Nayrïr Jach’a Kamachi
TAM1897 D 279.2Martisa arumthapita, 2 uru achuqa phaxsit 1897 marana yatiyata aruskipäwi Jach’a Tantachäwi Sapa Uru Yatiyäwin uñt’ayata, 5 uru achuqa phaxsit 1897 marana, T. 1, N. 16, 279-285 laphi.
TAM1897 D 279.3Jumanakax yatipxtawa, Tatitux aka pachata ukhamaraki aka pachan jakasir jaqinakat arsuwayiwa, akham sasa: “Akan jupanakaw Diosan kamachinakapampi Jesusan iyawsäwipampi phuqhapxi.” Jumanakasa nayasa chiqaparuw uka jaqinakäñäxa arsusipxtanxa, ukatsti sayt’asipxtanwa kawkhantix arsusipktanxa, Tatitux taqi pacharu jiwasanakatxa sispawa: “Akirinakawa Diosan kamachinakapampi Jesusan iyawsäwipampi phuqhapxiri”. Ukatsti ukax chiqäniwa, janiw jupax siskatap laykuki ukhamäkiti, jan ukasti jupax uka arunïniwa kunatix ukax chiqäniwa.
TAM1897 D 279.4Uka qillqatax taqpachapuniw jiwasatakixa, aka utana jakasir jumanakatakisa nayatakisa; ukat Tatitux jichhapuniw ukax chiqäñapa muni, ukhamarak sapa kuti chiqäñap munaraki, ukhamat jupax taqi akapacharu ukhamarak taqi pacharu sapa kuti yatiyaniñapataki: “Akirinakawa Diosan kamachinakapampi Jesusan iyawsäwipampi phuqhapxiri.”
TAM1897 D 279.5Ukaw yatxatañasaxa. Aka yatichäwinakan yatxatañasawa, yatiñataki Diosan kamachinakap phuqhapxtan janicha uk; ukhamat Tatitux jiwasanakat akham sasin sañapataki: “Akankiw khitinakatix Diosan kamachinakapampi Jesusan iyawsäwipampi phuqhapki ukanakaxa.”
TAM1897 D 279.6Diosan kamachinakap phuqañanxa, chiqpachansa nayrïri kamachixa qallti, ukatsti chiqpachansa jiwasaxa phuqañapuniwa. Akaxa jupan arupawa: “Taqi kamachinakat nayrïrixa, akham siwa: ‘Ist’ama, Israel; Tatitu Diosasaxa mä sapa Tatitukiwa: ukatsti jumaxa Tatitu Diosamaruxa taqi chuymama, taqi ajayuma, taqi amuyuma, ukatsti taqi ch’amama ukampi munañamawa: akaxa nayrïri kamachiwa.’”
TAM1897 D 279.7Jichhaxa, ¿Tatituxa uka kamachita jumat nayat sisspati, “Aka jaqinakawa phuqhapxi” sasa?
TAM1897 D 279.8Tatitux taqpach chuymamarux katuntati, jupataki ukhamarak kunatix jupankki ukatakikiw chuymamax utjañapataki, jani yaqha kunatakiti?
TAM1897 D 279.9Tatitux taqpach ajayum katuntati, mä ch’ullqi munasiñampi, ukhamat kuna chuyma amuyumas jan jupankki ukax jan utjañapataki?
TAM1897 D 279.10¿Tatitux taqpach amuyum katuqpachati, ukhamat janiw amuyuman amuyt’awipas, janiw amuyuman lurañapas, janiw amuyuman mayni chiqapas jan jupankkiti, jan ukasti jupan luqtañapatakiki? Kunatix amuyumpiw Tatitu Diosarux luqtanxa. Janiw mä chiqapampikiti, janiw mä t’aqapampikiti, jan ukasti taqpachapuniwa. Ukhamat janiw Diosankir jan ukhamäki uka kunarus amuyum churkätati, jan ukax ukar amuyum uchkätati.
TAM1897 D 279.11Taqi ch’amamax jupankiti, ukhamat janiw kuna ch’amamas utjkiti Diosan luräwipata sipan yaqha kunarus uchañataki?
TAM1897 D 279.12Taqi akanakax jumatakix chiqächi ukhaxa, chiqpachapuniw jumatakix sataxa: “Akirinakawa kamachinaka phuqhapxiri.”
TAM1897 D 279.13“Payïrix ukhamarakiwa, Juma pachpa munaskta ukhamarakiw jaqi masimarusa munañama.” Diosan munañapax chuymasan utjki ukhaxa, nayrïr kamachirjama, jaqi masinakasarux jiwas pachpa munasirjam munañax janiw ch’amäkaniti.
TAM1897 D 279.14Kunjamatix jilata Kellogg-an wasüru arst’äwipan uñacht’aykäna, Chicago markankir mä jisk’a yuqall wawat, khititix mä jan uñt’at jaqir sarasin sänwa: “¿Yatistati jumax akapachan juk’amp juchanïtamxa?” Ukatsti uka jaqix muspharataw kunjamasa ukhamäspa sas jiskt’äna, janiw khitirus jiwaykti, janiw kuna jach’a juchsa lurkti, sasa. Ukat uka jisk’a yuqallax akham sasaw säna: “Jach’a kamachix akawa: Taqi chuymama, taqi ajayuma, taqi amuyuma, ukat taqi ch’amama ukampiw Tatitu Diosamarux munañama. Jumax ukham lurirïtati?” Jupax jaysäna: “Janiwa, janiw ukham lurkti. Janiw ukham lurtxa sasaw sañjamäkiti.” “Waliki,” sasaw jisk’a yuqallax säna, “ukaw jach’a kamachixa. Jumax jach’a kamachi p’akintasktawa; ukhamax jumaw jach’a juchanïtawa.” Uka jaqix iyaw säna, ukat Diosarusa taqpach qhispiyasiñarus irpatäna. Ukax qhanawa: kunatix akax jach’a kamachixa, khititix p’akintki ukax jach’a juchanïriwa. ¿Jumätati?
TAM1897 D 279.15Jumampi nayampi Diosan kamachinakapampi Jesusan iyawsäwipampi phuqhañwa arsuwaytanxa. ¿Diosan taqi kamachinakapat nayrïrïki uk p’akintaskpanti? Jani taqi kamachinakat jach’apampi, nayrïripampi phuqhaskstan ukhaxa, p’akintaskstanwa. Aka maynïri p’akintaskstan ukhaxa, janiw kamachinak phuqhaskstanxa; ukax qhanawa. Jumampi nayampi jichhax amtañasawa, wiñayatakisa amtañasarakiwa, Tatiturux taqi chuymampi, taqi ajayuampi, taqi amuyumpi, ukat taqi ch’amampi luqtañataki.
TAM1897 D 279.16Qillqatawa: “Diosan apnaqawipax jumanakanwa.” Jiwasan manqhasankir apnaqawix Diosan apnaqawipawa; ukhamänwa jaqix luratäkäna ukhaxa, ukampirus awqax Diosan chiqap katuntatayna; ukat Tatitux jaqirux wasitat qhispiyäna ajlliñapataki, Diosax pachpa apnaqawipan chiqap katuqañapataki, jan ukax katuntirix Diosan apnaqawipan chiqap katuqañapataki. Jumanakan utjki uka qhapaq suyux Tatitunawa. Juman amtañamawa, Tatitux ukan apnaqañapasa, jan ukax awqax ukan apnaqañapasa. Ukat jumax Tatitux ukan apnaqañap jan ajllïktaxa, awqax ukan apnaqañapwa ajlliskta. Khitis apnaqañapa ukax taqpach jaqin ajlliwipankiwa.
TAM1897 D 280.1Khitis apnaqañapawa. Jaqix janiw pachpa apnaqañapatakix luratakänti, Diosat jaljtatxa. Jupax Diosampi chika pachpa jaqïñapatakiw lurata, ukat janiw Diosampi janïkasax pachpa jaqïkaspati. Jaqix Diosampi chika sayt’añapatakiw lurata. Diosan apnaqäwipax jupan manqhinänwa. Diosaw jupan manqhin apnaqäna. Ukampirusa, Supayaru arkasaw jupa pachpa munañaparu sarawayi. Ukampirusa, jaqix Diosaru arkasikiw jupa pachpa munañaparu purispa. Diosan apnaqäwipax juman manqhinkaskiwa. Jiwasax ajlliñasawa Diosax jupa pachpan chiqap jiwasan, chuyma jiwasanakan qhapaq suyupan katxaruñapataki. Jupax ukan chiqap katxaruniwa, ukat ukan apnaqaniwa kunapachatix jupa pachpan qhapaq suyupan chiqap katxarxani ukhaxa.
TAM1897 D 280.2Jumanakax yattanwa Diosan akapachan apnaqawipatxa, mä qutat mä qutakama, mä jawirat akapachan tukuyanakapkama apnaqaniwa. Diosan apnaqawipa, aka apnaqawixa, kunapachatix Tatitux jutani ukhaxa, yattanwa taqi chiqaru, taqi jisk’a t’aqaru, aka pachan utjki uka uraqita apnaqaniwa. Jichhax Diosan apnaqawipax jumanakanwa. ¿Uka jumanakan manqhankir apnaqawixa, kawkhantix Diosax apnaqi ukaxa, ¿jupan apnaqawipax chuymanakaman taqi chiqanakapsa, taqi t’unanakapsa katuntati? ¿Ukhamati? Ukaw jiskt’awixa, ukat aka jiskt’awinakax jiwasatakix walja tuqinakatakiwa.
TAM1897 D 280.3Nayax kamachiki liyt’askta, ukat kamachix kunsa si uk jumanakar amuyt’ayañataki. Ukatsti, jumampi nayampi amuyunakasasa, chuymanakasasa sapa kuti aka jiskt’awitakix jist’aratäñapatakiwa: ¿Chiqapuniti jiwasatakix akham siñaxa, “Akanakaw Diosan kamachinakapampi Jesusan iyawsäwipampi taqi chuymampi, ajayumpi, amuyumpi, ch’amamp phuqhapxi” sasa?
TAM1897 D 280.4Amuyumax kunarus samart’aski, kunarus yatxataski, kunarus irnaqaski — ¿uka lurañanx Diosax utjiti? ¿Diosan jach’añchäwipatakiti? Juman yatxatawinakama, yatiqäwinakama, taqi amuyumaxa — ¿Diosan uñnaqapax ukan qhanstayañatakiti? ¿Amuyuman juk’amp jach’at Diosar jikxatañatakiti? ¿Jupar juk’amp jach’añchañatakiti? ¿Jupax nayrïri ukhamarak taqpachani, amuyun ch’amachasiwinakamanxa? ¿Jupar munasmati, taqi amuyumamp luqtasmati?
TAM1897 D 280.5Ukat taqi ch’amampi. Uka yapu laq’antaskta, ¿Diosatakiti laq’antaskta? Uka tabla llust’askta, ¿Diosatakiti uk luraskta, ukhamat kunatix katuqkta ukax Diosankañapataki, jani jumankañapatakikiti? ¿Ch’amamax taqpachapuniti Diosar luqtasita, ukhamat kawkhankir lurañan amparam uchkta ukan Diosan luräwipan irnaqañamataki?
TAM1897 D 280.6Ukham amuyt’awix wali uñt’atawa, jaqix irnaqäwipan, jan ukax kuna amparamp irnaqäwinsa, sayt’ayañapawa, ukhamat Diosan irnaqäwipan irnaqirïñapataki. Waljaniw sapxi: “Kunan irnaqaskta ukat mistuñ munta. Aka irnaqäwit mistuñ munta. Aka utat mistuñ munta. Diosan irnaqäwipan irnaqirïñ munta.” Jumax kawkhantix jikxataskta uka chiqan Diosan irnaqäwipan irnaqirïkätati ukhaxa, munañamar purkasax ukhamarak janiw Diosan irnaqäwipan irnaqirïkäti. Jumax yapu laq’askasin Diosan irnaqäwipan irnaqirïkätati ukhaxa, pulpitrun yatiyaskasax ukhamarak janiw Diosan irnaqäwipan irnaqirïkäti. Jumax herrero ukhamästaxa, ukat sapa uru yunque patan irnaqirïstaxa — jumax uka luräwin janiw nayax aruskipañ chiqan lurkta ukhama taqpach chuymampi, taqpach chuyma ch’amampi irnaqirïkstaxa, ukhax kawkhansa panka jisk’anak lakiraskasma ukhasa, janiw uka luräwin irnaqirïkasmati.
TAM1897 D 280.7Jaqinakax kunjamäñapas ukata, ukhamaraki Jesusar iyawsir sapa maynix kunjamäñapas ukata, mä uñacht’äwiw jiwasan nayraqatasan utji. Diosan Yuqapax aka uraqiruw jutasïna, jumaru nayarusa kamachinaka phuqhañax kunasa ukhamaraki kunjams lurañax uk uñacht’ayañataki. Jupasti, yatiyäna uka pachat sipansa suxta kuti juk’ampi pachaw mä irnaqäwin irnaqäna. Tunka payan maranitpach qalltasina, José carpintero irnaqirimpi irnaqañ qalltañ atkäna ukhaxa, kunayman lurañ atkäna ukhaxa, — kunjamatix mä tunka payan marani yuqallax mä carpintero yanapt’asax walja lurañanak luraspa ukhamarjama. Ukhamasti, tunka payan maranitpach qalltasina, bautisatäna ukat kimsa tunka maranïkasaw yatiyäwi qalltäna; ukax tunka kimsaqallqun maranakawa. Aka maranakanxa carpintero irnaqäwin irnaqaskäna. Kimsa tunka maranit kimsa tunka kimsani chikat marakamasti, taqi jaqin nayraqatapan yatiyasaw sarnaqäna. Ukhamasti amuyapxtati, carpintero irnaqäwin irnaqatapax yatiyas irnaqatapat sipan niya suxta kuti juk’amp jaya pachänwa.
TAM1897 D 280.8Jichhax, ¿ukatsti, uka tunka kimsaqallquni maranakax carpintero ukham irnaqkäna ukhax pachpa Diosan Yuqapänati, kunjamatix kimsa mara chikatani maranakax yatiyaskäna ukhaxän ukhamarjama? — Jupax ukhamänwa sasaw yatipxta. Jupax qhispiyirijänwa, jumanakan qhispiyiripänwa, uka pachan mä tabla khuchhuqkasina, mä qunuña lurasina, kayunakap uchkasina — ¿ukapachax ch’akata patxan utjkäna ukapachjamarak qhispiyirijänwa, jumanakan qhispiyiripänwa? — Ukhamänwa sasaw yatipxta. “Jupan jakañapampiw qhispiyatäxtanxa.”
TAM1897 D 281.1Janiw armasimti, aka tunka kimsaqallqu maranaka tukuyataruw jupax bautisasiñatakix jutäna, ukat bautisasiwayi, irnaqäwip qalltañapana, ukat carpintería irnaqäwip tukuyataru — ukapachaw Diosax säna: “Akax munat Yuqajawa, khitirux nayax wali kusisitaw jikxatasta”. Ukhamax, ¿janit jupax uka tunka kimsaqallqu maranakanxa pachpa irnaqirïkäna aka luräwinxa, kunjamatix qhipa kimsa mara chikatana ukhamäkäna? — Jupax ukhamänwa sasaw yatipxta. Ukatsti, jumax carpintero ukhamästa, ukat Jesus Cristor iyawsirïtwa sasin arsusirïsta ukhaxa, ¿janit jupar arkirïkasma? ¿Janit jumax uka pachparaki jupan arkiripa ukat uka luräwin irnaqirïñama, púlpito ukan jikxatasirjamapuni? Janiw sisktti jumax wiñayatak carpintero ukham qhiparañamawa sasina. Jupax janiw ukham qhiparkänti. Janiw sisktti wiñayatak herrerosa jan ukax yapuchirisa qhiparañamawa sasina; ukampirusa, nayax sista ukat ch’amampiw sistxa, jumax carpintero, herrero, jan ukax yapuchiri ukhamäkasaxa, kawkhankkasas ukhamaraki chiqpachapuniw uka luräwin irnaqirïñama.
TAM1897 D 281.2Ukhamasti Jesusax sapa mayni jiwasaruw uñacht’ayistu, kunasa mä cristianuñaxa, ukat kunjamasa jakañasa, amuyunakasasa, chuymanakasasa, jan ukax amparanakasasa kuna lurañanakatakis apnaqatäskpan. Jupax Diosaruw taqi chuymampi, taqi ajayuampi, taqi amuyumpi, ukat taqi ch’amapampi munäna, mä carpintero ukhamäskäna ukhaxa. Tablanaka khuchhuqkasina, mesanaka lurasina, punkunaka lurasina ukat sayt’ayasina, ukax Diosan jach’añchäwipatakiwa. Diosax jupatakix taqi kunänwa. Kunapachatix mä jaqix carpintero ukhamakjam jupar jak’achasïna, janiw akapach Qhispiyiripat uñjasina, — kunapachatix mä jaqix carpintero ukhamakjam jupar jak’achasïna, ukat jupamp chika qunt’asisin akham säna: “Mä mesa lurt’ayasiñ munta. ¿Nayataki lurapxitasmati?” sasina, jupasti jiskt’äna, “¿Kuna kasta mesasa munta?” sasina, ukatsti jaqixa qhanañcht’äna, Jesusasti säna, “Jisa, lurapxämawa;” Jesusaxa uka mesa lurasina, qhipäxaparu aptasina uka jaqina utaparu apäna, uka jaqina utaparu mantayasina, uka jaqina apnaqañapataki ukan uchantäna — taqi uka lurañanakanxa Jesusaxa taqpachani Diosankänwa. Diosax taqi lurañanakapanwa jupampïna. Uka mesan sapa mayachat chiqanxa janiw ch’iyanuqanakax utjkänti, janiw khitis laq’ampi imantatäkänti, janiw kunas imantatäkänti, chiqpach mesänwa. Taqpachanwa Diosan iyaw sañapatakjam mesänwa.
TAM1897 D 281.3Ukatsti, mesa lurañatakix trato lurkasaxa, chiqapuniw trato luräna, kunjamati Diosax uñkatasin “Akax chiqapuniw tratoxa” sispawa. Janiw uka irnaqäwipatxa, kunatix chiqapän ukat sipan jila qullqi maykänti. Jaqix juparux jiskt’äna: “¿Ukham ukham mesati luräta?” “Jïsa, luräwa.” “¿Qawqhampis ukata mayïta? — ¿qawqhampis chanipaxäni?” Jupax jakhthapisinxa, jaqirux akham sänwa: “K’ullunakax akch’a chaniniwa, lurañatakix akch’a pacha munaniwa, ukat irnaqäwijax akch’a chaniniwa. ¿Janit ukham amuyta? ¿Janit amuyta, irnaqäwijax, ukch’a pacha munasinxa, akch’a chaniniñapa?” Ukatsti jaqixa akham sänwa: “Jisa, ukhamaw amuyta. Taqi uka chanipawa. Chiqapuniwa. Ukax mä qhana aljasiwiwa.” Ukatsti Jesusaxa mesaru qhipäxaparu apt’asisina, ukaru apasina ukat uchañapkama, jaqixa aljasiwin arust’at qullqi churäna, ukatsti Diosax taqi uka luräwi uñkatasin akham sänwa: “Ukax chiqapuniwa. Janiw khitis juk’amp lurañjamäkiti.”
TAM1897 D 281.4¿Jumax ukham kasta carpintero-tati? Cristiano-twa sistawa. ¿Jumax ukham kasta irnaqiritati, kuns lurasksta ukasa?
TAM1897 D 281.5Taqi chuymama, taqi ajayuma, taqi amuyuma, ukat taqi ch’amamampi Diosarux munasmati? Kunsa lursta, jan ukax luräwir jawsata ukaxa; kunsa jaqi masimampi lurt’asta, paganu ukhamäpan jan ukax cristianu ukhamäpanxa; ¿ukax ukham lurtati, Tatitux uñkatasin akham sasin sañapataki: “Akax Diosan apnaqäwipataki walikiskiwa”?, kunatix taqi chuymama, taqi ajayuma, taqi amuyuma, taqi ch’amamax ukankiwa Diosan jach’añchäwipataki.
TAM1897 D 281.6Kamachinak phuqhirinakätanicha, janicha? Ukaw jiskt’axa. Ukatsti pachanxiwa aka tuqit wali sum yatxatañasa, ukhamat Tatitux arunakap arsusin sañapataki: “Akan jikxatasipxiwa khitinakatix Diosan kamachinakap phuqhapki ukanakaxa.”
TAM1897 D 281.7Jichhaxa, amuyapxasmawa aka kamachixa taqi kunsa katuqatapxa, ukatxa janiw amuyunakasana mä amuyusa utjkiti, qalltawayktan uka qillqataru jan mantkixa. Ukhamasti, taqi kunsa amuyt’atanakasanxa, taqi kunsa amuyunakasaxa jawsata uñjañapawa, uka qillqata, taqi kamachinakat nayrïri uka qhanaparu uñtasina.
TAM1897 D 281.8Taqi kunatix lurañatak jawillt’atäktan ukaxa, taqi kamachinakat jach’a ukana qhanapampiw uñjañasa. ¿Yusar ajjsarasina taqi chuymampi, ajayumpi, amuyumpi, ch’amampis mantirjamätati? Jan ukhamäxipanxa, ¿ukat lurañ munti? — Janiwa. Ukax mä kuns ukhamächi, kawkhatix nayax janiw taqi chuymaja, amuyuja, ajayuja, ch’amajampi, ukat Diosampi mantirjamäkti, ¿kunsa nayax ukampix lurañajaxa? Diosax janiw nayamp chik sarirjamäki ukhaxa, nayax kamachinak p’akintasktwa. Janiw taqi kunsa Jupatak churasktwa. Taqi ch’amajax inakiwa, kunapachatix Jupax jan mantirjamäki, jan llamkt’irjamäki, jan iyaw sañjamäki, janiraki katuqañjamäki uka kunarus apnaqasi.
TAM1897 D 282.1Yatistwa akax chiqapuniwa, ukampirus akax Cristianismo ukawa. Cristianismo ukawa, ukat jumampi nayampix janiw ukat sipan jisk’a kunan tunka suxtani t’aqapat mä t’aqampis kusisitäñasäkiti, jan ukasti taqpachani ukham lurañapuniwa. Janiw mä juk’a pachasa, aka pachan kunampi jikxatasisa, kusisitäñasäkiti, jan ukasti taqi kunsa Diosampi chika lurañäni, ukatsti taqi chuymampi, taqi ajayuampi, taqi amuyumpi, ukat taqi ch’amampi lurañäni. Ukat nayax jumanakarux sista, kunapachatix ukhamar puripxañäni ukhaxa, taqini, aka utankirinakax jichhapachpach jupar katuyasipxani ukat ukhamar ch’amachasipxani ukhaxa, janiw amuyt’añjamäkiti kuna ch’amasa Diosan aka pachan uñacht’ayaskani ukxa.
TAM1897 D 282.2Qalltatpach jach’a ch’amäwix akänwa: jaqinakax janiw Diosarux chuymanakapan jupatak wakiskir chiqaparu iyaw sapkänti. Diosax jaqirux ukham luräna, ukampirus jupax taqi kunarus muytäna, ukat Diosarux taqpach jittayasïna. Diosax uka ch’amakt’atata qhispiyäna, ajlliñapataki qhispiyäna, ukat ajlliñapataki jawst’äna, taqi chuymampi, taqi ajayumpi, taqi amuyumpi, ukat taqi ch’amampi Diosar munasiñapataki. Jupax Diosar wasitat chiqap chiqaparu katuyañ ajlliñataki qhispiyataynawa; ukampirus waljanix Tatitux janiw jupa pachpan chiqap katuntañap munkänti sasaw ajllipxäna, ukata Jach’a umax aka uraqpachat apsusxäna.
TAM1897 D 282.3Ukatsti Tatitux wasitatwa jaqi kasta qalltäna. Sapa maynitxa akakiw mayïna: Tatitu Diosarux taqi chuymampi, taqi ajayumpi, taqi amuyumpi, ukat taqi ch’amampi munañapa, ukat jaqi masiparux jupjam munañapawa. Ukakiw mayïna uka kimsaqallqu jaqinakata, khitinakati arkaru mantapkäna ukat khitinakati uksat mistupkäna ukanakata. Nayrïr jaqixa Diosar taqi chuymampi, taqi ajayumpi, taqi amuyumpi, ukat taqi ch’amapamp munaspa ukhaxa, janiw kuna juchasa mantkaspati.
TAM1897 D 282.4Juchachasisinxa, Tatitux uka esclavitudat qhispiyäna ukhaxa, Adanampi taqi wawanakapampix taqi chuymampi, taqi ajayumpi, taqi ch’amampi, amuyumpi ukhamarak ch’amapampix Diosar munapxaspäna ukhaxa, ¿kunjamäspänasa aka pachaxa? — Jupanakax Diosan kamachinakapampi, Jesusan iyawsäwipampis phuqhapxaspäna, ukatsti chiqakankañax uraqpacharux qutan umapjamaw ch’uqt’aspäna. ¿Janit ukax phuqhasispati jaqinxa, ñanqhachäwin katuntatäkasina, aka juchan aychan katuntatäkasina? ¿Diosax juchanirux janchin utjki uka juchan ch’amapat ukham qhispiyaspati, ukhamat taqi chuymampi, ajayumpi, ch’amampi, amuyumpi, ukhamarak ch’amapamp Diosar munasiñapataki? — Jisa. Juchax janiw akapacharux ñanqhachkaspati, kunjamatix jichhax utjki ukham, juchan janchin uywata jaqinakampisa, Diosar iyawsapxaspa, ukhamarak Diosan kamachinakapampi Jesusan iyawsäwipampi phuqhapxaspa ukhaxa. Ukaw chiqaxa, kunatix ukaw Cristianismoxa. Ukhamasti, jumax uñjtawa, kunatix Tatitux jiwasanakat munki ukaxa, kunatix Adan juchachasisitpach jaqinakat munäna ukaxa, nayra pachata jichhakamax akänwa ukat akapuniwa: jupax Diosan kamachinakapampi, Jesusan iyawsäwipampi phuqhañapawa. Ukat taqi kamachinakat nayrïrix akawa: ‘Jumax Tatitu Diosamarux taqi chuymama, taqi ajayuma, taqi amuyuma, ukat taqi ch’amama ukampi munañamawa.’
TAM1897 D 282.5Romanos 1:21 qillqatanxa, qalltanxa “jupanakaxa Diosaruw uñt’apxäna” sasaw si. Aka uñtam: jaqixa jakañ qalltanxa Diosaruw uñt’äna. Adanxa qalltanxa Diosaruw uñt’äna, ukampirus janiw uka yatiñap imaskänti. Adan juchachasina wasitat qalltkäna ukhaxa, Diosaruw uñt’äna. Jach’a uma qhipatxa jaqinakax wasitat qalltasaxa, qalltanxa Diosaruw uñt’apxäna; ukhamasti jaqinakaxa sapa kutiw Diosat jithiqtapxi. Akapachax wali juchanïnwa, jichhax wali juchaniwa, ukat qhiparux wali juchanirakiniwa, kunatix Diosar uñt’asax jupar jittayi, janiw Diosar jan uñt’atapatakiti. Ukhamasti, akapachax janiw ch’amak layku juchanïkiti; jan ukasti, akapachax juchapatawa ch’amakan jikxatasi.
TAM1897 D 282.6Akapachax qhanampiw qalltawayi; uka ch’amakax mantawayi ukax jaqinakan ajllitap laykuwa; “Diosar uñt’asaxa, janiw Diosjam jach’añchapkänti, janirakiw yuspärapkänti; jan ukasti amuyunakapan inamay tukupxäna, ukat pisi chuymanakapas ch’amakt’awayiwa. Yatxatt’atäpxkasmas ukham amuyasisa, iwxt’anir tukupxatayna, ukat jan t’unjañjam Diosan jach’a kankañapxa, t’unjañjam jaqir uñtasit mä jamuqaru tukuyapxatayna, ukhamarak jamach’inakaru, pusi kayun uywanakaru, ukat llusk’irinakaru.”
TAM1897 D 282.7Jichhax amuyt’apxañäni; ¿kunas nayraqata? — Jupanakax Diosaruw uñt’apxäna; ukampirus janiw Diosjam jach’añchapxänti; janiw jupatakix chuymanakapana chiqap churasipxänti. Janiw Diosar jach’añchapxänti, — janiw jaqinakar uñt’ayapxänti, janiw aka uraqin uñstayasipxänti; kunatix Jesusax akham säna: “Nayax aka uraqin jumaruw jach’añchawayma”, ukat jupax aychan uñstiri Diosänwa. Aka Diosar uñt’ir jaqinakaxa, janiw Diosax aychan uñstañap munkänti. Janiw yuspärapkänti. Ukatxa amuyunakapax inamay tuküna; ukatxa jan amuyt’ir chuymanakapax ch’amakthapitäna; ukatxa ch’amakapanxa yatiñanïpxtwa sapxäna. Uka yatiñax jan amuyt’äwïnwa, ukatxa jamuqanak lurapxäna.
TAM1897 D 282.8Ukhamasti, amuyapxtawa, jaqinakan nayranakap nayraqatan uñacht’ayata uka jamuqaxa, wank’u yupaychañapanxa, anqax uñacht’ayasiwipakikiwa, anqax uñacht’ayawipakiwa. Wank’u yupaychañax chuyman manqhankxiwa, ukat anqaxar mistuñatakix walja thakhinakan irnaqaskiwa. Uka tuqit amuyt’apxam. ¿Kawkinsa wila yupaychañax qallti? — Chuymanwa. ¿Aka sarnaqäwinxa kawkinsa wila yupaychañax qallti? — Diosar uñt’apkäna ukhaxa, janiw Diosjam jach’añchapkänti; ukapachpunwa taqini qalltapxi. Ukhamaxa, ¿kawkinsa Diosar uñt’añampi, wila yupaychañampix taypinkir chiqax utji?
TAM1897 D 283.1Jichhax suma amuyt’apxañäni. Jupanakax Diosar uñt’apxänwa, ukat, “Wiñay jakañax akawa, jumar uñt’apxañapawa.” Diosar uñt’añax wiñay jakañawa; ukax qhananchatawa. Jupanakax Diosar uñt’apxänwa; Diosar uñt’añanxa wiñay jakañanipxänwa. Ukax qillqatawa. Ukampirusa, jupanakax waka yupaychañar mantapxänwa. Qawqha takt’äwinakampis Diosar uñt’añatxa waka yupaychañaru puripxäna? — Mä sapa takt’äwiwa. Ukatsti, qawqha takt’äwinakampis taqi chuymampi, taqi ch’amampi, taqi amuyumpi, taqi ch’amampi Diosar munañatxa waka yupaychañaru puriñatakixa? — Mä sapa takt’äwiwa. Ukatsti, janitix nayax Diosar taqi chuymampi, taqi ajayumpi, taqi amuyumpi, taqi ch’amampi munkti, ¿kunätsa? — Mä waka yupaychiriwa.
TAM1897 D 283.2Inas nayraqatajanxa janiw kuna k’uthut jamuqas utjkiti. Aka jaqinakax qalltanxa janiw ukhamäpkänti. Ukampirus jupanakax mä jamuqaniw, amuyun lurata, ukampïnwa, ukat k’uthut jamuqap lurapkäna ukhaxa, ukax nayranak nayraqatan sayt’añatakikiw, amuyun utjxatayna ukata mä uñacht’äwikïnwa. Nayrïr jamuqa lurir jaqixa, janïr lurkasina, amuyupanxa uka tuqit amuyt’atayna. Uka nayrïr jamuq lurir jaqixa, uka jamuqax diosapänwa sasaw amuyt’äna, ukat uka amuyt’äwix utjapunïnwa, janïr lawata jan ukax qalat jamuq lurasina. Ukhamasti, uka qalat jamuqaxa, nayranakap nayraqatan uñstayatäna ukaxa, mä anqäx uñnaqakïnwa, uka uñnaqampiw amuyupan utjxäna uka diosapax kunjämänsa uk jupar uñacht’ayañataki luräna. Ukatsti, ¿janïr uka k’uthut jamuq lurkasax jupax janit mä diosani ukhamäkäna? — Jisa. ¿Kawkinsa? — Chuymapanwa.
TAM1897 D 283.3Amuyt’awinakapan inamay tukupxäna. ¿Khitin amuyt’awinakapa? — Jupanakanpacha. Aka jaqix kunsa amuyt’aski; amuyt’awipat mä uñnaqa luri, ukatsti jupa anqan nayranakap nayraqatan uñstayi. Amuyt’añax amuyun jamuq’achañakiwa. Ukat qalan jamuq’ax chuyman jamuq’achañan llamkt’añjam uñnaqapakiwa. Kawkhansa nayraqat jamuq’ax lurasiwayi? — Amuyupan; jupa pachpan amuyt’awipan, jupa pachpan lup’iñapan. Ukampis, kunapachatix Jupat jithiqtawaykäna ukhaxa, ¿khitinakas ukan jupamp chikäpxäna? — Supayamp jupa pachpakïnwa. Ukhamasti, ¿kawkhitsa lup’iñanakapax juti? — Jupa pachpat ukhamarak Supayata sapakiwa.
TAM1897 D 283.4Ukhamasti, qhanaw amuyasta, waka yupaychañax chuyman utji; amuyt’awixa, uñnaqaxa, anqan uñstkipanxa, nayraqatpachaw ukanki. Inti, phaxsi, warawaranakaw diosapaxa ukhamäkchisa, aka amuyt’awixa, amuyupaxa, amuyt’äwipaxa, inti, phaxsi, warawaranakan anqan uñstayañap nayraqatpachaw ukanki.
TAM1897 D 283.5Idolatrian uñstki uka taqi kunas chuyman utjki ukan uñacht’ayasiwipakiwa. Ukatsti Diosax chuyman utjañapawa, taqi chuymampi, taqi ajayumpi, taqi amuyumpi, ukat taqi ch’amampi, jan ukhamäxpanxa, idolatrianix utjxiwa. Janiw taypi thakix utjkiti.
TAM1897 D 283.6Chiqpachansa, jach’a umamp t’aqhisiyäwi qhipatxa, kunapachatix jaqinakax chiqa Diosar jaytawayapxäna ukat jupanakan pachpa diosanakap utt’ayasipxäna ukhaxa — uka diosanakaruw Diosan chiqaparu jupanakatakix utt’ayapxäna, ukhamat uñacht’ayasa, kunapachatix Diosar uñt’apxäna ukhaxa juparuw sapa apnaqiripjam uñt’apxäna. Kunapachatix nayax Diosar taqi chuymaja, taqi ajayuja, taqi amuyuja, ukat taqi ch’amajamp munaskäxa, ¿khitis sapaki Diosajäni? — Diosawa. Khitisa nayan sapa apnaqirijänixa? — Diosawa. Khitisa sapaki nayar apnaqistanixa? — Diosawa. Jupax chiqa apnaqäwi apnaqañ atiti? — Jisa. Jupax jaqir chiqapar irpañ atiti? — Jisa. Kunapachatix mä jaqix Diosar taqi chuymampi, ajayumpi, amuyumpi, ukat ch’amapamp munaski ukhaxa, janiw kuna yaqha kamachisa jan ukax apnaqirisa munaskiti aka pachan chiqapar sarnaqañapataki. ¿Khitisa jupan apnaqiripa? — Diosawa. ¿Ukat Diosax jiwasan jach’a munasiñampi munapktan ukhax apnaqañ atiti? — Jisa. Ukampirusa, kunapachatix jaqix Diosar jaytani, ukat ídolo yupaychañar mantani, ¿jupapach apnaqañ atiti? — Janiwa.
TAM1897 D 283.7Jichhax jach’a uma qhipatxa, Diosar uñt’apkäna ukhakamaxa, Juparuwa sapaki Reyipjama ukhamarak Apupjama uñt’apxäna. Janiw yaqha apupxänati. Diosat nayraqat sarxapkäna ukhaxa, ukhamarak yaqha diosanakaru Diosan lantiru uskupxäna ukhaxa — qalltanwa, Diosat sarxapkäna ukhaxa, ukhamarak yaqha diosanakaru Diosan lantiru uskupxäna — uka yaqha diosanakaruw apunakjam utjañapatak jaytapxäna. Aka diosanakax apupkaspa ukhamaw sapxäna. Janiw reyinakapax utjkänti; jaqinakax janiw pachpa apnaqirjam sayt’asiñ amtapkänti. Jaqinakax diosanakaw reyinakax sasaw sapxäna; ukat apnaqir jaqinakax diosanakan sayt’irinakapakiw sasaw sapxäna, ukampirus diosanakaw chiqpach reyinakäpxäna.
TAM1897 D 283.8Aka tuqit qhananchäwix “Empires of the Bible,” panka 50 ukan jikxatasmawa. Akanxa Babilonia markan jikxatat nayrïr qillqatanakawa, kawkhantï jaqinakax qalltkäna, ukat arunaka ch’axwayatäna — kawkhantï jaqinakax Diosar armasipxäna. Ullart’a:—
TAM1897 D 284.1Ninridu, Jilïr Apuparu, Idadu, Ridu-n Apnaqiripa, uywatapa, Ninridu-n kusisiñapa, jark’aqasiñapataki.
TAM1897 D 284.2Akanxa apnaqirixa, Idadu, diosaparu mä qillqata qillqt’kasina, jupaxa diosapan lantipar apnaqiripakïtapwa arsuwayi. Jupax janiw reyïtwa sasax arsuwaykiti. Ukhamasti, jumax uñjtawa, uka diosaxa aka jaqin reyipänwa. Diosax jaqinakan reyipjamaw uñjatäna, ukat aka apnaqir jaqixa, diosapan lantipar apnaqiripakïnwa, jan ukax yanapiripakïnwa.
TAM1897 D 284.3Akax uñacht’ayiwa, Diosax chiqap Apnaqirïtap yatiñax wali machaqänwa, ukataw janïraw khitis reyïñatak sayt’asiñatakix ch’amanchasiwaykiti. ¿Amuytati? Suma amuyt’am. Diosax sapa apnaqirïkäna ukhaxa, jupapuniw reyipxarakïna; ukampis jupat muyt’asipxäna ukat yaqha diosanakaru katxarusipxäna ukhaxa, chiqa Diosat yatxatäwipax wali machaqänwa, jupamp apasiñapax wali machaqänwa yatxatäwipanxa, ukhamat Diosan lantix yaqha diosanakaru uskusina, ukat aka k’ari diosanakaru reyipjam utt’ayasina — jaqinak taypin ch’aman mä jaqix janiw reyit sutichasiñatakix ch’amanchasiwaykanti; jan ukasti chiqa reyïñapäkäna uka diosan viceroyipat uñt’atäñwa ajllïna. Wasitatwa sista. Chiqa Diosarux sapa Reyjam uñt’añax aka jaqinakana amuyupanxa wali machaqänwa, ukatawa janïraw khitis rey sutimpi uñt’ayasiñatakix ch’amanïkänti. Diosarux sapa Rey ukhamarak Apu ukham amtañapax wali qhanaskänwa, ukatawa khitis rey sutimpi uñt’ayasiñapax Diosar reyin qunuñapat apaqañ munañjamäspawa.
TAM1897 D 284.4Aka pachpa markata, pachpa pachata yaqha qillqata ullart’äxa:—
TAM1897 D 284.8Aka jaqixa diosapan sutiparu mä uta luräna. Aka jaqixa siwa jupax aka diosapan viceroyapawa, khititix reyïki uka. Aka Gudea jaqixa janiw reyïtwa sasax arsuñ munkiti. Jupax jilïriwa, ukampirus janiw reyïtwa sasax arsuñ munkiti. ¿Khitisa reyixa? — Diosapawa. Ukax wasitatwa jumar uñacht’aytam, chiqpach Diosarux sapaki Reyjam uñt’añax jupanakan amuyupanxa machaqpachänwa, janiw Diosatxa ni Diosan sapaki Rey ukhamarak Apnaqiri ukham amuyutxa taqpach jithiqtapkänti, ukhamat Diosan reyïtap amuyt’äw jaytawayañataki, ukat mä jaqir rey sutimpi uchañapataki.
TAM1897 D 284.9A. F. Ballenger. — Uka ch’amani jaqixa, ukhamaxa, apu-diosapan viceroyapätwa, janiw reyïkti, sasaw säna?
TAM1897 D 284.10Jisa. Janïraw reyinakax utjkänti. Janiw jaqit reyjam aruskipapktti. Janïraw jaqinak taypin reyinakax utjkänti. Utjänwa jilïr irpirinaka. Mä jaqiw yaqhanakar apnaqäna. Jupax ch’amanïnwa, ukampirus janiw jupapachax reyïtwa sasax säkänti. Janiw reyjam uñt’atäkänti, ukat janiw rey sutimpi sutichayasiñ munirïkänti. ¿Kunata? — Kunatix janiw chiqpach Diosan, sapa chiqap Reyin, amuyupat jayan uñjasirïkänti, jan ajjsarirïñapataki, jan wali ch’amampi, taqi kasta diosan reyïñap amuyunakap apanukuñataki, ukat jupapachpa reyjam sayt’asiñataki.
TAM1897 D 284.11Akanakax uka uraqin jikxatat nayrïr qillqatanakawa. Uñjasmawa jupanakax nayrïrinakatpachapuniwa. Jaqinakax janïr rey sutimp uñt’ayaskäna uka pachata, ukhamarak chiqpach Diosax Reyïnwa sas amuyapkäna uka pachata qillqatanakawa.
TAM1897 D 284.12Ukampirusa, akankiwa mä qillqata uka nayraqatpachata, kawkhantix Babel torre ukan arunaka ch’axwata tuqita parli. “Biblia uksan Imperionakapa” sat pankan pusïr laphipanxa, jumanakax Biblia ukan arunaka ch’axwata tuqita qillqatap jikxatapxäta. Akax uka jaqinakan qillqatapawa, khitinakatix arunaka ch’axwata taypin jakasipkäna ukanakan. Biblia ukanxa, Tatitun uka tuqita qillqatapaw utji. Aka qillqatanxa, Babilonia markan t’unjañanakapan p’amp’antat ukat jikxatat ladrillonakanxa, jupanakan uka tuqit qillqatapaw utji. Uka qillqatax Biblia qillqatan Génesis panka, tunka mayan jaljapan qillqatapamp chikachthapismawa, ukat pä qillqatanakax pachpakïskatap uñjätawa. Aka tuqit akham sapxänwa:—
TAM1897 D 284.14Akax nayra qillqatanakat mayawa. Aka yaqhanakax uka jak’ankapxiwa. Ukampirusa, aka yaqhanakax uñacht’ayiwa, jaqinak taypin janïr mä reyïkipana mä pacha utjatayna; jilïr jaqix jan rey sutimpi uñt’ayasiñ munatayna; jupan diosapaw reyipänwa; ukat chiqpach Diosax reyïkaspas uk amuyux wali machaqänwa, ukata janiw reyïtwa sañatakix ch’amanïkänti. Uka pachanxa, chiqpach Dios amuyup nayraqatanxa, jilpach apnaqañ ch’ama katuntañänwa.
TAM1897 D 285.1Ukax Nimrod janïr utjkipanwa. Nimrod-ax nayrïr jaqïnwa, Diosaw reyï sas amuyt’äw uñkatasina rey sutimpi uñt’ayasiñatakix ch’amanchasirïna. Ukhamasti, “Empires of the Bible:” panka, phisqa tunka laphi ukan akham liyt’ta:—
TAM1897 D 285.2Nimrod-ax uka jan axsart’ir jaqïnwa. Jupan sutipax kutkatasiña, jach’a jach’a tukusiñampi jisk’achaña, ukat Gesenius-an arunaparjamax, wali jan iyawsañani kutkatasiri jaqimpi kikipawa. Ukat “akapanx jach’a ch’amani jaqiruw tukuwayi.” Jan ukax, yaqha jaqukipawix akham siwa, jupax “akapan nayrïr jach’a ch’amani jaqïnwa.”
TAM1897 D 285.3Nimrod-ax nayrïr jaqïnwa jupatakpach rey sutinchasiri; nayrïr reyin ch’amapampi mayninakar apnaqiri ukhamarak qhanpach rey sutimp uñt’ayasiri. Ukat sutipax chiqpachapuniw uka jaqinak taypin kuns uka sutix sañ munäna uk sañ muni, jupax khitinakarutix apnaqañ qalltäna ukanak taypin.
TAM1897 D 285.4Jichhaxa, janiw nayan aruskipäwijäkiti, jan ukasti aka tuqit mä yatxatt’at jaqin aruskipäwipawa, akham siwa:—
TAM1897 D 285.5Nimrod-an apnaqäwipa sayt’ayatäxän ukhaxa, taqpach nayra pachax mä machaq sarnaqäwi pacharuw mantawayi. Inti jalsu tuqinkir sarnaqäwixa, uka nuwasiriru nayrïr reyin pillup uchasir jaqit uñt’ayi, ukax mä machaq isisiñ k’achachäwi apt’asiñat sipansa, jan ukax mä suyu atipañat sipansa, juk’amp jach’a amuyuw uñacht’ayi. Jupan apnaqäwipax akapacharux mä machaq apnaqiri ukhamarak apnaqat jaqinak taypin sarnaqäwi thakhi uñt’ayawayi. Nayra apnaqirinakan ch’amapax wila masiñ amuyun sayt’atänwa, ukat p’iqinchirin jilïrïñapax awki taykan apnaqäwipan uñtasitänwa. Nimrodasti, uka tuqit sipanxa, mä uraqin apnaqiripänwa, ukat jaqinakax uka uraqin jakasirïpkäna ukakama apnaqirïnwa, jaqi masiñ amuyunaka jan amuyt’asa. Uka pachakamax ayllunakakiw utjäna — jach’aptayat familianaka — Sociedad; jichhax mä markaw utjäna, mä política tuqit markachirinakan tama — Estado. Uka qhipatpachax akapachan política ukhamarak sociedad sarnaqäwipax jaljtatawa, jan ukax mayjt’asirjamawa. — Bibliyan Imperionakapa, p. 51.
TAM1897 D 285.6Ukatsti, ¿kunas Markan qalltapaxänxa?