatakix jaytätati?
TAM1897 Q1 50.1Kimsïri anqilun arunx chiqawa, ukampisa, uk taypitwa, Diosax “Cristianismo wiñayatak sayt’ayañ” amti. Ukatsti, kunjamatix kimsïri anqilun arunx Diosax Cristianismo ukarux wiñayatak sayt’ayi, ukax mä Cristianismo ukhamäniwa, aka uraqin kunampis janiw chikt’atäkaniti. Jupallampikiw chikt’atäni; jupan wiñay arupampiki; jupan wiñay Ajayupamp qhant’ayata; jupan yatiqayata, khititix wiñay pachan urunakapatpach sarnaqiri; ukat ukhamat wiñay Diosar irpata, jupax apnaqañapataki, ukat manqhanxa wiñay amparanakapaw utjani.
TAM1897 Q1 50.2Nayax yattwa, jumanakax yatipxaraktasa, yaqhipa jilatanakax akax chiqapawa sasax janiw amuyapkiti. Paya mara nayra akax yatiyatänwa, ukat BULLETIN qillqatan uñstayatarakïnwa. Waljaninakax janiw iyawsapkänti. Yaqhipanakax jichhakamax janiw iyawsapkiti. Taqpach pantjatawa sasaw amuyasi. Ukampisa qhipa Jach’a Tantachäwinxa, pä testimonio uñt’ayasiwayapxituwa, — aka Tantachäwitakiki qillqata, ukat maynïrixa, uñjta, BULLETIN No. 4 ukan uñt’ayatawa; maynïristi janira uñt’ayatäkiti, ukampisa, amuyta, jank’akiw uñt’ayatani, — Paqallqu uru Adventistanakarux política tuqinakar mantasipxatapata tuqisiri. Aka chiqan mä chiqata liyirapxäma, ukasti amuyupa uñacht’ayapxätam:—
TAM1897 Q1 50.3Tatitu Jesusax jaqinakapat llakita jikxatasi. Jupax P’iqinchiriwa, jupanakasti jupan wiphala manqharuw mantañapa. Janiw pachanipkiti, yatiñanipkiti, janiraki ch’amanipkiti partido politiconakampi sayt’asiñataki. Jaqinakax manqhatpach wali ch’amampiw sartayasipki, ukatsti Diosan yuqanakapasa phuchanakapasa janiw aka política tuqita ch’axwawiru ch’amap churañapäkiti. Ukampirusa, ¿kuna ajayusa jiwasan jaqinakasarux katuntaski, kunapachatix khitinakatix amuyapki jiwasax jichhax kimsïri ángelan arunakapankiwa, aka uraqitakix qhipa khuyapayasiñ arunakapawa, pachpa iyawsäwin jilatanaka, ukanakax may maya partido político ukan unanchanakap uchasisa, mayj mayja amuyunak arsusisa ukat jaljata amuyunakap yatiyasisa uñstapxi?
TAM1897 Q1 50.4Jichhax mä amuyt’äwi uñacht’ayasaw akham jiskt’twa: Pä mar nayra aka gobierno ukat iglesia tuqit yatiyatäkäna ukax taqi Séptimo Día Adventistunakamp iyawsatäspäna ukat phuqhatäspäna ukhax, ¿uka testimonio-taki chiqax utjaspänti?—Qhanapuni, janiwa. Ukhamax ¿uka yatichäwinakax pantjasit lurañatakis mayipxänti, kunawsatix Diosan jaqinakaparux mä chiqaru jawst’apxäna kawkhantix Jupax janiw jupanakar juchanchañjamäkänti? Aka chiqapuni tuqitwa sañ munta. Sañ munta, kunapachatix Diosan arupat mä chiqaw uñacht’ayasi, ukax, jaqinakapax Dios nayraqatan ukat akapachan iyaw sapxaspa ukhaxa, jupanakarux ukham sayt’ayaspa, ukhamat Tatitux uka chiqaw tuqit janiw jupanakar juchañchaspati, ¿janit ukasti chiqawjam katuqañax wali askïkaspati? ¿Kunjamarak pantjasispaxa?
TAM1897 Q1 50.5Ukampirus akax mä testimoniokikiwa. Mayni testimoniox uka pachpa kasta tuqita juchañchäwinakampi phuqhantatawa, markaparu, qhipa campaña política ukan aruskipäwinakaparu mantasitapata; ukhamata pä qhipa-qhipa testimonionakana Tatitux markaparu juchañchaña apayañaw wakisïna, kunatix jupanakax uka lurañanakat qhispiyatäpxaspänwa, campañax janïr qalltkipan tunka kimsaqallqu phaxsi nayraqat churat arunaka iyawsapxaspän ukhaxa. Ukatsti, ¿kunatsa Tatitux uka arunaka jaqinakaparu khitänxa, tunka kimsaqallqu phaxsi nayra, ukham mayja thakhi sarantañatakix janïr pachax utjkipan? ¿Janit jupax munkänti jaqinakapax wakicht’atäñapa, uka pantjasiñanakampi aruskipäwinakampi pachax purinkäna ukhaxa, ukhamat chiqa thakhi yatiñataki, ukat yaqha pantjasirinakampix jan pantjasiñataki, ukat ukhamat jupax juchañchañapän uka lurañanakan jan chikancht’asiñataki?
TAM1897 Q1 50.6Jichhax janiw mayktti khitis uk utjatapataki iyaw sañapxa. Maytha iyaw sañapataki, uka tuqit yatxatañapataki, uka tuqit mayiñapataki, uñakipañapataki, ukat iyaw sañapataki kunatix chiqawa, ukatsti Diosan jaqinakaparux qhispiyaniwa, jupanakax janipuniw uka kasta tuqit juchañchata jan ukax chiqachatañatak jawst’atäpxañapataki. Ukampirusa, yattwa, jilatanakaw utjaski, jupanakasti taqpachax jan walikaspas ukham amuyapki; ukat sapxarakiwa, jiwasan jaqinakasarux mä jiljata amtaruw puriyäna, ukat jupanakax mä jiljata amtaruw puripxäna, sasina. ¿Ukax mä jiljata amtäspati, Diosan jaqinakaparux jupax kawkhantï sayt’asiñap munkäna ukaru uchañaxa, ukhamat akapachan jaqinakaru pantjayasir taqi aka pantjayasir yänakatxa taqpach qhispiyatäpxañapataki?
TAM1897 Q1 50.7Jichha marax uka pachpa amuyux yaqha tuqitaw juti. Paya maranak nayra aytat Qillqatanakax janiw jichha maran yatichäwinakaru mantawaykiti. Uka pachax Suma Yatiyäwïnwa; jichhax Suma Yatiyäwiwa; kunatix Suma Yatiyäwikix taqpach Biblia tuqiruw puri, ukat janiw kawkhans Bibliar llamkt’kasmati ukham jan arsuñapata.
TAM1897 Q1 50.8Yaqha amuyt’añaw utjaraki. Polítican lurawinakaparu, aruskipawinakaparus manttanxa, may maya jaqinakax may maya tuqiruw sayt’asipxani, may maya partidonakaru saykatañataki, may maya amuyunak yatiyañataki, ukat jaljtat amuyunakap uñacht’ayañataki, jilatanakätap yatiyasipkipanxa. ¿Kunas polítican irnaqawin qhipa thakhipaxa?—Nuwasïwi, chiqpachansa. Ukatsti, ¿qalltan kunas utji?—Qhipar kunas utjki ukakiwa—nuwasïwi. Ukax qalltatpach tukuykamaw ukham ajayu. ¿Criston mayakïpki uka jilanakax, Criston mayakïkasax, mayacht’asiñ jan munañ ajayumpi, mayacht’asiñ jan munañan lurawinakaparu mantapxaspati? ¿Lurapxaspati?—Janiwa; janiw ukham lurasax Criston mayakïxapxaspati. Jupanakax mayacht’asiñ thaqhapxañapawa, Ajayun mayacht’asiñapa thaqhapxañapawa, “Ajayun mayacht’asiñapa suma qamañ chinuñan imañataki ch’amachasisa.”
TAM1897 Q1 50.9Yaqhipanakax uka amuyuru arkañ munapxiwa, ukat iyaw sapxiwa qhiparux cristianonakatakix, kuna cristianosa, Sábadu uru Adventistanakasa, jan ukax yaqhanakasa, nuwasiñax walikiskiwa, sasa. Janiw jupanak purap nuwasipxañapäkiti, chiqansa, jan ukasti markapataki nuwasiñataki, ukat markan apnaqäwip sayt’ayañataki ch’axwäwir mantañataki. Ukampis, ¿kawkins cristianon markapaxa? ¿Kawkins cristianon apnaqäwipaxa? ¿Yatistati?
TAM1897 Q1 50.10(Arunaka) “Janiw aka pachankiti.”
TAM1897 Q1 50.11Janiw aka markankiti, janirakiw aka pachankiti. Jiwasan qhapaq suyusa markasasa janiw aka pachankiti. Ukampirus, ¿Cristianunakax markapatakix aka pacha nuwasiñ yänakamp nuwasipxaspati? Uka markan Qhapaqapax markapatak nuwasiñat sipansa, jupapachaw kurusir ch’akkatayasiwayi, jiwayatäwayi, ukat jani uñjañjam imantatäwayi. Ukhamasti, ¿uka tukuykam amuyt’awix qalltatpach chiqäspati?
TAM1897 Q1 51.1Ukampirus janiw ukakïkiti. Jiwasanakax Seventh-day Adventists ukhamäkasax uka amuyunak yatiyapxañäni, ukat ukanakar katxarupxañäni ukhaxa, mä wakiskir lurañaw utji, Estados Unidos markan apnaqäwipar chiqapar uñjañataki, Michigan suyupar chiqapar uñjañataki, ukat yaqha suyunakarus, ukhamat chiqap uñnaqamp uñstañäni.
TAM1897 Q1 51.2Wasitatwa sistxa, kunatï aruskipasktxa uk amuyt’apxañamataki. Cristianonakax nuwasipxaspawa, markapampi, gobiernopampi ukat taqi ukanakamp jark’aqasiñataki kupi amparap apt’asipxaspawa, ukham amuyt’awi iyawsañäni ukhaxa, ukatsti, iglesiana pachpa chiqaparu uñjasiñapataki, juk’ampirus Estados Unidos markan gobiernoparu ukhamarak yaqha markanakaru chiqaparu uñjasiñapataki, taqi jaqin nayraqatan yatiyañapawa, ukat nayra sarnaqäwipxa k’umt’añapawa ukat kutt’ayañapawa.
TAM1897 Q1 51.3Nayanx pä jisk’a qillqatanakwa utjitu, 1865 maran uñstayata, ukampirusa ukan qillqatäki ukax 1864 maranwa pasäna. Maynïrix akham sutiniwa: “Paqallqu uru Adventistanakan Amuyunakap Nuwasiñ Yänaka Apañataki, kunjamtix walja Suyunakan Gobernadoranakaparusa ukhamarak Jilïr Awqaqallu P’iqinchirirusa [ukax Estados Unidos-ankiwa], Qillqayasiñ Kamachimpi Chikata Uñacht’ayata.”
TAM1897 Q1 51.4Uka pachanxa, Paqallqu uru Adventistanakaxa, Jach’a Tantachäwi Comité ukampi, Estados Unidos markan gobiernoparu, Illinois, Michigan, Pennsylvania, Wisconsin uka markanakan gobiernoparu, ukatxa yaqha mä jan ukax paya markanakarusa, ukham amuyt’ayapxatayna: Paqallqu uru Adventistanakaxa, cristianonakjamaxa, ukat cristianonakäpxatap laykuxa, janiw iyaw sañjamäpkänti cristianonakaxa kuna pachas armas apt’asipxañapataki jan ukax nuwasipxañapataki. Yaqha qillqatax Paqallqu uru Adventistanakan qillqatanakapat ukat uñt’ayatanakapat apsut chiqanakawa, ukampix gobiernux uka tamat jutir mayiwi chiqapawa sasaw arxati.
TAM1897 Q1 51.5Jichhax uka kamachix kutt’ayatäñapäkchi, ukat jiwasax Cristiana jaqinakax kuna pachansa nuwasipxaspawa, gobiernopatakisa jan ukax kunatakis ukham amuyunïñäni ukhaxa, ukhamax Estados Unidos markan gobiernoparux manqhipxtanwa, Jach’a Tantachäwi Comité ukax, tamaru sayt’asisa, Estados Unidos markan gobiernopar sarañapataki ukat jupanakar sañapataki amuyunakasax mayjt’awayiwa; ukat aka Suyunakan jilïr irpirinakaparu sarasina amuyunakasa mayjt’ayatätap yatiyapxañapataki; ukhamata qillqatanakaxa uka tuqita machaq ukat askichat amuyunakasarjama sayt’añapataki.
TAM1897 Q1 51.6Jichhax janiw mä juk’sa iyawsktti kunatix lurasiwayki ukxatakiw katxaruñasa, lurasiwayatap laykuki. Ukampis uka luratäki ukax walïkän ukhaxa, ukxarux katxarupxañäni. Jichhax nayax sañ munaraktwa, uka tuqit amuyunakasax mayjt’añapäkchi ukhaxa, aka jilïr irpirinakarux chiqpachapuni yatiyañaw jiwasan phuqhañasaxa, ukhamat jupanakax jiwasanakatxa kunjamätan ukhamaki amuyapxañapataki. Ukax jilïr irpirinakatakix chiqapuniwa; kunatix mä iñiywir tamjamax jiwasax chiqpachapuniw uka tuqit mayja amuyunïpxtan sas qillqayasipxayätanxa.
TAM1897 Q1 51.7Paya mara nayra, uka yatichäwinakax churaskäna ukhaxa, janiw nayax aka qillqatanakax utjatap yatirïkti. Janiw utjatap yatirïkti 1897 maran qalltakamasa. Khitis aka qillqatanakax mä sobre ukana apayanitu, ukat ukakipuniw nayax uka tuqit yatxta. Ukanakax 1865 maran “Steam Press of the Seventh-day Adventist Publishing Association, Battle Creek, Mich.” ukan uñstayatawa. Jach’a Tantachäwi Comité ukan sutinakapax Estados Unidos markana apnaqirinakapar uñacht’ayata qillqatanakan ukan qillqt’atawa, ukat Suyu Tantachäwi Comitenakan sutinakapax Suyunakan apnaqirinakapar uñacht’ayata qillqatanakan ukan qillqt’atarakiwa.
TAM1897 Q1 51.8Jichhax jumanakarux uka pachan paqallqu uru adventistanakan qillqatanakapat, yatiyawinakapat, ukat pankanakat apsut qillqatanak liyt’apxäma, Estados Unidos markan jilïr irpirinakaparu, ukat Suyunakan jilïr irpirinakaparu uñacht’ayañataki, ukhamarak uñacht’ayañatakiw uka denominación ukan Conferencia General Comitépan amtawipax jupanakan amuyt’at amtawipänwa, janiw uka pachatakik luratäkiti, soldadonakaru apthapiwit jaltxañataki, jan ukax nuwasiwit markar purinkir jan walt’awinakat jaltxañatakik luratäkiti. Aka yatiyäwixa uka jilïr irpirinakarux mä qhanañchäwjam uñt’ayatawa, ukhamata Seventh-day Adventists ukanakatakix mä chiqap amtawiwa, ukat ukarjamaw sarnaqapxäna, kunatix ukax Cristianismo ukhamänwa.
TAM1897 Q1 51.9Aka qillqatatxa mä qawqha chiqanakwa ullart’ä, ukatsti jumanakax kunjamti nayax ullart’asax uñjkayäta ukhamarakiw uñjapxäta,—paya mara nayrax aka Tabernaculon uka qillqata nayraqatajan utjaspäna ukhaxa, janiw manqhankir amuyunakxa juk’amp qhanapuni yatichirjamäkayätti, kunjamti nayax yatichäwinakax churkayäta ukat BULLETIN ukan uñt’ayasiwayki ukhama. Akax mä qillqatawa Signs of the Times ukan qillqata, pastor James White-na, 1853 marana:—
TAM1897 Q1 51.10Criston uñt’at iglesiapax chiqa chachapan amparap jaytawayi, jichhax kamachin ch’amani amparaparuw sayt’asi. Jupax jark’aqasiñ thaqi, ukat akapachan jan wali apnaqirinakapan uywatäñsa, ukat chiqpachapuniw nayra taykan q’añu juchan sarnaqir warmi phuchhanakapamp uñacht’ayata, jupax Iglesia Católica ukan unanchapawa. Kunjamatix warmix chachapar chikancht’asiñapäkixa, ukhamarakiw iglesiapax Cristuru chikancht’asiñapa, ukat kamachin amparapat jark’aqasiñ thaqhañat sipansa, Munatapan ch’amani amparaparukiw atinisiñapa. Iglesiax akapachampiw jani kamachirjam jaqichasiwayi. Akax markan apnaqäwipan kunayman chiqanakapan uñjasispawa. Nuwasiñ chiqanpachansa, Jesus Criston arxatir sat ministrupax nuwasiñan atipt’añatak mayisïwinakapampix sumankañan Diosaparuw sawkasir uñjasixa.
TAM1897 Q1 51.11Wastata, mä qillqata apsuta Review and Herald, 9 uru llamayu phaxsit 1854 maran qillqatata:—
TAM1897 Q1 52.1Aka yänakax jak’ankchisa jan ukax jan ukhamäkchisa [Tatitun jutawipatwa], chiqax ukhamaskiwa; mä nuwasiñ ajayu, mä uñisiñ ukhamarak sallqjañ ajayu, ukax sarnaqaskiwa. Uka q’añuchir ch’amapataw ajjsarapxtanxa,—nuwasiñ amuyunakampi, wila warantañ amuyunakampi uñt’asiñax jaqinakar jan wali sarnaqayiriwa, jan wali ch’amañcht’awiwa, ukhamarak k’allk’u partido ajayuw jan walixa, ukat jan walinak jilxattayi.
TAM1897 Q1 52.2Aka yänakat Criston arkirinakapatakix janiw kuna llakisiñas utjkiti, jan ukham sañamti. Llakiw utji; kunatix “jan wali lurañanakax jilxattani ukhaxa, waljanin munasiñapax thayt’aniwa.” Ukhamawa uka jan amuykay, jan qhanañchkay chuymankipasiñanakaxa, jaqit jaqiru katxaruyiri, sapa mayni sarnaqañ jark’iri, ukhamata jani amuyt’asisaw jaqinakan amuyuparux katxarustan, ukat janiw yatktanti amuyux k’umiñkama, jan sayt’atäñkama; ukhamasti, jan wali sarnaqäwin jikxatasisaxa, jan walinak katuqañataki ukhamarak amuyt’añataki wakicht’atawa. Jaqinakan sarnaqäwipar t’aqhisiyirixa usunakat sipansa juk’ampiwa t’unxiri.
TAM1897 Q1 52.3Review and Herald, 31 uru willka kuti phaxsit 1856 maran qillqatapat mayampi apsut yaqha qillqata:—
TAM1897 Q1 52.4Jesusax akham siwa: “Nayar arktapxita.” Kuna, munata jilata, munata kullaka, ¿kunas jumanakan iyawsäwiman kamachipaxa? ¿Janit Bibliapacha? Jïsa, sasaw sapxta. Ukhamax ukaruw purt’añäni, ukhamat yatiqañataki Jesusar arkaskstan janicha ukxa. Nayax jumanakan thakhipan nayraqataman sarä, ukat jumanakamp amuyt’ayä; ukat aka thakhix jakañasan sapa lurañanakasawa. Nayraqatax jach’at uñakipañäni, ukat jiskt’añäni: ¿Akapachjam lurtati? Ukampis jumanakax jiskt’apxistawa, ¿Kuns sañ munapxta? Yatiyañ yant’äma. ¿Aka pachapachan amuyunakapampi kamachinakapampix mayachasipxtati? Ukhamächi ukhaxa, jumanakan thakhimax janiw Jesusan sarnaqkäna uka thakikiti. Jesusax akham säna: Jupanakax (arqirinakax) janiw aka pachapachankiti, kunjamtix nayax janiw aka pachapachankti ukhamarjama. ¿Kunapachas jumanakax Jesusarux Cesar-an taripañ utapan uñjapxta?—Janipuniwa, jan ukasti mä iwija aycha khuchhuñataki apayatäkas ukhakiwa.
TAM1897 Q1 52.5Ukampirusa jiwasax suma kamachinak munapxtanwa, ukatsti suma jaqinakampi lurayasiñasa phuqhayasiñasawa.
TAM1897 Q1 52.6Chiqpachansa jiwasax suma kamachinak munapxtan; ukat Jesusax janiw jiwasarux jupar arkañatakix ukanak jan utjkipana jaytawaykistuti. Jupax akham siwa: “Kawkir arunsa ist’apkta ukax janiw nankiti, jan ukasti Awkin arupawa, khititix naya khitanitu uka.” Juan 14:24.
TAM1897 Q1 52.7Salmo qillqirixa akham siwa: “Tatitun kamachipaxa wali askiwa, ajayuru kutt’ayiriwa.” Salmo 19:7. Pabluxa akham siwa: “Taqi Qillqataxa Diosan ajayupampiw qillqata, ukatxa yatichañataki, juchañchañataki, chiqachañataki, chiqap sarnaqañatakiw yanapt’i: ukhamata Diosan jaqipaxa taqpachani, taqi aski lurañanakataki wakicht’ata ukhamäñapataki.” 2 Timoteo 3:16, 17. ¿Kunaraki juk’ampi munsta? jan ukax kunaraki juk’ampi pisi munsta, munata jilata?
TAM1897 Q1 52.8Qhiparusti, juman apnaqirimarux kamachinaka uñstayañapwa mayta, uka kamachinakasti jan ist’atäkaspa ukhaxa, cristianonakatakix jan wali espadampiwa phuqhachasi. Uka kamachinakaxa, jupax chikancht’atäki uka markan ch’ullqhipawa, jakañapawa, kunatix markapax markjam sayt’asiñatakix nuwasiñ yänak imañ utanaka jan ukax jiwayañ yänaka, jach’a lamar quta awqaqir tamanaka, ukhamarak jiwayañ nuwasiñ yänakampi wakichat awqaqallunaka ukampikiwa atini. Ukatsti, jumax suma cristianu jilamamarux, Sumankañ Apnaqirin arkiriparux, jiwayañatakix patara jak’aruw uskusma; jan ukax mä awqaqallu tamana p’iqinchiriparuw, mä pobre jilamarux esclavitur kutt’ayañatakix mä habeas corpus qillqata apt’ayasa, alaxpachan qhispi samap samana munañap layku. Jan ukax, jupax markan jilïr irpiripächi ukhaxa, jumanakax suma obispo-marux mä nuwasiñ qawalluru, p’iqit kayu kama nuwasiñ isimpi isthapt’ata, markan taqi jiwayañ ch’amapan jilïr generalapjam ucht’apxta.
TAM1897 Q1 52.9Jichhax jiskt’apxsma, munata Jesusan arkirinakapa, jaqix jiwayañax walikïkaspati, kunapachatix Diosax “Janiw jiwayañamäkiti” sasin säna ukhaxa? ¿Janit jaqin apnaqäwipax taqpachax espada patxar sayt’ata? ¿Janit jupax ch’iqintatäñapäkiti, khititix chiqapar apnaqañatakix chiqapani ukjax purinini ukhaxa?
TAM1897 Q1 52.10Ukampirusa, nayax jaqinakan apnaqäwipampix janiw nuwasisktti. Janiwa, janiwa. Davidux Diosar yupaychañatak mä himno qillqatan akham siwa: “Chiqpachansa jaqin colerapaw jumar yupaychapxätam; uka colerana puchupsti jumaw jark’aqäta.” Salmo 76:10. “Kamachirinakax janiw suma lurawinakatakix axsarayirïpkiti, jan ukasti jan wali lurawinakatakiwa. Ukhamax, ¿janiw ch’amapat axsarañäniti? Suma luräta ukhax, jupat jach’añchäwi katuqäta. Kunatix jupax Diosan irnaqiripawa jumatakix [Cristiano], askitaki.” Romanos 13:3, 4.
TAM1897 Q1 52.11Jilatanaka, jumanakax amuyapxäta ukhaxa, cristianonakax mayja tamawa, jisk’a tama, akapachat jaljtayata, akapachan qhananakäñataki ajllita, ukhamat akapachax jupanakan aski luräwinakap (qhanap) uñjasaxa, uka jisk’a tamamp chikachasiñataki irpayatañapataki, sapüru jiwayañataki jakhuta, ukhamat Alaxpachankir Awkiru jach’añchañapataki, ukhaxa Romanos 13, ukat 1 Timoteo 1; 2 ukham Qillqatanaka amuyt’añ atipxätawa, ukasti qhiparux uñjañäniwa. “Ñiq’i phukhu p’akjatapax uraqin ñiq’i phukhu p’akjatanakapamp ch’axrpan” [Isaías 45:9]; ukampisa, cristianonakax Jesusan amuyup katxaruñapawa, ukhamat Jesusar arkañapataki.
TAM1897 Q1 52.12¿Uñjapxtanwa iyawsir sat cristianonakax akapachar arkasax kunanaks uñjasipxi ukxa? Ukhamasti, ukax wakicht’apxistu Balaamjama mä jach’a chiqar makhatañataki, kunawsatix Balakax Israel markar ñanqha arsuñapataki jawst’äna, ukhaw jupax amuyt’äwip arsusin akham säna: “¿Kunjamarak nayax ñanqha arsuñäni, khitirux Diosax janiw ñanqharkiti? Jan ukax, ¿kunjamarak nayax sayt’asiñäni, khitirux Tatitux janiw sayt’askiti?” Qalanakan patapatpachaw jupar uñjta, qullunakatpachaw jupar uñch’ukiskta: ¡Uñtam, markax sapa jakasiniwa, janiw markanak taypin jakthapitakäniti!” Números 23:8, 9.
TAM1897 Q1 52.13Jichhax mä yaqha qillqata uñxatt’askta, Review qillqatat apst’ata, 14 uru llumpaqa phaxsit 1856 maran uñstayata:—
TAM1897 Q1 52.14Jesusan Suma Yatiyäwipax jumanakarux ch’axwañatakix espada apnaqañataki, aycha nuwasiñ yänakampi wakichasiñataki, “utamankirinakataki wakiskirinak churañataki” sasin espada apt’asiñataki, t’aqhisiyatanakar t’aqhisiyirin amparapat qhispiyañataki, ukhamat Diosan suxta kamachip, “Janiw jiwayañamäkiti” sasin siskat p’akintasa, ukham lurañatakix jaysawaypachati? Jesusax akham siwa: “Uñisirinakamarux munapxam.”
TAM1897 Q1 52.15Jumax amuytati, evanjelion jakasir cristianjamax, kuna pachas política tuqit ch’axwawinakar mantañatakix Bibliax jaysawaytam ukham? Kamachinak lurañansa, jan ukax jaqinakan apnaqäwipan kamachinakap phuqhachañansa? Ukhamächi ukhaxa, nayax amuyta jach’a pantjasitawa.
TAM1897 Q1 52.16Ukaw uka tamachäwix 1864 maran säna. Jupanakax uk Estados Unidos markan jilïr irpirinakaparuw uñacht’ayapxäna, jan nuwasiñ iyawsañataki, jan nuwasiñatak armas apt’asiñ atipxatapata, ukat mayitapxaspa ukhax jan nuwasipxañapataki. Ukat Estados Unidos markan apnaqirinakapaxa uka mayiwinakap ist’apxäna, ukat wakichapxäna jupanakax qullañ utanakar sarañapataki, kawkhantix jupanakax suma yatiyäwin irpirinakjam irnaqapxaspa, usutanakar uñjapxaspa, ukat jiwirinakar qhispiyäwi apanipxaspa. Jichhax uka amta mayjt’ayatäspa ukhaxa, apnaqirinakan nayraqatapan chiqapar sayt’asiñasawa, ukat ukax mayjt’ayatätap yatiyañasawa.
TAM1897 Q1 52.17Nayax ullañampiskiwa:—
TAM1897 Q1 52.18Taqi qillqata uñacht’aykta, jan ukax iyawsañjam amuyunaka uñstaykta ukaxa, Qullan Qillqatan chiqap, chiqap arunakapampiw yant’atäñapa. Inas pachanxa taqi uka qillqatanaka jan ukax amuyunaka ch’amanchkta ukanaka amuyapxchiyätanxa; ukampirus nayraqataxa, Suma Yatiyäwiruw ist’apxañäni. Jesusar arkañ muniri cristianonakatakixa, akax wakiskiripuniwa.
TAM1897 Q1 52.19Jesusax siwa: “Khitis nayaru luqtaspa ukhaxa, nayaru arkapxpan.” Juan 12:26. Ukampirusa, jumax sista: “Aka lurasiristwa, ukat markajana chiqap markachiripjama, markana kamachinakapan ukhamaraki apnaqawipan luqtasiristwa.” ¡Sayt’am! Jesusax siwa: “Janiw khitis paya uywirinakar luqtkaspati.” Mateo 6:24. “Jumanakax aka pachankapxasma ukhaxa, aka pachax pachpaniruw munasirïna; ukampirus jumanakax janiw aka pachankapxätati, jan ukasti nayaw aka pachata ajllipxsma, ukatwa aka pachax jumanakar uñisi.” Juan 15:19.
TAM1897 Q1 52.20Aka pachan apnaqäwinakaparux kunatakis mantasma, “jumanakax janiw aka pachankapkätati” ukhamäkasina, jan ukasti aka pachan uñisitäpkätati, ukat “aka pachata” ajllitäpkätati? Ukampis, ¿jan walinakaru apnaqäwi katuyañäniti? sasaw sapxta. Janiw jumanakax jark’aqasiñ puedkätati. Jan wali jaqinakasa, sallqjirinakasa juk’ampi jan waliruw tukupxani; ukatsti akapach tukusiñ pachanxa, jan wali jaqinakax jan wal lurapxani, ukat jan wali jaqinakatxa janiw khitis amuykaniti. Daniel 12:10. Ukax akhamataynawa, kunatix akapachax janiw Diosar ist’añ munkiti, janirakiw Jesusar arkañ munkisa, mä Sapa Kamachiriw utji uk jan uñt’asa. Santiago 4:12.
TAM1897 Q1 53.1“Ukatwa Tatitux akham si: Aka jaqinakax lakapampiw nayar jak’achapjitu, ukat laka laphinakapampiw jach’añchapjitu; ukampirus chuymanakapax nayat jayanwa jikxatasipxi, ukat nayat ajjsarañapas jaqinakan yatichäwipampikiwa yatichata: ukhamax, uñjam, nayax aka jaqinakan taypin mä muspharkañ lurä, mä muspharkañ ukat mä jach’a muspharkañ lurä; kunatix jupanakan yati jaqinakapan yatiñapax chhaqtaniwa, ukat amuyt’asir jaqinakapan amuyt’äwipas imantatäniwa.” Isaías 29:13, 14. ¡Qawqha muspharkañsa akax uñacht’ayasi uka walja Diosan yatiñapat jach’a yatichirinakan sarnaqäwipanxa, jupanakax, juk’a pachaki nayraxa, religiónan kutt’ayäwinakapan, suma sarnaqäwir kutt’ayäwinakapan, ukat suma qamañ tantachäwinakan p’iqinchirinakapänwa: Criston iglesiap irptasina, jakañsa jan jiwañsa qhanstayir evangelio arumpi armata; achikt’äwinakampi, mayisïwinakampi, jachanakampiw irnaqapxäna; jichhax evangelio uñnaqapanpuniwa, Jesusax akham sasinxa, “Jumanakax ist’apxtawa akham sataxänwa: ‘Jilata masimarux munasiñamawa, uñisirimarux uñisiñamawa.’ Ukampirus nayax jumanakarux sista: Uñisirinakamar munapxam, jumanakar ñanqha aruniririnakarux bendisipxam, jumanakar uñisiririnakarux askinak lurapxam, ukat jumanakar jan walt’ayiripki ukat t’aqhisiyapki ukanakatakix mayisipxam; ukhamat alaxpachankir Awkisaman wawanakapäpxañamataki: kunatix jupax intipax jan wali jaqinakarusa, wali suma jaqinakarusa jalsuyi, ukat jallux chiqap jaqinakarusa, jan chiqap jaqinakarusa khiti.” “Jumanakax khuyapayiripxam, kunjamatix Awki-masax khuyapayirixa.” Mateo 5:43-45; Lucas 6:36. Aka qillqatanakasa utjkipanxa, Cristiana iglesianakan llakkañ sarnaqäwip uñjtanwa, kunawsatix jupanakax moral tuqit t’unjasipki ukat akapachar uñtasit sarnaqapki ukhaxa. Walja uñacht’äwinakatxa, mä qawqhanak uñacht’ayapxäma.
TAM1897 Q1 53.2Aka qhipatxa, uñt’at yatichirinakan arunakapaw qati, “nuwasiñ yänaka,” “ch’axwañanaka,” “nuwasiwi,” “ch’axwa,” ukat yaqhanakamp arsusina. Ukatsti akham sasaw sarantayi:—
TAM1897 Q1 53.3Aka kasta chiqanak uñjasaxa, wali suma qurin q’umachañan jilt’iri q’añunakat sipansa juk’amp jan walir tukutap uñacht’ayasa, Criston arunakapata ukhamarak nayra iyawsäwipata taqpach armt’asitapata, akham sasaw arnaqañasaxa: “Cain thakhiparuw sarxapxi, ukat Balaam pantjasitaparuw munañampi arknaqapxi.”
TAM1897 Q1 53.4Aka jaqinakax Jesusar arkasipkiti? Jupanakax jupanakpachsa arkirinakapsa suma yatiyäwin nuwasiñ yänakapamp wakichasipkiti? Jupanakax Diosan phuqhat kamachiparux taqi chuymamp atinisisipkiti? Cristianutakix mä sapa Kamachirikiw utji sasaw amuyapkiti? Pablox akham siri ist’apkiti: “Jiwasan nuwasiñ yänakasax janiw aychankiti, jan ukasti Diosampiw ch’amani, ch’ama utanak t’unjañataki”? 2 Corintios 10:4. Qhiparux, yatichapxtwa sasin arsupki uka Qillqatanakarux ist’asipkiti?
TAM1897 Q1 53.5Diosan taqpach nuwasiñ isinakapamp isthapt’asipxam, ukhamat supayan sallqjañ amuyunakap contra sayt’añ atipxañamataki. Kunata?—“Jiwasax janiw aychampi wilampi nuwasktanti.” Janiwa; ukax janiw Jesusan arkirinakapan jawillt’äwipäkiti. Jan ukasti jiwasax “jilïrinaka, ch’amanaka, aka pacha ch’amakapan apnaqirinakapa, alaxpachankir jan wali ajayunaka [jan wali ajayunaka, qillqatan thiyapan] contra nuwasipxtanwa.” “Ukatwa Diosan taqi nuwasiñ isinakap isthapipxam, jan wali urun saykatañataki, ukat taqi kun lurasax, sayt’añataki.” Efesios 6:11-13.
TAM1897 Q1 53.6Pabluxa Efesios 6:14-18 qillqatanxa cristianonakan nuwasiñ yänakap uñacht’ayi, akham sasa: Apasipxam “Ajayun espadapa [janiw acero espadäkiti], ukasti Diosan arupawa; sapa kutiw Ajayumpi taqi mayisiñampi, achikt’asiñampi mayisipxañama;” aka alaxpachan isinakampi isthapt’ata, ukhamaraki kayunakapax sumankañ suma yatiyäwin wakichäwipampi isthapt’ata, Criston bendicionap katuqañataki ch’amachasisa,—“Khuyapayirinakaxa bendicitanakawa, kunatixa jupanakaxa khuyapayasiñ katuqapxaniwa.... Sumankañ luririnakaxa bendicitanakawa [janiwa ch’axwañ luririnakaxa]: kunatixa jupanakaxa Diosan wawanakapata sutichatäpxaniwa.” Mateo 5:7, 9. Juanan arunakap ist’apxam, kunapachatixa soldadonakaxa jupar jiskt’apkäna kun lurañapas ukata. Jupasti akham sasaw jaysäna: “Janiwa khitirusa jan walt’ayapxamti.” Lucas 3:14.
TAM1897 Q1 53.7Amtañani, Jesusax Pedroru sänwa, kunapachatix taqi cristianunakatakix jach’a lurañ yatichäwix yatichatäna, espada tuqit kun lurañasa ukata, “Espadam wasitat chiqaparu uchañama: kunatix khitinakatix espada apt’apki ukanakax espadampiw t’unjatäpxani.” Mateo 26:52.
TAM1897 Q1 53.8Cristianunakax aka chiqanakan qhanapan sarnaqapxpan, ukhamat juk’anikiw cristianu jilïr awqaqallunakas jan ukax awqaqallunakas utjaspäna, “Rev. Mr. Beecher-an pä tunka phisqhani Sharp-an riflenakap” apnaqañataki, sapa maynin qhipäxaparu mä Biblia santamente chint’atäskpan ukasa.
TAM1897 Q1 53.9Jupanakax Jesusan akham siri ist’apxiwa: “Nayan apnaqawijax janiw aka pachankiti: nayan apnaqawijax aka pachankaspäna ukhaxa, nayan irnaqirinakajax nuwasipxaspawa.” Juan 18:36. Ukhamasti, cristianonakax aka evangelio nuwasiñ yänakampi armasipxata, ukatsti aka pacha nuwasiñ yänakap taqpach apaqasipxata, aka pacha jilïrinakata taqpach jaljtapxata, jupanakax aka pachan jiwayañ nuwasiñ yänakampi armasita, jach’a thakhin t’ijnaqapxañapataki jaytapxaspawa, jan cristiano kamachinakap jiwayañampi phuqhayasisa.
TAM1897 Q1 53.10Iglesiana qhiparir tamapan jani arsuñjam jach’a askiwa, nayra pachanakan sarnaqäwipa uñakipkasina, ukat uñjkasina, Cristona arkirinakapax, Pablojamaraki, art’asipkchisa, “Juman laykumaw uruy arumay jiwayata; jiwasax khuchhuñatak iwijasjam uñjatawa [Romanos 8:36];” thakhipax jachanakamp ch’aranqhata, wilapamp phuqhantata, ukat ch’iyanuqata janchinakapampi ukat janq’uptata ch’akhanakapamp imantata ukhamäkchisa;—Balaamamp chika arnaqasiñax jupanakan saminchawipawa, Diosan “jaqinakapax sapakiw jakapxani, ukat janiw markanak taypin jakhthapitakäpxaniti,” uk uñjasina, “Jaqi chiqapirin jiwäwipamp jiwañajatak jaytapxita, ukat qhipa tukusiwijax jupjamäpan!” Números 23:9, 10.
TAM1897 Q1 53.11Aka p’anqanxa juk’ampiwa utji, ukampisa janiw juk’ampi ullañajax wakiskiti. Tatituta mä pä chiqaw ullañäni, ukax jichha urunakatakix jiwasatakikiwa. Akax pusi maranak nayraw jiwasatakix Profecía Ajayuta churatarakïna, ukatsti aka Tabernáculo utana jiwasatakix ullatarakïnwa:—
TAM1897 Q1 53.12“Tatitux Jacobaru jupatak ajllïna, ukat Israelaru jupan sapa qamirïñapataki. Kunatix nayax yattwa, Tatitux jach’awa, ukatsti jiwasan Tatitusax taqi diosanakata jilïriwa.” Amuyt’apxam, jilatanaka kullakanaka, Tatitux mä markaniwa, ajllita markaniwa, jupan iglesiapawa, jupan pachpa, jupan pachpa pirqapawa, ukasti jupax mä juchampi usuchjata, kutkatasiri pachamaman katxaruyi; ukatsti jupax munäna, ukanxa jani kuna autoridadsa uñt’atäñapataki, jani kuna kamachisa iyawsatäñapataki, jan ukasti jupan pachpakamaki.
TAM1897 Q1 53.13Yaqha testimoniow jichha maran Jach’a Tantachäwin jiwasanakar purinistu. Akax apostasia qalltkäna uka chiqaruw kutt’ayistu, ukat Diosampi, chiqapampisa, ukhamarak aka taqpach yatiqäwimpi, kunjamatix Tatitux muni ukhamarjamaw uñkatayistu; kunatix jupax jichhürux jaqinakapamp chikachasiñ muni.
TAM1897 Q1 53.14Diosan kamachinakap phuqhañ arsuwayapki uka jaqinakampi akapachampi jaljtayiri siqixa, janiw nayrjam qhanäkiti. Diosampi suma sarnaqirinakaxa janiw política tantachäwinakan jikxatatäpkaspati. Ukham luririnakaxa janiw Jesusan chiqap sirvirinakapäkiti uk qhananchapxi. Jaya pachaw akapachamp chika nina aptasipxi, ukata amuyt’añ ch’amapas chhaqhatawa. Utjiwa mä markaxa, Jesusan wiphala manqhan sayt’asiñataki qillqayasipki ukanaka. Jupanakax Criston awqaqallunakapawa. Jupanakax arsuwayapxiwa akapachat mistuñataki, ukat jaljtata sarnaqañataki. Jupanakax arsuwayapxiwa Ajayun espadapa, Diosan arunakapampi, juchampi taqi jan wali lurañanakamp ch’axwañataki apnaqañataki. Jiwasax iyawsäwis uñacht’ayañasawa.
TAM1897 Q1 53.15Mä apnaqäw aruw utji; mä aruw markachirïñatakisa utjaraki. ¿Kunarus iyawsäwis uñacht’ayañasa? Ukaw jiskt’axa.
TAM1897 Q1 53.16Jiwasax Jilïr Apu, Tatitu Jesucristoru iyawsäwis uñacht’ayañasawa. Apóstol Santiagox akham siwa: “Khitis aka pachamp masichaski ukax Diosan awqapawa.” Ukat munata Juan, Jesusan ajayupan juk’amp uñtasit yatiqirix, akham iwxt’i: “Aka pacharu janiraki aka pachan utjki ukanakaru munapxamti. Khitis jaqix aka pacharu munaski ukax, Awkin munasiñapax janiw jupan utjkiti.” Janiw khitis kusisitäkaniti Adanan sarnaqäwip arkasina, ukat Luriripat jithiqtasina.
TAM1897 Q1 54.1Ukhamasti, aka yatichäwinakaxa kawkhantï qalltkäna ukankarakiw tukuyi—Adanampi luriripampi, ukatsti taqpach universun nayrïr kamachimpi—“Jumax Tatitu Diosamarux taqi chuymama, taqi ajayuma, taqi amuyuma, ukatsti taqi ch’amama ukampi munätawa.” Ukhamasti janiw Luririmata jithiqtapkätaxa. Ukhamax janiw khitis iñiñapat t’aqanukusxaniti. Ukhamax janiw khitis waka yupaychasxaniti. Ukhamax janiw Diosat t’aqanukusir jaqinakana uñacht’äwiparjamax apnaqäwix utjxaniti; jan ukasti Diosaw taqi kunäni, ukatsti jaqinakaparux uka jach’a suma uraqir irpanini, kawkïritix Awki Abrahaman uñacht’aykäna, akapachan taqi apnaqäwinakata t’aqanuqaykäna ukhaxa, ukatsti akapachan jakaskäna ukhakamax juparux jaljtataruw imäna.
TAM1897 Q1 54.2Jupaw jiwasarux jawstistu, awkisar Abrahamax janïr circuncidatäkasin uka iyawsäwipan thakhinakap arkañataki, ukatsti taqi uraqinakan jach’a qhanapax uka uraqiruw irpasistani; ukat ukanxa Tatitun nayraqatapan, ukhamaraki Taqini Ch’amani Apun jach’a chhiqhanakapana wiñayatak qamasipxañäni—Diosarux taqi chuymampi, taqi ajayumpi, taqi amuyumpi, ukhamaraki taqi ch’amampi munasisa; ukat jupax jichhüru, ukat qhipüru, ukhamaraki wiñayatakix taqpach universun nayraqatapan jiwasanakar uñacht’ayasispawa, ukat akham sasa: “Akirinakawa Diosan kamachinakapampi, ukhamaraki Jesusan iyawsäwipampi phuqhapxi.”
TAM1897 Q1 54.3Ukat taqi jaqinakax akham sasin sapxpan: “Jïsa, Jïsa.”