मोक्षशास्त्र. – क्र. १

TAM1897 D 46.2शुक्रार सांजवेळा, फेब्रुवारी १२, १८९७ दिसा दिल्लें प्रवचन १६ फेब्रुवारी, १८९७ च्या जनरल कॉन्फरन्स डेली बुलेटिन्स, खंड १, अंक ३, पानां ४६-४७ आनी १७ फेब्रुवारी, १८९७ च्या जनरल कॉन्फरन्स डेली बुलेटिन्स, खंड १, अंक ४, पानां ४९-५३ हातूंत छापिल्लें.

TAM1897 D 46.3सगळ्यांक खबर आसा की हें एक खूब वैज्ञानिक युग आसा, निदान नांवापुरतें, दाव्यांत, आनी आकांक्षेंत तरी. देवाक जाय की ताचे लोक सदांच काळा वांगडा चलचे. इतलेंच न्हय: ताका जाय की ताचे लोक सदांच काळाच्या फुडें आसचे. खास करून ताका जाय की ताचे लोक सदांच सुधारक आसचे, आनी एक व्यक्ती सुधारक जावपा खातीर, तो काळाच्या फुडें आसूंक जाय. तर हें एक खास करून वैज्ञानिक युग आशिल्ल्यान, दाव्यान आनी हेर तरांनी, देवाचें काम, ताचे लोक, ह्या युगाच्या मागण्यां पुराय करपाक वैज्ञानिक आसूंक जाय. हेंच तें विधान आसा जाच्या अभ्यासा खातीर हांव तुमकां आयज रातीं आपयता. सायबाक जाय की तुमी आनी हांव तें विधान मान्य करचें, ताचो अभ्यास करचो, आनी ताचेर आदारून फुडें वचचें, जो मेरेन तें विधान वैज्ञानिक नदरेन बरोबर आसा हें संवसारा मुखार आमचे भितरल्यान सिद्ध जायना. जर तुमी आनी हांव, जर क्रिस्ताचें नांव घेवपी सगळे लोक तें करतात, जाल्यार ती गजाल सायबा वरवीं जातली. संवसार तें पळयतलो, आनी तुमी आनी हांव तातूंत वांटेकार आसात वा नासात, तरी तें संवसार पळयतलो. कित्याक तर, जर तुमी आनी हांव तातूंत वांटेकार नासतले, जाल्यार ते वांटेकार जातले जे सायबाक तांच्या वरवीं तें प्रदर्शन करपाक दितले; आनी जर तुमी आनी हांव ताका तशें करपाक दिवचे नात, जाल्यार आमी तें वगडायतात.

TAM1897 D 46.4पूण तुमी म्हणटात, तारण हें देवाच्या लोकांचें काम. तारण होच सायबाचो एकूच हेतू. हेंच हेर भाव सांगत आसात. हेंच आज दनपरां आमच्या पाठांत आशिल्लें, आनी हेंच हिब्रूच्या सगळ्या पाठांनी आसा. हेंच आमकां पवित्र शास्त्रान हेर सुवातांनी मेळिल्लें पाठ. आनी पवित्र शास्त्र म्हणटा की आमीं जेजू क्रिस्ता शिवाय आनीक कांयच वळखूंक फावना, जाका खुर्सार मारलो. तुमी म्हणटात; हय, आनी हांवय म्हणटां. हांव म्हणटां की देवाच्या लोकांचें काम — संवसारांत देवाचें जें कितें कार्य आसा, तें सगळें मोक्ष कार्याचेंच आसा. आनी हें आमच्या पयलींच्या विधानाकडेन बरोबर जुळटा. देखून मोक्ष म्हळ्यार विज्ञान.

TAM1897 D 46.5तातू परस चड: तारण फकत विज्ञान न्हय, तें फकत एक विज्ञान न्हय; तें सगळ्या विज्ञानांचें मुखेल, चावी, केंद्र आसा. ह्या संवसारांत मनशांच्या मनांनी हाताळिल्ल्या सगळ्या गजालीं मदलें तें सगळ्यांत चड वैज्ञानिक आसा. देवाच्या लोकांनी देवाचें तारण जशें देवांत आसा तशेंच घेतल्यार, आनी संवसारांत ताचें तारणाचें कार्य खऱ्या अर्थान ताच्या तारणाच्या विचारांचें प्रतिनिधित्व करतल्यार, तेन्ना संवसाराक सगळ्या विज्ञानां परस व्हड विज्ञान प्रगट जातलें. तेन्ना देवाचे लोक विज्ञानाच्या राजां मुखार लेगीत, ह्या वैज्ञानिक युगांत, उबे रावंक शकतले आनी तांकां लज दिसची ना.

TAM1897 D 47.1आतां, हांव त्या सत्याक पुरायपणान कटिबद्ध आसां. आनी तें कितलें पुरायपणान सत्य आसा हें तुमकां पळोवपाक जाय. तुमी आनी हांव देवाच्या तारणाक कटिबद्ध आसात. आनी बायबल - सगळ्या सत्यांचें पुस्तक - हाचे वरवीं तारण म्हळ्यार विज्ञान हें तुमकां पळोवपाक जाय. तेन्ना तुमी म्हजे वांगडा त्या सत्याक कटिबद्ध जातले.

TAM1897 D 47.2तर पयलीं, हांव तुमकां शांतपणान विचार करपाक आनी स्वता पळोवपाक सोदतां की फकत तारण म्हळ्यार विज्ञान अशें न्हय; तर तें सगळ्या विज्ञानां मदलें सगळ्यांत उंचेलें विज्ञान आसा.

TAM1897 D 47.3“विज्ञान” ह्या शब्दाचो शब्दशः अर्थ, गिन्यान. वनस्पतीशास्त्राचें विज्ञान म्हळ्यार वनस्पतीशास्त्राचें गिन्यान. खगोलशास्त्राचें विज्ञान म्हळ्यार खगोलशास्त्राचें गिन्यान. देखून एका वैज्ञानिकाने विज्ञानाची व्याख्या “विचार करपाचें उत्पादन” अशी केल्या. खगोलशास्त्रा विशीं संवसारा कडेन आशिल्लें सगळें गिन्यान — विज्ञान — हें खगोलशास्त्राच्या विशयाचेर संवसारान केल्ल्या विचारांचें उत्पादन आसा.

TAM1897 D 47.4आतां तारण म्हळ्यार देवाचें गिन्यान: “सदांचें जिवीत हेंच, कीं ते तुका, एकलोच खरो देव, आनी तुवें धाडिल्ल्या जेजू क्रिस्ताक वळखतात.” देखून हें एक विज्ञान. पूण हें गिन्यान मनशाच्या विचारांचें फळ न्हय: हें देवाच्या विचारांचें फळ. कारण “देवान ताच्या मोग्यां खातीर जें तयार केलां, तें नदरेन पळयना, कानांनी आयकना, आनी मनशाच्या काळजांत ताचो विचार लेगीत येवंक ना. पूण देवान आपल्या आत्म्या वरवीं आमकां तें उक्तायलां; कारण आत्मो सगळ्यो गजाली सोदून काडटा, खऱ्या अर्थान, देवाच्यो खोल गजाली लेगीत.” देखून, तारण, देवाच्या विचाराचें उत्पादन आशिल्ल्यान, फक्त विज्ञान न्हय, तर सगळ्या विज्ञानां मदलें सगळ्यांत श्रेश्ठ विज्ञान आसा.

TAM1897 D 47.5परत: जें संवसार विज्ञान म्हणून वळखता — सैमीक विज्ञान — तें मनशांच्या विचारांचें उत्पादन आसा. मनीस मनान विचार करतात. तर, मनीस ह्या सगळ्या विज्ञानांक मनानच हाताळटात. पूण मोक्ष स्वता मना कडेनच संबंध दवरता. तर, खंयचें व्हड? खंयचें व्हड — जें हेर सगळ्या गजालीं कडेन संबंध दवरता, वो जें त्याच गजाली कडेन संबंध दवरता जें हेर सगळ्या गजालीं कडेन संबंध दवरता? — निश्चितपणान, दुसरो. तर, जशें मनशान मन वापरून हेर सगळ्या विज्ञानांचो अभ्यास करतात, आनी मोक्ष मनच हाताळटा, तेन्ना हें एकदम स्पश्ट जाता की मोक्ष हो हेर खंयच्याय विज्ञाना इतलोच निश्चितपणान एक विज्ञान आसा, इतलेंच न्हय, तर तो सगळ्या विज्ञानां परस एक उच्च विज्ञान आसा. तो मनशाच्या मनाक जाणूंक येवपी सगळ्यांत उच्च विज्ञान आसा.

TAM1897 D 47.6परत एक फावट: मोक्ष मनशाच्या मना कडेन संबंदीत आसा. पूण मोक्षांत आनी मोक्षा वरवीं मना कडेन व्यवहार करपी कोण? — तो देव स्वता. तर, जशें हो विज्ञान देव स्वताच घडयता आनी जाणून दिता; आनी जशें हें विज्ञान देवाच्या विचाराचें फळ आसा; ताचे वयल्यान हें स्पश्ट जाता की मोक्षाचो विज्ञान हो सगळ्यांत उंचलो, सगळ्यांत खोल, सगळ्यांत व्हड विज्ञान आसा जो फकत मनशाच्या मनाक न्हय, तर पुराय विश्वाक खबर आसा.

TAM1897 D 47.7आमी कांय शास्त्रवचन वाचूंया. “ह्या संवसारा प्रमाणें जावंक नाकात; पूण तुमच्या मनाच्या नव्या जावण्यान बदलून जायात.” रोमाकारांक १२:२. “तर आतां म्हज्या मनान हांव देवाच्या कायद्याची सेवा करतां.” रोमाकारांक ७:२५. “देवाचो पूत आयला आनी ताणें आमकां एक मन दिलां हें आमी जाणां.” “आमचे कडेन ख्रिस्ताचें मन आसा.” सायबाक आमचे मेरेन पावपाचो एकूच मार्ग म्हळ्यार मन. तो फक्त मनाच्या माध्यमांतल्यान आमकां हाताळटा. तो फक्त आमच्या मनांतल्यान आमकां चलोयता. पळयात: “मनान हांव स्वता देवाच्या कायद्याची सेवा करतां, पूण शारिरीकपणान पातकाच्या कायद्याची.” आनी सगळ्या आज्ञां मदली पयली आज्ञा ही आसा: “ऐक, हे इस्राएला; आमचो देव परमेश्वर एकूच परमेश्वर आसा: आनी तुवें तुज्या परमेश्वर देवाचो मोग तुज्या पुराय काळजान, पुराय आत्म्यान, आनी पुराय मनान करचो.” “देहात्मिक मन देवाचो दुस्मान आसा: कारण तें देवाच्या कायद्याक मानून घेना, आनी खरें म्हणल्यार मानून घेवंक शकना.” जो देहात्मिक भाव देवाच्या कायद्याक मानून घेवंक शकना — शकनाच — तो बदलपाक जाय, तो दुसऱ्या एका भावा वांगडा बदलपाक जाय जो सदांच देवाच्या कायद्याची सेवा करता. त्या भावाचो बदल म्हळ्यार तारण. त्या भावाचें नूतनीकरण देवान आपल्या तारणाच्या कामांतल्यान करता, आनी तें दुसरो कोणूच करूंक शकना. देखून ती सगळ्या विज्ञानां परस सगळ्यांत उंचली — मनशाच्या मनाक खबर आशिल्ल्या सगळ्यांत उंचली, आनी विश्वाक खबर आशिल्ल्या सगळ्यांत उंचली.

TAM1897 D 47.8टेस्टिमोनीज “मोक्षशास्त्र” हाचे विशीं कित्याक उलयता तें तुमकां आतां दिसूंक लागना?

TAM1897 D 49.1आतां म्हाका तुमकां हें दाखोवपाचें आसा की हेर लोकूय तशेंच विचार करतात. म्हाका तुमकां हें दाखोवपाचें आसा की हातूंत हांव एकलोच ना. म्हाका तुमकां हें दाखोवपाचें आसा की ह्या मता खातीर आमचे कडेन अधिकार आसा — वैज्ञानिक अधिकार — म्हळ्यार, विज्ञानाक समजपी लोकांचो अधिकार.

TAM1897 D 49.2जर हांव आयज राती तुमकां असो पुरावो दिवंक शकलो की, ह्या संवसारांतल्या हेर खंयच्याय मनशा परस हेर सगळ्या विज्ञानांची चड बरी समज आशिल्ले लोक गवाय दितात की ते ह्या विज्ञानांत हेर सगळ्या विज्ञानां परस चड आवड दवरतात आनी तांकां ह्या विज्ञानांत हेर सगळ्या विज्ञानां परस चड विचार करपा सारकें दिसता, जाल्यार तुमी म्हणचे नात की हांव विज्ञानीक नदरेन अशें उलयतना सुरक्षीत आसां? खैर, म्हजे कडेन तसलीच एक मंडळी आसा — एक अशी मंडळी जी हेर सगळीं विज्ञानां समजता, आनी म्हजे कडेन खऱ्या अर्थान तें प्रमाण आसा की हेर सगळ्यां परस तांकां ह्या विज्ञानांत चड आवड आसा.

TAM1897 D 49.3१ पेत्रु १:१०-१२ त, प्रेषित तारणा विशीं उलयता, आनी थंय हांव अशें वाचतां:—

TAM1897 D 49.4जाच्या तारणा विशीं भविष्यकारानूय चड चवकशी आनी सोद लायिल्लो आसा, जांणी तुमकां येवपी कृपे विशीं भविष्य सांगिल्लें: ते सोदताले की तांच्यांतलो ख्रिस्ताचो आत्मो खंयच्या आनी कसो काळाचो संकेत दितालो, जेन्ना ताणें पयलींच ख्रिस्ताच्या दुख्खांचो आनी ताचे उपरांत येवपी महिमेचो दाखलो दिल्लो. ज्यांक हें प्रगट जाल्लें, की तांच्या खातीर न्हय, तर आमच्या खातीर तांणी त्यो गजाली सेवा केली, ज्यो आतां तुमकां स्वर्गांतल्यान धाडिल्ल्या पवित्र आत्म्या सयत तुमकां शुभवर्तमान सांगपी लोकांकडल्यान कळयल्यात; त्योच गजाली देवदुतांक पळोवपाची इत्सा आसा.

TAM1897 D 49.5देवदूतां खंयच्या गजालींनी नदर घालपाक सोदतात? — जेन्ना देवाचें तारण सर्गांतल्यान धाडिल्ल्या पवित्र आत्म्या सयत प्रवचन जाता, तेन्ना. हांगा ‘इच्छा’ ह्या शब्दाचो ग्रीक शब्द अर्थ ‘एकाद्र्याचेर आपलें काळीज दवरप’ असो जाता. आनी ‘पळोवप’ ह्या उतराचें ग्रीक शब्द, हाचो अर्थ, ‘एका वस्तू कडेन पळोवपा खातीर वांकप; तकली मुखार बागवून पळोवप; कुडीन वांकून पळोवप; काळजीपूर्वक पळोवप, उत्सुकतायेन तपासप — कोणाक तरी एकाद्र्या गजालीची वळख करून घेवपाच्या हेतान.’ सुटका ह्या विशया विशीं देवदुतांची हीच वृत्ती आसा.

TAM1897 D 49.6आतां, देवदुतांक हेर विज्ञान - जिवशास्त्र, भूविज्ञान, मत्स्यशास्त्र, खगोलशास्त्र - सगळीं हेर विज्ञानां - समजतात काय? तुमकां खबर आसा की ते समजतात. सगळ्यांक खबर आसा की देवदुतांक सगळीं हेर विज्ञानां पुराय तरेन समजतात. सगळ्यांक खबर आसा की हें म्हणप पुराय तरेन सुरक्षित आसा की सगळ्या देवदुतांक, खंयच्याय मनशान खंयचेंय एक विज्ञान जितलें समजलां वा केन्नाय समजिल्लें, ताचे परस चड असीमपणान सगळीं हेर विज्ञानां समजतात. पूण देवदुतांक सगळ्या हेर विज्ञानां परस तारणाच्या विशयांत चड आवड आसा. सगळ्यां परस चड जाणकार आशिल्ले देवदूत, ह्याच एका विशयांत सगळ्यांत चड रस घेतात. ओ, बरें, थोड्या वेळान पयलीं तुमी म्हजे कडेन सहमत जाले की, जर हांवें तसलें अधिकार सांगपाक शकलें जाल्यार, तुमी म्हणटले की हें मत आपणायतना आमी सुरक्षीत आसात. तर मग, चला, आमी सुरक्षीत आसात. आमी सगळ्यांत बऱ्या संगतींत आसात — हय, सगळ्यांत बऱ्या वैज्ञानीक संगतींत. ह्या विशयाचेर एक निश्कर्श काडपी अधिकार आसा, तोय वैज्ञानीक अधिकार.

TAM1897 D 49.7आतां, हांव आयज रातीं ‘विज्ञान’ ह्या शब्दाचो खेळ खेळना. हांव ‘विज्ञान’ आनी ‘वैज्ञानिक’ हीं उतरां मोक्ष ह्या संदर्भांत एक पुराय सत्त उतर म्हणून वापरतां. देवाचो मोक्ष खऱ्या अर्थान एक वैज्ञानिक गजाल आसा, फकत नांवापुरतें न्हय, तर खऱ्यानीच, सर्वोच्च वैज्ञानिक आसा. देखून, म्हाका ‘विज्ञान’ वा ‘वैज्ञानिक’ ह्या उतरांचो खेळ खेळपाचो विचार लेगीत करू नाकात. हांव तें सत्तपणान वापरतां, कारण ह्या संदर्भांत तें बरोबर आसा.

TAM1897 D 49.8पूण इतलेंच न्हय: फकत देवदुत हे गजालींत पळोवपाक आनी ताचे विशीं जाणून घेवपाक इत्सा करतात इतलेंच न्हय, तर ते खऱ्या अर्थान कांयतरी शिकतात. हें पळोवन आनी हाचो अभ्यास करून ते शिकतात. एफेकारांक ३:८-११ पळयात, आनी तुमकां हो विचार स्पश्टपणान दिसतलो:—

TAM1897 D 50.1म्हाका, जो सगळ्या संतां मदल्या सगळ्यांत ल्हानल्या परस ल्हान आसा, म्हाका हो अनुग्रह मेळ्ळा, की हांवें जनेलां मदीं क्रिस्ताची अथांग संपत्ती प्रबोधन करची; आनी सगळ्यांक [हांव ‘मनीस’ हें उतर सोडून दितां, कारण तें पूरक आसा] हें दाखोवचें की त्या रहस्याची वांटणी कितें आसा, जें जगाच्या सुरवाते सावन देवा मदीं लिपिल्लें आसा, जाणें जेजू क्रिस्ता वरवीं सगळ्यो वस्तू रचल्यो: हे हेतून [पळयात, आतां म्हाका क्रिस्ताची अणवटी गिरेस्तकाय प्रवचून सगळ्यांक हें गूढ-भागीदारीचें कितें तें दाखोवपाचें आसा, जें देवांत लिपिल्लें आसा, आनी तें हे हेतून आसा, ह्या उद्देशान] की आतां स्वर्गींच्या सुवातांनी आशिल्ल्या मुखेलपणांक आनी शक्तींक इगर्जे वरवीं देवाची विंगड विंगड शहाणपणाय कळची, आमच्या सायबा जेजू क्रिस्तांत ताणें थारायल्ल्या सासणाच्या उद्देशा प्रमाणें.

TAM1897 D 50.2म्हणल्यार मनशांक हें दिसपाचो हेतू कितें? — हें, “स्वर्गीच्या जाग्यार” (“स्वर्गांत” अशें हेर अणकारांनी दिलां; तें बरोबर आसा) आशिल्ल्या मुखेलपणांक आनी शक्तींक देवाची विंगड विंगड बुद्धिमत्ता कळची म्हणून. जेन्ना पवित्र आत्म्याक सर्गांतल्यान धाडून हो सुवार्ताचो प्रचार जाता, तेन्ना देवदूत, मुखेलपण आनी शक्ती, ह्या सुवार्तेचो अभ्यास करपाक उत्सुकतायेन पळयतात. ते पळयतात आनी अभ्यास करतात. आनी जशें ते अभ्यास करतात, तशें तांकां देवाच्या शहाणपणाचीं नवी प्रकटीकरणां कळटात — देवाचें विविधांगी शहाणपण — आमच्या सर्वेस्परा जेजू क्रिस्तांत ताणें थारायल्ल्या आपल्या सासणाच्या हेतूनुसार. तुमकां हेर शास्त्रांतल्यान खबर आसा की देवाचें हें गूढ, हो सासणाचो हेतू, शुभवर्तमानांत प्रकट जाता. तुमकां खबर आसा की सर्गांतले अधिकार आनी शक्ती एका अर्थान सासणकाळचे नात — त्यो सासणा सावन सासणा मेरेन नात. त्यो एका थारावीक काळा सावन सासणा मेरेन आसात, जशें तुमी आनी हांव आसात. गाब्रिएल फक्त ज्या वेळार ताका निर्माण केलो त्या काळा सावन सासणा मेरेन आसा. तो सासणा सावन सासणा मेरेन ना.

TAM1897 D 50.3पूण देव सदांकाळ सावन सदांकाळ मेरेन आसा. आतां, सदांकाळ सावन सदांकाळ मेरेन एक हेतू आशिल्लो, आसा — आमच्या सर्वेस्परा जेजू क्रिस्तांत थारायल्लो ताचो सदांकाळचो हेतू. त्या सदांकाळच्या हेतूची खोलाय गांठपाक, ताचो अभ्यास सोंपोवपाक, देवदुतांक कितलो वेळ लागतलो? — सदांकाळ मेरेन. हें स्पश्ट आसा. तेन्ना जशें तें उद्येश शुभवर्तमानांत उक्तायला, देवाच्या रहस्या वरवीं जाणून दिता, जें म्हणल्यार, “ख्रिस्त तुमच्यांत, महिमेची आस्त,” हें स्पश्ट जाता की देवदुत ताचो अभ्यास करतात. आनी जशें ते तातूंत पळयतात, ते थंय देवाची सासणाची उद्येशा प्रमाणें, ताची विंगड विंगड शहाणपण उक्तायल्ली पळयतात. तांकां तातूंत पळोवपाची इत्सा जाता. ते तशें करतात, आनी अशें तरेन शिकतात.

TAM1897 D 50.4तर, जेन्ना खंयचोय मनीस खंयचेंय एक विज्ञान जितलें समजता ताचे परस चड ते हेर सगळीं विज्ञानां समजतात, आनी तांकां हेर सगळ्यां परस ह्याचें चड आवड आसा, आनी ते हातूंतल्यान शिकतात; तर हो एक असो सत्य न्हय जाचेर तुमी आनी हांव सुरक्षीतपणान आमचो विश्वास दवरूंक शकतात? तर हेंय, हेर सगळ्यां परस एकठांय केल्ल्या परस, आमच्या विचारांक, आमच्या सगळ्यांत उंचल्या चिंतनाक चड योग्य आशिल्लो विशय न्हय? आनी आमी विज्ञानीक न्हय अशें मानिनासतना, हाचेर आमचें काळीज लावंक आनी आमचो पुराय जीव हाका दिवंक शकना? हो, आमी शकतात, आमी शकतात! चला तें करूंया.

TAM1897 D 50.5आतां, म्हाका चुकीच्या अर्थान घेव नाकात. हांव हेर विज्ञानांचेर हल्लो करना. हांव अशें म्हणना की हेर सगळ्या विज्ञानांक दुर्लक्ष करचें, आनी तांकां भुलोवपी उजवाड मानचें, आनी खंयच्याच लक्ष दिवपाक लायक ना अशें मानचें. ना; हांव म्हणटां की हें तांच्या सगळ्यां परस व्हड आसा; आनी आमी तातूंत जें कितें शिकतात, तें ह्या व्हड विज्ञानाच्या अधीन रावून शिकपाक जाय. हांव फकत इतलेंच म्हणटां की, जर आमी वैज्ञानिक जावपाक सोदतात जाल्यार, हेर सगळ्या विज्ञानांनी ह्या एका विज्ञानाच्या खाला कमींत कमी दुसरें स्थान घेवपाक जाय.

TAM1897 D 50.6हाचेर विचार करात! आमी हेर विज्ञानां कडेन जें आमचें सैमीक मन वापरतात, तें घेयात. जेन्ना ताच्या हातांत एक चड उंचेल्या पांवड्याचें विज्ञान आसा हाचो सगळ्यांत उंचलो अधिकार ताचे कडेन आसा, तेन्ना आपलें सगळ्यांत बरें आनी उंचेल्या पांवड्याचें चिंतन एका विज्ञानाचेर घालप म्हळ्यार हांव, वा खंयचोय मनीस, खऱ्या अर्थान वैज्ञानिक आसतलो काय? तें वैज्ञानिक आसतलें काय? — ना. बरें, तर आतां मेरेन आमी हें पळयलें की हें एक विज्ञान आसा; आनी तें सगळ्यांत उंचेल्या पांवड्याचें विज्ञान आसा. तर, जो कोणूय मनीस आपलें सगळ्यांत उंचेल्या पांवड्याचें चिंतन, आपलें सगळ्यांत बरें चिंतन, आनी आपलीं सगळीं बळगिणीं, पयलीं ह्या विज्ञानाचेर घालना, आनी ताका हेर सगळ्या विज्ञानांचो मुखेली करिना, स्वभावीकपणान तो वैज्ञानिक न्हय.

TAM1897 D 50.7आनी तो शहाणोय ना. कारण हें विज्ञान कितें? — मोक्ष. एकदम बरें. आनी तें सासणाचें जिवीत. समजा हांव म्हजें सगळें जिवीत, म्हजीं सगळीं शक्ती, हे विज्ञानाकडेन दुर्लक्ष करून वा ताका कमी मानून, हेर विज्ञानांचेर घालतां, जाल्यार म्हाका तें मेळटलें? — ना. तर म्हाका हेर विज्ञानांचो अभ्यास करपाक कितलो वेळ मेळटलो? — चडांत चड कांय वर्सां. मागीर ह्या विज्ञानांचेर म्हजें काम सदांखातीर सोंपून वतलें, आनी म्हाका तांचो अभ्यास परत केन्नाच करपाक मेळचें ना.

TAM1897 D 50.8पूण जर हांव पयलीं ह्या एकाक घेतां, आनी तो सुरक्षित जाय मेरेन दुसऱ्यांक दुसऱ्या पांवड्यार दवरतां, जाल्यार म्हाका दुसऱ्यांचो अभ्यास करपाक संद मेळटली? — हय. कितलो तेंप? — सासणाक. अहा, तर ती शहाणी वाट न्हय? तोच एकलो शहाणपणाचो मार्ग न्हय? आनी तोच एकलो वैज्ञानिक आनी समंजस मार्ग न्हय? — निश्चितपणान तोच. तर येयात, आमी वैज्ञानिक, एकदम कडक वैज्ञानिक, आनी सर्वोच्च वैज्ञानिक जावया.

TAM1897 D 50.9आतां आमी थोडें फुडें पळोवयां. आमी पयलीं पळयिल्ल्या त्या पयल्या उताऱ्यांत, जो देवदुतांविशीं आसा, तो नबीं कडल्यान सुरू जाता, अशें: “जाच्या तारणाविशीं नबींनी चड चवकशी आनी सोद घेतला, जांणी तुमच्या खातीर येवपी कृपेविशीं भविष्य सांगिल्लें,” जेन्ना तांणी पयलींच क्रिस्ताच्या दुख्खांविशीं आनी ताचे उपरांत येवपी म्हानकायेविशीं साक्ष दिली.

TAM1897 D 51.1आतां, नबीं वरवीं, जशें आमकां हांगा मेळटा, तशें मोक्षशास्त्र बरयल्लें, मोक्षाच्या विशयाचेर देवाच्या विचाराचें हें फळ. हें विज्ञान-पुस्तक, हें मोक्षशास्त्र, नबीं वरवीं आयलें. तांकां हेर विज्ञानां विशीं कांय खबर आशिल्ली? — हय.

TAM1897 D 51.2हें आमकां जायत्या सुवातांनी मेळटा — जितल्यो सुवातो आयज रातीं पळोवपाक आमकां वेळ मेळचो ना ताचे परस चड. पूण आमी दोन-तीन मुद्दे पळयतले, जाका लागून तांच्या कडेन ह्या गजालींचें गिन्यान आशिल्लें हो सत्य आमच्या मनांत येतलो.

TAM1897 D 51.3पयल्या करिंथकारांक पत्राच्या पंदराव्या अध्यायांत, विज्ञानान सोद लावचे सुमार सतराशें वर्सां पयलीं केल्लें एक वैज्ञानिक विधान आसा. त्या सगळ्या काळांत तें थंय आशिल्लें, पूण ज्या वैज्ञानिकांच्या मळार तें आशिल्लें, तांकां आपल्या विचार प्रक्रियेन तें खबर नाशिल्लें. हें खगोलशास्त्रांतल्या एका सत्याचें विधान आसा. बायबलांतल्या त्या विधानाचेर जो कोण विश्वास दवरतालो, ताका ती गजाल सदांच खबर आशिल्ली, अर्थात, जरी ताणें ‘खगोलशास्त्र’ हें उतर केन्नाच आयकूंक नाशिल्लें तरी; पूण मनशाच्या विज्ञानाक ती खबर नाशिल्ली, आनी ताणें ती इतल्या काळा उपरांतच सोदून काडली.

TAM1897 D 51.4आनीक एक विचार: जेन्ना त्या बायबल लेखकान तें वैज्ञानिक विधान केलें, जें सतरा शेंकड्यां वर्सां उपरांत वैज्ञानिकांक वैज्ञानिक नदरेन बरोबर दिसलें, तेन्ना तें, ताच्या सोदा उपरांत तें जितकें खरें वैज्ञानिक विधान आशिल्लें, तितकेंच सदांच खरें नाशिल्लें काय? — निश्चितपणान. तर, जेन्ना लेखकान तें बरयलें तेन्ना तें खरें नाशिल्लें काय? — निश्चितपणान. तो उतरो १ करिंथकारांक १५:४१ आसा:—

TAM1897 D 51.5सूर्याचो एक तेज आसा, आनी चंद्राचो दुसरो तेज आसा, आनी नखेत्रांचो तिसरो तेज आसा: कित्याक तर एक नखेत्र दुसऱ्या नखेत्रा परस तेजांत वेगळें आसा.

TAM1897 D 51.6शंबर वर्सां पयलीं हें खबर नाशिल्लें, कित्याक तर सुमार तितल्या काळा पयलीं, स्वताक एक व्हड खगोलशास्त्रज्ञ मानपी आनी आपल्या सांगात्यां मदीं मानिल्लो एक मनीस, त्या विधानाचेर चूक आसा म्हणून आनी बायबल बरोवप्यांच्या अज्ञानाचो पुरावो म्हणून टिका करतालो; कित्याक तर ताका दिसतालें (म्हळ्यार, बायबल बरोवप्याक दिसतालें) की एक नखेत्र दुसऱ्या नखेत्रा परस तेजांत, म्हळ्यार उजवाडांत वेगळें आसता, अंतरांत न्हय. ह्या टिकाकाराचें ताचे विशीं हें विधान आसा. ताचो विचार आशिल्लो, आनी तो खगोलशास्त्रा वतीन उलयतालो, की एक नखेत्र दुसऱ्या परस आमकां चड उजवाडीत आनी सोबीत दिसपाचें एकूच कारण म्हळ्यार, तें दुसऱ्या परस आमकां चड लागीं आसा, देखून आमकां ताचो चड उजवाड मेळटा. पूण आयज विज्ञान क्षेत्रांत हें सत्य म्हूण मानतात की नखेत्रां मदीं, तांच्या भव्यतेत, सोबीतकायेंत आनी रंगां मदीं, तितलोच फरक आसा जितलो धर्तरे वयल्या फुलां मदीं आसा. म्हणटकच, जर आमी धर्तरेवयलीं सगळीं फुलां एका व्हड मळार, तांच्या सगळ्या वैभवांत, आनी रंगांच्या विविधतेन आमच्या मुखार मांडिल्लीं पळोवंक शकले, आनी मागीर आमी ह्या फुलां भशेनच मोळांयचीं नखेत्रां स्पश्टपणान पळोवंक शकले जाल्यार, आमी एक दुसऱ्या इतलेंच विविध आनी सोबीत पळयतले. हें आतां खबर आसा, पूण जेन्ना तो उतरो कोरिंथकारांक बरयल्लो तेन्ना हें खबर नाशिल्लें.

TAM1897 D 51.7आतां हांव विचारतां, पॉलान तें बरयल्लें आनी करिंथकारांक धाडिल्लें त्या दिसा, तें एक वैज्ञानिक विधान नासलें काय? तें विज्ञान एक सत्य आशिल्लें हें विधान, आतां जशें निश्चित आसा, तशेंच तेन्ना नासलें काय? विज्ञानान ती सत्य आसा हें सोदून काडल्यान ती सत्य जाली ना, वा सत्याच्या वजनांत एक कण लेगीत वाडोवंक ना. तांच्या सोदांतल्यान फकत हेंच दिसून आयलें की तांणी एक अशें सत्य सोदून काडलां जें तांकां पयलीं खबर नाशिल्लें, कारण ते बायबलाचेर विस्वास दवरिनात. जर तांणी तें बायबलांत वाचून, ताचेर विस्वास दवरून तें मान्य केल्लें, जाल्यार खंयच्याय वैज्ञानिकांनी सोदून काडचे पयलीं खूब आदीं तांकां तो विज्ञानाचो मुद्दो कळटलो आसलो.

TAM1897 D 51.8आनीक एक विज्ञान आसा: सर आयझॅक न्यूटन एक दीस सफरचंदाच्या झाडापोंदा बसिल्लो. ताच्या लागीं आशिल्ल्या एका खांद्या वयल्यान एक सफरचंद पडलो. ह्या पयलीं खूब फावटीं झाडांवयल्यान सफरचंद पडिल्ले. ताणें पयलींय झाडांवयल्यान सफरचंद पडटना पळयल्ले. पूण त्या दिसा तो एका ध्यानस्थ अवस्थेंत आशिल्लो, आनी ताणें विचार करपाक सुरवात केली. तें सफरचंद कित्याक पडलें? हें आसूंक जाय कारण पृथ्वीचो ताचेर कांय तरी प्रभाव आशिल्लो जो ताका आपल्या कडेन ओडटालो. सफरचंदा परस पृथ्वी व्हड आशिल्ल्यान, झाडा वयल्यान सुटलें की ताका आपल्या कडेन ओडतली. तो म्हणालो, जर हांव तें सफरचंद घेवन शक्य तितलें वयर उडयतां, तर तें परत पृथ्वीचेर पडटलें. तर जर पृथ्वीच्या आकर्शणाक लागून ती ह्या थोड्या अंतरा मेरेन आयली, जाल्यार जेन्ना हांव तें शक्य तितलें वयर उडयतां आनी तें परत येता, तेन्ना हें सिद्ध जाता की पृथ्वीचें आकर्शण पृथ्वी सावन इतल्या पयस मेरेन पावता, आनी त्या वस्तूचो धरून तिका परत हाडटा. जर हांव तो एक मैल उंच उडोवंक शकलो आनी तो परत आयलो, जाल्यार हें स्पश्ट जातलें की तो प्रभाव त्या वस्तूंक परत हाडपाक एक मैल पयस मेरेन पावता. तेन्ना ताणें म्हळें, जर हें खरें आसा, जाल्यार तो प्रभाव चंद्र मेरेन पावपाक जाय. म्हाका अजाप जाता, तो चंद्रार पावता काय ना? हांव वचून पळयतां. तो आपल्या घरा गेलो आनी थंय बसलो, ताणें चंद्राच्या कक्ष्याविशींचीं खगोलशास्त्रीय गणनां घेतलीं आनी जायतीं आंकडे मेजलीं. पूण तीं जुळनाशिल्लीं. ताणें परत परत प्रयत्न केलो, पूण तीं जुळनाशिल्लीं; ताका तो प्रभाव चंद्रार पावता अशें दाखोवंक जमनाशिल्लें.

TAM1897 D 52.1म्हाका सारकें याद आसल्यार, ताणें तें सुमार धा वर्सां खातीर कुशीक दवरलें, आनी मागीर परत हातांत घेतलें. एक दीस, आदल्या आंकड्यांतल्यो कांय चुकां सुदारपी, चंद्रभोंवडेच्या मार्गाचो एक नवो हिशोब प्रसिद्ध जालो. तो प्रसिद्ध जालो तेन्ना, न्यूटनान म्हळें, “हांव पळयतां, हें म्हज्या गरजेक पुरो काय ना.” ताणें ते आंकडे घेतले, कामाक लागलो, आनी इतली लांब आंकड्यांची माळ केली की, अर्थात, तूं आनी हांव अजापीत जातले. पूण निमाणें तो अखेरेच्या दोन-तीन आंकड्यां भितर पावलो, आनी ताका दिसलें की हें जुळटलें. तो ह्या अद्भुत गजालीन इतलो भारावलो की तो आपले आंकडे पुराय करूंक शकलो ना. ताच्या हातांतली पेन सकयल पडली, आनी ताका आपल्या इश्टाक सांगचें पडलें की ताचे खातीर तें काम पुराय कर. इश्टान तशें केलें, आनी सर आयझॅक न्यूटनान एक वैज्ञानिक सत्य, वा चड करून, एक नवें विज्ञान सिद्ध केलें. ताका गुरुत्वाकर्षण म्हणटात. आनी तेन्ना सावन तो अमर जाला.

TAM1897 D 52.2ती खऱ्यांनीच एक व्हडली गजाल आशिल्ली. तरी सर आयझॅक न्यूटन हाणें सैमांत सोद लावचे पंचवीस शेंकड्यां वर्सां पयलीं हें बायबलांत आशिल्लें. गुरुत्वाकर्षण म्हळ्यार फकत विश्वाचें संतुलन. तें तें तत्त्व, तो कायदो, जशें शास्त्रज्ञ म्हणटात, जाचे वरवीं विश्वाचें संतुलन सांबाळ्ळां. म्हळ्यार, विश्वांतलो दरेक पिंड दर एका दुसऱ्या पिंडाचेर प्रभाव घालता, आनी ताचे वांगडा संतुलित आसता. फकत दरेक पिंडच न्हय, तर विश्वांतलो दरेक कणा दरेका दुसऱ्या कणाक आकर्शीत करता आनी ताचेर प्रभाव घालता.

TAM1897 D 52.3भौतिक संवसारांत, जिविताच्या विशयांत आयज दनपरां आमी बायबल वर्गांत जें शिकले, ताका हें फकत एक तसलेंच सत्य आसा. आमी हें सोदून काडलें की, संवसारभर हें कळनासतना तुमी कोणाक वा कितेंय स्पर्श करूंक शकनात. तुमच्या बापाय शिवाय एक चिमणी लेगीत पडना, आनी ती चिमणी पडल्यार ती घडणूक संवसारभर जाणवता. हें ताचेच एक तसलेंच सत्य आसा.

TAM1897 D 52.4ह्या दोनूय गजालींक अनुरूप एक अध्यात्मीक सत्यय आसा.

TAM1897 D 52.5तुज्या आत्म्या सावन हांव खंय वचूं? वा तुज्या सान्निध्या सावन हांव खंय पळूं? हांव जरी सर्गांत चडलों तरी, तूं थंयच आसा; जरी हांवें नरकांत म्हजें आडणें मांडलें तरी, पळय, तूं थंयच आसा. जरी हांव सकाळचे पांख घेवन दर्याच्या निमण्या वाठारांत रावलों तरी, थंय लेगीत तुजो हात म्हाका व्हरतलो, आनी तुजो उजवो हात म्हाका धरतलो. स्तोत्र १३९:७-१०.

TAM1897 D 52.6जेन्ना तूं आनी हांव एक बरो विचार करतात, तो दुसऱ्या खंयच्याय सुवातेर जाणवता? आमी एक चुकीचो विचार करतात. चुकीचो विचार म्हळ्यार कितें? — पातक. तर पातक खंय सुरू जाता? — विचारांत. म्हजें पातक म्हजे शिवाय विश्वांत दुसऱ्या खंयच्याय सुवातेर जाणवता? तें कोण वळखता? — देव, आपल्या आत्म्या वरवीं. ओ, तर, आमच्या विश्वांत अशें खंयचेंय अध्यात्मीक सत्य आसा जें वळखूंक येना? जाणवना? वा बऱ्या-वायटा खातीर असो खंयचोय विचार आसा जो जाणवना? तर तुमी गुरुत्वाकर्षणाक एक विज्ञान म्हणून पळयनात? सर आयझॅक न्यूटनान विश्वांत एक सत्य सोदून काडलें जें विश्वांतल्या हेर सत्यां कडेन जुळटा.

TAM1897 D 52.7न्यूटनान सोदून काडिल्लो कायदो होच आसा, जसो हांवें म्हणलां, जाचे वरवीं विश्वाचें संतुलन सांबाळ्ळें वता. आतां हांव तें धर्मग्रंथांतलें वाचतलों जें दाखयता की न्यूटनान सोदून काडचे पयलीं पंचवीस शेंकड्यां वर्सां पयलीं हें खबर आशिल्लें. इजायास ४०:१२:—

TAM1897 D 52.8ताच्या हाताच्या पोकळेंतल्यान उदक कोणें मापलां, आनी हाताच्या मापान सर्ग कोणें मापला, आनी पृथ्वीची धूळ एका मापान कोणें धरल्या, आनी दोंगरांक तुळेंत आनी टेकड्यांक एका तुळेंत कोणें वजन केलां?

TAM1897 D 52.9जेन्ना दोंगर-टेकड्यो स्थापन जाल्यो, तेन्ना त्यो एकामेकांक समतोल आशिल्ल्यो. देवान अशें थारायलें काय की तांचो समतोल तिगून उरचो? ज्या कायद्यान वस्तूंचो समतोल तिगून उरता, ताचें शास्त्रीय नांव कितें? — गुरुत्वाकर्षण. तर इजायासान कितें सांगलें? — गुरुत्वाकर्षणा विशीं. निश्चितपणान ताणें तशेंच केलें.

TAM1897 D 52.10एक शास्त्रज्ञ ह्या गजालीचें स्पश्टीकरण स्नोड्रॉप नांवाच्या ल्हान फुलाच्या आदारान करता. बियांतल्यान स्वताची पैदास करपी दोन तरांच्या फुलांविशीं विचार करात. एक सरळ फूल, आनी दुसरें वांकडें फूल. फुलांनी, एका मदल्या दांड्या भोंवतणी ल्हान दांडे उबे आशिल्ले तुमच्या लक्षांत आयल्यात. आतां, बीं जावन वाडपी उब्या फुलांत, मदली चाकटी भोंवतणच्या चाकटी परस सदांच ल्हान आसता. जर तें वांकडें फूल आसल्यार, मदली चाकटी भोंवतणच्या चाकटी परस लांब आसता. हाचें कारण म्हणल्यार, भोंवतणच्या चाकटी वयलो फुलाचो धूळ - परागकण - मदल्या चाकटीर पडपाक जाय, ना जाल्यार फुलाचें पुनरुत्पादन जावंक शकना.

TAM1897 D 52.11आतां, बींपासून पैदा जावपी उब्या फुलांत, हो मदलो तणो हेरांपरस ल्हान आसूंक जाय, जाका लागून हेरांवयलो पराग ताचेर पडूं येता. जर तो लांब आसलो, जाल्यार पळयात, धूळ सकयल पडटली आनी ताका चुकयतली, आनी देखून बीं तयार जावंक शकना. जर तें वांकडें फूल आसा, आनी हो तणो हेरांपरस ल्हान आसा, जाल्यार धूळ पयस पडटली आनी परत बीं तयार जावंक शकना. तर, बींपासून पुनरुत्पादन जावपी दरेका सरळ फुलांत, मदलो तणो भोंवतणच्या तणां परस ल्हान आसता. बींपासून पुनरुत्पादन जावपी दरेका वांकड्या फुलांत, मदलो तणो लांब आसता.

TAM1897 D 53.1स्नोड्रॉप बींपासून आपलें पुनरुत्पादन करता. आनी जरी तें एक उबें फूल आसलें तरी, ताचो मदलो तणो भोंवतणच्या तणां परस लांब आसता. हें कशें जावं येता? हांव हें परत सांगतां, जाका लागून तुमकां हें चड स्पश्टपणान समजतलें: स्नोड्रॉप हें खरें तर एक उबें फूल, आनी तें बींपासून आपलें पुनरुत्पादन करता. तेन्ना, ताचो मदलो तणो हेरां परस ल्हान आसपाक जाय. पूण तो लांब आसता. तर मागीर, तें बींपासून आपलें पुनरुत्पादन कशें करूं शकता? देवान ताची वेवस्था केल्या. ताणें अशें थारायलां की, तें एक उबें फुल आसून लेगीत, तें वांकता आनी सकयल वांकता. देखून, ह्या उब्या फुलांत, मदलो दांडो हेरांपरस लांब आसता. तें फुलून, पिकून पुनरुत्पादनाक तयार जायसर वयर वाडटा आनी सरळ उबें रावता. तेन्नाच तें आपली तकली सकयल वांकयता, आनी जेन्ना परागकण आपल्या जाग्यार पडटा, तेन्ना तें ल्हानशें फुल परत वयर सरता आनी उबें रावता.

TAM1897 D 53.2आतां, हें स्वतांतूच सोबीत आसा; पूण हांगा गुरुत्वाकर्षणाच्या कायद्याचें उदाहरण येता. हो शास्त्रज्ञ म्हाका सांगता की फुल कित्याक बागवता, आपली तकली कित्याक नमायता, हाचें कारण पृथ्वीचें आकर्शण. तें बरोबर आसा. सफरचंद कित्याक पडटा? — वजन. पूण वजन म्हळ्यार फकत गुरुत्वाकर्षण — लॅटीन शब्द ‘ग्रॅव्हस’ (gravus) हाचेरच्यान आयलां, जाचो अर्थ वजन. तें उबें आशिल्लें फुल आपली तकली कित्याक बागवयता? — पृथ्वीचें वजन. पूण पृथ्वीचें वजन त्या फुलाक पयलीं आपलें तकलें वांकडी करपाक कित्याक लायना? — अहो, जेन्ना देवान तें ल्हान फुल घडयलें, तेन्ना ताणें पृथ्वीचें, हय, संपूर्ण विश्वाचें, ताच्या गरजां प्रमाणें संतुलन सादलें. जेन्ना देवान ती सादी ल्हान स्नोड्रॉप घडयली, तेन्ना ताणें संपूर्ण विश्व एका ताळमेलांत दवरलें, आनी तें त्या ल्हानशा फुलाच्या गरजेक जुळयलें! आनी जर देवान त्या ल्हानशा फुलाची काळजी घेतली, जाल्यार तो तुमची, अरे अल्पविश्वासीयांनो, चड काळजी घेवचो ना काय?

TAM1897 D 53.3आतां हो शास्त्रज्ञ म्हाका सांगता की, जर पृथ्वी — आनी अर्थातच संवसार — आतां आसा ताचे परस एक पाउंड, वा एक औंस चड जड आसली, जाल्यार ती बर्फकळी योग्य वेळा आदींच मातशी वांकडी जाल्ली आसतली; कारण, चड जड आशिल्ल्यान, तिचो तिचेर चड प्रभाव पडटलो आसलो. आनी त्या वेळार, पयली बर्फकळी निमाणी आसतली. पूण तो ल्हानसो स्नोड्रॉप जगचो आनी संवसाराच्या अखेरे मेरेन मनशांक उमेद दिवचो, ह्या खातीर देवान संवसार त्या फुलाच्या गरजां प्रमाणें अचूक रितीन घडयलो, जाका लागून जेन्ना ताच्या गरजेचो नेमको वेळ येता, तेन्ना ताचें वजन ताका सकयल ओडपाक अचूक पुरो जाता. मागीर तो लोंबतना ताची पुनरुत्पादनाची प्रक्रिया जाता, मुळां पासून दुसरी शक्त येता, आनी तणो थोडो चड घट्ट जाता, आनी फूल गुरुत्वाकर्षणाचेर मात करून पयलीं सारकें उबें रावता.

TAM1897 D 53.4कोणें आपल्या हाताच्या पोकळेंत उदक मापलां, आनी हाताच्या मापान सर्ग मापला, आनी पृथ्वीच्या धुल्लाक एका मापान धरला, आनी दोंगरांक तुळेंत आनी टेकड्यांक एका तुळेंत तोलला?

TAM1897 D 53.5विश्वाचो तोल कोणें लायलो? — देवान. सर आयझॅक न्यूटनान सोद लावचे सुमार अडीच हजार वर्सां पयलीं इजायान हें सांगिल्लें. इजायान हें बरयतना तें एक वैज्ञानिक सत्य नाशिल्लें? — हय. इतलीं शेंकड्यां वर्सां तें नोंदीर नाशिल्लें? — हय. तें सदांच एक वैज्ञानिक सत्य नाशिल्लें? — तें आशिल्लें. जेन्ना न्यूटनान तें सोदून काडलें तेन्ना तें चड वैज्ञानिक सत्य जालें काय? — ना; वैज्ञानिकांक पयलीं खबर नाशिल्ली ती गजाल कळ्ळी, पूण बायबलांत तें सदांच आशिल्लें.

TAM1897 D 53.6ह्या गजालींचेर विचार करात. देव आमीं तशें करचें अशें सोदता. तो आमी आनी तुमी हें पळोवचें अशें सोदता की, जी सुटका, जें उतर ताणें आमकां दिलां, आनी जाचे कडेन तो आमच्या सगळ्यांत व्हड विचारांक आपयता, ती कसलीय ल्हान, अरुंद, कुशीची गजाल न्हय; पूण ती संवसार केन्नाच जाणूंक शकता ती सगळ्यांत व्हडली गजाल आसा. ती संवसाराची विज्ञानशास्त्र केन्नाच जाणूंक शकता ती सगळ्यांत व्हडली गजाल आसा. ती संवसार केन्नाच जाणूंक शकता ती सगळ्यांत मुखेल विज्ञानशास्त्र आसा.

TAM1897 D 53.7तरीपूण आमी ताचो अभ्यास शास्त्रीय जावपा खातीर करपाक जायना. आमी ताचो अभ्यास तारण मेळोवपा खातीर करपाक जाय; आनी तारण मेळोवप हेंच शास्त्रीय आसा.