मोक्षशास्त्र. – क्र. २

TAM1897 D 59.2रविवार सांजवेळा, फेब्रुवारी १४, १८९७ दिसा दिल्लें प्रवचन १७ फेब्रुवारी १८९७, खंड १, अंक ४, पानां ५९-६४ आनी १८ फेब्रुवारी १८९७, खंड १, अंक ५, पानां ६५-६६ ह्या जनरल कॉन्फरन्स दिसाळ्या बुलेटिनांत छापिल्लें.

TAM1897 D 59.3आयच्या रातीचो अभ्यास सुरू करचे पयलीं, आनीक एक-दोन उतरांची स्पश्टीकरण: दुबाव ना, फाटल्या सांजे सांगिल्ल्यो गजाली तपासणेंत खऱ्या थारतल्यो काय ना, हें जायते जाण विचारताले आसतले. त्यो खऱ्या थारतल्यो. हांवें आडवा-तिडवो उलयनाशिल्लें. हें खरें की हांवें सगळ्यो गजाली सविस्तरपणान सांगूंक नात, पूण जेन्ना हें छापून तुमच्या हातांत येतले, तेन्ना हांव कितें म्हणटालें हाचेर विचार केल्यार तुमकां दिसतलें की तें खरें आसा. जेन्ना हांवें म्हळें की स्नो-ड्रॉप फुलाचें संतुलन पृथ्वी कडेन आसा, आनी पृथ्वीचें संतुलन स्नो-ड्रॉप फुला कडेन, तेन्ना जर कांय टन वजनाचो उल्का पृथ्वीचेर पडलो, जाल्यार गुरुत्वाकर्षण पयलीं परस चड व्हड जायना? आनी ताका लागून फुलाचें पृथ्वी कडेनचें संतुलन बिघडचें ना? — ना; कारण फक्त पृथ्वीच त्या फुला कडेन संतुलित ना, तर संपूर्ण विश्व आसा. तुमकां याद आसा, गुरुत्वाकर्षणाचो नेम शिकतना, वैज्ञानिक विधान अशें आसा की, विश्वांतलो दरेक पदार्थाचो कण दरेका दुसऱ्या कणाक आकर्शीत करता, देखून फकत पृथ्वीच न्हय, तर फुलांच्या गरजां प्रमाणें संपूर्ण विश्वच संतुलित आसा; देखून उल्का पडल्यार विश्वाच्या गुरुत्वाकर्षणांत वाड जावची ना.

TAM1897 D 59.4सुरवातेक फकत थोडें स्पश्टीकरण: जर हांवें फाटल्या पाठांत “बायबलांतली विज्ञान,” वा “विज्ञान आनी बायबल” ह्या विशयाचेर उलयिल्लें, जाल्यार हांवें तातूंतल्यान, ह्या शब्दाच्या वैज्ञानिक कल्पने प्रमाण, गुरुत्वाकर्षण म्हळ्यार कितें आनी तें कितें न्हय, हाचेर चड विस्तारान चर्चा केल्ली आसतली. पूण हांव त्या विशीं उलयनाशिल्लों; त्या राती म्हजो हेतू फक्त गुरुत्वाकर्षणाच्या कायद्याच्या सोदाची गजाल सांगप, आनी ताच्या कायद्याच्या सिद्धांता विशीं सांगप इतलोच आशिल्लो. न्यूटनाच्या काळा उपरांत त्या कायद्याच्या सिद्धांता विशीं दृश्टीकोनांत बदल जाल्यात; पूण ताचो कायद्याचेर कांयच परिणाम जायना.

TAM1897 D 60.1खऱ्या अर्थान सांगचें जाल्यार, गुरुत्वाकर्षण हो खंयचोच कायदो न्हय, पूण तो फक्त देवाची शक्त आसा. खऱ्यांनीच ‘निसर्गाचे कायदे’ अस्तित्वांत नात. निसर्गाचे कायदे म्हळ्यार फक्त देवाच्यो सवयो. गुरुत्वाकर्षणाचो कायदो म्हळ्यार फक्त देवाची एक सवय; देवाचे शक्तीचें एक प्रदर्शन. पूण हांव तें खरें कितें ह्या विशीं चर्चा करनाशिल्ल्यान, हांवें ते शब्द सामान्यपणान मान्य आशिल्ल्या अर्थान वापरले, आनी फक्त हें सांगपाक वापरले की ताचे वरवींच विश्वाचें संतुलन सांबाळ्ळां.

TAM1897 D 60.2हांव आयज सांजेक विज्ञानाची आनीक एक व्याख्या वाचतलों. हीय संवसारांतल्या एका मुखेल मान्यताप्राप्त वैज्ञानिका कडल्यान घेतल्या: “विज्ञान म्हळ्यार खंयच्याय विशया विशीं आमच्या कडेन आशिल्लें सगळ्यांत अचूक गिन्यान.” “विज्ञान” ह्या शब्दाचो शब्दशः अर्थ गिन्यान असो जाता. फाटल्या राती आमी जी व्याख्या पळयल्ली ती बरोबर आसा. तें विचारांचें फळ आसा. तशेंच, विशया विशीं आमच्या कडेन आशिल्लें सगळ्यांत अचूक गिन्यान अशेंय ताची व्याख्या करप योग्य थारता.

TAM1897 D 60.3आतां फाटल्या पाठांतल्या दोन मुद्द्यांचेर परत येवयां. विज्ञानान सोदून काडचे पयलीं, सतरा शेंकड्यां वर्सां, नखेत्रांच्या उजवाडांतल्या फरका विशीं सगळ्यांत अचूक गिन्यान खंय मेळटालें? — बायबलांत. तर त्या विशयाचें खरें विज्ञान खंय मेळटालें? — बायबलांत. — पंचवीस शेंकड्यां वर्सां ताचो सोद लागचे आदीं, विश्वाच्या संतुलना विशीं सगळ्यांत अचूक गिन्यान खंय मेळटालें? — बायबलांत. तर त्या विज्ञानाच्या विशयाचेर जगांतलें सगळ्यांत शास्त्रीय पुस्तक खंयचें आशिल्लें? — बायबल. हें लक्षांत दवरात की, हांव विज्ञान आनी बायबल हाचेर उलयना. हांव तारणाच्या विज्ञानाचेर उलयतां. आनी जरी हेर विज्ञानांचो उल्लेख आसलो, तरी तो फक्त ह्या मुखेल विज्ञानाच्या अविभाज्य संबंदांत आसा. हेंच तें, जें आमी ह्या दोन वरांच्या अभ्यासांत एकठांय हाडूं येता त्या सगळ्या पुराव्यां वरवीं जाणून घेवपाचे आसात, की तारण हें विज्ञान आसा, की तें संवसारांतलें सगळ्यांत उंचेल्या पांवड्याचें विज्ञान आसा, की तें आमच्या अभ्यासा खातीर सगळ्यांत चड योग्य आसा, आनी जेन्ना आमी ताका आमचो मुखेल आनी पुराय मनाचो अभ्यास दितात, तेन्ना आमी विज्ञानीक रितीन वागतात.

TAM1897 D 60.4आतां, बायबल मोक्षशास्त्रा शिवाय दुसऱ्या खंयच्याच विज्ञानाचेर एक प्रबंध न्हय. तें त्या विशयाचेर एक निश्चित प्रबंध आसा. बायबल दुसऱ्या विज्ञानांचो उल्लेख करता; पूण बायबलांत दुसऱ्या खंयच्याच विज्ञानाचेर प्रबंध नात. दुसऱ्या विज्ञानांचो उल्लेख, जशे की आमी करिंथकारांक आनी इजायांत पळयलां, तांचो ह्या जाग्यांचेर कित्याक उल्लेख केला — एक वैज्ञानिक मुद्दो सांगपा खातीर? — ना; पूण मोक्षशास्त्राक आमच्या समजुतीक चड बरे तरेन स्पश्ट करपाक ताचो वापर करपा खातीर. १ करिंथकारांक १५:४१ त तें खगोलशास्त्रीय सत्य कित्याक हाडलां? “एक नखेत्र दुसऱ्या नखेत्रा परस महिमेन वेगळें” अशें म्हणपाचो हेतू कितें? फुडें तें सांगता, “तशेंच मेल्ल्यांचें पुनरुत्थान जाता. तें अपमानान पेरतात, तें महिमेन उठयतात. तें दुबळेपणांत रोपतात, तें बळग्यांत उठयतात.” जशें एक नखेत्र दुसऱ्या नखेत्रा परस महिमेन वेगळें आसता, तशेंच पुनरुत्थान आसता. ह्या तरेन तुमकां दिसता की तो वैज्ञानिक मुद्दो हाडपाचो हेतू, मोक्षशास्त्रांतलो एक मुद्दो स्पश्ट करप, आनी मोक्षशास्त्रांतली एक सत्यताय आमकां चड बरी दिसपाक मदत करप हो आसा.

TAM1897 D 60.5इजायान् आपल्या प्रवचनांत गुरुत्वाकर्षणाच्या ह्या तत्वाचो उल्लेख कित्याक केलो? चला, आमी त्या अध्यायांत आनीक थोडे फुडें पळोवया, आनी आमकां कळटलें. हांव तो श्लोक वाचतलों आनी मागीर तो विचार जंय सोंपता थंय आनीक एक वाचतलों. “ताच्या हाताच्या पोकळेंत उदक कोणें मापलां?” “म्हजेकडेन तुमी कोणाची तुळा करतले, वा हांव कोणाच्या बरोबरीचो? पवित्र देव म्हणटा. वयर तुमचे दोळे उखलून पळयात, आनी ह्यो वस्तू कोणे तयार केल्यात तें पळयात, जो आपल्या सैन्याक संख्ये प्रमाणें आपयता: तो आपल्या व्हड शक्तीन तांकां सगळ्यांक नांवांनी आपयता, कित्याक तर तो बळिश्ट आसा; एक लेगीत उणें पडना.” इजाया ४०:२५, २६.

TAM1897 D 60.6एक लेगीत ताच्या नदरे आड वचना, आनी तें सगळें शेतांत वाडपी दर एका ल्हान फुलाच्या गरजे प्रमाणें संतुलित केलां. पूण तो आमचें लक्ष ह्या गजाली कडेन कित्याक आकर्शीत करता, आनी ह्या जाग्यार आपल्या उलोवपांत कित्याक हाडटा? — वैज्ञानिक सत्य सांगपा खातीर न्हय; तर सगळ्या लोकांचें लक्ष सुटकेच्या विज्ञाना कडेन आकर्शीत करपा खातीर. ताचो हाचेर कितें अर्थ आसा? आमी हें सगळें विचारांत घेवपाक जाय, आनी हें सगळें कोणें केलां तेंय विचारांत घेवपाक जाय? आनी मागीर हांव फुडें वाचतां, “हे याकूब, तूं कित्याक म्हणटा, आनी हे इस्राएल, तूं कित्याक उलयता, म्हजो मार्ग परमेश्वरा कडल्यान लिपला, आनी म्हजो न्याय म्हज्या देवा कडल्यान वचून गेलो?” इजाया ४०:२७.

TAM1897 D 60.7जेन्ना देवाची आमच्या पांयां कडेन वाडपी फुलाची इतली काळजी आसता, तें लिपिल्लें ना वा विसरिल्लें ना; तर तुमी कशें म्हणूंक शकतात की तुमी प्रभू कडल्यान लिपिल्ले आसात, आनी तुमचें न्याय ताणें विसरलां, आनी ताची तुमची आतां काळजी ना? ह्या तरेन तुमकां दिसता की दर एका प्रकरणांत, तुमकां आनी म्हाका तारणाचें विज्ञान समजावपाक, वैज्ञानिक सत्य पुरायपणान हाडलां.

TAM1897 D 61.1आनीक एक विचार: जेन्ना ह्या बरोवप्यांक हें कळ्ळें, तेन्ना तें प्रकटीकरणा वरवीं जाल्लें. अर्थात, तांकां ह्यो गजाली ह्या संवसारांतल्या खंयच्याच वैज्ञानिक अभ्यासांतल्यान मेळूंक नात. प्रभू आपलें मुखेल विज्ञान, मोक्ष विज्ञान, उक्तायत आशिल्लो; आनी ताणें तें स्पश्ट करपाक हेर विज्ञानांक आपयलें. तर, ह्या सगळ्या विज्ञानां मदलें प्रभू खातीर सगळ्यांत म्हत्वाचें खंचें? — निश्र्चितपणान, मोक्ष. जेन्ना प्रभून हें स्पश्ट करपाकच हेर विज्ञानांचो वापर केलो, तेन्ना हें एकदम स्पश्ट जाता की तो ह्या विज्ञानाक हेरां परस चड म्हत्वाचें मानता.

TAM1897 D 61.2पूण हें सगळें न्हय. बायबलांत उल्लेख केल्लो एक मनीस सार्वत्रिक विज्ञानांत - ह्या संवसाराच्या सगळ्या सैमीक विज्ञानांत - पुराय तरेन पारंगत आशिल्लो. संवसारांत आयज ज्या विज्ञानांक इतलो म्हत्व दितात, त्या विज्ञानांत पुराय तरेन पारंगत आशिल्लो एक मनीस आशिल्लो हें तुमकां पळोवपाक जाय. आनी हें सगळें पळोवन तो कितें म्हणटा तेंय तुमकां पळोवपाक जाय. तें शास्त्र हें आसा:—

TAM1897 D 61.3आनी देवान सोलोमनाक अफाट शहाणपण आनी समज, आनी दर्यादेगेर आशिल्ल्या रेंवे इतलें व्हड काळीज दिलें. आनी सोलोमनाचें शहाणपण उदेंतेच्या देशांतल्या सगळ्या लोकांच्या शहाणपणा परस, आनी इजिप्ताच्या सगळ्या शहाणपणा परस चड बरें आशिल्लें. कारण तो सगळ्या मनशां परस, एतान एझरायट, महालाचे पूत हेमान, कालकोल, आनी दार्दा हांच्या परस चड शहाणो आशिल्लो; आनी ताची नामना भोंवतणच्या सगळ्या राष्ट्रांनी जाल्ली. आनी ताणें तीन हजार म्हणी सांगल्यो: आनी ताचीं पदां हजार आनी पांच आशिल्लीं. आनी ताणें लेबनानांतल्या देवदाराच्या झाडा सावन वण्टींतल्यान भायर येवपी हिस्सोपा मेरेनच्या झाडांविशीं उलयलें: ताणें जनावरां, सुकणीं, रेंगपी जीव आनी नुस्त्यांविशींय उलयलें. १ राजे ४:२९-३३.

TAM1897 D 61.4ताणें लेबनानांतल्या देवदाराच्या झाडा सावन वण्टींतल्यान भायर येवपी हिस्सोपा मेरेन झाडांविशीं उलयलें. विज्ञानांत ताका कितें म्हणटात? — वनस्पतीशास्त्र. संवसारांतल्या खंयच्याय दुसऱ्या मनशा परस ताका वनस्पतीशास्त्राची चड समज आशिल्ली.

TAM1897 D 61.5ताणें जनावरांविशींय उलयलें. आयज तें थंय घाल्यार वैज्ञानिक उतर कितें आसतलें? — प्राणीशास्त्र. आयज संवसारांत जिव्या खंयच्याय मनशा परस सोलोमनाक प्राणीशास्त्र चड बरें कळटालें. ताणें तें शिकयलें; कारण म्हळां की ताणें ह्या सगळ्या गजालींविशीं उलयलें. ताणें ह्यो विज्ञान शाखा शिकयल्यो.

TAM1897 D 61.6“आनी सुकण्यांविशीं.” तें विज्ञान कितें?—पक्षीशास्त्र. तर सोलोमोनान वनस्पतीशास्त्र, प्राणीशास्त्र, पक्षीशास्त्र ह्या विज्ञानांनी शिकयलें.

TAM1897 D 61.7फुडें कितें? — “आनी रेंवपी प्राण्यांविशीं.” तें खंयचें विज्ञान? — कीटकशास्त्र.

TAM1897 D 61.8“आनी नुस्त्यांविशीं.” हें खंयचें विज्ञान? — इक्थियोलॉजी.

TAM1897 D 61.9बायबलांतलो हो उतरो वाचपी लोक, सादारणपणान सोलोमनाक एक सार्वत्रिक शास्त्रज्ञ म्हूण मानिनात. पूण जर अशें म्हळां आसलें की सोलोमनान वनस्पतीशास्त्र, प्राणीशास्त्र, पक्षीशास्त्र, कीटकशास्त्र, आनी मत्स्यशास्त्रा विशीं उलयलां, जाल्यार ते म्हणपाक तयार आसतले, “सोलोमन कितलो अद्भुत मनीस आशिल्लो”. पूण तेन्ना तें आतां आसा ताचे परस एक कणभर लेगीत चड अद्भुत नासतलें; कित्याक तर तें सगळेंच सांगता.

TAM1897 D 61.10हांव हें तुमकां हें दाखोवपाक वाचतां की सोलोमनाक विज्ञानाची थोडीच न्हय, तर ह्या सगळ्या विज्ञानांची, खंयच्याय एकाच विज्ञानांत दुसऱ्या खंयच्याय मनशाक जितली गिन्यान मेळूंक ना, तितली चड गिन्यान आशिल्ली.

TAM1897 D 61.11तरीपूण, ताणें ह्यो सगळ्यो विज्ञानां इतल्यो बरे तरेन समजून घेतल्यो आनी तातूंत शिकयल्या उपरांत लेगीत, तो अशें म्हणटा: “आमी ह्या सगळ्या विशयाचो निश्कर्ष आयकूया;” सांगिल्ल्या सगळ्या गजालींचो सार हो: “देवाक भंय मान आनी ताचीं आज्ञा पाळ, कित्याक तर मनशाचें हेंच पुराय कर्तव्य आसा: कित्याक तर देव दर एक काम, दर एक गुपीत गजाल, ती बरी आसूं वा वायट, हाचो निवाडो करतलो.”

TAM1897 D 61.12ताच्या मतान, हेर सगळ्या विज्ञानां परस खंयचे गजालीक चड म्हत्व आशिल्लें? — देवाचें तारण.

TAM1897 D 61.13देवदूत सगळ्या विज्ञानांक समजतात, तरी लेगीत ते हेर सगळ्या विज्ञानां परस मोक्ष आपल्या अभ्यासा खातीर चड मोलाचो मानतात. संदेष्ट्यांनीय तो चड मोलाचो मानलो; आनी मोक्ष चड बरे तरेन समजून घेवपा खातीर हेर विज्ञानांचो वापर साधन म्हणून केलो. आनी हांगा एक मनीस आसा जो हेर विज्ञानांक समजतालो, आनी तो म्हणटा की मोक्षाचें विज्ञान तांकां सगळ्यां परस व्हड आसा. आतां हांव तुमकां हें पळोवंक सोदतां की देव स्वता, ह्या सगळ्यां पासून वेगळो, तोय तशेंच मानता.

TAM1897 D 61.14हांगा पळयात: आमी आतांच वाचले की सोलोमोनान ह्यो सगळ्यो विज्ञानां शिकयलीं. त्या शिकवणेपैकी कितलें आमी आमच्या अभ्यासा खातीर बरोवन दवरलां? — एक लेगीत ना. देवान आमकां वनस्पतीशास्त्रांतल्या सोलोमोनाच्या शिकवणेचो खंयचोच नोंद वा अहवाल हाडूंक ना. ताणें आमकां, वा नोंदीचेर घालूंक ना, सोलोमोनान जनावरांशास्त्रांत वा ह्या हेर खंयच्याय विज्ञानांत केन्नाय शिकयल्लो एकूय पाठ हाडूंक ना. पूण ताणें, सोलोमोना कडल्यान तशेंच हेरा सगळ्यां कडल्यान, सुटकाशास्त्राचेर आमकां परत परत पाठ हाडले. तर, फरिश्त्यांक फकत एका फरिश्त्याचें मत, पैगंबरांक फकत एका पैगंबराचें मत, आनी सोलोमोनाक फकत एका सार्वत्रिक शास्त्रज्ञाचें मत मानल्यार; देवाचें मत कितें? — तें हें की, सुटका तुमच्या आनी म्हज्या खातीर चड मोलाची आसा, आनी ह्या सगळ्या हेर विज्ञानां परस, जांचें गिन्यान ताणें स्वता दिलां, आमच्या अभ्यासाक चड लायक आसा.

TAM1897 D 61.15सोलोमोनान समजून शिकयल्लें हें शास्त्र हक्स्ली, डार्विन आनी ह्या काळांतल्या हेर शास्त्रज्ञांच्या शास्त्रा सारकें नाशिल्लें. सैमीक मनान मनीस सैमीक शास्त्रांत खोलायेन वचूंक शकता, आनी जायत्यो सोदां करूंक शकता. आनी जरी त्यो सदांच बरोबर नासतात, तरीय ते कांय सत्त आशिल्ले मुद्दे सोदून काडूंक शकतात. पूण सोलोमोनाची पद्दत ती नाशिल्ली. देवान सोलोमनाक शहाणपण दिलें, जाका लागून ताणें देवाच्या उजवाडांतल्यान हें सगळें पळयलें. ताणें हें सगळें देवाच्या शहाणपणांतल्यान सांगलें. ह्या तरेन सोलोमनान शिकयल्लें विज्ञान देवाचें विज्ञान आशिल्लें. ताणें शिकयल्ली वनस्पतीशास्त्र खरी, दैवी वनस्पतीशास्त्र आशिल्ली. ताणें शिकयल्लें प्राणीशास्त्र दैवी प्राणीशास्त्र आशिल्लें. ह्या सगळ्या गजालींनी देवाचीं मतां, देवाचें सत्य, देवाचें विज्ञान आशिल्लें. तें खोटीं विज्ञान अशें म्हणपा सारकें नाशिल्लें.

TAM1897 D 62.1बरें, तें देवाचें विज्ञान आशिल्ल्यान, आनी तें स्वतांत दैवी आशिल्ल्यान, तर प्रभून तें सगळें आमकां कित्याक दिलें ना? ताणें संवसाराक सोलोमोनाचें वनस्पतीशास्त्राचेर, आनी ह्या हेर सगळ्या विशयांचेर बरयल्लें ग्रंथ कित्याक दिलें ना? — ताचे एक कारण आसा; आनी तें हें की, संवसाराक सगळ्यांत पयलीं ताची गरज ना.

TAM1897 D 62.2एका मनशा कडेन तें सगळें आसूं येता, तो सगळें समजूंक शकता, जशें सोलोमोनाक शक्य जाल्लें. तरी लेगीत, जर ताचे कडेन पयलीं सुटकेचें विज्ञान नाशिल्लें, जाल्यार ताचो कितें फायदो? सोलोमोना कडेन सगळें आशिल्लें; तरी लेगीत, जेन्ना ताणें आपलें काळीज देवा कडल्यान, सुटकेच्या विज्ञाना कडल्यान, आनी पुराय काळजान ताचो अभ्यास करपा कडल्यान घुंवडायलें, तेन्ना ताच्या हेर विज्ञानांच्या गिन्यानाचो ताका कितें फायदो जालो? पातका पासून ताका आडावपाक तें कितलें सक्षम आशिल्लें? ताच्या सैमीक स्वभावा पासून, आनी ताच्या भितर आशिल्ल्या सैतानाच्या कृत्यां आनी भ्रश्टाचारा पासून ताका आडावपाक तातूंत कितली शक्त आशिल्ली?

TAM1897 D 62.3तुमकां खबर आसा, जेन्ना ताणें देवाच्या विज्ञाना कडल्यान, मोक्ष विज्ञाना कडल्यान आपलें काळीज घुंवडायलें, जरी ताचे कडेन हेर सगळें आसलें तरी, तो तितलोच वायट, तितलोच दुश्ट, मूर्तिपूजेत आनी दर एका अपवित्र गजालींत पुराय तरेन बुडून गेलो, जशें कांयच ताका मुळाच खबर नाशिल्लें.

TAM1897 D 62.4ह्या वरवीं आमी पळोवंक शकतात की प्रभून मनशाक सगळी विज्ञानशास्त्र कित्याक दवरूंक ना. समजा, सोलोमना कडेन आशिल्लेवरी, सगळें विज्ञानशास्त्र तांच्या कडेन आसलें, आनी सोलोमना सारकेंच तें शिकोवंक शकले असते. पूण काळीज देवाक समर्पित नाशिल्ल्यान, आत्मा तारून नाशिल्ल्यान, विज्ञानान तांकां कितें फायदो जावपाचो? तें तांकां मनशाच्या काळजांत आशिल्ल्या खंयच्याच प्रकारच्या वायटपणांतल्यान आनी भ्रश्टाचारांतल्यान आडावंक शकनाशिल्लें.

TAM1897 D 62.5सगळ्यांत पयलीं, आयज संवसाराक ह्या विज्ञानांची गरज ना. काळजाक शुध्द करपाची, आत्म्याक तारून घेवपाची, पुराय चारित्र्य नव्यान बांदपाची, मनाक देवाच्या प्रत्यक्ष प्रतिमेन आनी महिमेन बदलपाची गरज आसा, जाका लागून जिवीत ताची नीतिमत्ता दाखयतले आनी पुराय संवसाराक फक्त देवाचें गिन्यान प्रगट करतले. सगळ्या विज्ञानान जें कितें दिवंक शकता तें आमचे कडेन आसून लेगीत, मोक्ष मेळना जाल्यार ताचो कांयच फायदो जावचो ना; कारण थोड्याच काळांत आमचे कडेन तातूंतलें कांयच उरचें ना. आयज आमच्या सगळ्या अभ्यासांत, वाचनांत आनी संशोधनांत, ह्या गजालीचेर आमी स्वता विचार करप गरजेचें आसा.

TAM1897 D 62.6आनीक एक गजाल आसा: देवाक जाय की तुमी आनी हांव, सगळ्या मनशांनी, ज्या खंयच्याय विशयांत ताचो कांय संबंध आसा, त्या विशयाचेर बरो विचार करचो. आयज अशे लोक आसात जे ह्या सगळ्या वैज्ञानिक विशयांचेर विचार करतात, पूण ते बरो विचार करनात. ते इतले मुखार पावतात की तांकां देवा खातीर मुळाच सुवात मेळना. आनी देवाविणें आशिल्लो मनीस, देवाच्या विचाराच्या मार्गदर्शनाविणें आशिल्लो मनीस, ह्या हेर विशयांचेर सारकें चिंतन करूंक शकना. पूण जो मेरेन तो ताका निर्माण करप्याच्या प्रतिमे प्रमाणें नवो जायना, तो मेरेन मन सारकें ना. मनाक रूपांतरित, नवो करपाची गरज आसा. आमकां पुराय तरेन वेगळेंच एक मन मेळपाक जाय. दरेक विचार क्रिस्ताच्या आज्ञाधारकपणांत, ताच्या अधीनतायेंत हाडपाक जाय.

TAM1897 D 62.7तेंच तारणाचें काम. तें आत्म्यांत देवाची प्रतिमा परत हाडप; मन जिव्या देवाच्या धर्माचें, विचाराचें प्रतिबिंब आनी प्रकाश जावपा मेरेन हाडप. जेन्ना हें जातलें, आनी ह्या संवसारांत देवाचें काम, म्हळ्यार हेर सगळ्या लोकांक देवाचें गिन्यान कळोवपाचें काम, सोंपतलें, तेन्ना प्रभू आमकां संवसार आनी सासणकाळ उगडतलो. तेन्ना ह्या सगळ्या हेर विशयांचो अभ्यास आमकां करपाक मेळटलो, आनी सायब आमकां म्हणूंक शकतलो, “तुमकां जाय थंय वचात, हांव तुमचेर विस्वास दवरूंक शकता. हें व्हड विश्व तुमच्या खातीर उकतें आसा. तुमच्या पासून कांयच लिपयल्लें ना. हें सगळें तुमचेंच आसा. हें तुमचेंच आसा. तुमकां जाय थंय वचात, तुमकां जाय थंय रावात, तुमकां जाय तें करात; हांव तुमचेर विस्वास दवरूंक शकता. तुमकां जाय त्या विशयाचेर विचार करात, तुमकां जाय तितलें खोलायेन ताचो अभ्यास करात, तुमी तें सारकेंच करतले.”

TAM1897 D 62.8आतां, हांव अशें म्हणना की दुसऱ्या संवसारांत पावतले मेरेन मनशान हेर सगळे विज्ञान पुराय तरेन दुर्लक्ष करचे. हांव फकत इतलेंच म्हणटां की मोक्ष विज्ञानान तांच्या सगळ्यांच्या अभ्यासांत फुडारपण करपाक जाय. ह्या गजालींक आमी कितलें लक्ष दिवंक जाय, आनी तांचो आमी कसो उपेग करचो, ह्या बाबतींत देवान आमकां एक आदर्श दाखोवन दिवंक ना? हे हेर पाठ्यपुस्तक वाचपाचो आनी अभ्यास करपाचो उद्देश कितें? — हें, जाका लागून त्या मोक्ष विज्ञानाच्या गजालींक, ती गिन्यान नाशिल्ल्या परस, आमी चड बरे तरेन समजूंक आनी शिकोवंक शकतले. बायबलांत तांचो होच उपेग केला. तो आमकां ती सुवार्ता प्रवचन दिवपाक धाडटा, जाचे कडेन हेर गजालींचो संबंद आशिल्लो, आनी देख दिवन ताणें आमकां दाखयलां की ताचो कसो उपेग करचो. हाचे वरवीं प्रभू आमकां दाखयता की मोक्ष विज्ञानान संवसारांतल्या हेर सगळ्या विज्ञानां परस फुडारपण घेवंकच जाय.

TAM1897 D 62.9ह्या संवसारांतल्या हेर सगळ्या गजालीं परस ताणें मुखेलपण घेवंक जाय, आनी जेन्ना आमी त्या दुसऱ्या संवसारांत पावतले तेन्ना लेगीत तें मुखेलपण घेतलें. जेन्ना आमच्या मुखार सासणकाळ उकतें आसतलें, आनी जेन्ना आमकां जाय थंय वचपाक मेळटलें, आनी आमकां जाय तें विशय चिंतून पळोवपाक मेळटलें, तेन्ना आमी तारणा कडेन फाटीं वळतले, आनी म्हणटले, हांवें तातूंत पदवी मेळयल्या? — ना. आमी जाणां की बरयलां की “क्रिस्ताचें खूरें मोक्ष मेळिल्ल्यां खातीर सासणाच्या अखंड युगां मेरेन विज्ञान आनी गीत आसतलें.” तेन्ना, जेन्ना आमी हांगाचो आमचो अभ्यासक्रम सोंपयतले, जेन्ना आमी पदवीधर जातले, आनी एका भव्य दीक्षांत सुवाळ्याचो वेळ येतलो, आनी आमी अभ्यासाच्या सासणांत प्रवेश करतले, तेन्ना ह्या सगळ्यांत व्हड विज्ञानाक आमी ह्या संवसारांत आशिल्ल्या परस चड बरे तरेन समजूंक शकतले.

TAM1897 D 63.1आमी फाटल्या पाठांत सांगिल्लें की, ‘विज्ञान’ आनी ‘वैज्ञानिक’ हीं उतरां मोक्षार लावप हो तांचो गैरवापर न्हय. मोक्ष हें विज्ञान आसा, तें वैज्ञानिक आसा. देवाच्या आत्म्याचें मनाचेर जावपी काम, मन आनी पुराय जिवीत पातकांतल्यान धर्मांत, जेजू क्रिस्ताच्या रूपांत बदलप — हें एक वैज्ञानिक गजाल आसा. देखून जेन्ना तुमी हाचो अभ्यास करतात, तेन्ना हें लक्षांत दवरात की आमी हें सदांच दर एका विशयाचें मुखेल आनी सगळें किदें मानतांना, थोडेंय अवैज्ञानिक जायनात. हे जे शास्त्रज्ञ जावपाक सोदतात, ते हें सगळ्यांत मुखेल विज्ञान दुर्लक्ष करून अवैज्ञानिक थारतात.

TAM1897 D 63.2आनीक एक गजाल सिद्ध जाल्या; आनी ती संवसाराच्या शिकपांत आदर्श मानिल्ल्या तीन राष्ट्रांनी सिद्ध जाल्या. बायबलांतल्या लोकांचो, ज्यू लोकांचो, म्हळ्यार बायबलांतल्या देवाच्या लोकांचो रेकॉर्ड, जाहीरपणान देवाची सेवा करपाक सोदतात त्या सगळ्यां खातीर आदर्श आनी अभ्यासाचो स्रोत आसा. ग्रीस आनी रोम, तांची तत्वगिन्यान, साहित्य आनी कायदे हांचे सयत, बायबल पाळपाचो दावो करपी जायत्या जाणां खातीर, आनी हेर सगळ्यां खातीर आदर्श आसात.

TAM1897 D 63.3आतां आमी पळयलां की देवाच्या लोकांभितर एक मनीस आशिल्लो जो एक सार्वत्रिक म्हणीकार, तशेंच एक सार्वत्रिक कवी, आनी एक सार्वत्रिक शास्त्रज्ञ आशिल्लो. ताचीं पदां एक हजार पांच, आनी ताच्यो म्हणी तीन हजार आशिल्ल्यो. थंय तुमकां एक महान बुद्धीवंत दिसता; तरी लेगीत, ह्या सगळ्या गजालींनी इतली समज, इतलें ज्ञान आशिल्ल्या त्या मनशान आपल्या जिवितांत हें दाखोवन दिलें की, तारणाचें विज्ञान नासल्यार, जें सगळ्या गजालींचेर नियंत्रण दवरता आनी सगळ्यांक नीतीन सांबाळटा, त्या मनशा खातीर वा मनशांतल्या खंयच्याय बऱ्या गजाली खातीर तसलें सगळें ज्ञान पुरायपणान अशक्त आसता.

TAM1897 D 63.4हांवें थोड्या वेळार तुमचें लक्ष ह्या गजाली कडेन ओडलें की देवान आमकां ताचें खंयचेंच वैज्ञानिक शिक्षण दिलें ना. आतां हांव तुमचें लक्ष ह्या गजाली कडेन ओडटां की जेन्ना तो मनीस देवाक फाटीं मारून गेलो, तेन्नाच्या ताच्या जिविताचो नोंद ताणें आमकां दिलो. तें सगळें गिन्यान आसून लेगीत, जेन्ना त्या मनशान तारणाचें विज्ञान विसरलो, तेन्ना ताणें केल्ल्या व्हडल्या अपयशाची नोंद ताणें आमकां दिल्या. तर देवान, त्या मनशान दिल्ल्या सगळ्या वैज्ञानिक शिकोवणेचो रेकॉर्ड आमचे कडेन हाडपा परस, त्या मनशान देवा कडल्यान फारीक जाल्या उपरांतचें जिवीत रेकॉर्ड करप तुमच्या आनी म्हज्या खातीर चड म्हत्वाचें कित्याक मानलें? मनशांच्या मनांत, मानवजाती खातीर खंयचें चड मोलाचें आसा? सोलोमोनान केल्ल्या अपयशाचो, त्या व्हड अपयशाचो अभिलेख, सोलोमोनान केन्नाय सांगिल्ली सगळी वैज्ञानिक शिकवण आयज मनशां खातीर पुस्तकांत घाल्ली आसती, ताचे परस मनशां खातीर चड मोलाचो आसा; कित्याक तर त्या अपयशांत सगळ्या संवसाराक हें दाखोवन दिलें की देवाच्या तारणाच्या गिन्याना शिवाय सगळ्या गजालींचें गिन्यान कितलें व्यर्थ आनी शून्या परसय उणें आसा.

TAM1897 D 63.5दुसरें एक व्हड उदाहरण ग्रीकां मदीं दिसता. सैमीक मन केन्नाच ग्रीक मना परस उच्च, लागीं आनी चड परिपूर्ण विचारांक पावूंक शकना. तातूंत देवा विरयत मानवी विचारांची परिपूर्णता दाखयल्या.

TAM1897 D 63.6पूण ताणें तांचे खातीर कितें केलें? होच प्रस्न. तांच्या साहित्यान तांचे खातीर कितें केलें? तांच्या तत्वगिन्यानन तांचे खातीर कितें केलें? तांच्या कलेन तांचे खातीर कितें केलें? तांच्या धर्मान तांचे खातीर कितें केलें? तत्वगिन्यान, फिलॉसफी — शहाणपणाचो मोग. तो शहाणपण कितें आशिल्लें? — तें पुराय मूर्खपण आशिल्लें. देव म्हणटा. तांचो धर्म कितें आशिल्लो? — तो फक्त पुराणकथा आशिल्लो. तांची कला कितें आशिल्ली? — देव म्हणटा ती मूर्तिपूजा आशिल्ली. तुमकां तो रेकॉर्ड याद आसा?

TAM1897 D 63.7देवाचें वचन अशें सांगना की जेन्ना पावलू त्या पुतळ्यां मदीं भोंवलो आनी तांची कला पळयली, तेन्ना ताका तांच्या कलेची तोखणाय दिसली. ना, तें अशें म्हणटा: “तो शार पुरायपणान मूर्तिपूजेक दिल्लें पळोवन, ताचो आत्मो भितरूच खळ्ळो.” तर तें कितें आशिल्लें? — मूर्तिपूजा.

TAM1897 D 63.8तरी लेगीत आयज लेगीत दादले, बायलो आनी भुरगीं फकत मूर्तिपूजा आशिल्ल्या त्या गोष्टीचे अवशेष घेवन ताची पुजा करतात, आनी ताका कला म्हणटात, आनी ताची नक्कल करतात. तांचें मन ताचेरच लागून रावता, ते ताचेर पुस्तकां तयार करतात, आनी देशांतल्या शाळांनी तें शिकयतात आनी शिकतात. पूण ह्या सगळ्यांतल्यान कितें मेळूंक शकता? ग्रीकां मदीं ताचो कितें परिणाम जालो? ताणें तांचे खातीर कितें केलें तें तुमकां खबर आसा. म्हाका परत सांगपाची गरज ना — साहित्य, कला, कायदो, तत्वज्ञान, ह्यो सगळ्यो गजाली. रोमान स्वताच्या मूळ तत्वज्ञाना परस चड ग्रीसा कडल्यान तें उखललें, पूण साहित्य थंय आसा. आनी रोमकारां खातीर ताणें कितें केलें? — कांय गजाली ताणें दुसऱ्यां खातीर केल्यो, फकत, शक्य आसल्यार, ताणें तांकां दुसऱ्यां परसय चड वायट केलें. पुराय ग्रीसभर, म्हज्या निरिक्षणा प्रमाण, हांवें सगल्याक पळयलें की ग्रीकांक बायले खातीर इतलो आदर आशिल्लो की ते तिच्या कोरांतिल्ल्या दर एका आकाराक बरे तरेन वस्त्र घालताले. दादलो, अर्थात, सदांच नग्न आसता; पूण जेन्ना आमी इटलींत पावतात तेन्ना तो आदर ना जाता, आनी सगळेच पुरायपणान वस्त्र विरयत आसतात. चडशा प्रकरणांनी ती वस्त्रे पुराय ना जाल्यांत; आनी म्हळ्यार, आयज कला जें परिपूर्णतायेक पोचल्या अशें मानतात, जें रोमाक वचून कलेचो अभ्यास करपी लोक पुजतात, तें फकत वस्त्रारहीत बायलांच्यो आकृत्यो आसात, आनी तें जें तयार जाता, तें कसलेंच कला न्हय; तरी लेगीत तें कलेच्या परिपूर्णतायेक पावलां, आनी सगल्याक ताची नक्कल करतात, आनी ताचे दोश लेगीत दर खेपे नक्कल करतात.

TAM1897 D 64.1म्हाका एक प्रस्न विचारपाचो आसा. तुमच्यांतल्या कोणे केन्ना मनशाचे दिमये सकयलचे पांय पळयल्यात? हांव हांगा उबो आसां तेन्ना, म्हज्या कुडीचो भार म्हज्या दाव्या पांयार आसा. तो म्हज्या कुडीचो पुराय भार समतोल करता. उजवो पांय बोटांच्या तोंकांचेर जमनीर आदारून आसा. म्हज्या उजव्या पांयाचीं स्नायूं दाव्या पांयाच्या स्नायूंच्या सारकींच आसतलीं? — ना. पूण तीच एक अजापाची कलाकृती. फकत तोच फरक आसा. दोनूय पांय एकसारकेच आसात, आनी आमी तातूंत केसा इतलो लेगीत फरक सोदून काडूंक शकनात. आनी अशें आमी पळयतात की हें कशेंच कला न्हय. ह्या विशीं खूब कितें सांगपाचें आसा, पूण हांव आयज रातीं कलेचेर व्याख्यान दिना. हांव उलयतां की तारणाचें मोल कितें, आनी ताचे विणें सगळ्या गजालींचें बरें कितें. ताचे विणें रोमाक कितें बरें मेळ्ळें? — तिच्या पातकांनी तिका बुडयली. ताचे विणें ग्रीसाक कितें बरें मेळ्ळें? — तिच्या पातकांनी तिका बुडयली.

TAM1897 D 65.1तर, जेन्ना हें सत्य, की देवा कडल्यान काळीज पयस जाल्यार खंयच्याय बऱ्या गजालीक पावपा खातीर मनशाच्या मनाच्या सगळ्यांत व्हड प्रयत्नांची पूर्ण असमर्थता, संवसारा मुखार तीन फावटीं सिद्ध जाता, तेन्ना ह्या तीन संवसारीक शिकवण्यांनी लोकांक शिकोवंक ना जाल्यार प्रभू संवसारा खातीर कितें करूंक शकता? ह्या तीन गंभीर शिटकावण्यांच्या उदाहरणां आसून लेगीत, लोक त्याच वाटेन वतले जाल्यार तो मनशां खातीर कितें करूंक शकता? देवान ह्यो तीन घडणुको आमकां हें शिकोवपाक नोंद केल्यात की, जेन्ना मनशां देवाचें तारण आनी ताणें मनशांच्या काळजांक दिल्लें तारणाचें विज्ञान विसरतात, तेन्ना विज्ञानाच्या, कलेच्या आनी साहित्याच्या सगळ्या शाखांनी मनशाच्या सगळ्यांत व्हड प्रयत्नाचीय असमर्थता आसा. तो प्रयत्न मनशांक कांयच बरें करपाक, तांकां पातकां पासून पयस दवरपाक, वा खंयच्याय प्रकारच्या बऱ्या मार्गाक व्हरपाक शकना.

TAM1897 D 65.2म्हणून हांव विचारतां: आमी ग्रीक आनी रोमन लोकांची मूर्खताय अनुकरण करची? आमी तांच्या मूर्तिपूजेन मोहीत जावन, तिका कला मानची? आमी तांच्या धर्मांत आवड घेवची, जेन्ना तो पुराय तरेन एक घोर अत्याचार आसा? हें फकत पुराणकथा आसा अशें म्हणप पुरो न्हय; तो एक घोर अत्याचार आसा.

TAM1897 D 65.3पूण कोण तरी म्हणटलो, तांचें साहित्य मोलाचें न्हय? देवान ताका कितलें मोल दिलें तें पळोवया. ज्या वेळार तो ग्रीक भाशेंतल्यान संवसारांत सोडवणेचें विज्ञान पातळायतालो, त्या वेळार सायबा मुखार पुराय ग्रीक साहित्य, आनी त्या वांगडाच रोमन साहित्य लेगीत आशिल्लें. तरी लेगीत, त्या पुराय वाठारांत ताका फकत तीन ल्हान वाक्यां मेळ्ळीं, जीं सोडवणेच्या विज्ञानाच्या ह्या ग्रंथांत घेवपा सारकीं आशिल्लीं. हांव तीं तुमकां दितलों. तांतलें एक प्रेरितांच्या कार्याच्या सतराव्या अध्यायांत आसा. तें अराटस नांवाच्या एका ग्रीक लेखका कडल्यान उद्धृत केलां, आनी तें अशें आसा. हांव अठ्ठाविसाव्या वचनांतल्यान वाचतां. पावलू उलयता, आनी म्हणटा:—

TAM1897 D 65.4“तुमच्या स्वताच्या कांय कवींनीय म्हळां, कारण आमीय ताचेच वंशज.” एका ग्रीक लेखकान म्हळां की मनीस देवाचोच वंशज. सायबाक तें आवडले आनी ताणें म्हळें, हें खरें.

TAM1897 D 65.5आनीक एक पयल्या करिंथकारांक पत्राच्या पंदराव्या अध्यायांत, तेतिसाव्या वचनांत आसा. त्या वचनाचो पयलो भाग, “भुलू नाकात.” ह्यो सायबाच्यो उतरां. उरिल्ल्या वचनांतल्यान मेनांडर नांवाच्या एका ग्रीक लेखकाचें उतारें घेतलां: “वायट संगतीन बरीं वायफरां इबाडटात.”

TAM1897 D 65.6दुसरें तितूस, पयलो अध्याय आनी बारावो श्लोक हातूंत आसा, आनी तें एपिमेनिडिस हाचें आसा, तें अशें: “क्रेती सदांच फटये, वायट जनावरां, आळशी पोटां.”

TAM1897 D 65.7ग्रीक साहित्याच्या पुराय वाठारांतल्यान, प्रभूंक फकत तींच तीन उतारे मेळ्ळीं जीं घेवपा सारकीं आशिल्लीं आनी जांकां ताणें आपलो आदार दिल्लो.

TAM1897 D 65.8खैर, तर, हांव अशें म्हणना की फायद्या खातीर वापरपाक हेंच सगळें उपलब्ध आसा. ग्रीक भाशेंत मोलाचीं इतिहासीक सत्यां आसात. पूण देव सगळ्या मनशांक सगळ्यांत मोलाचीं गजाली शिकयता; तो बरोबर आनी सत्याचे सिद्धांत शिकयता, फकत संवसारा मुखार सत्यांची एक माळ घालून न्हय. आनी पुराय ग्रीक साहित्याच्या मळार ताका जें कितें मेळ्ळें, जें सत्याच्या वा धर्माच्या हिता खातीर मनशाक मार्गदर्शन करपी तत्वां म्हणून वापरूं येता, तें फकत ह्यो तीन गजाली आशिल्ल्यो: “आमीय ताचेच संतती आसात;” “वायट संगतीन बरीं वायफरां इबाड जातात;” आनी “क्रीटकार सदांच फटींग आसतात.” आनीक कोण ह्या परस चड कितें सोदूंक शकता, जें ताका धर्माच्या, सत्याच्या, शुध्दतायेच्या आनी प्रामाणीकपणाच्या मार्गार कांयच फायदो करतलें?

TAM1897 D 66.1आतां विसरूं नाकात. ग्रीक आनी रोमन लोक खालच्या पांवड्याचे, अधःपतित, फाटके, अज्ञानी विधर्मी नाशिल्ले; ते उच्चभ्रू, सुसंस्कृत आनी उच्च शिक्षित आशिल्ले. तें कशें वेगळें आसतलें, जेन्ना तांकां खबर आशिल्ल्यो आनी तांणी शिकयल्ल्यो गजाली आयच्या शिक्षकांची आकांक्षा आशिल्लो सर्वोच्च पांवडो आसात? जुलियस सिझर सगळ्यांत कुशळ मनशां मदलो एक आशिल्लो — दरबाराची शिस्त, शिष्टाचार, सौंदर्यशास्त्र, आनी सादारणपणान वागणुकेच्या बाबतींत. पूण ताचें चारित्र्य कशें आशिल्लें? ताचें सगळ्यांत जतनायेन केल्लें वर्णन लेगीत, तें पुराय वा योग्य आसल्यार छापूंक जायना.

TAM1897 D 66.2जेन्ना प्रभू दाखोवन दिता की ताच्या तारणा शिवाय सगळी शास्त्र, सगळ्या तरांचें शिक्षण पुराय तरेन व्यर्थ आसा, तेन्ना हांव परत म्हणटां, जर ताणें संवसारा मुखार दवरिल्ल्यो ह्यो गजाली लोकांक हें शिकोवपाक शकनात की ती वाट घेवपाची न्हय, तर तो मनशां खातीर कितें करूंक शकता? जर मनीस ह्या गजालीं कडल्यान योग्य मार्ग आपणायना, देवाचें विज्ञान सगळ्यांत मुखेल आसा आनी ताका खबर आशिल्लें सगळ्यांत बरें आसा हें मान्य करना, जाल्यार मनीसकुळाक पयलीं गेल्ल्या सगळ्यांचेर आयिल्ल्या वायटांतल्यान सुटपाची आस्त कशी बाळगूंक मेळटली?

TAM1897 D 66.3देवाच्या तारणाचें विज्ञान हें मनशांनी सगळ्यांत पयलीं जाणून घेवपाचें एकूच वस्तू आसा; आनी तें आमकां फुडारपण करचें, मार्गदर्शन करचें, संतुलन दवरचें, सगळ्या गजालींनी सगळेकडेन आनी सगळ्या वायट गजालीं आड आमकां सांबाळचें. आनी तें हें सगळें करतलें. ती एक पवित्र सत्यताय आसा. हांवें काल राती वाचलें, आनी परत वाचतां:—

TAM1897 D 66.4म्हाका, जो सगळ्या संतां परसय ल्हान आसा, ताका हो अनुग्रह मेळ्ळा, की हांवें बिगर-ज्यू लोकां मदीं क्रिस्ताची अपार गिरेस्तकाय गाजोवची; आनी सगळ्यांक हें दाखोवचें की ह्या रहस्याची भागीदारी कितें आसा, जी जगाच्या आरंभा सावन देवांत लिपिल्ली आसा, जाणें जेजू क्रिस्ता वरवीं सगळ्यो वस्तू निर्माण केल्यो. एफेसी ३:८, ९.

TAM1897 D 66.5देवाचें तें गूढ कितें? — “क्रिस्त तुमच्यांत, म्हळ्यार महिमेची आशा.” क्रिस्त देवाची शक्त आनी देवाची शहाणपण, शुभवर्तमान, तारणा खातीर देवाची शक्त — हेंच देवाचें गूढ; हेंच तारणाचें विज्ञान. हेंच तें वैज्ञानिक सत्य, जाचे भोंवतणी हेर सगळीं विज्ञानां केंद्रीत जातात. तारणा खातीर देवाची ती शक्त, मनशा भितर आशिल्ल्या वायटा कडल्यान आपणाक आडावपाक, दरेका मनशा कडेन आसूंकच जाय. सगळें विज्ञान, सगळी साहित्यकला, सगळी कला, सगळो धर्म, आनी संवसार जें कितें दिवंक शकता वा केन्नाच दिवंक शकलो, ताका लागून लेगीत, दर एका मनशा भितर जल्माक येवपी वायटपण ताका विनाशा कडेन व्हरतलें, जो मेरेन तो जेजू क्रिस्ताचेर विस्वास दवरून मेळपी देवाचे तारणाचे शक्तीक धरून दवरिना.

TAM1897 D 66.6काळजांत ती शक्त नासल्यार, देवान शिकयिल्लें विज्ञान लेगीत — साहित्य, कला, धर्म, आनी परधर्मींनी शिकयिल्ल्या सगळ्या गजालींचो उल्लेख करिनासतना — मनशाक पातक करपा पासून आडावपाक असमर्थ थारता. ताचे शिवाय, ह्या हेर सगळ्या गजालीं आसून लेगीत, मनशा भितर आशिल्ल्या वायटपणाचो प्रत्येक अंश भायर सरतलो. देखूनच तिका ‘मोक्ष दिवपी देवाची शक्त’ म्हणटात: ती मनशाक प्रत्येक वायटपणा पासून वाचयता.

TAM1897 D 66.7देवाचें रहस्य, जें तुमच्यांतलो ख्रिस्त, म्हळ्यार महिमेची आस्त; देवाची शक्त आनी देवाची शहाणपण आशिल्लो ख्रिस्त; ख्रिस्त आनी खुरसार मारिल्लो ख्रिस्त; फक्त तेंच, सगळ्यांत सगळें, सगळ्या वयर, सगळ्यांत, सगळ्यांतल्यान, आतां आनी सासणाक, — तेंच तारणाचें विज्ञान, सगळ्या विज्ञानांतलें सगळ्यांत मुखेल; जें सगळ्या विज्ञानांक फुडारपण करता, सगळ्यां परस मुखार आसा, आनी सगळ्यांच्या अभ्यासांत मार्गदर्शन करता. सगळ्यां खातीर सदांकाळ अशेंच जावं.

TAM1897 D 66.8तेन्ना सायब आपल्या आत्म्या वरवीं आमकां आपल्या कडेन तशें ओडून घेवं; काळीज त्या शक्तीक, त्या रहस्याच्या सहवासाक, देवाच्या आत्म्याक तशें उक्तें जावं, जाका लागून तो थंय जेजू क्रिस्ताक, आपली कृपा आनी आपलें सद्गुण रोवं शकता. आनी जशें आमी आमचीं काळजां सदांच ताचे खातीर, आनी फकत ताचे खातीरच उक्तीं दवरतात, एका फुलावरी जें सुर्या कडेन उगडटा, तशें आमी ताचीं सगळीं पुरायपणान मेळयतात: ताची नीतिमत्ता, ताची शक्त, ताचें तारण, ताचें दयेपण, ताचें सत्य, ताचो आनंद, ताची परमानंदता, ताची शांती — ओ, आनी ताचें सासणाचें जिवीत!