Pysyrõkuaaty. – Mokõiha

TAM1897 D 59.2Ñemoñe’ẽ oñeme’ẽva’ekue arateĩ ka’aru, 14 jasykõi, 1897-pe Oñembokuatia’akue General Conference Daily Bulletins-pe, 17 jasykõi 1897-pe, Vol. 1, N° 4, pp. 59-64 ha 18 jasykõi 1897-pe, Vol. 1, N° 5, pp. 65-66.

TAM1897 D 59.3Peteĩ térã mokõi ñe’ẽ myesakãrã ñamboñepyrũ mboyve ñehesa’ỹijo ko pyharépe: Katuete heta oiméne oñeporandúkuri oñemoañetétapa umi mba’e oje’eva’ekue kuehe pyhare. Upéicha niko. Nañe’ẽi che reígui. Añetehápe, ndahesa’ỹijói opa mba’e ipypukukue, ha katu penemandu’áramo umi mba’e ha’éva’ekuére oñembokuatia vove, pehechakuaáta añeteguaha. Ha’érõ guare pe yvoty ro’y’ypy oñembojojaha yvýpe, ha yvy oñembojojaha pe yvoty ro’y’ypýpe, upéicharõ, ho’áramo yvy ári peteĩ mbyja’i pohýi heta toneláda, ¿ndaha’éi piko pe mbarete poguasuvéva ymaveguágui? ¿Ha ndohundimo’ãi piko upéva pe yvoty ñembojoja yvýpe? — Nahániri; ndaha’éi rupi yvy añónte oñembojojáva upe yvoty rehe, ha katu ko arapy tuichakue. Nemandu’ápa, oñehesa’ỹijóvo pe mbarete ñembojáva, pe he’íva tembikuaaty ha’eha: opaite mba’e pehẽngue’i oĩva arapýpe oñembojáva ojuehe, upéicha rupi ndaha’éi yvy añónte oñembojoja yvotykuéra oikotevẽvare, ha’e katu opaite arapy; upévare pe mbyja ho’áva ndoimbaretevéimantei pe mbarete ñembojáva arapýpe.

TAM1897 D 59.4Mbykymi ñemyesakãrã ñepyrũrã: Che añe’ẽrire, pe mbo’epy ohasava’ekuépe, “Tembikuaaty Tupã Ñe’ẽme” térã “Tembikuaaty ha Tupã Ñe’ẽ” rehe, amyesakãve va’erãmo’ã mba’épa hína pe mbarete ñandegueraháva, ha mba’épa ndaha’éi, pe tembikuaaty he’iháicha upe ñe’ẽre. Ha katu ndaha’éi upévagui añe’ẽva’ekue; opaite ajaposéva’ekue pe pyhare ambuépe ha’e kuri amombe’u pe añetegua ojejuhuhague pe gravitación léi, ha pe teoría ha’eha peteĩ léi. Oĩma jehecha iñambuéva Newton áragui ko léi teoría rehegua; ha katu upéva nombyaíriva pe léi.

TAM1897 D 60.1Añetehápe, mbaretekue ñemboguejy ndaha’éi peteĩ léi, ha’eñoite hína Tupã mbaretekue. Añetehápe ndaipóri “tekoha léi”. Tekoha léikuéra ha’e Tupã jepokuaánte. Pe gravitación léi ha’éva niko Tupã jepokuaánte; Tupã mbaretekue jehechauka. Ha katu, che ndaikuaaukáigui mba’épa ha’e añetehápe, aipuru umi ñe’ẽ he’iseháicha jepiveguápe, ha ahechaukánte hag̃ua ha’eha pe omantenéva arapy ñembojoja.

TAM1897 D 60.2Ko pyharépe amoñe’ẽta ambue tembikuaaty he’iséva. Kóva, avei, oñenohẽ peteĩ umi tembikuaatyhára herakuãvéva apytégui ko yvy ári: “Tembikuaaty ha’e pe kuaapy oñembohekoitéva jarekovéva oimeraẽ mba’e rehegua.” Pe ñe’ẽ “tembikuaaty” he’ise añetehápe kuaapy. Pe he’iséva roguerekova’ekue kuehe pyhare oĩ porã. Ha’e ñeimo’ãgui osẽva. Avei, oĩ porã ñambohéra hag̃ua chupe pe kuaapy oñembohekoitéva jarekovéva upe mba’e rehegua.

TAM1897 D 60.3Ág̃a katu, ñamomba’e jey umi mokõi mba’e jahechava’ekue ñemoarandúpe ohasava’ekuépe. Moõpa ojejuhuva’erãkuri pe kuaapy hekopeteve mbyja kuéra hendýpe iñambueha rehegua, mil setecientos ary pukukue ciencia ojuhu mboyve? — Tupã Ñe’ẽme. Upéicharõ, moõpa ojejuhuva’erãkuri pe ciencia añetegua upe mba’e rehegua? — Tupã Ñe’ẽme. — Moõpa ojetopákuri pe arandu hekopeteve mba’éichapa oñembojoja arapy, 2500 ary ojetopa mboyve? — Tupã Ñe’ẽme. Upéicharõ, mba’e arandukápa ha’ékuri pe aranduhaitevéva ko yvy ári, upe tembikuaaty rehegua? — Tupã Ñe’ẽ. Penemandu’áke, che ndaikói añe’ẽha tembikuaaty ha Tupã Ñe’ẽre. Añe’ẽ hína pe salvasiõ rembikuaatýre. Ha oñeñe’ẽramo jepe ambue tembikuaatýre, ojejuhu oñembojoajúvo añónte ko tembikuaaty tenondegua ndive. Péva ha’e pe jaikuaátava nde ha che, opaite techaukaha ñambojoajúva rupive ko mokõi aravo ñehesa’ỹijópe, pe salvasiõ ha’eha tembikuaaty, ha’eha pe tembikuaaty yvatevéva arapýpe, ha’eha pe oñehesa’ỹijo va’erãvéva ñande, ha jajapoha tembikuaaty rupive ñame’ẽramo chupe ñane ñehesa’ỹijo tenondegua ha ñane korasõ pypuku.

TAM1897 D 60.4Ko’ág̃a, pe Biblia ndaha’éi peteĩ kuatiañe’ẽ oñe’ẽva mba’e arandukuaáre, pe tekove ñesãsorã arandukuaa’ỹre. Ha’e peteĩ kuatiañe’ẽ oñe’ẽmbaitéva upe mba’ére. Pe Biblia oñe’ẽ ambue arandukuaáre; ha katu ndaipóri kuatiañe’ẽ ambue arandukuaáre oñe’ẽva pe Bíbliape. Oñeñe’ẽ ambue arandukuaáre, umi jahechava’ekue Corintios ha Isaíaspe guáicha; mba’érepa oñeñe’ẽ hesekuéra ko’ã tendápe — oñemyesakã hag̃ua peteĩ mba’e arandukuaa rehegua? — Nahániri; ha katu ojepuru oñemyesakã porãve hag̃ua ñane akãme pe salvasiõ arandu. Mba’érepa ojegueru pe mbyja arandu añetegua 1 Corintios 15:41-pe? Mba’erãpa he’i: “Peteĩ mbyja iñambue ambue mbyjágui imimbipýpe?” Upéi he’i voi: “Péicha avei ojehu umi omanóva resureksiõ. Oñeñotỹ terakuã’ỹme, opu’ã katu terakuã porãme. Oñeñotỹ kangyhápe, oñemopu’ã mbaretépe.” Peteĩ mbyja iñambueháicha ambuégui imimbipýpe, upéicha avei pe jeikove jey. Péicha rehecha pe tembikuaaty rehegua ñe’ẽ ojeipurúva rembipota ha’eha ohechauka porãve hag̃ua peteĩ mba’e pe salvasiõ arandukuaápe, ñanepytyvõ hag̃ua jahecha porãve hag̃ua peteĩ añetegua pe salvasiõ arandukuaápe.

TAM1897 D 60.5Mba’érepa Isaías omoinge iñe’ẽnguépe upe he’íva mbarete ñembojávare? Jahechamína tenonde gotyo pe vore’ípe, ha jahecháta. Amoñe’ẽta upe ñe’ẽngue ha upéi ambue iñe’ẽngue omo’ãva pe he’isévape. “Mávapa oha’ã ykuéra ipo pýpe?” “Máva rehe piko chembojojáta, térã máva ndive piko ajojáta? he’i pe Marangatu. Pehupi pende resa yvate gotyo, ha pehecha mávapa ojapo ko’ã mba’e, oguenohẽva ijaty papapy rupive: ha’e ohenói opavavépe héra rupi imbaretekue guasu rupi, ha’e mbarete rupi; ndaipóri ni peteĩ ofaltáva.” Isaías 40:25, 26.

TAM1897 D 60.6Avave ndosẽi ijesareko guýgui, ha opavave oñemboheko porã opaite yvoty’i okaháre okakuaáva remikotevẽme g̃uarã. Ha katu, mba’érepa ha’e ohenói ñane akãme upéva, ha omoinge iñe’ẽnguépe ko’ápe? — Ndaha’éi oikuaauka hag̃ua tembikuaaty añetegua; ha katu ohenói hag̃ua opavave yvypóra akãme pe salvasiõ rembikuaaty. Mba’épa ojapo chugui? Ñahesa’ỹijova’erã ko’ã mba’e, ha ñahesa’ỹijova’erã mávapa ojapo ko’ã mba’e? Ha upéi amoñe’ẽ tenonde gotyo, “Mba’érepa ere, Jaakobo, ha ere, Israel, che rape oñemi Ñandejáragui, ha che káusa ojeheja che Tupãgui?” Isaías 40:27.

TAM1897 D 60.7Ñandejára oñangarekoetereírõ pe yvoty okakuaáva ñande py ypýpe, ndokañyíri ha ndojeresaráiri chugui; upéicharõ, mba’éicha piko ere rekañyha Ñandejáragui, ha ne káusa ohasaha, ha ha’e ndojepy’apýiha nderehe? Péicha rehechakuaa opa mba’épe, pe añetegua tembikuaaty rehegua oñemoinge ohechauka hag̃ua ndéve ha chéve pe teko ñesãsorã rembikuaaty.

TAM1897 D 61.1Oĩve katu: Ko’ã haihára oikuaárõ guare ko’ã mba’e, ojehechauka chupekuéra rupive. Katuetei, ndaha’éi ko’ã mba’e oñeguenohẽva’ekue oimeraẽ tembikuaaty ñehesa’ỹijógui ko yvy arigua. Ñandejára ohechaukahína itembikuaaty tenondegua, pe tekove ñesãsorã rembikuaaty; ha oiporu ambue tembikuaatykuéra ohechauka hag̃ua upéva. Upéicharõ, ¿máva tembikuaaty apytégui iñimportanteve Ñandejárape g̃uarã? — Tekove ñesãso, añetehápe. Ñandejára oiporúrõ guare ambue tembikuaatykuéra ohechauka hag̃uánte kóva, hesakã porãite ha’e ohecha ko tembikuaaty iñimportanteveha ambuégui.

TAM1897 D 61.2Ág̃a katu, ndaha’éi upéva añónte. Peteĩ kuimba’e oñembohérava Bíbliape oikuaa pypukueterei opaite mba’ekuaa yvórapegua — opaite mba’ekuaa tekoha rehegua ko yvy arigua. Aipota pehecha oĩhague peteĩ kuimba’e oikuaa pypukúva umi mba’ekuaa ko’ág̃a oñemomba’eguasúva yvy ári. Ha aipota pehecha mba’épa he’i opa ko’ã mba’e rehe. Ápe oĩ pe Ñe’ẽ Marangatu:—

TAM1897 D 61.3Ha Ñandejára ome’ẽkuri Salomónpe arandu ha kuaapy tuichaitereíva, ha py’a guasu, yguasu rembe’y yvyku’iicha. Ha Salomón arandu tuichave opavave kuarahyresẽ gotyo guare arandúgui, ha Egipto arandu pavẽgui. Ha’e aranduvéguikuri opavave yvypóragui; Ethan Ezrahita-gui, Heman, Chalcol ha Darda, Mahol ra’ykuéragui; ha herakuã opavave tetã jerére. Ha he’i mbohapy su ñe’ẽnga; ha i-purahéi katu peteĩ su ha po. Ha oñe’ẽ yvyra rehe, cedro Líbano-pegua guive hysopo ogyke ári osẽva peve; oñe’ẽ avei mymba, guyra, mymba yvýre otyryrýva ha pira rehe. 1 Rréi 4:29-33.

TAM1897 D 61.4Oñe’ẽ yvyra kuérare, cedro Líbano-pegua guive pe hysopo ogyke ári osẽva peve. Mba’épa oñembohéra upéva tembikuaaty ñe’ẽme? — Botánica. Ha’e oikuaa porãve botánica avave ko yvy ári oikóvagui.

TAM1897 D 61.5Oñe’ẽ avei mymbakuérare. Mba’épa he’íta pe ñe’ẽ tembikuaaty rehegua oñemoĩramo ko’ág̃a? — Zoología. Salomón oikuaa porãve zoología-pe avave yvórape oikóvagui ko’ág̃a. Ha’e ombo’e; oje’égui ha’e oñe’ẽhague ko’ã mba’e rehepa. Ha’e ombo’e ko’ã tembikuaaty.

TAM1897 D 61.6“Ha guyrakuéragui.” Mba’e tembikuaápa upéva?—Ornitología. Upéicharõ Salomón ombo’e kuri umi tembikuaápe: ka’avo ñehesa’ỹijópe, mymba ñehesa’ỹijópe, guyra ñehesa’ỹijópe.

TAM1897 D 61.7Mba’e piko upéi? — “Ha mymbakuéra otyryrýva yvýre.” Mba’e tembikuaaty piko upéva? — Entomología.

TAM1897 D 61.8“Ha pira kuéragui.” Mba’e tembikuaápa upéva? — Pira kuéra kuaaty.

TAM1897 D 61.9Umi omoñe’ẽva ko Ñandejára Ñe’ẽ vore, ndojepy’amongetái jepi Salomón ha’e hague peteĩ tembikuaatyhára opa mba’épe. Ha katu oje’éramo Salomón oñe’ẽ hague botánica, zoología, ornitología, entomología ha pira kuéra kuaaty rehe, heta oĩ he’ítava: “Mba’e kuimba’e hechapyrãitépa ha’e kuri Salomón”. Ha katu upéicharõ ndaha’emo’ãi mba’evéichavérõ hechapyrãve ko’ágãgui; oĩgui he’íma voi opa umíva rehe.

TAM1897 D 61.10Amoñe’ẽ ko’ãva pehecha hag̃ua Salomón oikuaahague tembikuaaty, ndaha’éi tembikuaaty michĩmínte, ha katu oikuaavehague ko’ã tembikuaatykuéragui oimeraẽ ambue yvypóra oikuaava’ekuégui peteĩva jepe.

TAM1897 D 61.11Upéicharõ jepe, ha’e oikuaa pypukúramo jepe opa ko’ã tembikuaaty, ha ombo’e rire opaite umíva, péina la he’íva: “Jahendúke opa mba’e ñemohu’ã;” opa oje’eva’ekue ñemombyky ha’e: “Pemomba’e Tupãme ha peñe’ẽrendu hembiapoukapykuérape, péva ha’e rupi yvypóra rembiapo tee: Tupã ogueraháta opa tembiapo tekojojarãme, opa mba’e ñemi reheve, taha’e iporãva térã ivaíva.”

TAM1897 D 61.12Ha’e ohechaháicha, mba’épa tenonderãve opaite arandu oñembyatývagui? — Ñandejára salvasiõ.

TAM1897 D 61.13Umi ánhel oikuaapaite opaite tembikuaaty, upéicharõ jepe ohechakuaa hikuái pe salvasiõ imba’eguasuveha oñehesa’ỹijo hag̃ua opaite ambue tembikuaaty oñembojoajúvagui. Umi maranduhára avei ohechakuaa upéicha; ha oipuru umi ambue oikũmby porãve hag̃ua pe salvasiõ. Ha ko’ápe oĩ peteĩ kuimba’e oikũmbýva umi ambue tembikuaaty, ha he’i pe salvasiõ rembikuaaty ohasaha opavavépe. Ko’ág̃a aipota pehecha Ñandejára voi, ijehegui, oñemomombyrývo ko’ãvagui, ohechakuaaha upéicha avei.

TAM1897 D 61.14Pema’ẽ ko’ápe: Ñamoñe’ẽ ramoite Salomón ombo’e hague opa ko’ã tembikuaaty. Mboýpa umi mbo’epýgui jaipyre ñane ñemoarandurã? — Ni peteĩ. Ñandejára ndoguerúi ñandéve mba’eveichagua kuatiañe’ẽ térã momarandu Salomón mbo’epy rehegua ka’avokuaa rehegua. Ndoguerúi ñandéve, térã ndoikuaaukái kuatiápe, ni peteĩ mbo’epy Salomón ombo’eva’ekue mymbakuaa rehegua, térã ambue ko’ã tembikuaaty rehegua. Ha katu ogueru, jey jey, ñandéve mbo’epy Salomón-gui, ha avei ambuekuéragui, pe tekove ñesãsorã arandukuaa rehegua. Upéicharõ, ja’éramo anhelakuéra ome’ẽha peteĩ anhela remimo’ãnte; profetakuéra ome’ẽha peteĩ proféta remimo’ãnte, ha Salomón katu peteĩ tembikuaajára opa tembikuaaty oikuaáva remimo’ãnte; mba’épa Ñandejára remimo’ã? — Ha’e he’i ñesãso tuichaveha mba’e ndéve ha chéve guarã, ha oñemoaranduve va’erãha hese ñande, opa ko’ã ambue tembikuaaty ári, ha’e voi ome’ẽva’ekue ñandéve jaikuaa hag̃ua.

TAM1897 D 61.15Ko tembikuaa Salomón oikũmbýva ha ombo’éva ndaha’éi peichagua tembikuaa Huxley, Darwin ha ambue tembikuaajára ko’ã áragua mba’éva. Iñapytu’ũ teépe yvypóra ikatu ohesa’ỹijo tembikuaa tekoha rehegua, ha ojuhu heta mba’e pyahu. Ha jepe ndaha’éi jepi añeteguáva, ikatu gueteri ojuhu hikuái mba’e añeteguáva. Péro upéva ndaha’éi kuri Salomón rape. Ñandejára ome’ẽkuri Salomón-pe arandu, ha’e ohecha hag̃ua opa ko’ã mba’e Ñandejára resape rupive. Ha’e oñe’ẽkuri opa ko’ã mba’ére Ñandejára arandu rupive. Upéicha pe tembikuaa Salomón ombo’eva’ekue ha’e kuri Ñandejára rembikuaa. Pe ka’avo ñehesa’ỹijo ha’e ombo’eva’ekue ha’e kuri añeteguáva, Ñandejára mba’e. Pe mymba ñehesa’ỹijo ha’e ombo’eva’ekue ha’e kuri Ñandejára mba’e. Ha’e kuri Ñandejára remimo’ã, Ñandejára añetegua, Ñandejára rembikuaa opa ko’ã mba’épe. Ndaha’éi kuri tembikuaa oñembohérava ijapu.

TAM1897 D 62.1Ápe katu, upéva ha’égui Tupã rembikuaa, ha ijeheguiete marangatu, mba’ére piko Ñandejára ndohejái ñandéve opa ko’ã mba’e? Mba’ére piko ndohejái yvy ape ári Salomón kuatiañe’ẽ ka’avokuéra rehegua, ha opa ko’ã ambue mba’e rehegua? — Oĩ peteĩ mba’érepa; ha upéva hína ndaha’eiha upe yvy ape ári oikotevẽvéva tenonderãite.

TAM1897 D 62.2Peteĩ yvypóra ikatu oguereko opa umíva, ikatu oikũmby opa umíva, Salomón ojapohaguéicha. Ha katu, mba’e porãpa ojapóta ichupe, ndoguerekóiramo tenonderãite pe ñesãsorã rembikuaaty? Salomón oguereko opa mba’e; ha katu ojerévo ikorasõ Tupãgui, pe ñesãsorã rembikuaatýgui, ha oñemoarandúgui chugui opa ikorasõme, mba’e porãpa ojapo ichupe iñarandu oguerekóva ambue tembikuaatykuérare? Mboýpa ikatu kuri ojoko chupe ani hag̃ua ojapo angaipa? Mboýpa imbarete piko ipype ojoko hag̃ua chupe ijeheguiete, ha umi aña rembiapo ha teko ky’a oĩva ipype?

TAM1897 D 62.3Peikuaa ha’e ojerévo ikorasõ Tupã rembikuaa guive, pe tekove ñesãsorã rembikuaa guive, oguerekóramo jepe opaite ambue, ha’e ivaíchaite avei, iñañaiterei avei, oñapymíva idios rerekópe ha opa mba’e ky’ápe, ha’ete ku ndoikuaáiva mba’eve iñepyrũmbýpe.

TAM1897 D 62.4Péicha jahechakuaa mba’érepa Ñandejára ndohejaukái yvypórape opaite arandu oĩva. Ja’e chupe oguerekopaite hague hikuái, Salomónicha, ha ikatúne hague ombo’e avei Salomón ombo’e haguéicha. Ikorasõ noñeme’ẽirõ Ñandejárape, iñe’ã ndosalváirõ, mba’e porãpa ojapóta chupekuéra pe arandu? Ndaikatumo’ãi ombojoko chupekuéra mba’e vai ha teko ky’águi oĩva yvypóra korasõme.

TAM1897 D 62.5Ko’ã tembikuaaty ndaha’éi pe yvy oikotevẽva ko’ág̃a, tenonderãite. Tekotevẽ ñemopotĩ ñane korasõ, ñesãso ñane ángape, ñemoheñói jey ñande reko, ñemoambue ñane apytu’ũ Tupã ra’angaite ha mimbípe, jaikove hag̃ua hekojojápe ha ojekuaauka hag̃ua yvy tuichakuépe Tupãnte kuaapy. Jarekoramo jepe opa mba’e opaite tembikuaaty ikatu ome’ẽva, mba’eve ndojapomo’ãi ñandéve ñesãsorã’ỹre; pype sapy’aitemi rire ndajarekomo’ãvéima mba’evete umíva. Kóva iporã ñapensa hag̃ua ñandejehe g̃uarã ko árape, opa ñane ñemoarandúpe, ñamoñe’ẽva ha ñehesa’ỹijópe.

TAM1897 D 62.6Oĩ ambue mba’e: Ñandejára oipota nde ha che, opa yvypóra, ñapensa hekopete opa mba’e ha’e oikohápe. Oĩ ko’ág̃a yvypóra ojepy’amongetáva ko’ã mba’e arandukuaa rehe, ha katu ndojepy’amongetái hekopete. Oguahẽ hikuái tenonde gotyoite ha ndojuhúi Ñandejárape g̃uarã tenda. Ha pe yvypóra Tupã’ỹre, Tupã apytu’ũ, iñeimo’ã, ñesãmbyhy’ỹre, ndaikatúi oñeimo’ã porã ko’ã ambue mba’ére. Péro pe apytu’ũ ndoikoporãi oñembopyahu peve pe Omoheñóiva ra’angápe. Pe apytu’ũ oñemoambueva’erã, oñembopyahuva’erã. Jareko va’erã peteĩ apytu’ũ pyahuete. Opaite ñeimo’ã oñemoĩva’erã Tupãra’ýpe oñesãmbyhy ha oñemoĩ hag̃ua ipoguýpe.

TAM1897 D 62.7Upéva ha’e pe salvasiõ rembiapo. Ha’e omoĩ jey hag̃ua Tupã ra’anga ñane ángape; ogueraha hag̃ua ñane apytu’ũ oĩháme ha’e ohechaukahápe pe hekojoja, pe temiandu, Tupã oikovéva mba’éva. Ojejapopa vove upéva, ha Tupã rembiapo opa vove ko yvy ári, ojekuaaukávo Tupã kuaapy opaite ambue tapichápe, upévo Ñandejára oipe’áta ñandéve g̃uarã pe arapy tuichakue ha pe ára paha’ỹ. Upépe opa ko’ã ambue mba’e ojehechaukáta ñane ñehesa’ỹijorã, ha Ñandejára ikatu he’i ñandéve: Peho peipotahápe, ikatu ajerovia penderehe. Ko arapy tuicháva ojepe’a peẽme g̃uarã. Ndaipóri mba’eve oñeñongatúva peẽgui. Opa mba’e ha’e pende mba’e. Peẽme g̃uarã. Peho peipotahápe, pepyta peipotahápe, pejapo peipotáva; ikatu ajerovia penderehe. Peñepy’amongeta oimeraẽ mba’ére peipotáva, peike pypuku peipotaháicha, pejapóta hekopete.

TAM1897 D 62.8Ko’ág̃a, nda’éi yvyporakuéra oheja reíva’erãha opaite ambue tembikuaaty jahupyty peve ambue yvy. Ha’eñónte ningo pe salvasiõ rembikuaaty oñemotenondeva’erãha opaite umíva ñehesa’ỹijópe. ¿Nda’éi piko Ñandejára omoĩhague ñandéve techapyrã mba’éichapa ñamañava’erã ko’ã mba’ére, ha mba’éichapa jaiporúva’erã? Mba’erã piko oñemoñe’ẽ ha oñehesa’ỹijo ko’ã ambue aranduka? — Ko’ãva ñanepytyvõ hag̃ua jaikuaaporãve ha ñambo’e hag̃ua pe salvasiõ arandu mba’e, upe kuaapy jareko’ỹramo ikatútavagui. Péva hína mba’éichapa ojeporu umi Tupã Ñe’ẽme. Ha’e ñandembou ñamombe’u hag̃ua pe marandu porã ko’ã ambue mba’e oñembojoajúva hese, ha techapyrã rupive ohechauka ñandéve mba’éichapa jaiporúta. Kóva rupive Ñandejára ohechauka ñandéve pe salvasiõ arandu oho tenonde va’erãha opaite ambue arandu ojekuaáva arapýpe renondépe.

TAM1897 D 62.9Oñemotenonde va’erã opaite ambuévagui ko yvy ári, ha jahávo pe ambue yvyarupi oñemotenondéta gueteri. Ojeipe’ávo ñandéve ára paha’ỹ, ha jahakuaávo oimeraẽ hendápe jaipotahápe, ha ñapensávo oimeraẽ mba’ére jaipotahápe, ¿ñamombytýta piko upépe pe salvasiõ, ha ja’éta: “Añemohu’ãma upévape”? — Nahániri. Jaikuaa ojehaíha “Cristo kurusu ha’éta tembikuaaty ha purahéi umi oñepyrũrãva mba’éva opa ára paha’ỹ pukukue javeve”. Upéicharõ, ñamohu’ã vove ñande rape ko yvy ári, ñamohu’ã vove ñane ñemoarandu, ha og̃uahẽ vove ára peteĩ ñepyrũ guasúpe g̃uarã, ha jaike vove peteĩ ára paha’ỹ ñemoarandurãme, upérõ ikatúta jaikũmby porãve ko tembikuaaty tuichavéva opaite apytégui, jaikórõ guare ko yvy ári jaikũmby va’ekuégui.

TAM1897 D 63.1Ja’ékuri pe ñemoarandukue ohasava’ekuépe ndaha’eiha ñe’ẽnguéra “tembikuaaty” ha “tembikuaaty rehegua” jeporu vai jaipurúramo salvasiõ rehe. Salvasiõ ha’e tembikuaaty, ha’e tembikuaaty rehegua. Pe Tupã Espíritu omba’apóvo akãre, omoambuévo pe akã ha opaite tekove Jesucristo ra’angápe, angaipágui tekojojarã meve — upéva ha’e peteĩ mba’e tembikuaaty rehegua. Upévare, peñemoarandúvo hese, penemandu’áke ndajajapóiha mba’eve tembikuaaty’ỹ rehegua ñamotenondéramo upéva ha ñamoĩramo opaite mba’e ramo opaite mba’e ñehesa’ỹijópe, opa árape. Ko’ã tembikuaatyhára gua’u hembiapo tembikuaaty’ỹ rehegua omboykévo kóva, opaite tembikuaaty tenondegua.

TAM1897 D 63.2Oĩ ambue mba’e ojehechaukáva; ha ojehechauka umi mbohapy tetãme ha’éva techapyrã yvy ape ári oñemoaranduhápe. Umi oñembohasáva Tupã Ñe’ẽ arandukápe, umi Hudio, Tupã remimoĩngue oĩva Tupã Ñe’ẽme, oje’e hesekuéra ha’eha techapyrã ha oñemoaranduhápe g̃uarã opavave oñemoĩva oservi hag̃ua Tupãme. Gresia ha Roma, ifilosofía, iletrasuéra ha iléi reheve, ha’e techapyrã heta umi he’ívape ohoha Tupã Ñe’ẽ rapére, ha opaite ambuekuérape g̃uarã.

TAM1897 D 63.3Ág̃a katu jahecháma Tupã remimoĩmby apytépe oĩhague peteĩ kuimba’e ha’éva ñe’ẽnga apohára opa mba’erã, avei ñe’ẽpapára opa mba’erã, ha arandukuaahára opa mba’erã. Ipurahéi oguerekókuri su po, ha iñe’ẽngakuéra katu mbohapy su. Upépe rehecha peteĩ arandu katupyryetereíva; ha jepevémo pe oguerekóva upeichagua kuaapy, upeichagua arandu, opa ko’ã mba’épe, ohechauka hekovépe opaichagua kuaapy ha’évaicha ndaikatupyryiha mba’eveichagua mba’e porãrã yvypórape g̃uarã, oĩ’ỹrõ pe tekove ñesãsorã kuaapy oisãmbyhy ha ojoko hag̃ua tekojoja rupive opa mba’e.

TAM1897 D 63.4Ahechaukáma kuri peẽme ymave’imi Ñandejára ndoguerúi hague ñandéve mbo’epy arandu rehegua. Ko’ág̃a ahechauka peẽme ogueru hague katu ñandéve peteĩ kuatiañe’ẽ upe kuimba’e rekovégui ojere ramo guare Ñandejáragui. Ogueru ñandéve peteĩ kuatiañe’ẽ upe jejavy guasuete upe kuimba’e ojapo va’ekue rehegua, oikuaapaite ramo jepe opa ko’ã mba’e, hesarái ramo guare pe tekove ñesãso arandúgui. Mba’ére piko, upéicharõ, Tupã ohechakuaa iñimportanteveha ñandéve guarã omoĩ kuatiápe upe kuimba’e rekove ojevy rire Tupãgui, oñeme’ẽ rangue ñandéve peteĩ kuatiañe’ẽ opaite mbo’epy arandu ha’e ome’ẽva’ekue rehegua? Yvypóra apytu’ũme, mávapa hepyve yvyporakuérape guarã? Pe jehaipyre Salomón jejavy guasúgui, tuichave mba’e yvyporakuérape g̃uarã opaite mbo’epy arandu Salomón he’iva’ekuégui oñemoĩramo peteĩ arandukápe ko’ág̃a yvyporakuérape g̃uarã; upe jejavy rupive ojehechauka rupi yvy ape ári mba’e guasu’ỹpa ha mba’eve’ỹgui michĩvepa ha’e opaite mba’e kuaapy, Ñandejára salvasiõ kuaapy’ỹre.

TAM1897 D 63.5Oĩ ambue techapyrã guasu ojehecháva umi Griego-pe. Yvypóra apytu’ũ ijeheguiete araka’eve ndaikatumo’ãi og̃uahẽ peteĩ jepy’amongeta yvatéva, hi’ag̃uivévape ha iporãmbajepévape pe Griego-kuéra apytu’ũ og̃uahẽva’ekuégui. Upépe ojehechauka yvypóra jepy’amongeta iporãmbajepéva Tupã’ỹre.

TAM1897 D 63.6Ha katu, mba’épa ojapo chupekuéra upéva? Upéva hína pe porandu. Mba’épa ojapo chupekuéra ijehaipyrekuéra? Mba’épa ojapo chupekuéra ifilosofía? Mba’épa ojapo chupekuéra hembiapoporã? Mba’épa ojapo chupekuéra ijerovia? Filosofía, philo sophia — arandu rayhu. Mba’épa upe arandu? — Tavyrai añete. Ñandejára he’i upéicha. Mba’épa ijerovia? — Mombe’ugua’u añónte. Mba’épa hembiapoporã? — Ñandejára he’i ha’eha ta’anga ñemomba’eguasu. Nemandu’ápa pe jehaipyrépe?

TAM1897 D 63.7Ñandejára Ñe’ẽ ndo’éi Pablo oguata aja umi ta’anga apytépe ha ohechávo hembiapokue, omomba’e hague upe tembiapo. Nahániri, he’i: “Iñe’ã opu’ã chupe ohechávo pe táva oñeme’ẽmbaha ta’anga jeroviapýpe”. Upéicharõ, mba’épa ra’e? — Ta’anga jerovia.

TAM1897 D 63.8Ág̃a katu ko’ág̃a peve kuimba’e, kuña ha mitãnguéra oiporu umi peteĩ ta’anga ñemomba’eguasu rembyre mante, ha omomba’eguasu, ha ohenói chupe tembiapoporã, ha oha’ãnga. Iñapytu’ũ oiko ipype, ojapo hikuái aranduka hese, ha ombo’e ha oñemoarandu hese tetã mbo’ehaokuérape. Ha mba’épa ikatu osẽ ko’ãvagui? Mba’épa osẽ chugui umi Griego apytépe voi? Peikuaáma mba’épa ojapo hesekuéra. Natekotevẽi amombe’u jey — arandukakuaa, tembiapoporã, tekorã, arandukuaaty, opa ko’ã mba’e. Roma oha’ãnga iñarandukuaaty Gresia-gui hetave oñepyrũ haguégui ijehegui, ha katu pe arandukakuaa oĩ upépe. Ha mba’épa ojapo umi Romano-pe g̃uarã? — Oimeraẽ mba’e ojapova’ekue ambuekuérape g̃uarã, ha katu, ikatúramo, ombojevy vaieterei chupekuéra ambuekuéragui. Opaite Gresia-pe, che ahechaháicha, ahecha opárupi umi Griego omomba’eguasuha kuñáme omonde porã hag̃ua opaite ta’anga ojapóva hese. Peteĩ kuimba’e, katuete, akóinte opyta opívo; ha katu jahávo Italia-pe upe mborrespeto okañy, ha opavave opyta mba’eveichagua ao’ỹre. Heta jey pe ao oñemondeva’ekue opáma; ha, ja’e porãsérõ, pe tembiapoporã iporãitéva ko’ág̃agua, umi Roma-pe oho ha upépe oñemoarandúva omomba’eguasúva, ha’e umi kuña ra’anga ao’ỹre añoite, ha upéva ndaha’éi mba’eveichagua tembiapoporã ojejapo vove; ha upéicharõ jepe oje’e hese og̃uahẽhague tembiapoporã pahaitepe, ha oñembohasa opárupi, ha ijavykuéra oñembohasa avei opa jey.

TAM1897 D 64.1Aporanduse pende apytépe. Mávapa pende apytégui ohecháma yvypóra retyma mokõi, itenypy’ã guive guývo? Che aime aja ko’ápe, che rete pohýikue opyta che py asúpe. Upéva ombojojaite che rete pohýikue. Che py akatúa opytu’u ipysãnguéra reheve yvýre. ¿Che retyma akatúa ro’o ojoguátapaite peteĩchaite pe asúpe guápe? — Nahániri. Ha katu upéva ha’e pe tembiapoporã hechapyrãva. Upéva’e pe ijoavyha. Mokõive tetyma ojojoguaite, ha ndaikatúi jajuhu peteĩ joavy michĩvéva jepe. Ha péicha jahecha ndaha’eiha mba’eveichavérõ tembiapoporã. Heta mba’e oĩ oje’e hag̃ua upe rehegua, ha katu che ndaha’éi ambo’étava tembiapoporã rehe ko pyharépe. Añe’ẽhína mba’épa hepy pe salvasiõ, ha mba’épa iporã opa mba’e chupe’ỹre. Mba’e porãpa oguereko Roma chupe’ỹre? — Iñañakuéra omoñapymi chupe. Mba’e porãpa oguereko Gresia chupe’ỹre? — Iñañakuéra omoñapymi chupe.

TAM1897 D 65.1Upéicharõ, oñemoañete rire ko mba’e mbohapy hendáicha yvy apére, yvypóra apytu’ũ ñeha’ã mbaretevéva jepe ndaikatuihaiteha ojapo mba’eve iporãva, ojeréramo iñe’ã Tupãgui, mba’épa ikatu ojapo Ñandejára yvy apére ko’ã mbohapy tekombo’e yvy ape arigua nombo’éiramo yvyporakuérape? Mba’épa ikatu ojapo yvyporakuérare guarã ohohína ramo hikuái upe rapére, oĩramo jepe ko’ã mbohapy techapyrã ñemoñe’ẽ mbaretégui? Ñandejára omoĩ ko’ã mbohapy techapyrã ñanembo’e hag̃ua mba’éichapa ikangy pe apytu’ũ ñeha’ã tuichavéva opaite arandu, tembiapoporã ha ñe’ẽporãhaipyre rapépe, ojapo hag̃ua mba’eve iporãva yvypórape g̃uarã, ojoko hag̃ua chupekuéra angaipágui, térã ogueraha hag̃ua chupekuéra oimeraẽ mba’e porã gotyo, yvypóra hesaráirõ Ñandejára salvasiõgui ha pe salvasiõ arandúgui, ha’e ome’ẽva’ekue yvypóra korasõme.

TAM1897 D 65.2Upévare aporandu: ¿Jaha’ãnga va’erãpa Griego ha Romano tavy? ¿Ñanembopirĩpa ita’anga ñemomba’eguasu ha ja’e chugui tembiapoporã? ¿Ñanembopy’arorýpa ijerovia, ha’éva peteĩ jejavy guasuete? Ndaikatúi ja’e ha’eha mombe’ugua’u añónte; ha’e peteĩ jejavy guasuete.

TAM1897 D 65.3Ha katu oĩta he’íva: ¿Ndaiporãmbái piko ijehaipyrekuéra? Jahechami mba’e hepýpa Ñandejára ohecha. Upe ára, ha’e omoherakuã aja yvy tuichakue javeve pe salvasiõ arandu ñe’ẽ griégo rupive, Ñandejára ohecha imba’e renondépe opaite jehaipyre griégo, ha avei pe rrománo. Upéicharõ jepe, ojuhu mbohapy ñe’ẽ mbykymi añónte opaite upe yvy apére iporãva oñemomba’e ha oñemoĩ hag̃ua ko kuatiañe’ẽme oñe’ẽva salvasiõ arandúre. Ame’ẽta peẽme umíva. Peteĩva umíva apytégui oĩ Hechos kapítulo papokõihápe. Oñemoñe’ẽ peteĩ haihára griego hérava Arato rembiapokuégui, ha péina ápe oĩ. Amoñe’ẽ versículo mokõipa poapyhágui. Pablo oñe’ẽ, ha he’i:—

TAM1897 D 65.4“Oĩ avei pende pujojahára he’íva: ‘Ñande ha’e avei imemby’”. Peteĩ haihára Griego he’i yvypóra ha’eha Tupã memby. Ñandejára ojapyhy upéva ha he’i: “Upéva añete”.

TAM1897 D 65.5Ambue oĩ Corintios Peteĩha, pehẽngue papo, ñe’ẽmbyky mbohapypa mbohapyhápe. Pe ñe’ẽmbyky vore peteĩha he’i: “Ani pejejavýke”. Ko’ãva ha’e Ñandejára ñe’ẽ. Pe hembýva oñenohẽ peteĩ haihára Griego hérava Menandro-gui: “Ñomongeta vai ombyai teko porã”.

TAM1897 D 65.6Pe ambue oĩ Tito-pe, vore peteĩha ha ñe’ẽmondo pa mokõihápe, ha ou Epiménides-gui, péicha he’i: “Umi Creta-ygua ijapu mante, mymba aña, ikarúva ha iñate’ỹva.”

TAM1897 D 65.7Umi mbohapy jehaipyre ha’e pe Tupã ojuhukuaava’ekue opaite arandukakoty Griego apytégui, oñemomba’eguasúva oñemomba’e hag̃ua ha omoañete hag̃ua.

TAM1897 D 65.8Ág̃a katu, che nda’éi kóva ha’eha opa mba’e avave ikatu oipurúva oñemoporã hag̃ua. Oĩ mba’e ojehúva’ekue yma guare ñe’ẽ Griego-pe iporãva. Péro Ñandejára ohekombo’e umi mba’e iporãvéva opavave yvypórape g̃uarã; ha’e ohekombo’e tekojoja ha añetegua rape, ndaha’éi omoĩnteva yvórape heta mba’e ojehúva’ekue. Ha opa mba’e ha’e ojuhuva’ekue opaite aranduka Griego apytépe ikatúva ojeporu añetegua térã tekojoja rape ramo yvypórape g̃uarã, ha’e ko’ã mbohapy ñe’ẽnte: “Ñande avei Ha’e ra’y;” “Ñe’ẽ vai ombyai teko porã;” ha “Umi Creta-gua ijapu memete.” Mávapa ojuhuvéta upévagui hetave, oipytyvõtava chupe tekojoja, añetegua, potĩ ha teko potĩ rapépe?

TAM1897 D 66.1Ág̃a katu, ani penderesarái. Umi Griego ha Romano ndaha’éi kuri pagáno heko yvýva, oñembyaíva, ijao soróva ha iñarandu’ỹva; ha’ekuéra niko tekove ijeguerekoporãva, oñemoaranduporãva ha iñarandúva. Mba’éichapa ikatúta oiko ambue hendáicha, umi mba’e ha’ekuéra oikuaáva ha ombo’éva ha’égui pe yvateve oñeha’ãva ohupyty mbo’eharakuéra ko’ág̃agua? Julio César ha’e kuri peteĩ kuimba’e ikatupyryetereíva oikóva’ekue apytépe — teko porãme, teko marangatúpe, porãhecharãme ha teko porãme opaichavérõ. Ha katu, mba’éichapa ha’e kuri? Pe heko ñemombe’u oñeñangareko porãvéva jepe, oñemombe’upaite ha hekopete hag̃ua, ndaikatúi oñembokuatia.

TAM1897 D 66.2Pe Ñandejára ohechaukávo mba’éichapa rei añete opaite arandu, opaichagua kuaapy, isalvasiõ’ỹre, upéicharõ ha’e jey, Mba’épa ikatu ojapo yvyporakuérare ko’ã mba’e ha’e omoĩva yvy apére ndohekombo’éirõ chupekuéra upéva ndaha’eiha tape oñesegiva’erã? Yvyporakuéra ndojapysakáirõ ko’ã mba’égui oipyso hag̃ua tape hekopeguáre, ohechakuaávo Tupã arandu ha’eha pe tuichavéva, ha pe ha’e oikuaáva ha’eha pe iporãvéva, upéicharõ, ¿mba’éicha piko yvyporakuéra oha’arõta ojehekýi pe mba’e vaígui ojehúva’ekue opa umi ohasa va’ekuépe?

TAM1897 D 66.3Tupã ñepysyrõ arandu ha’e pe peteĩ mba’e yvypóra oikuaava’erã, tenonderãite; ha upéva ñanemotenonde, ñanemoakã, ñanemboheko, ñanemo’ã hag̃ua opaite hendápe ha opaite mba’épe, ha opaite mba’e ivaíva rehe. Ha ojapóta ko’ã mba’e. Upéva ha’e pe añetegua hovasa. Amoñe’ẽkuri kuehe pyhare, ha amoñe’ẽ jey:—

TAM1897 D 66.4Che, ha’éva michĩve pe imichĩvévagui opaite umi marangatu apytépe, oñeme’ẽ chéve ko poriahuvereko, amombe’u hag̃ua umi pagáno apytépe Cristo mba’eheta ndaikatúiva ojeikuaapa; ha ahechauka hag̃ua opavavépe mba’épa pe ñomoirũ ko ñemimby rehegua, ymaite guivéma oñeñomíva’ekue Tupã pype, pe ojapova’ekue opa mba’e Jesucristo rupive. Efesios 3:8, 9.

TAM1897 D 66.5Mba’épa pe Ñandejára ñemimby? — “Cristo pende pype, pe terãporã ñeha’arõ.” Cristo, Ñandejára mbaretekue ha iñarandu, pe Marandu Porã, Ñandejára mbaretekue salvasiõrã — upéva hína Ñandejára ñemimby; upéva hína pe arandu salvasiõ rehegua. Upéva hína pe añetegua tembikuaaty rehegua, opaite ambue tembikuaaty oñembyatyhápe ijerére. Upe Ñandejára mbaretekue salvasiõrã opavave yvypóra oguerekova’erã ojoko hag̃ua pe aña oĩva ipype. Pe aña onaséva opavave yvypórape ogueraháta chupe ñehundípe, oĩramo jepe opa tembikuaaty, opa aranduka, opa tembiapoporã, opa jerovia, opa mba’e ko yvy ári ikatu ome’ẽva térã ikatuva’ekue ome’ẽ, ndojepokõiramo pe Tupã mbaretekue oñemoĩva salvasiõrã rehe, ouva yvypórape Jesucristo jerovia rupive.

TAM1897 D 66.6Upe mbaretekue’ỹre ñane korasõme, jepe pe arandu Tupã mbo’eva’ekue — ndajaipapáivo jepe umi aranduka, tembiapoporã, jerovia, ha opa mba’e umi pagáno mbo’eva’ekue — ndaikatúi ojoko yvypórape ani hag̃ua ojapo angaipa. Upe’ỹre, opaite mba’e vai oĩva yvypóra pype ojehechaukáta, oĩramo jepe opa ko’ã mba’e ambue. Upévare ha’e Tupã mbaretekue ñanepysyrõ hag̃ua: ñanepysyrõ opavave mba’e vaígui.

TAM1897 D 66.7Tupã ñemimby, ha’éva Cristo pende pype, pe mimbipa ñeha’arõ; Cristo, Tupã mbaretekue ha Tupã arandu; Cristo ha pe oñekrusifikava’ekue; upéva añónte, upéva opaite mba’e opaite mba’épe, opaite mba’e ári, opaite mba’e pype, opaite mba’e rupi, ko’ág̃a ha opa ára g̃uarã, — upéva ha’e pe jeikove ñesãsorã arandu, opaite arandu Ruvicha; pe ogueraháva opaite arandúpe, tenonderãvéva opaite ári, ha oisãmbyhýva oñehesa’ỹijóvo opaite mba’e. Péicha toiko opaite ári opa ára g̃uarã.

TAM1897 D 66.8Upéicharõ tañanemoag̃ui Ñandejára ijehe iñe’ẽpytu rupive; tojepe’a ñane korasõ upe mbarete gotyo, upe ñemimby joajúpe, Ñandejára Pytu gotyo, oñotỹ hag̃ua ipype Jesucristo, imborayhu porã ha heko porã. Ha ñande korasõ jaipe’áramo chupe g̃uarã tapiaite, ha chupe añónte, peteĩ yvoty kuarahy gotyo, jahupyty iporãmbaitépe, hekojoja, imbarete, isalvación, imborayhu, iñe’ẽ añete, ivy’a, ipy’arory, ipy’aguapy — ¡Ha, ha hekove opave’ỹva!