Babilonia ha Egipto-gui
TAM1897 Q1 45.8Ñemoñe’ẽ oñeme’ẽva’ekue arakõi ka’aru, 15 jasyapy 1897-pe Oñembokuatia’i kuatiañe’ẽme General Conference Bulletin, Irundyha Peteĩha, 1897, Aranduka 2, Papaha 1, kuatiarogue 45-54.
TAM1897 Q1 45.9Ñane mbo’epy kuehe pyharevape jahupytykuri peteĩ tenda Judá rembiasakuépe, umi apañuái Asiria-gui oúva omyenyhẽhague pe yvy peteĩ ynundýicha. Ha’ekuéra oipota kuri osẽ chugui, ha Ñandejára ohenói chupekuéra oheka hag̃ua chupe ipy’aite guive, ha’e omosãsõ hag̃ua chupekuéra. Ha’ekuéra oñeha’ãkuri oñembyaty, oñomoirũ ha ojapo joaju Egipto ndive, ojesalva hag̃ua ijehegui.
TAM1897 Q1 45.10Péicha oho hese oñeg̃uahẽ meve peteĩ ára Hesekias rekove aja, opaite pytyvõ Egipto-gui oñembotypaite, ndaha’éi ha’e oipotágui, ojehúgui upéicha. Asiria mburuvicha ojere Jerusalén ha Para Mediterráneo pa’ũme ha oñemoĩ Egipto ha Jerusalén ñorairõharakuéra mbytépe, ani hag̃ua ojoaju hikuái. Upéicha ikatu ipu’aka peteĩteĩre.
TAM1897 Q1 45.11Senakerib ou ypy ramo guare Jerusalén rehe, ojapo avei upeichaite, ha Hizekías ojavyetereígui ojehai Ñandejára Ñe’ẽnguépe osẽ hague Asiria ruvichápe ha he’i chupe: “Ajavy; tereho jey chehegui; pe chemoĩva’erã che ári agueropu’akáta”. Ha mburuvicha Asiria pegua omoĩ hese mbohapypa talento itajúgui ha mbohapy sa talento plátagui, ha Hizikia oñemonda va’erãkuri Tupão rógagui ohepyme’ẽ hag̃ua pe impuesto.
TAM1897 Q1 45.12Ko apañuái oiko umi Ekron-gua opu’ã haguére Asiria-gua rehe; ha katu Ekron mburuvicha ijeroviaha Asiria mburuvicháre, ha ndoikéi umi hetãygua apytépe ipu’ãvo. Upémarõ umi tapicha ogueraha chupe mbaretépe ka’irãimegua ramo Jerusalén-pe, ha ome’ẽ Hesekías pópe oñangareko hag̃ua hese. Ha Hesekías omog̃uahẽ chupe. Hesekías oñemoĩmbaite umi oñepu’ãva’ekue ykére mburuvicha Asiria-guágui, ha upévare oipytyvõse chupekuéra upe mba’épe.
TAM1897 Q1 45.13Asiria mburuvicha guasu ou ha oñemomba’e Ekron-re. Upéi oho Jerusalén-pe ogueraha hag̃ua Ekron mburuvichápe ha ogueraha jey hag̃ua chupe imburuvicha apykápe Ekron-pe. Esekías omombarete pe táva, ha omopu’ã ogyke’aty ha opaite ñemo’ãrã oñeikotevẽva; ha katu upéva ndoservíri, ndaikatúi chupekuéra oipe’a; Ñandejára ndaikatúigui oipe’a chupekuéra upéicha. Amoñe’ẽta Senakérib rembiasakue upe ñorairõgui, ha avei Tupã Ñe’ẽ rembiasakue. Ko’ã mokõi tembiasakue oñembojehe’a aranduka hérava “Empires of the Bible”-pe, kuatia 322-pe, ha umi mbohapy kuatia oúva rire. Añepyrũ amoñe’ẽ pe vore 15-pe. Senakérib omombe’u mba’éichapa Ekron retãyguakuéra opu’ã, ha mburuvichápe ojagarra hikuái ha ojapo chugui ka’irãimegua. Ha’e he’i:—
TAM1897 Q1 46.1Umi pa’i ruvicha, mburuvicha ha Ekron tavayguakuéra, Padiah, imburuvicha (ogueroviáva ha omomba’eguasúva Asiria jerovia ha ñembo’e), omoĩva’ekue kuarepoti sãme; ha oñeme’ẽva’ekue Hesekias, Judá mburuvichápe; ha oñemoĩva’ekue Tupã rehe; ko’ã kuimba’e ko’ág̃a okyhyjeterei ipy’apýpe.
TAM1897 Q1 46.2Ha oñemomba’e pe távare, ha he’i avei: “Hezekías, Judá mburuvicha, noñemoĩri che yugo poguýpe.” Upémarõ he’i pe Biblia, upévare “Senakerib, Asiria mburuvicha, ojupi oñorairõ hag̃ua Judá táva oñeñangarekóva rehepa, ha ojagarra umíva.” Upéi he’i Senakerib:—
TAM1897 Q1 46.3Irundy pa poteĩ umi távagui, oñemombaretéva, ha umi táva ijyvy pegua hetaitereíva ndaipapapyrãiva, mba’e ñorairõrã reheve, amongora, ajagarra, amonda, ha amoĩ monda guasúicha.... Mokõisa su sa popa tapicha, mitã ha karai, kuimba’e ha kuña, kavaju, kavaju kuña, asno, kamello, vaka ha ovecha ndaipapapyrãiva, ijapyteguio agueraha ha amboja’o monda guasúicha.
TAM1897 Q1 46.4Upéi pe Biblia he’i:—
TAM1897 Q1 46.5Ha Ezequías ohechávo Senakerib og̃uahẽhague, ha oñembosako’iha oñorairõ hag̃ua Jerusalén rehe, oñomongeta imburuvichakuéra ha ikuimba’e mbaretevakuéra ndive omboty hag̃ua umi yvu oĩva táva okápe; ha ha’ekuéra oipytyvõ chupe. Upéicha oñembyaty hetaiterei tapicha, ha oñemboty opaite ykua, ha pe ysyry’i ohasáva pe yvy mbytépe, he’ívo: Mba’érepa ouva’erã Asiria mburuvichakuéra, ha ojuhu hetaiterei y? Avei oñemombarete, ha omopu’ã jey opaite ogyke ojeka va’ekue, ha ohupi umi óga yvate peve, ha omopu’ã ambue ogyke okápe, ha omyatyrõ Millo, David táva pegua, ha ojapo hetaiterei hu’y ha guarakapa.
TAM1897 Q1 46.6Ha’e [Senaquerib] he’i:—
TAM1897 Q1 46.7Ha’e [Ezequías], guyra oñemoingéva peteĩ karapãmeicha, Jerusalén ryepýpe, itáva mburuvichaguápe, amboty chupe: amopu’ã hese torrekuéra ñorairõrã (ha’e ojerure haguére oñembopyahu hag̃ua itáva rokẽ guasu mo’ãha).
TAM1897 Q1 46.8Ha ko’ág̃a he’i pe Biblia:—
TAM1897 Q1 46.9Ha omoĩ mburuvicha ñorairõrã tavayguakuéra ári, ha ombyaty chupekuéra hendápe táva rokẽ rapépe, ha oñe’ẽ chupekuéra py’aguapyrã, he’ívo: Pejeroviake ha pembarete, aníke pekyhyje térã peñemondýi Asiria mburuvichágui, térã opaite umi heta oĩva hendivegui: orendive oĩgui hetave oĩva hendivegui: hendive oĩ yvypóra reténte; ha ore katu ndive oĩ Ñandejára ore Tupã, orepytyvõ hag̃ua ha oñorairõ hag̃ua ore rérape. Ha umi tapicha ojerovia Ezequías, Judá mburuvicha, ñe’ẽnguérare.
TAM1897 Q1 46.10Kóva añetehápe ningo añeteguasu, ha’e ndojapovairirire ko mba’épe; ha katu Padiah, Ekron mburuvicha, oĩva upe jave ka’irãime Jerusalén-pe, Ñandejára ndaikatúi ohechakuaa Hezekías rembiapo oñangarekóvo itávare. Upévare he’i Senakerib:—
TAM1897 Q1 46.11Hezekías voi okyhyjeterei che mburuvicha guasu reko ñe’ẽnguégui; ha Urbí, ha iñorairõharakuéra, ha umi ambue ñorairõhára ha’e omoingeva’ekue Jerusalén-pe, itáva mburuvichaguápe.
TAM1897 Q1 46.12Upéi he’i pe Biblia:—
TAM1897 Q1 46.13Ha pe mburuvicha Asiria pegua omoĩ Hesekias mburuvicha Judá peguápe g̃uarã mbohapy sa talento pláta ha mbohapypa talento óro. Ha Hesekias ome’ẽ chupe opaite pláta ojetopava’ekue Ñandejára róga kotýpe, ha mburuvicha róga mba’eñongatuha kotýpe. Upe jave Ezequías oikytĩ itaju umi Tupão rokẽgui, ha umi yvyra yvate Ezequías, Judá mburuvicha, ojaho’i va’ekuégui, ha ome’ẽ Asiria mburuvichápe.
TAM1897 Q1 46.14Ha kóvagui Senaquerib he’i:—
TAM1897 Q1 46.15Pe impuesto ypykuépe, oñeme’ẽva’ekue ary ha ary, amoĩve pe impuesto che pu’aka ndive joaju rehegua, ha amoĩ hese.... Umi mba’apohára, ñorairõhára ha óga apohára, ha’e ombyatyva’ekue ipype omombarete hag̃ua Jerusalén, itáva guasu, ko’ág̃a ogueraha hikuái impuesto. Mbohapypa talento itajúgui, poapy sa talento itatĩgui; ao oñembopyahapyre, pytã asy, oñembojeguaáva; ita hepy tuicháva; tupa marfil-gui ijapopyréva, mburuvicha apyka oguerahakuaáva marfil-gui ijapopyréva, vaka guasu pire, yvyra dan, yvyra ku, opaichagua mba’e hepy tuicháva; ha itajyrakuéra, hóga guasu pegua kuimba’e oñekytĩva’ekue, purahéi apoha kuimba’e, ha purahéi apoha kuña; Nínive, che táva mburuvichaguápe, che rapykuéri ombou. Ha ome’ẽ hag̃ua impuesto ha oñemomirĩ hag̃ua ombou imba’eapohára. Umi itáva che amonda va’ekue, aipe’a hikuái hetãgui, ha ame’ẽ Mitinti, Ashdod mburuvichápe, Padiah, Ekron mburuvichápe, ha Zilli-Bel, Gaza mburuvichápe. Amomichĩ hetã.
TAM1897 Q1 46.16Péva ha’e pe tembiasa kompletoite upe versíkulo oĩva Ñandejára Ñe’ẽnguépe he’ihápe Ezequías omondo hague marandu Asiria ruvichápe ha he’i chupe: “Ajavy; ejevy chehegui; pe mba’e nde remoĩva che ári aguanta’áta.”
TAM1897 Q1 46.17Upe riremi, Esekías ombou hembiremondokuéra Egípto-pe, ha Egípto oñomoirũ Esekías ndive ha ombou peteĩ ñorairõhára aty. Senakerib ohendu kóva ára oĩrõ guare omohenda hag̃ua iñorairõhára aty Egípto ha Jerusalén pa’ũme. Upéi ombou raẽ peteĩ ñehenói Jerusalén-pe Hezekías-pe oñeme’ẽ hag̃ua, ha oha’arõ hag̃ua ou jey peve ha’e Egipto-gui, ha upépe ou ha oguerahapátaha chupekuéra ka’irãimegua ramo peteĩ yvy ojoguávape ha’ekuéra mba’évape ha iporãitéva ha’ekuéra mba’éicha. Ha katu Hezekías he’i chupekuéra ani hag̃ua ombohovái mba’evete, ha pe kuimba’e ojevy Lachis-pe, ha ojuhu mburuvicha guasu ohóma hague Libna-pe, ha upépe omomarandu hikuái chupe.
TAM1897 Q1 46.18Upémarõ Senaquerib ohendu Egipto ñorairõhára aty ouha, ha ombou jey peteĩ kuatiañe’ẽ Jerusalén-pe, omombe’úvo mba’épa ha’e ikatu ojapo, ha mba’épa Ñandejára ndaikatúi ojapo; ha Hezekías natekotevẽiha ojerovia Ñandejárare, Ñandejára ndaikatúigui osalva chupekuéra ipógui; ha mba’éichapa ombopahávo Egipto mburuvicháre, ojupíta, ha Jerusalén ohecháta ipahápe mba’épa oikóta hese.
TAM1897 Q1 46.19Upe jave, Ezequías oikuaáma ojerovia hag̃ua Ñandejárare; ndoguerekóigui avavépe ambuépe ojerovia hag̃ua. Ipahápe ojejopy ojerovia hag̃ua Ñandejárare. Upévare ojupi tupãópe, omoĩ Ñandejára renondépe Senaquerib kuatiañe’ẽ ha he’i Ñandejárape: “Péina ápe; ndaikatúi jajapo mba’eve”. Ñandejára, emba’apo ore rehehápe. Ha Ñandejára ojapo upéicha. Upe pyharépe ojejuka Senaquerib atyguasu, ha ha’e oho jey Ninive-pe. Upéicha rupi ipahápe, opa ko’ã ára vai, ko’ã mba’e vai oĩva’ekue hesekuéra, ha ombotypaiteva’ekue chupekuéra ani hag̃ua ikatu oipytyvõ avave chupekuéra Egipto térã ambue hendágui, ogueraha chupekuéra pe Ñandejára oipotahaguépe iñepyrũmby guive—pe hendápe ha’e ikatuha omosãsõ chupekuéra.
TAM1897 Q1 47.1Ha’ekuéra ojeroviaite rire Ñandejárare opa ára, ojapo ramo guare hikuái upe ára, Ñandejára ojapóta kuri opa ára pe ojapo va’ekue chupekuéra upérõ. Araka’eve ndoikomo’ãi va’ekue Asiria poguýpe, ni ndoguerekomo’ãi va’ekue joaju Egipto ndive. Araka’eve ndojeporomo’ãi va’ekue chuguikuéra imba’e ha ndojererahamo’ãi va’ekue ka’irãime. Oñembo’ýta va’erãmo’ã Ñandejára retãicha ha iñesãmbyhyháicha opa ára, oikóvo ha’eño, ndojeipapáivo tetãnguéra apytépe.
TAM1897 Q1 47.2Natekotevẽi jahecha pypuku Judá rembiasakue. Ha’e hína umi pa tribu rembiasakue jey. Ha’éta jeynte pe tembiasakue jahechava’ekue kuehe pyhare, jag̃uahẽ meve pe tendápe Ñandejára ombouhaguépe iproféta Zedequíaspe, mburuvicha pahaguépe, ha he’i: “Eipe’a pe akãngora, ha eipe’a pe koróna: kóva ndaha’emo’ãi péicha: ehupi pe oĩva iguýpe, ha emboguejy pe oĩva yvate. Ambojevy, ambojevy, ambojevy jeýta: ha ndaiporivéima, ou meve pe ijára tee; ha ame’ẽta chupe.”
TAM1897 Q1 47.3Upe riremínte, opaite tavayguakuéra ojeguerahaka’e Babilonia-pe tembiguáiramo, opytávo umi imboriahuveva’ekue upe yvy apére, ndoguerekóiva mba’eve. Ha’ekuéra opytaka’e upe yvýpe, ijára hag̃ua hese oipotaháicha. Péicha upe jave iporãve’imi va’ekue imboriahu ha ndereguerekói mba’e; ha upéva ojehai opavave yvypóra ko’ág̃a oikóva ko yvy ári oikũmby hag̃ua. Ndaiporãvéima ko’ág̃a ipirapire hetaha ha reguereko yvy tuicháva. Ha og̃uahẽmbota ára umi imboriahúva ha mba’eve’ỹva oikoporãvétaha ko yvy ári. Péicha oiko kuri Jerusalén oñehundírõ guare upe árape, ha ojeguerahapa chupekuéra tembiguáirõ Babilonia-pe térã ojejuka.
TAM1897 Q1 47.4Upe árape umi mba’eve’ỹva ikatu oguereko hóga opárupi upe yvy ári; ha’ekuéra oguerekógui ijupe g̃uarã pe yvy tuichakue. Opa ambue katu ojererahaka’e prisionéro. Ha péicha jeýta oikóta. Umi ojejokóva ko yvy ári mba’erepýre, umi imba’ehetátava, ojereraháta prisionéro imba’ehetakuéra rupi, ha oñehundíta opa ko yvy arigua ndive. Upéicharõ umi imboriahúva ko yvy mba’épe, ha ndoguerekóiva mba’eve, omoĩmbyguére opa mba’e Ñandejára rembiapópe g̃uarã,—oikóta hikuái Ñandejára yvýpe, opa oikóva yvy arigua oguerahapárõ guare, ha opa ko yvy oñehundívo.
TAM1897 Q1 47.5Ko mombe’u Israel jehekýi ha iñehundígui ndojehaíri rei. Oseías ha umi marandu oñeñe’ẽva’ekue kuehe pyhare ndojehaíri rei. Isaías pehẽngue poapy ndojehaíri rei. Ko’ã ñe’ẽ ojehai ñandéve guarã, ha jahechakuaa va’erã ñane árape.
TAM1897 Q1 47.6Ko’ág̃a jaĝuahẽ Judá ára pahápe. Emoñe’ẽ Jeremías ha Ezequiel aranduka. Ko’ãva ha’e añetegua ko’ág̃agua Adventista arapokõiha peg̃uarã, pe Apocalipsis aranduka ha’eháicha avei. Jeremías ha Ezequiel ojehai ñandéve g̃uarã, ñande ári og̃uahẽmava ko yvy apyra, ko’ã aranduka ojehaígui umi ára Judá opahápe; ha Jerusalén ñehundi, ha umi ára oikova’ekue hendive, oñemombe’u ojehechauka hag̃ua opavave yvyporakuérape umi ára ko yvy apyra ha iñehundi hi’ag̃uíma, ha oñemoñe’ẽ hag̃ua chupekuéra umi mba’e oikótava hendive, ha umi jehasa asy oúva hendive.
TAM1897 Q1 47.7Israel oiporavo peteĩ mburuvicha Ñandejára ndoipotáiramo jepe. Ojei vove hikuái, umi pa aty og̃uahẽ peteĩ pa’ũme he’i hag̃ua: “Ndoroguerekói mburuvicha”; ha Ñandejára he’i: “Che ha’éta pende mburuvicha”. Ha’ekuéra he’i jey: “Nahániri; roipotáma mburuvicha”. Ha omoĩ hikuái ambue mburuvicha, ha upéva ha’e pe ipahague. Upéi ndoguerekovéi mburuvicha ni tetã; ojegueraha tembiguáiramo ha okañy tapia g̃uarã, ndoipotái haguére Ñandejárape imburuvichárõ.
TAM1897 Q1 47.8Judá katu opyta gueteri sapy’ami, ha upéi ou pe ja’e ramóva’ekue—“Peipe’a pe akãngora, ha peipe’a pe koróna”—Judá ndaikatuvéima oguereko mburuvicha. Ojejopy he’i hag̃ua: “Ndoroguerekói mburuvicha”. Ohóta Babilonia-pe ka’irãime. Umi tavaygua ha iñemoñarekuéra ndorekovéima mburuvicha ou peve imburuvicha añetegua, ha’éva pe oisãmbyhyva’erã hekópe; ha upéicharõ jepe, oñemohatãiterei hikuái, henyhẽgui upe ánga omboykeva’ekue Tupãme Saúl árape, ha ndoipotái Ñandejára oisãmbyhy chupekuéra; omboyke hikuái chupe, ha oiporavo peteĩ mburuvicha ko yvy arigua—“Ore mburuvicha ndaha’éi ambue, ha’eñoite César”.
TAM1897 Q1 47.9Peteĩ tembiasa mante ningo. Ombojevy ramo guare hikuái Tupãme, ojapo hikuái upéva oñemoĩramo jepe ha’e hesekuéra, ha oiporavo peteĩ mburuvicha hérava Saúl. Ñandejára ohechakuaa upépe ombojevyha hikuái Hesúpe, imburuvichápe, ha oiporavoha hikuái Césarepe ha Barrabáspe. Ombojevy hague hikuái Krístope ha oiporavo hague Césarepe ha’e pe mba’e katuete oúva ombojevy haguégui hikuái Tupãme ha oiporavo haguégui Saúle. Ombojevy ramo guare hikuái chupe ha oiporavo Saúle, Ñandejára oikuaáma ombojevytaha hikuái chupe ha oiporavótaha Césarepe. Ha pe ipahaitéva oĩma kuri pe iñepyrũmbýpe.
TAM1897 Q1 47.10Upévare Ñandejára he’i Samuel-pe: “Ha’ekuéra ndaha’éi ndéve omboykéva, che katu che mboyke hikuái ani hag̃ua che mburuvicha hesekuéra”; ha upéva he’ise Adventista-kuéra arapokõi pegua-pe g̃uarã. Ñandejára oipota ha’e imburuvicha itavayguakuéra rehe, ha’e oipota mburuvicha guasu itavayguakuéra rehe. Ha’épa oikóta upéicha? Imburuvicha reko piko ohupytýta? Ohupytýtapa iñesãmbyhy hetãyguakuérape g̃uarã? Upéva hína pe porandu ko’ág̃a, ha’e haguéicha pe porandu ymave guare. Ndohupytýi chupekuéra ymave guarépe; noñemoĩséi haguére ipoguýpe ipy’aite guive. Oike hikuái teko reiguántepe, ha ojoguaitereígui yvórape, oike hikuái yvóra ta’anga jeroviápe. Oikotevẽ hikuái peteĩ mburuvicha guasu, umi ambue hekoha’ỹvaicha. Ha péichaite avei ojehu ko’ág̃a. Ñandejára ndaha’éiramo peteĩ mburuvicha ikatupyrýva Adventista-kuéra arapokõi pegua-pe guarã, ha’e hikuái ndojeroviái hese ipy’aite guive. Ha’e hikuái ojoguaitereígui umi pagáno-pe, oikotevẽ hikuái peteĩ tetã ñesãmbyhy pagáno ha pu’aka pagáno oñangareko hag̃ua ijehegui voi, ha oisãmbyhy hag̃ua ijehegui voi. ¡Ah, Adventista-kuéra arapokõi pegua ko’ág̃agua, pehendúke Ñandejára ñe’ẽ ko’ág̃agua: Che ha’éta pende Ruvicha.
TAM1897 Q1 48.1Juda, ha’e haguéicha sapy’ami, ojegueraha tembiguáiramo Babilonia-pe, ha mbovymi imboriahuvéva opyta pe yvy ári. Upépe opytava’erãmo’ã hikuái. Ha katu oho hikuái Egipto-pe ijeheguiete. Ñandejára he’i jey ramo jepe chupekuéra ani hag̃ua, oho jey hikuái Egipto-pe. Péicha opaite Ñandejára rembiguái kuéra oñemosarambi umi tetã ambue apytépe, Babilonia ha Egipto-pe. Ha upéicha guive, umi Ñe’ẽngue Marangatu oñe’ẽmbaite hetãyguakuéra rehe ojeguerahataha Babilonia ha Egipto-gui; ha péicha oiko ko’ág̃a peve.
TAM1897 Q1 48.2Ko’ág̃a katu, he’i: “Pesẽ chugui, che retãyguakuéra, ani hag̃ua peñemoirũ iñangaipápe, ha ani hag̃ua pehupyty umi mba’e vai oikótava hese.” Upéva hína Babilonia. Ha pe aranduka Apocalipsis pehẽngue pa peteĩháme, oñe’ẽ pe “espiritualmente hérava Egipto” rehe; ha umi ipu’akáva pe mymba rehe, ha ita’anga rehe, ha pe techaukaha rehe, ha héra papaha rehe “opurahéi Moisés purahéi”—ndaha’éi peteĩ mba’e ojoguáva chupe—ha’e katu “Moisés, Tupã rembiguái, purahéi”. Mba’épa ha’e kuri Moisés purahéi?—Pe purahéi jehesalvaha Egíptogui. Upéicharõ, umi ipu’akáva pe mymba rehe, ha ita’anga rehe, ha ijehechaukaha rehe, ha héra papaha rehe, opurahéivo Moisés purahéi, ha’e ojehesalva haguére Egíptogui. Ha’égui, ko’ág̃a, ha yvy apyra peve, “Egíptogui ahenói che ra’ýpe”. Ko’ág̃a oĩ peteĩ Babilonia ha peteĩ Egipto. Ko’ág̃a oĩ Ñandejára remimoĩnguekuéra Babiloniape ha Egíptope. Ha ko’ág̃a Ñandejára he’i: “Pesẽke chugui che remimoĩnguekuéra”; ha, “Egípto guio ahenói che ra’ýpe”.
TAM1897 Q1 48.3Jahechajey: Moõ piko oĩkuri Nimrod?—Ha’e oĩkuri Babilonia-pe, ha omyakãkuri Babilonia retã. Moõ piko oĩkuri Abraham?—Ha’e oĩkuri pe tetã Nimrod omoñepyrũva’ekue poguýpe. Ha katu Ñandejára ohenói chupe osẽ hag̃ua upe tetãgui. Upe tetã ha’ékuri Babilonia, tupãrape ha yvórape avei. Ha hetave gueteri: Nimrod ha’e kuri Kus ra’y, ha Kus ha’e kuri Ham ra’y, ha Egipto ha’e Ham retã. Upéicha rupi Nimrod-pe oĩkuri Egipto ha Babilonia mokõivéva. Ha Ñandejára ohenóirõ guare Abraham-pe, ohenói chupe osẽ hag̃ua Egipto ha Babilonia-gui mokõivégui. Ha “peẽ peĩramo Cristo mba’e, upéicharõ peẽ ha’e Abraham ra’y, ha herenciero-kuéra pe ñe’ẽ me’ẽ he’iháicha.” Ha peẽ peñehenói Egipto ha Babilonia-gui mokõivégui.
TAM1897 Q1 48.4¡Añetehápe, opavave ñañepyrũke ñehesa’ỹijo pe Biblia, ha ñamoñe’ẽ he’iháichaite, umi he’iseha pypegua oĩva rehehápe! Upéicha pe Biblia tuichakue, pe ñe’ẽ ypykue guive ipahapeguépeve, oikóta peteĩ mba’e oikovéva, omimbíva opavave ñandéve g̃uarã.
TAM1897 Q1 48.5Upéi jajuhu Israel-pe Egipto-pe, ha Ñandejára oguenohẽ jey chupekuéra Egipto-gui. Upéi omboyke hikuái Ñandejárape, ha ipahápe oho hikuái Babilonia-pe tembiguáiramo, ha oho jey Egipto-pe. Ha Jesús ou ramo, omboyke hikuái chupe, ha oiporavo hikuái César-pe. Upéi ou tupão cristiano, ha oiko tupão jerovia ñemboyke, ojapóva ambue Babilonia, ha Ñandejára ohenói yvyporakuérape upe Babilonia-gui. Reforma árape, ha’e ohenói chupekuéra osẽ hag̃ua upe Babilonia-gui. Upéi ou Protestantisimo, pe Cristianismo oñemyatyrõva’ekue, ha kóva omboyke avei ijerovia, ha ko’ág̃a ojapo peteĩ ta’anga pe mymba añáme g̃uarã, oguerúva jey Babilonia, sy ha itajyrakuéra, oñembojoajúva umi yvy arigua mburuvichakuéra ndive. Ha Tupã ohenói gueteri: “Pesẽke Babilonia-gui, pesẽke chugui, che retãyguakuéra.”
TAM1897 Q1 48.6Pe arandupykuaa omopu’ãva’ekue jerovia ñemboyke tupão cristiano-pe; pe mbo’epy japu, pagáno ojeguerúva’ekue mbo’ehao cristiano-kuérape, ha omopu’ãva’ekue pe jerovia ñemboyke, ouva’ekue Egipto-gui. Upe arandupykuaa Egipto-gua ombyai mbo’ehao cristiano-kuéra, omopu’ã jerovia ñemboyke, ha omopu’ã Tupão Roma-pegua, ha’éva ko’ág̃a Babilonia ha avei Egipto. Ha upéicha rupi ko’ág̃a, añetegua ko’ag̃agua rekópe, Ñandejára ohenói hembiguáikuérape osẽ hag̃ua Babilonia ha Egipto-gui mokõivégui.
TAM1897 Q1 48.7Ha katu Ñandejára oipota opa mba’e. Ha’e oipota oisãmbyhy opa mba’e. Ha’e oipota iñesãmbyhy opa mba’e ári. Ha’e oipota péicha tupãópe; oipota péicha mbo’ehaópe; oipota péicha umi omoherakuãva tembiapópe; oipota péicha opárupi, oñemboherahápe héra. Pehejátapa péicha?
TAM1897 Q1 48.8Upéicha ramo, peẽ, peteĩteĩ, peñepyrũ va’erã peheja Ñandejárape oguereko tendaite pende py’ápe. Peheja upe Rréi oisãmbyhy upépe iñesãmbyhyhápe, iñesãmbyhyha Espíritu-pe. Ko Rréi ñesãmbyhy ha pokatu tuichaite ha iporãmbáva va’erã pehechakuaa hag̃ua avave rréi, avave mburuvicha, Ñandejára añónte, ha avave léi, Ñandejára mba’e añónte.
TAM1897 Q1 48.9Upérõ, ha upérõ añoite, ñanesãsõta Egipto ha Babilonia-gui. Ha upéicha, ojesalváramo Egipto ha Babilonia-gui, ikatu oje’e añetehápe, ha upérõ Ñandejára he’íta opaite yvórape: “Ko’ápe oĩ umi oñangarekóva Tupã rembiapoukapykuérare, ha Hesu jerovia rehe”,—ndaha’éi umi oñeha’ãmbaitéva,—ha katu ha’éta Tupã kuatia teéva opaite yvóra renondépe, ohechaukávo peteĩ tetã yvy ári oñangarekóva Tupã rembiapoukapykuérare, ha Hesu jerovia rehe. Upe ára hi’ag̃uimba, ha Ñandejára ohenói hína peteĩ tetãygua Babilonia ha Egipto-gui oiko hag̃ua upéva, ha ha’e omoañete hag̃ua: “Ko’ápe oĩ peteĩ tetãygua chehejátava che mburuvicha chupekuéra, ha ndoikotevẽiva ambue mburuvicha, ambue léi, ha ambue sãmbyhy Ñandejára mba’évagui ambue.”
TAM1897 Q1 48.10Ko’ág̃a emaña jey sapy’ami hese. Ñandejára omoñepyrũ yvypórape opaite apoukapy tenondegua reheve oĩva hendive ha oikóva ipype: “Rehayhuva’erã Ñandejára ne Tupãme opa ne korasõ, opa ne ánga, opa ne akã ha opa ne mbaretekue reheve.” Yvypóra oho ambue rapére, ohendu ambue oñe’ẽva, ha péicha oñehundi opa mba’e. Tupã omoñembo’y jey chupe, ha ome’ẽ jey chupe pe jehechakuaa ohayhu hag̃ua Tupãme ipy’a, iñe’ã, iñakã ha imbaretekue pavẽ reheve. Sapy’aitépe, iñemoñarekuéra ojei mombyryeterei Tupãgui ha upévare Ñandejára ndoguerekói moõ tenda hekovekuérape, ha umi tapicha oñehundi va’erãkuri yvy ári peteĩ ynundýpe. Poapy ánga añónte oipota va’ekue oĩ Ñandejára hekovekuérape.
TAM1897 Q1 49.1Ñandejára oñepyrũ jey hembiapo yvy ári poapy yvypóra ndive. Ha’ekuérape g̃uarã pe mandamiénto tenonderãite ha’ékuri: “Rehayhuva’erã Ñandejára ne Tupãme ne korasõ, ne ánga, ne akã ha ne mbarete pavẽ reheve.” Ha katu osẽ hikuái upévagui, oguereko ambue tupã, ha ta’anga jeroviágui oike mburuvicha peteĩ reko guasúpe. Oñemohenda peteĩ tetã —pe tetã ypykue ko yvy ári. Ha’e kuri pe jerovia’ỹ guasu yva.
TAM1897 Q1 49.2Upe tetã aña guive Ñandejára ohenói jey imba’évape, ha omoñepyrũ peteĩ yvypóra aty pyahu. Ñandejára ohenói Abraham-pe upe hetãgui, ipehẽnguekuéragui, ha itúva rógagui, peteĩ yvy ha’e ohechaukátavape chupe. Ha ndome’ẽi chupe ni peteĩ yvy pehẽngue omoĩ hag̃ua ipy ko yvy ári; ha katu oñe’ẽme’ẽ ome’ẽtaha chupe ha iñemoñarépe chupe rire, ne’ĩra gueteri oguereko mitã. Upéicha Ñandejára ohenói chupe upe tetãgui oikohaguégui, ha ndome’ẽi chupe peteĩ tetã ko yvy ári. Upévare Abraham, Ñandejára angirũ, Ñandejára tupão, opyta tetã’ỹre ko yvy ári, ha “peẽ peĩramo Cristo-pe, upéicharõ peẽ ha’e Abraham ra’y, ha herénsiapegua pe ñe’ẽ me’ẽ he’iháicha.”
TAM1897 Q1 49.3Jaguata va’erã ñande ru Abraham jerovia rapére, ha’e oguerekova’ekue oñekytĩ’ỹre gueteri. Nde piko ndereguerekói tetã ko yvy ári? Ñandejára ndenoi nde retãgui, pe yvy ha’e ohechaukávape ndéve. Ha’e pe tetã yvagagua. Reipyhýta piko?
TAM1897 Q1 49.4Abrahán remiarirõnguéra oike Egipto-pe, ha Ñandejára oipe’a chupekuéra upe tetãgui. Moisés ha’e kuri techapyrã tuichavéva upe árape. Ha’e ha’e kuri mburuvicha apykapegua jararã. Ha katu ha’e ojei chugui, ha oho Ñandejára ndive; ha oikotevẽkuri ojei chugui oho hag̃ua Ñandejára ndive.
TAM1897 Q1 49.5Tupã oipe’a imba’e tetãyguakuérape, ha he’i chupekuéra: “Umi tapicha oikóta ha’eño, ha ndojeipapamo’ãi umi tetã apytépe”. Ha katu ha’ekuéra ojevy Tupãgui, ha omoĩ hikuái peteĩ mburuvicha guasu ha peteĩ tetã umi tetã ijerereguáicha; ha mba’épa oiko chugui? Oguereko piko chupekuéra mba’e porã? Ñandejára ndohejái chupekuéra; ha katu, ¿oguerúpa chupekuéra mba’e porã upe mba’e? Peteĩ tape puku jevy jevy yvy gotyo, yvy gotyo, yvy gotyo, oñemboja’o peve, ha upéi mokõivéva oho ytyrãme; ha upe ára guive ko’ág̃a peve ha’ekuéra hína “oguatareíva tetãnguéra apytépe”. Ndojeipapái chupekuéra tetãnguéra apytépe, oñeha’ãramo jepe.
TAM1897 Q1 49.6Upéicha, Cristo ou ramo, omopu’ã jey peteĩ ogaygua pytu pegua. Ha katu oñepyrũ jey pe jerovia ñemboyke, ha tupão oho tupã’i jeroviápe ha jerovia’ỹme, ha omoñepyrũ peteĩ sãmbyhy —tupão ha tetã jey. Ha’e kuri pe Papado; ha mba’épa oikóta chugui? —Peikuaa ohoha “ñehundípe”. Upéi Ñandejára omoñepyrũ jey peteĩ ogaygua pytu pegua Cristianismo Protestante-pe. Ha katu upéva omboyke ijerovia, ha ojoaju umi kuña aña sy rehe, ha omoñembo’y pe mymba ra’anga,—peteĩ tetã yvy ári he’íva ha’eha Ñandejára retã; ha mba’épa oikóta opa ko’ãvagui?—Peikuaa oñehunditaha peteĩ ñehundi opave’ỹvape.
TAM1897 Q1 49.7Mba’épa oiko Nimrod retãgui?—Oñehundi. Mba’épa oiko Egipto retãgui?—Oñehundi. Mba’épa oiko Asiria retãgui?—Oñehundi. Mba’épa oiko umi pa atyguasu retãgui?—Oñehundi. Mba’épa oiko Judá retãgui?—Oñehundi. Mba’épa oiko Babilonia retãgui?—Oñehundi. Mba’épa oiko Medo-Persia retãgui?—Oñehundi. Mba’épa oiko Grecia retãgui?—Oñehundi. Mba’épa oiko Roma retãgui?—Oñehundi. Mba’épa oiko umi pa oúva hapykuéri?—Oñehundíta. Mba’épa oiko pe papado oñemopu’ãva’ekue Roma rembyrére?—Oñehundíta. Mba’épa oikóta upe tetã ojejapóva hekoitépe, Estados Unidos-pe?—Oñehundíta.
TAM1897 Q1 49.8Ñandejára ohechaukase ñandéve ha’e ndoipotaiha hembiguái ojoaju ko’ã mba’ére. Nda’éipa upéva pe mbo’epy oĩva ipype? Oipotápa Hembiguái omboja ipy’a mbarete upe oñehundívare? Adán guive ko’ág̃a peve, Ñandejára ohenói yvyporakuérape oheja hag̃ua chupe oisãmbyhy, ha’e hag̃ua imburuvicha; umi tapicha osẽ hag̃ua hetãgui, ipehẽnguekuéragui, itúva rógagui, ha oiko ha’eño, ha ani ojeipapa umi tetã apytépe. Oiménepa ojuhúta peteĩ tetã ohejátava chupe ojapo oipotaháicha?
TAM1897 Q1 49.9(Ñe’ẽnguéra) Hẽe.
TAM1897 Q1 49.10Héẽ; jaikuaa ha’e oguerekotaha peteĩ tetãygua péichagua, Ñandejára ñe’ẽ he’ígui upéicha. Péicharõ, oguerekónepa upe tetãygua umi ko’ág̃a he’íva ha’eha hetãyguakuéra apytépe? Upéva hína pe porandu. Nde piko reimevéta umíva apytépe? reimevéta piko umíva apytépe?—Pe he’i, Hẽe. Upéicharõ, resẽtapa nde retãgui, ha nde pehẽnguekuéragui, ha nde ru rógagui? Reikóta piko ndeaño, ha nderejeipapamo’ãi umi tetã apytépe? Ñandejárapa ha’éta nde mburuvicha, ha ndereguerekómo’ãi ambue mburuvicha? Ñandejára ñesãmbyhýpa ha’éta nde ñesãmbyhy, ha ndereikotevẽmo’ãi ambue ñesãmbyhy?
TAM1897 Q1 49.11Ndaha’éi peñemoĩtaha ambue sãmbyhy rehe; ndapeikotevẽi voi ambue mba’ére perekógui pe sãmbyhy iporãvéva—pe sãmbyhy iporãmbáva. Upe sãmbyhy oĩramo pende rekovépe, ndapeikotevẽmo’ãi avave sãmbyhy ko yvy ári pesãmbyhy hag̃ua, ha ha’ekuéra ndohasamo’ãi mba’eveichagua apañuái penendive. Upéva añoite pe Ñandejára ojeruréva. Pehejátapa oĩ pende rekovépe?
TAM1897 Q1 50.1Oĩ porã pe anhel mbohapyha marandúpe, ha’e rupive ha ipype, Ñandejára omoĩtaha “Cristianismo peteĩ pyenda opave’ỹva ári”. Upéicharõ, añetehápe, mbohapyha ánheru marandúpe, Ñandejára omohendaháicha Cristianismo peteĩ pyenda opave’ỹva ári, ha’éta peteĩ Cristianismo ndojoajúiva mba’eve ko yvy ári oĩvare. Ojoajúta Ñandejárandi añónte; iñe’ẽ opave’ỹvandi añónte; ohesapéta chupe iEspíritu opave’ỹva; ombo’éta chupe pe osẽva’ekue umi ára opave’ỹva guive; ha péicha ogueraháta Ñandejára opave’ỹvape, ha’e oisãmbyhy hag̃ua, ha iguýpe oĩta ijyva opave’ỹva.
TAM1897 Q1 50.2Che aikuaa, ha peẽ peikuaa, oĩha ñane joyke’ykuéra ndoimo’ãiva kóva oĩha hekopete. Mokõi ary ohasava’ekuépe oñemomarandu, ha oñemoherakuã BULLETIN-pe. Heta ndojeroviai hese. Oĩ katu ndojeroviaiva gueteri. Oje’e ivaietereiha. Ág̃a katu pe Amandaje Guasu ohasava’ekuépe, oñemoñe’ẽkuri oréve mokõi testimonio,—ojehaipyre ko Amandaje Guasúpe g̃uarãite, ha peteĩva umíva apytégui, ahecha, oñembokuatia BULLETIN No. 4-pe; pe ambue katu ne’ĩra gueteri oñembokuatia, ág̃a katu oñembokuatíta, aimo’ã, ko’ẽrõite,—oja’óvo Adventista-kuéra sábado-guápe oike haguére mba’e polítikape. Amoñe’ẽta peẽme ko’ápe peteĩ pehẽngue ohechaukátava peẽme mba’épa he’ise:—
TAM1897 Q1 50.3Ñandejára Hesu oñembyasy iñemoñarekuérare. Ha’e hína pe Mburuvicha, ha’ekuéra oñemoĩva’erã ipoyvi guýpe. Ndoguerekói ára, arandu, térã mbarete oiporu hag̃ua oñemoĩvo partido político ykére. Yvyporakuéra oñembokyre’ỹ peteĩ mbarete guasu yvyguiguágui, ha Tupã ra’ykuéra ha tajyrakuéra ndohejái va’erã ipu’aka ko ñorairõ polítikape. Ha katu, mba’e espíritu piko ojagarra ñane retãyguakuérape, umi ogueroviáva ñaimoha ko’ág̃a mbohapyha ánheru marandúpe, pe marandu paha poriahuverekógui yvy ape ári, ñane irũnguéra jerovia peguáva, ojehechaukáramo oiporúvo partido político ojoavýva rechaukaha, omoherakuãvo temiandu ojoavýva ha ohechaukávo iñe’ẽnguéra oñemboja’oha?
TAM1897 Q1 50.4Ko’ág̃a aporandu peteĩ mba’e oje’évaicha: Pe oñemomaranduva’ekue mokõi ary ojapo ko mburuvicha ha tupão rehegua, opaite Adventista arapokõi pegua omoneĩ ha ojapórire, ¿oĩnepa ra’e hendaguã upe testimonio-pe g̃uarã?—Hesakã porã, nahániri. Upéicharõ, ¿ojerurepa hikuái mba’e vai umi mbo’epy, ohenóirõ guare Tupã rembiapoharakuérape peteĩ tendápe ha’e ndaikatumo’ãihápe ojuhu mba’eve ivaíva hesekuéra? Che ha’ese ko mba’e tee rehe. Ha’ese, oñemoñe’ẽvo peteĩ añetegua ñe’ẽ Ñandejára ñe’ẽnguegui, ha upe añetegua, itavayguakuéra omoañetéramo Ñandejára renondépe ha yvy ape ári, omoĩta chupekuéra peteĩ tekoitépe Ñandejára ndaikatumo’ãihápe ojuhu chupekuéra mba’e vai upe añetegua reheguápe, ¿ndaha’éi piko iporãva ñamoañete upéva añeteguáramo? Mba’éicha piko ikatu oĩ vai?
TAM1897 Q1 50.5Ha katu kóva ha’e peteĩ umi testimonio-gui añoite. Pe ambue testimonio oguereko kuatiarogue heta heta ñemoñe’ẽ upeichagua, iñemoñarekuérape g̃uarã, oike haguére hikuái umi ñemongeta polítika reheguápe pe campaña pahápe; upéicha rupi mokõi testimonio oñondiveguápe Ñandejára oñeikotevẽ omondo ñemoñe’ẽ iñemoñarekuérape ojapo haguére hikuái upe mba’e voi ojesalvátava’ekue chuguikuéra, omoañete rire hikuái pe marandu oñeme’ẽva’ekue chupekuéra campaña oñepyrũ mboyve papoapy jasy. Mba’ére piko, upéicharõ, Ñandejára ombou upe marandu hembiguáikuérape papoapy jasy mboyve oiko mboyve mba’eve oñemoĩ hag̃ua hikuái iñe’ẽre? Ndoipotáipa hembiguái oñembosako’i og̃uahẽvo ára jepy’apy ha ñomongetarã, oikuaa hag̃ua hikuái tape hekopegua, ha ani hag̃ua oñemboypýi ambue oñemboypýiva ndive, ha péicha ani hag̃ua oike umi mba’e ha’e oikotevẽva oñemoñe’ẽ hesekuéra apytépe?
TAM1897 Q1 50.6Ndajeruréi ko’ág̃a avave oguerohory hag̃ua oĩhaguére añónte. Ajerure toguerohory hikuái, ohesa’ỹijo, oñembo’e hese, omaña hese, ha toguerohory ha’e rupi añetegua, ha oipe’átava Tupã retãyguakuérape pe ikatuva’erãgui oñehenói chupe oñemoñe’ẽ térã omyatyrõ hag̃ua chupekuéra mba’eveichagua mba’e péichaguáre. Upéicharõ jepe, aikuaa oĩha ñane joyke’ykuéra oimo’ãva gueteri péva ivaiha; ha he’i ojerureha ñane retãyguápe ojagarra hag̃ua peteĩ jepytaso paha, ha péva ha’eha peteĩ jepytaso paha. ¿Ikatúpa ha’e peteĩ jepytaso paha pe omoĩva Ñandejára retãyguápe oĩha’arõhápe ha’e, ikatu hag̃uáicha isãsõmbaite ko’ã mba’e oporomomýiva opavavépe?
TAM1897 Q1 50.7Ko arýpe upe temiandu ou jey ambue hendáicha. Umi Ñandejára Ñe’ẽ oje’eva’ekue mokõi ary ohasava’ekuépe ndojekuaái mba’evéicharõ ko ary mbo’epýpe. Upérõ ha’e kuri Marandu Porã; ko’ág̃a ha’e avei; ha’égui Marandu Porãnte oñemyasãiva opaite Tupã Ñe’ẽ Ruvichápe, ha ndaikatúi reipoko Tupã Ñe’ẽ Ruvicháre oimeraẽ hendápe ha’e’ỹre upéva.
TAM1897 Q1 50.8Oĩ ambue mba’e jahechava’erã. Ñañemoĩramo mburuvicha reko apañuãime ha ñomongetápe hese, oĩta tapicha oiporavóva ykére, partido político ojoavývape, oñe’ẽva mba’e ojoavýva rehe, ha ohechaukáva iñeimo’ã ojoavýva, oje’évo jepe ha’eha ñane joyke’y. Mba’épa pe ipahaitéva tembiapo polítikape?—Ñorairõ, katuete. Upéicharõ, mba’épa oĩ ipype, iñepyrũme?—Pe oĩva ipahápe añoite—ñorairõ. Upéva ha’e pe ánga, iñepyrũmby guive ipaha peve. Ikatúpa umi Cristo-pe ojeroviáva, peteĩva Cristo-pe, oike hikuái mba’evépe omboja’ótava chupekuéra, pe py’aro ángape? Ikatúpa?—Nahániri; ndaikatúi opyta haguã peteĩva Cristo-pe. Ha’ekuéra oheka va’erã joaju, oheka pe Anga Joaju, “oñeha’ãvo oñangareko hag̃ua pe Anga Joajúre py’aguapy joajúpe.”
TAM1897 Q1 50.9Oĩ oipotáva oho hese, ha oheja ipahápe ikatuha umi Hesu rapeguápe g̃uarã, oimeraẽva Hesu rapeguáva, Tupão Adventista Sávaro Peguáva térã ambue, oñorairõ. Nda’éi oñorairõ hag̃ua ojuehe, katuete, ha katu oñorairõ hag̃ua hetãre, ha oike hag̃ua ñorairõme oñangareko hag̃ua tetã sãmbyhyre. Ha katu moõpa oĩ Hesu rapeguáva retã? Moõpa oĩ Hesu rapeguáva sãmbyhy? Ikatúpa ere?
TAM1897 Q1 50.10(Ñe’ẽnguéra) “Ndaha’éi ko yvy arigua.”
TAM1897 Q1 50.11Ndaha’éi ko tetã mba’e, ha ndaha’éi ko yvy mba’e. Ñande retã ndaha’éi ko yvy mba’e. Ha katu, ikatu piko umi Hesu rapeguáva oñorairõ hetãre ñorairõrã tembiporu tete mba’évape? Upe tetã Ruvicha guasu oheja oñemosã kurusúre, ojejuka ha oñeñotỹ chupe ojehecha’ỹ hag̃ua, ohupi ipo rangue oñorairõ hag̃ua hetãre. Upéicharõ, peteĩ mba’e ijapyte’a og̃uahẽva upe peve, ikatu piko añete iñepyrũmbýpe?
TAM1897 Q1 51.1Ha katu ndaha’éi péva añónte. Ñande, Adventista arapokõi pegua, ñamombe’úramo umi mbo’epy ha jajepytasóramo hesekuéra, oĩ peteĩ tembiapo iñimportánteva jajapo va’erã, tekojoja rupi Estados Unidos Ruvichakuéra renondépe, Michigan Tetã’i renondépe, ha heta ambue Tetã’i renondépe avei, jahechauka hag̃ua ñande reko hekopete.
TAM1897 Q1 51.2Ha’e jey, peikũmby hag̃ua mba’érepa añe’ẽ. Oikótarõicha ñamboguapýta pe mbo’epy he’íva umi Hesu rapeguápe ikatuha oñorairõ, ohupi ijyva akatúa oñangareko hag̃ua hetãre, sãmbyhyháre ha opa mba’e rehe, upéicharõ pe aty jeroviaha, hekojojápe ijehe, ha tenonderãite hekojojápe Estados Unidos sãmbyhyháre ha heta Tetãvore rehe, oikuaaukava’erã opavave renondépe, ha omboyke ha ombojevy pe tape ohohague pe aty jeroviaha yma.
TAM1897 Q1 51.3Areko ko’ápe mokõi kuatia’i oñembokuatia’akue 1865-pe, hákatu umi ojehaíva ipype oiko kuri 1864-pe. Peteĩva héra “Adventista-kuéra arapokõiha remimo’ã mboka jeguerekóre, oñemog̃uahẽva’ekue heta Tetã Sãmbyhyhára ha Polisía Militar Ruvicha Guasu [ha’éva Estados Unidos mba’e] renondépe, pe Léi Ñemboguapyrã rehegua pehẽngue ndive.”
TAM1897 Q1 51.4Upe jave Adventista-kuéra, pe Aty Guasu Amandaje rupive, ohechauka Estados Unidos Ruvichakuérape, Illinois, Michigan, Pennsylvania, Wisconsin Tetã’i Ruvichakuérape, ha peteĩ térã mokõi tetã’i ambuépe, Adventista-kuéra, cristiano-ramo, ha cristiano hikuái rupi, ndaikatuiha oheja cristiano-kuéra oiporu mboka térã oñorairõ araka’eve. Pe ambue kuatiañe’ẽ ha’e jehaipyre ha kuatiañe’ẽ oñemyasãiva Adventista-kuéra arapokõiha pegua pehẽngue, omoañete hag̃ua mburuvicha guasúpe pe jerure oúva ko atýgui ha’eha añetegua.
TAM1897 Q1 51.5Ko’ág̃a, upe tembiapoukapy oñembojevy ramo, ha ñamoañetéramo pe he’íva Hesu rapeguakuéra ikatuha oñorairõ oimeraẽva mba’ére, taha’e tetã rérape térã oimeraẽva mba’ére, upéicharõ ñande rembiaporã Tetãvore Joajupegua mburuvichakuérape ha’e pe Amandaje Guasu Aty, oñemoĩva pe aty guasu rérape, oho hag̃ua Tetãvore Joajupegua mburuvichakuéra rendápe ha he’i chupekuéra ñamoambuehague ñane remimo’ã; ha oho umi Tetã Sãmbyhyharakuéra rendápe ha he’i chupekuéra ñamoambuehague ñane remimo’ã; ikatu hag̃uáicha umi kuatiañe’ẽ opyta ñane remimo’ã pyahu ha oñemyatyrõva’ekue he’iháicha upe mba’ére.
TAM1897 Q1 51.6Ko’ág̃a ndaroviaséi ni sapy’ami jajesarekova’erãha peteĩ mba’e ojejapova’ekuére, ojejapohaguére añónte. Ha katu pe mba’e ojejapova’ekue iporãramo, upéicharõ jajesarekova’erã hese. Ha ha’e ko’ág̃a, ñande remimo’ã oñemoambuetáramo upe mba’ére, ñame’ẽva’erãha ko marandu ko’ã porokuáihápe, ani hag̃ua ñanererovia hesekuéra ambue mba’e ramo, ha’eñoite voi ñande rekoitéicha. Upéva ha’e pe hekopegua porokuáiharakuérape g̃uarã; pórke aty guasúicha ñame’ẽma kuri kuatiápe ñane remimo’ã ambueha.
TAM1897 Q1 51.7Mokõi ary ohasava’ekuépe, oñeme’ẽrõ guare umi mbo’epy, ndaikuaái ko’ã kuatiañe’ẽ oĩha. Ndaikuaái oĩha umíva 1897 ary oñepyrũ meve. Peteĩva ombou ko’ãva chéve peteĩ sobre-pe, ha upéva añoite pe aikuaáva. Oñembokuatia’oka 1865-pe “Steam Press of the Seventh-day Adventist Publishing Association, Battle Creek, Mich.” rupive. Aty Guasu Amandaje rérakuéra oĩ oñemoheraguapýva umi kuatiápe oñeme’ẽva’ekue Estados Unidos Ruvichakuérape, ha Tetã Amandaje rérakuéra oĩ oñemoheraguapýva umi kuatiápe oñeme’ẽva’ekue Tetã sãmbyhyharakuérape.
TAM1897 Q1 51.8Ko’ág̃a amoñe’ẽta peẽme umi jehaipyre oñenohẽva’ekue upe jave kuatiañe’ẽnguéra, kuatiañe’ẽ oñemyasãiva ha kuatia Adventista-kuéra arapokõi pegua mba’évagui, techaukahárõ Estados Unidos Ruvichakuérape guarã, ha techaukahárõ tetã’i sãmbyhyharakuérape guarã, pe tembiapo ojapóva’ekue pe Aty Guasu Amandaje pe jeroviaha rérape ha’eha iñeimo’ã añeteguáva, ha ndaha’éi peteĩ mba’e ojapopyréva upe árape guarãnte, ojehekýi hag̃ua ñorairõhára oñehenoígui, térã ojehekýi hag̃ua umi mba’e vai oúva tetã ári pe ñorairõ rupi. Ko mba’e oñemoherakuãkuri techaukahárõ ko’ã mburuvichakuérape g̃uarã ha’eha peteĩ teko Adventista-kuéra arapokõi pegua, ha ha’ekuéra ojepytasoha hese ha’égui Cristianismo.
TAM1897 Q1 51.9Amoñe’ẽta mbykymi ko’ãgui, ha pehecháta pe che ahechava’ekue amoñe’ẽrõguare voi,—che arekórire upe kuatia che renondépe mokõi ary ojapo ko Tupão’ípe, ndaikatumo’ãi kuri ambo’e umi mbo’epy ipypegua hesakã porãveháicha ambo’ehaguégui umi mbo’epýpe ame’ẽva’ekue, ha oñemoherakuãva’ekue pe BULLETIN-pe. Ko’ápe oĩ peteĩ pehẽngue ojehaiva’ekue Signs of the Times-pe, pastor James White rupive, ary 1853-pe:—
TAM1897 Q1 51.10Pe tupão oje’éva Cristo mba’eha oheja iména añetegua jyva, ha ko’ág̃a ojepytaso léi jyva mbaretére. Oheka ñeñangareko, ha oñemongaru hag̃ua yvy ape ári sãmbyhykuéra oñembyaíva rupive, ha ojehechauka porã umi itajýra kuña reko vai, pe sy tuja mba’éva, ha’éva peteĩ techaukaha Tupão Katólika rehegua. Kuña oñemboja va’erãháicha iménape, upéicha avei tupão oñemboja va’erã Cristo-pe, ha oheka rangue ñeñangareko léi jyvágui, oñemboja va’erãnte pe Ijayhupyre jyva mbaretére. Tupão omenda heko’ỹme yvórare. Kóva ojehecha umi tetã sãmbyhy vorekuérape. Ñorairõ vorepýpe jepe ojehecha pe he’íva ha’eha Jesús Cristo ministro oñembohorývo pe Py’aguapy Tupãre iñembo’e rupive ipu’aka hag̃ua ñorairõme.
TAM1897 Q1 51.11Jey, peteĩ jehaipyre oñenohẽva’ekue kuatiañe’ẽ Review and Herald-gui, ára 9 jasypo 1854-pe guare:—
TAM1897 Q1 52.1Ko’ã mba’e oĩramo ag̃uí térã nahániri [oñe’ẽhína Ñandejára jeju rehe], añetegua opytánte; oĩ peteĩ ánga ñorairõrã oñemyasãiva, peteĩ ánga py’arõ ha japu. Ipu’aka ñanemongy’áva ha’e pe ñanemongyhyjéva,—ha’e pe jepokuaa ñorairõ ha tuguy ñeñohẽ rehegua ñanembyaíva, ha’e pe py’a perere nahesãiva, pe aty rehegua ánga py’aro, ha’éva mba’e vai, ha omosarambíva mba’e vai.
TAM1897 Q1 52.2Anive oje’e ndaiporiha mba’e vai Cristo remimbo’ekuérape g̃uarã ko’ã mba’égui. Oĩ mba’e vai; pórke “hetave vove teko vai, hetáva mborayhu ho’ysãta”. Péva ha’e umi joaju ñemimby ha ndaikatúiva oñemyesakã ombojoajúva yvypórape, ombotovéva oñeñangareko ha’eño, ha upéicha jaipyhy ñandejehe’ỹre pe ñe’ẽ oje’éva hetavépe, ha ndajaikuaái ñane apytu’ũ oñembyai ha ndopytu’úi peve; ha péicha, ndahesãiramo, oĩmbáma oipyhy ha omboheñói hag̃ua mba’e vai. Pe teko ñembyai ñembyepoti ohundi hetave voi pe mba’asy guasúgui.
TAM1897 Q1 52.3Ambue jehaipyre oñenohẽ jeyva’ekue Review and Herald-gui, 31 jasypokõi 1856 pegua:—
TAM1897 Q1 52.4Jesús he’i: “Che rapykuéri eju”. Mba’épa, che ryke’y ahayhuetéva, che reindy ahayhuetéva, mba’épa pende jerovia ra’anga? Nda’ipóri piko pe Biblia? Pe he’i: Héẽ. Upéicharõ upépe ñaguahẽta, jaikuaa hag̃ua ñande piko Jesús rapykuéri jaguata térãpa nahániri. Che aike tenonderã pende rapépe, ha añomongetáta penendive; ha ko tape ha’e ñande reko ára ha ára. Ñamañáta tenonderã opa mba’ére, ha jajeporandúta: ¿Pejapo piko yvyporakuéraicha? Ha katu peporandu, Mba’épa he’ise upéva? Añeha’ãta amombe’u peẽme. Peñemoĩpa yvyporakuéra apytépe heko ha léipe? Péicha ramo, pende rape ndaha’éi pe Hesu oho hague. Hesu he’i, Ha’ekuéra (hemimbo’ekuéra) ndaha’éi ko yvy arigua, che ndaha’éiháicha avei ko yvy arigua. Araka’épa pehecha Hesúpe César koty ñe’ẽjovakehápe?—Araka’eve, ojeguerahárõguánte ovecha’iicha ojejukahápe.
TAM1897 Q1 52.5Ha katu ñande jaipota léi porã, ha ñane rembiaporã hína jaheka hag̃ua kuimba’e iporãva ojapo ha omoañete hag̃ua umíva.
TAM1897 Q1 52.6Añetehápe jaipota léi porã; ha Hesu nañanderejái jaha hag̃ua hapykuéri hesekuéra’ỹre. Ha’e he’i: “Pe ñe’ẽ pehendúva ndaha’éi che mba’e, ha katu che Ru che mboúva mba’e”. Juan 14:24.
TAM1897 Q1 52.7Pe Salmo apohare he’i: “Ñandejára léi iporãite, omboheko jey ánga”. Salmo 19:7. Pablo he’i: “Opaite Ñe’ẽngue oñeme’ẽ Ñandejára pytu rupive, ha iporã mbo’erã, ñemoñe’ẽrã, ñemyatyrõrã, tekojoja rapeguã: Ñandejára rembiguái iporãmba hag̃ua, oñembosako’ipaite hag̃ua opa tembiapo porãrã”. 2 Timoteo 3:16, 17. Mba’e hetave piko reipota? térã mba’e sa’ive piko reipota, che ryke’y ahayhuetéva?
TAM1897 Q1 52.8Pe tembiapo oúva rejeruréva ne rrepresentántegui ha’e ojapo léi, ha umívare ndojejapóiramo, oñemboaje kyse rupive, peteĩ mboka ndaha’éiva cristiano mba’e. Umi léi oje’éva ha’e pe teko añetete, pe tekove voi, upe tetã reko oje’éva pegua, ha’e oĩhápe ipype, ha ikatuva’e omombarete hetã rekotee arsenal térã tembiporu mano rehegua rupivénte, yga guasu aty ha ñorairõhára aty oñembosako’íva imba’e mboka manohápe. Upéi remoĩ nde ryke’y cristiano porãme, Py’aguapy Ruvicha rapeguápe, pe yvyra jejukaha ykére, omoĩ hag̃ua mano; térã peteĩ ñorairõhára aty renondépe, peteĩ kuatia ‘habeas corpus’ reheve ombojevy hag̃ua tembiguáiramo peteĩ nde ryke’y mboriahúpe, oipotahaguére opytuhe yvága yvytu sãsõ. Térã, ha’éramo pende mburuvicha guasu tetãmegua, pemoĩ pende obispo porãme peteĩ kavaju ñorairõguápe, oñembosako’ipáva mbokápe iñakã guive ipy peve, mburuvicha guasu opaite mano mbaretekuéra ári tetãme.
TAM1897 Q1 52.9Aporandusémi, Jesús reroviaha ahayhuetéva, ¿piko yvypóra ikatu ojapo oĩ porãha jukápe, Ñandejára he’írõ guare: “Ani rejuka”? ¿Ndaha’éi piko yvypóra ñesãmbyhy guasu oñemopyendáva kyse ári? ¿Ndojepororóiri piko ku’ípe ha’e og̃uahẽvo, pe ijárava oisãmbyhy hag̃ua tekojoja rupive?
TAM1897 Q1 52.10Ha katu che nañorairõi yvyporakuéra mburuvichakuéra ndive. Nahániri, nahániri. David he’i peteĩ purahéi ñemomorãme Ñandejárape g̃uarã: “Añetehápe yvypóra pochy nemomorãta; ha pe pochy hembýva katu rembojokóta.” Salmo 76:10. “Mburuvichakuéra ndaha’éi kyhyjerã tembiapo porã apohárape, ha katu tembiapo vai apohárape. Nde piko ndokyhyjemo’ãi pe ipokatuágui? Ejapo pe iporãva, ha upéva rehe rerekóta jehecharamo. Ha’e ningo Tupã rembiguái ndéve [Cristiano] g̃uarã ojapo hag̃ua iporãva.” Romanos 13:3, 4.
TAM1897 Q1 52.11Che joyke’ykuéra, penemandu’áramo Kristianokuéra ha’eha peteĩ aty iñambuéva, peteĩ ovecha’i aty’i, oñemboja’óva, oñeporavóva ko yvy apégui, ohesape hag̃ua ko yvy ári, térã ko yvy ári g̃uarã, ko yvy ohechávo hembiapo porã (tesape), oñembohape hag̃ua oike hag̃ua pe ovecha’i aty’i apytépe, oñepapáva ára pukukue ojegueraha hag̃ua ojejuka hag̃ua, ha péicha omomba’eguasu hag̃ua pende Ru Yvagapeguápe, upéicharõ peikũmbýta umi jehaipyre Romano 13-icha, ha 1 Timoteo 1; 2, ikatúva ahechauka upe rire. “Pe ñai’ũ ryru pehẽngue toñorairõ umi ñai’ũ ryru pehẽngue yvy arigua ndive” [Isaías 45:9]; ha katu, umi Hesu rapeguáva oguerekóramo Hesu apytu’ũ, upéicharõ omoirũta hikuái Hesúpe.
TAM1897 Q1 52.12Jahechápa mba’épa osẽ umi oje’éva Hesu reroviahárõguáre oho haguére yvy arigua rapére? Upéva katu ñanembosako’i jajupi hag̃ua peteĩ tenda yvatépe Balaam ojapo haguéicha, Balak ohenói ramo guare chupe oñe’ẽ vai hag̃ua Israel-re, ha’e he’i ramo guare iñe’ẽnga ha he’i: “Mba’éicha piko añe’ẽ vaíta pe Tupã noñe’ẽ vaíri hague rehe? Térã mba’éicha piko añemoĩta pe Ñandejára noñemoĩri hague rovake?” Pe ita ru’ã guive ahecha chupe, ha umi yvyty guive amaña hese: ehecha, pe tetã’i oikóta ha’eño, ha ndojeipapamo’ãi umi tetã apytépe.” Números 23:8, 9.
TAM1897 Q1 52.13Ko’ág̃a amoñe’ẽ ambue pehẽngue, oñembokuatiajeyva’ekue pe Review-gui, ára 14 jasypoapy, 1856 pegua:—
TAM1897 Q1 52.14¿Péichapa pe Marandu Porã Hesu pegua ome’ẽ ndéve pe derécho reipuru hag̃ua kyse, reñembosako’i hag̃ua tembiporu yvypóra mba’évape, regueraha hag̃ua kyse “reñangareko hag̃ua nde rogayguáre”, resalva hag̃ua umi oñemomirĩvape pe oñemomirĩukáva poguýgui, rembyaívo Tupã rembiapoukapy poteĩha, he’íva: “Ani rejuka”? Hesu he’i: “Pehayhu pende rayhu’ỹvape”.
TAM1897 Q1 52.15Nde piko repensa, nde, cristiano reikóva evangelio guýpe, rerekoha Biblia ñeme’ẽ reike hag̃ua política ñorairõme oimehaichagua hendáicha? taha’e léi apópe, térã yvypóra sãmbyhy léi ñemboguatápe? Péicha ramo, che aimo’ã rejavy tuichaitereiha.
TAM1897 Q1 52.16Péva ha’e pe aty guasu he’iva’ekue 1864-pe. Ha’ekuéra omoĩ upéva Estados Unidos Ruvichakuéra renondépe, techaukahárõ ndogueroviái hague ñorairõre, ha ndaikatuiha oho mboka reheve, ha oñeporavo ramo jepe chupekuéra ñorairõrã, ndaikatumo’ãiha oñeha’arõ chuguikuéra oñorairõtaha. Ha Estados Unidos Ruvicha ohendu ijerurekuéra, ha omoĩ tembiaporã oho hag̃ua hikuái tasyópe ojapo hag̃ua Marandu Porã ministro rembiapo, oñangareko hag̃ua hasývape, ha ogueru hag̃ua tekove pyahu omanombotávape. Ko’ág̃a katu upéva oñembojevy ramo, ñande jajekova’erã hekopete mburuvichakuéra renondépe, ha ja’e oñembojevy hague.
TAM1897 Q1 52.17Amoñe’ẽ heseve:—
TAM1897 Q1 52.18Oimeraẽ jehaipyre remombe’úva, térã mba’e hekopete reimo’ãva, oñehesa’ỹijova’erã Ñandejára Ñe’ẽ he’iháichaite, he’iháichaite. Ikatu hi’are rojesareko opaite umi jehaipyre térã mba’e rejeruréva rehe, ára oĩ vove; ha katu, tenonderãite, jahendúta Marandu Porã. Umi Hesu rapeguaséva cristiano-kuérape g̃uarã, kóva oiméne oĩmbáma.
TAM1897 Q1 52.19Jesús he’i: “Oĩramo che servíva, tou che rapykuéri.” Juan 12:26. Ha katu nde ere: “Kóva ikatu ajapo, ha añangareko che retãygua jeroviaha ramo, hembiapoukapy ha isãmbyhýpe?” Epyta. Jesús he’i: “Avave ndaikatúi oservi mokõi járape.” Mateo 6:24. “Peẽ yvy pegua ramo, yvy ohayhúta imba’éva: ha katu peẽ ndapeikoigui yvy pegua, che piko poiporavo haguére peẽme yvy apytégui, upévare yvy pende rayhu’ỹ.” Juan 15:19.
TAM1897 Q1 52.20Mba’éichapa ikatu reike yvy apére ojejapóvape, “nde ningo ndaha’éiramo yvy pegua”, katu yvy pende rayhu’ỹ ha pejeiporavóramo “yvy apytégui”? Ha katu, peje, ¿ñame’ẽva’erãpa pokatu umi iñañávape? Ndaikatúi remoambue upéva. Yvypóra aña ha ombotavýva iñañavéta ohóvo; ha ára yvy opaha vove, umi aña ojapóta aña rembiapo, ha avave umi aña apytégui ndoikuaamo’ãi. Daniel 12:10. Upéva ojehu yvy ndojaposeigui Tupã he’íva, térã oho Hesu rapykuéri, ndohechakuaáigui peteĩnteha pe Léi Apohare. Santiago 4:12.
TAM1897 Q1 53.1“Upévare he’i Ñandejára: Ko’ãva oñemboja chehegui ijuru rupi, ha hembére che momba’eguasu; ha katu omomombyry chehegui ikorasõ, ha chekyhyje hesekuéra oñembo’e yvypóra rembiapoukapýre: upévare, pehecha, ajapóta peteĩ mba’e hechapyrãva ko’ã tapicha apytépe, peteĩ mba’e hechapyrãva ha peteĩ mba’e ijojaha’ỹva; pórke iñarandúva arandu oñehundíta, ha iñakãguapýva kuaapy oñeñomíta.” Isaías 29:13, 14. Mba’eichaitépa ojehechauka porã kóva heta umi Tupãkuaaty mbo’ehára guasu rekópe, ha’ekuéra, sapy’ami ohasava’ekuépe, oĩva’ekue tenonde umi jerovia ñemoingove jey, teko porã ñemyatyrõ, ha py’aguapy atyguasukuéra renondépe: oisãmbyhývo Cristo tupão, oñembosako’ívo Marandu Porã mbokápe, pe oguerúva tesape tekove ha tekove opave’ỹvape; oipurúvo jerure asy, ñembo’e, ha tesay; ko’ág̃a katu Marandu Porã renondépe voi, Jesús he’i rire, “Pehendúma oje’e hague: ‘Rehayhuva’erã nde rapicha, ha remotare’ỹta nde rayhu’ỹvape.’ Ha katu che ha’e peẽme, Pehayhu pende rayhu’ỹvape, pehovasa umi pende aña’ãvape, pejapo porã umi pende ndayhúivape, ha peñembo’e umi pende rehe oñe’ẽ vaívape ha pende mbohasývape; peiko hag̃ua pende Ru yvagapegua membýramo: ha’e omopu’ã haguére ikuarahy umi iñañáva ha umi iporãva ári, ha ombou haguére ama umi hekojojávape ha umi hekojoja’ỹvape.” “Peiporiahuverekóke, pende Ru oiporiahuverekoháicha avei.” Mateo 5:43-45; Lucas 6:36. Ko’ã ñe’ẽngue oĩramo jepe, jahecha umi tupão cristiano oĩha peteĩ teko vaietépema, ho’ávo heko porãgui ha oñembojojávo ko yvy arigua rekóre. Oĩ heta techapyrã apytégui, ja’éta mbovymínte.
TAM1897 Q1 53.2Ko’ápe oúva heta ñe’ẽ maranduhára herakuã porãvagui, oñe’ẽva “mboka”, “ñorairõ”, “ñorairõ guasu”, “gueru”, ha ambuére. Upéi he’i péicha:—
TAM1897 Q1 53.3Ko’ã mba’e ojehúva rehechávo, ohechaukáva pe itaju porãitevéva oñembyaiveha kuarepoti ytýgui, ha nomomba’éiha hikuái Cristo ñe’ẽngue ha ijerovia yma guare, ñañe’ẽ hatã va’erã: “Oho hikuái Káin rapére, ha oñani kyre’ỹme Balaam jejavy rapykuéri.”
TAM1897 Q1 53.4Ko’ã kuimba’e piko ohohína Hesu rapére? Ombosako’i piko hikuái ijehe ha ijeroviahakuérape marandu porã mbokáre? Ohechauka piko hikuái ojeroviaiteha Tupã léi iporãitévare? Ohechakuaa piko hikuái peteĩ Léi Moheñoiha añónte oĩha cristiano-pe guarã? Ohendu piko hikuái Pablo he’ívo: “Ñorairõrã ñane mbokakuéra ndaha’éi yvypóra mba’e, ha katu ipokatu Tupã rupive oity hag̃ua umi oñemombaretéva”? 2 Corintios 10:4. Ojesareko piko ipahápe hikuái umi Ñe’ẽnguéra ohechaukáva ombo’eha rehe?
TAM1897 Q1 53.5Peñemonde Tupã mboka atã pavẽ, ikatu hag̃uáicha peñemo’ã aña pokarẽgui. Mba’érepa?—“Ñande ñorairõ ndaha’éi yvypóra ro’o ha tuguy ndive.” Nahániri; ndaha’éi upéva Jesús reroviaha rembiaporã. Ha katu ñorairõ “mburuvichakuéra, pu’akakuéra, ko yvy pytũmby mburuvichakuéra, aña espíritu-kuéra yvategua” ndive. “Upévare peñemonde Tupã mboka pavẽ reheve, ikatu hag̃uáicha peñemoĩ mbarete ára vai jave, ha opa mba’e pejapopa rire, peñembo’y mbarete hag̃ua.” Efesios 6:11-13.
TAM1897 Q1 53.6Pablo oipapa umi cristiano mboka Efesios 6:14-18-pe, ha he’i, Peiporu “pe Espiritu kyse [ndaha’éi kuarepotiguigua], ha’éva Ñandejára Ñe’ẽ; peñembo’évo opa ára opaichagua ñembo’e ha jerurepyre rupive pe Espiritu-pe;” oñemondévo ko yvága mbokajegua, ha ipy oñemondehague evangelio py’aguapyrã ñembosako’i reheve, oñeha’ãvo ohupyty Cristo jehovasa, —“Ivy’apavẽ umi poriahuverekóva: ha’ekuéra ohupytýta poriahuvereko.... Ivy’apavẽ umi py’aguapýpe omba’apóva [ndaha’éi py’aguapy ombyai’áva]: ha’ekuéra oñembohérata Tupã membykuéra.” Mateo 5:7, 9. Ehendumína Juan-pe oñe’ẽrõ guare umi ñorairõhárape, ha’ekuéra oporandúrõ guare chupe mba’épa ojapova’erã. Ha’e ombohovái: “Ani peiporu mbarete avavére.” Lucas 3:14.
TAM1897 Q1 53.7Penemandu’áke Jesús he’ihague Pétrope, oñembo’e pe mbo’epy tuicháva ojeporúva tekovépe ramo guare opavave Hesu rapeguápe mba’épa ojapova’erã hikuái pe kyse rehe, “Emoinge jey nde kyse hendápe: opaite umi oiporúva kyse oñehundíta kyse rupive.” Mateo 26:52.
TAM1897 Q1 53.8Toguatáke umi Hesu reroviaha ko’ã añetegua resapépe, ha mbovymínte oĩta mburuvicha guasu térã ñorairõhára Hesu reroviaha apytépe, oiporúvo “Karai Pa’i Beecher mbokakuéra Sharp, mokõipa po”, jepe oñembojáramo jepe peteĩ Biblia marangatueteicha peteĩteĩva mboka kupépe.
TAM1897 Q1 53.9Ohendu hikuái Hesúpe he’i: “Che retã ndaha’éi ko yvy arigua; che retã ko yvy arigua ramo, che rembiguáikuéra oñorairõta.” Juan 18:36. Umi Hesu reroviaha oñembokarapýva ko’ã marandu porã mboka reheve, ha ohejapámaite umi yvypóra mba’e ñorairõrã, oñemboja’opaite yvy arigua mburuvichakuéragui, ikatu oheja ko yvy, oñembokarapýva manomboka reheve, toho pya’e tape guasúre, omoañetévo iñemboajekuéra ndaha’éiva Hesu mba’éva mano ñenupã rupive.
TAM1897 Q1 53.10Ha’e peteĩ jehechakuaa ijojaha’ỹva pe tupão rembyrekuérape guarã, omañávo hikuái yma guare rembiasakuére, ha ohechávo, jepe Cristo remimbo’ekuéra, Pablo-icha, osapukái hague, “Nde káusare roñejuka ára pukukue; ojeipapa oréve ovechaicha oñembya hag̃ua [Romanos 8:36];” tape ohasava’ekue oñembohypa tesay reheve, henyhẽ huguygui, ha oñemo’ã hete pehẽngue oñembyaíva ha ikangue morotĩnguágui;—ha’e iderécho osapukái hag̃ua Balaam-icha, ohechávo Ñandejára “hetãyguakuéra oikóta ha’eño, ha ndojeipapamo’ãi tetãnguéra apytépe,” “Tamano umi hekojojáva omanoháicha, ha che paha toiko ha’eichaite!” Números 23:9, 10.
TAM1897 Q1 53.11Oĩve heta mba’e ko kuatia’ípe, ha katu ndaikotevẽvéima amoñe’ẽ. Amoñe’ẽta peteĩ térã mokõi voreve Ñandejáragui, oĩva ko’ápe ñandéve guarã ñane árape. Kóva oñeme’ẽkuri ñandéve irundy ary ojapo pe Marandu Pytu rupive, ha oñemoñe’ẽkuri ñandéve ko Tupão’ípe:—
TAM1897 Q1 53.12“Ñandejára oiporavo Jacob-pe ijupe g̃uarã, ha Israel-pe imba’e teévaramo. Aikuaágui Ñandejára tuichaha, ha Ñandejára guasueteveha opaite tupãgui.” Pejesareko, che joyke’ykuéra ha che reindykuéra, Ñandejára oguerekoha peteĩ tetã, peteĩ tetã oiporavopyréva, ijatykua, ha’eñóva mba’e, iñemo’ãha, ha’e ojokóva peteĩ yvy angaipápe oikóva ha opu’ãva hese; ha ha’e oipotákuri ani ojekuaa ipype mba’eveichagua pu’aka, ani oñemomba’e ipype mba’eveichagua léi, ha’eñóva mba’e’ỹre.
TAM1897 Q1 53.13Oĩ ambue mba’e ouva’ekue ñandéve Amandaje Guasúpe ko arýpe. Kóva ñanemomýi jey pe tenda oñepyrũhaguépe pe jerovia ñemboyke, ha ñanemoĩ Tupã renondépe, iñe’ẽ añetegua renondépe, ha ko mba’e tuichakue renondépe oĩháicha Ñandejára he’iháicha; ha’e oipotaháicha oĩ hag̃ua iñemoñare ndive ko’ág̃a.
TAM1897 Q1 53.14Pe tembe’y omoambuéva Tupã rembiguái oñemoĩva iñe’ẽnguéra ñangarekópe ha yvy apére, ndojekuaaporãvéima yma guaréicha. Umi oguatáva Tupã ndive ndojejuhumo’ãi oĩvo aty polítikape. Umi ojapóva kóva ohechauka ndaha’eiha Hesu rembiguái jeroviaha. Heta ára oipuru haguére tata jepivegua, okañyma ijesareko. Oĩ peteĩ tekove aty oñemoĩva’ekue oñembo’y hag̃ua Hesu poyvi guýpe. Ha’ekuéra ha’e Cristo ñorairõhára aty. Ha’ekuéra oñe’ẽme’ẽ osẽ hag̃ua ko yvy apérehegui, ha ojei hag̃ua. Ha’ekuéra oñe’ẽme’ẽ oipuru hag̃ua pe Espíritu kuarepotĩ, Ñandejára ñe’ẽ, oñorairõ mbarete hag̃ua angaipa ha opaite teko vai rehe. Tekotevẽ jahechauka ñane jerovia.
TAM1897 Q1 53.15Oĩ peteĩ ñe’ẽ mburuvicharã; oĩ peteĩ ñe’ẽ ojeipurúva tetãygua rekópe. Jahechaukava’erã ñane jerovia mba’épa rehe? Upéva hína pe porandu.
TAM1897 Q1 53.16Jahechaukava’erã ñane jerovia ñane Ruvichápe, Ñandejára Jesucristo-pe. Apóstol Santiago he’i: “Upévare, oimeraẽ oñemoangirũséva ko yvy apére, ha’e Ñandejára rerairõhára.” Ha Juan ohayhuetéva, pe temimbo’e iñe’ãme ojoguavéva Hesúpe, omoñe’ẽ ñe’ẽmondo: “Ani pehayhu ko yvy apére, ni umi mba’e oĩva ipype. Oiméramo oĩ ohayhúva ko yvy apére, Tupã ru mborayhu ndaipóri ipype.” Avave ndojuhumo’ãi vy’a oho ramo Adán rapére, ha ojei ramo Ijapoharegui.
TAM1897 Q1 54.1Upéicha ko’ã mbo’epy opa ñepyrũ haguépe voi—Adán ha ijapohare ndive, ha opaite apoukapy ypykuépe arapýpe—“REHAYHUVA’ERÃ ÑANDEJÁRA NDE TUPÃME NDE PY’A PAVẼ, NDE ANGA PAVẼ, NDE AKÃ PAVẼ HA NDE Mbarete PAVẼME.” Upéicha ndapejavy mo’ãi pende Apoharegui. Upéicha ndaiporimo’ãi jerovia ñemboyke. Upéicha ndaiporimo’ãi ta’anga ñembojerovia. Upéicha ndaiporimo’ãi mburuvicha oñemohendáva umi tetã ambue jerovia’ỹva ojei va’ekue Tupãgui techapyrãme; ha katu Tupã ha’éta opa mba’e, ha ogueraháta hetãyguakuérape upe yvy porãite ohechauka va’ekuépe ñane ru Abrahánpe, oipe’árõ guare chupe opaite mburuvicha ko yvy arigua apytégui, ha oñongatu chupe ijehegui oikove aja ko yvy ári.
TAM1897 Q1 54.2Pe orehenóiva tosegi ha tog̃uata ñande ru Abraham jerovia rapére, oñekytĩ’ỹre jepe, ñandegueraháta upe yvy ári, opavave yvy mimbikue; ha upépe japyta Ñandejára renondépe, ha pe Ipu’akapáva ipepo mimbipa guýpe, opa ára g̃uarã—jahayhúvo Ñandejárape ñane korasõ, ñane ánga, ñane akã ha ñane mbarete pavẽ reheve; ha ha’e ikatu ñanderechauka ko’ág̃a, upérõ, ha opa ára g̃uarã opa mba’e oĩva renondépe, ha he’i: “Ko’ápe oĩ umi oñangarekóva Ñandejára rembiapoukapýre, ha Hesu jerovia rehe.”
TAM1897 Q1 54.3Ha opaite tavayguakuéra to’e: “Amén ha Amén.”