पयलें व्हड आज्ञापत्र

TAM1897 D 279.2मार्च २, १८९७, मंगळार सांजवेळा दिल्लें प्रवचन जनरल कॉन्फरन्स डेली बुलेटिनांत छापिल्लें, ५ मार्च, १८९७, खंड १, अंक १६, पानां २७९-२८५.

TAM1897 D 279.3तुमकां खबर आसा की प्रभून ह्या काळा विशीं आनी ह्या काळांत जियेवपी लोकां विशीं म्हळां, की “देवाचीं आज्ञा आनी जेजूची श्रद्धा पाळपी हेच ते.” तुमी आनी हांव त्या लोकांतलेच आसात अशें आमी रास्तपणान दावो करतांव, आनी आमी अशा जाग्यार उबे आसात जंय आमी दावो करतांव की प्रभू संवसाराक आमचे विशीं सांगूंक शकता, “देवाचीं आज्ञा आनी जेजूची श्रद्धा पाळपी हे ते.” आनी हें एक सत्य आसतलें, फकत तो अशें म्हणटा म्हणून न्हय, पूण तो तें म्हणटलो कारण तें एक सत्य आसतलें.

TAM1897 D 279.4तो मजकूर, ह्या घरांत आशिल्ल्या तुमकां आनी म्हाका पुरायपणान लागू जाता; आनी सायबाक जाय की हें आतां एक सत्य जावचें आनी सदांकाळ तशेंच उरचें, जाका लागून तो तें सगळ्या संवसाराक आनी पुराय विश्वाक सदांकाळ जाहीर करूंक शकतलो: “हे ते जे देवाचीं आज्ञा आनी जेजूची श्रद्धा पाळटात.”

TAM1897 D 279.5आमी हेंच अभ्यास करपाचे आसात. ह्या पाठांत आमी अभ्यास करपाचे आसात, की आमी देवाचीं आज्ञा पाळटात वा ना हें जाणून घेवपाक; जाका लागून प्रभू आमचे विशीं म्हणूंक शकतलो, “देवाचीं आज्ञा आनी जेजूच्या भावार्थाक पाळपी हे ते.”

TAM1897 D 279.6देवाचीं आज्ञा पाळटना, निश्चितपणान पयली आज्ञा येता, आनी ती निश्चितपणान आमी पाळपाक जाय. आनी हें ताचें उतर: “सगळ्या आज्ञां मदली पयली आज्ञा ही: आयक, हे इस्राएला; देव आमचो प्रभु एकच प्रभु आसा: आनी तुवें तुज्या देवा प्रभूचो तुज्या सगळ्या काळजांतल्यान, आनी तुज्या सगळ्या आत्म्यांतल्यान, आनी तुज्या सगळ्या मनांतल्यान, आनी तुज्या सगळ्या बळग्यांतल्यान मोग करचो: ही पयली आज्ञा.”

TAM1897 D 279.7आतां, त्या आज्ञापालनाच्या संदर्भांत, प्रभू तुमच्या आनी म्हज्या विशीं म्हणूंक शकता, “हे पळयात, जे ती पाळटात”?

TAM1897 D 279.8देवाक तुमचें पुराय काळीज आसा काय, इतलें की ताचे आनी ताच्याच गजालीं शिवाय दुसऱ्या खंयचेच गजाली खातीर तुमच्या काळजांत सुवात ना?

TAM1897 D 279.9देवाक तुमचो सगळो आत्मो आसा, एका समर्पित मोगांत, इतलें की तुमच्या अस्तित्वांतलो एकूय भाव ताचो नासतना उरना?

TAM1897 D 279.10तुमचें सगळें मन देवाचें आसा, अशें की तुमच्या मनांत दुसरो खंयचोच विचार ना, खंयचेंच काम ना, तुमच्या मनाचो खंयचोच भाग ना जो ताचो न्हय — जो ताचे सेवेक समर्पित आसा? कारण मनान आमी आमच्या देवाचे सेवा करतात. ताच्या कांय भागान न्हय, ताच्या एका अंशाक न्हय, पूण पुराय मनान. देखून, देवाचें न्हय अशा खंयच्याच गजालीक तुमचें मन समर्पित करपाक वा ताचेर दवरपाक तुमच्या कडेन मनच उरना.

TAM1897 D 279.11तुमची सगळी शक्त ताचीच आसा, अशें की तुमकां देवाची आनी ताच्या सेवेची भायर खंयच वापरपाक शक्तच उरना?

TAM1897 D 279.12जर हें सगळें तुमच्या बाबतींत खरें आसा, तर तुमच्या विशीं खरेंच म्हळां, “हे ते जे आज्ञा पाळटात.”

TAM1897 D 279.13“दुसरें ताचे सारकेंच आसा, तुवें तुजे सारकोच तुज्या शेजाऱ्याचो मोग करचो.” जेन्ना देवाचो मोग पयल्या आज्ञेंत सांगिल्ले प्रमाण आमच्या काळजांत आसता, तेन्ना आमच्या शेजाऱ्यांचो आमच्या सारकोच मोग करप सोंपें जातलें.

TAM1897 D 279.14जशें कांय दिसां आदीं भाऊ केलॉग हांच्या उलोवपांत सांगिल्लें, शिकागोच्या त्या ल्हान भुरग्या विशीं, जो एका अनोळखी मनशा कडेन गेलो आनी ताका म्हळें, “तुमकां खबर आसा, तुमी ह्या संवसारांतले सगळ्यांत व्हड पापी?” आनी जेन्ना त्या मनशान अजापांत येवन, हांवें केन्नाच कोणाचो खून करूंक ना, केन्नाच खंयचोच व्हड गुन्यांव करूंक ना, अशें सांगून हें कशें जावंक शकता म्हणून विचारलें, तेन्ना त्या ल्हान भुरग्यान ताका म्हळें, “सगळ्यांत व्हड आज्ञा ही आसा, तुवें तुज्या सर्वेस्परा देवाचो मोग तुज्या पुराय काळजान, पुराय आत्म्यान, पुराय मनान आनी पुराय बळग्यान करचो. तूं तशें करता?” ताणें जाप दिली, “ना, हांव करिना. हांव तशें करतां अशें म्हणूंक शकना.” “बरें,” त्या ल्हान भुरग्यान म्हळें, “तें आज्ञां मदलें सगळ्यांत व्हड आज्ञा. तूं सगळ्यांत व्हड आज्ञा मोडटा; तर तूं सगळ्यांत व्हड पापी.” त्या मनशान हें मान्य केलें, आनी ताका देवा कडेन आनी पुराय तारणा कडेन व्हेलो. हें एकदम स्पश्ट आसा: जशें हें सगळ्यांत व्हड आज्ञा, तशें जें कोण तें मोडटा तो सगळ्यांत व्हड पापी. तूं काय?

TAM1897 D 279.15तूं आनी हांव देवाचीं आज्ञा आनी जेजूचो भावार्थ पाळपाचें दावो करतांव. आमी देवाच्या सगळ्या आज्ञां मदली पयली आज्ञा मोडटांव? जर आमी सगळ्या आज्ञां मदली सगळ्यांत व्हडली, पयली आज्ञा पाळिना जाल्यार, आमी तीच मोडटांव. जर आमी ही एक आज्ञा मोडटांव, जाल्यार आमी आज्ञा पाळिना; हें तर थारायल्लेंच आसा. तुवें आनी हांवें आतां आनी सदां खातीर थारावपाक जाय, की आमी देवाची सेवा पुराय काळजान, पुराय आत्म्यान, पुराय मनान आनी पुराय बळग्यान करतले.

TAM1897 D 279.16बरोवन आसा, “देवाचें राज्य तुमच्या भितर आसा.” आमच्या भितर जें राज्य आसा, तें देवाचें राज्य; मनीस तयार जालो तेन्ना तशें आशिल्लें, पूण दुस्मानान देवाची सुवात बळकायली; आनी सायबां मनशाक परत मुक्त केलो, हो निर्णय घेवपाक की देवान आपल्या राज्यांत आपली सुवात परत मेळोवची, वा देवाच्या राज्यांत बळकायिल्ल्याक देवाची सुवात मेळची. तुमच्या भितर आशिल्ली राजवट सायबाची आसा. थंय सायब राज्य करतलो वा दुस्मान राज्य करतलो हें थारावपाचें काम तुमचें आसा. आनी जर तुमी थंय सायब राज्य करचो अशें निवडूंक ना, जाल्यार तुमी थंय दुस्मान राज्य करचो अशेंच निवडटात. राज्य कोण करतलो हें पुरायपणान मनशाच्या निवडीचेर आदारून आसा.

TAM1897 D 280.1कोणे तरी राज्य करपाकच जाय. मनशाक देवा विरयत, स्वताचेर राज्य करपाक तयार करूंक ना. ताका देवा वांगडा स्वता सारको रावपाक तयार केल्लो, आनी देवा विरयत तो स्वता सारको रावंक शकना. मनशाक देवा वांगडा उबो रावपाक तयार केल्लो. देवाचें राज्य ताच्या भितर आशिल्लें. देव ताच्या भितर राज्य करतालो. पूण ताणें सैतानाक पाळो दिवन आपलीच मर्जी करूंक सुरवात केली. पूण एक मनीस आपलीच मर्जी फक्त देवाक पाळो दिल्ल्यारूच करूंक शकता. देवाचें राज्य तुमच्या भितर आसा. आमी निवडूंक जाय की देवान आमच्या भितर, आमच्या काळजांतल्या आपल्या राज्यांत आपली सुवात घेवची. तो थंय आपली सुवात घेतलो, आनी तो थंय राज्य करतलो जेन्ना ताका आपल्याच राज्यांत आपली सुवात मेळटली.

TAM1897 D 280.2देवाचें पृथ्वी वयल्या राज्या विशीं तुमकां खबर आसा की तें एका दर्या सावन दुसऱ्या दर्या मेरेन, आनी एका न्हंये सावन पृथ्वीच्या कडे मेरेन आसतलें. देवाचें राज्य, हें राज्य जें जेन्ना देव येतलो तेन्ना येतलें, तुमकां खबर आसा की ताणें ह्या संवसारांतल्या दर एका इंचाक, दर एका कणाक व्यापून उडयतलें. आतां देवाचें राज्य तुमच्या भितर आसा. तुमच्या भितर जें देवाचें राज्य आसा, जंय देव राज्य करता — ताचें राज्य तुमच्या काळजांतल्या दर एका जाग्यार, दर एका कणाचेर पातळ्ळां काय? तशें आसा? होच प्रस्न, आनी हे प्रस्न आमच्या खातीर एका परस चड तरांनी आसात.

TAM1897 D 280.3हांव फक्त आज्ञा वाचतां, आनी ती कितें सांगता ताचेर तुमचें लक्ष ओडटां. आनी हें ह्या खातीर, की तुमचें आनी म्हजें मन आनी काळीज सदांच ह्या प्रस्ना खातीर उक्तीं उरचीं, की आमच्या बाबतींत हें खरें आसा काय, “देवाच्यो आज्ञा आनी जेजूच्या भावार्थाचें पालन करपी हेच ते” पुराय काळजान, आत्म्यान, मनान आनी बळग्यान?

TAM1897 D 280.4तुमचें मन ज्याचेर विसव घेतला, जें तें अभ्यास करता, जें तें काम करता — त्या गजालींत देव आसा? तें देवाचे महिमे खातीर आसा? तुमी जें संशोधन करतात, जें अध्ययन करतात, तुमच्या मनाची पुराय कल्पना — हें देवाची प्रतिमा थंय कोरांतिल्ली उरपा खातीर आसा? हें मनांत देवाक चड व्हड प्रमाणांत सोदपा खातीर आसा? हें ताका चड म्हिमा दिवपा खातीर आसा? तुमच्या बौद्धिक प्रयत्नांनी तो पयलो आनी सर्वस्व आसा? तुमी ताचो मोग करतात, पुराय मनान ताची सेवा करतात?

TAM1897 D 280.5आनी तुज्या सगळ्या बळग्यान. तूं जी जमीन जोपता, ती तूं देवा खातीर जोपता? तूं जो रंदो ढुकलून घासून पाट सपाट करता, तें तूं देवा खातीर करता, जाका लागून तुका जें कितें मेळटा तें देवाचें आसता आनी तुजें मुळांच ना? तुजें बळगें इतलें पुरायपणान देवाक समर्पित आसा, की तूं जंय हात घालता थंय देवाच्या कामा खातीरच काम करता?

TAM1897 D 280.6ही एक सामान्य कल्पना आसा की, एक व्यक्ती कार्या खातीर कामगार जावचे पयलीं, ताणें आपलो वेवसाय वा तो जें कशें हाताच्या कामांत आसा, तें करप थांबोवंक जाय. जायते जाण म्हणटात, “म्हाका हांव जें करतां तातूंतल्यान भायर सरपाचें आसा. म्हाका भायर सरपाची वाट पळोवंक जाय. म्हाका ह्या दुकानांतल्यान भायर सरपाचें आसा. म्हाका कार्या खातीर कामगार जावपाचें आसा.” तुमी जंय आसात थंयच्या कार्यांत वांटेकार ना जाल्यार, जंय पावपाची तुमची इत्सा आसा थंय पावतकूच तुमी कार्यांत वांटेकार जावचे नात. जर तुमी शेत जोडटना कार्यांत वांटेकार ना जाल्यार, मागीर उपदेश माचयेर भाशण दिवपाचो यत्न करतना लेगीत तुमी कार्यांत वांटेकार जावचे नात. जर तुमी एक लोहार आसात, आनी दिसांदिस खळिण्यार — जर तुमी ह्या कार्या खातीर म्हजे इतलेच पुराय तरेन, मनापासून, पुराय काळजान वावुरपी नात, जशें हांव प्रवचन माचयेर दितां, तर फुडें खंय तरी पत्रकां वांटतना लेगीत तुमी ह्या कार्याचे वावुरपी जावचे नात.

TAM1897 D 280.7मानवजात कशी जावं येता हाचें, आनी जेजूचेर भावार्थ दवरपी दरेकलो कसो आसूंक जाय, हाचें एक उदाहरण आमचे मुखार दवरलां. देवाचो पूत तुमकां आनी म्हाका दाखोवंक ह्या संवसारांत आयलो की आज्ञा पाळप म्हणल्यार कितें, आनी तें कशें करतात. आनी ताणें प्रबोधन केल्ल्या परस सुमार स फावटी चड वेळ एका वेवसायांत काम केलें. बारा वर्सां पिराये सावन सुरू करून, जेन्ना तो जुजे वांगडा सुताराच्या वेवसायांत काम करूंक शकलो, जेन्ना तो बरेंच कितें करूंक शकलो — जशें एक बारा वर्सांचो भुरगो सुताराक मदत करून खूब कितें करूंक शकता. देखून, बारा वर्सां पिरायेच्यान सुरू करून, ताणें बाप्तिस्मा घेतलो आनी सुमार तीस वर्सां पिरायेर प्रबोधन करपाक सुरवात केली; ह्या हिशोबान अठरा वर्सां जातात. हीं वर्सां तो सुतार कामांत आशिल्लो. तीस ते तेतिस अर्द्या वर्सां पिराये मेरेन, ताणें आपलें भौशीक धर्मकार्य प्रबोधनांत सारलें. देखून तुमकां दिसता, प्रबोधन करपा परस तो सुमार स फावटीं चड वेळ सुतार कामांत आशिल्लो.

TAM1897 D 280.8आतां, जें ते अठरा वर्सां तो सुताराचें काम करतालो, त्या काळांत तो तितलोच देवाचो पूत आशिल्लो, जितलो तो त्या साडेतीन वर्सां प्रबोधन करतना आशिल्लो? — तो तसोच आशिल्लो हें तुमकां खबर आसा. जेन्ना तो थंय फळी कातरतालो, बांक तयार करतालो आनी ताका पांय लायतालो, तेन्ना तो म्हजो आनी तुमचो तितलोच तारक आशिल्लो, जितलो तो क्रुसाचेर आसतना आशिल्लो? — तो तसोच आशिल्लो हें तुमकां खबर आसा. “कारण आमी ताच्या जिवितान तारले वतात.”

TAM1897 D 281.1हें विसरू नाकात की ह्या अठरा वर्सां उपरांतच, जेन्ना तो बाप्तिस्मो घेवंक आयलो आनी ताणें बाप्तिस्मो घेतलो, आपल्या सेवेच्या सुरवातेक, आनी आपल्या सुतारकामाच्या शेवटाक, — तेन्नाच देवान म्हळें, “हो म्हजो मोगाचो पूत, जाचेर म्हजी आवड आसा.” तर तो, त्या अठरा वर्सांनीय, तितलोच त्या कार्याचो कार्यकर्ता नाशिल्लो, जितलो तो निमाण्या साडेतीन वर्सांनी आशिल्लो? — तो आशिल्लो हें तुमकां खबर आसा. तर, तुमी जर सुतार आसात, आनी जेजू क्रिस्ताचेर भावार्थ दवरतात जाल्यार, तुमी ताचे पांयटेकार जावंक शकनात? तुमी ताचे पांयटेकार आनी ह्या कार्यांतले कार्यकर्ते थंयच जावंक जायना, जशें की तुमी प्रवचन माचयेर उलयताले? हांव अशें म्हणना की तुमी सदांकाळ सुतारच रावपाक बंधनकारक आसात. तो रावलो ना. हांव अशें म्हणना की तुमकां सदांकाळ लोहार वा शेतकार रावपाक बंधन आसा; पूण हांव म्हणटां आनी आग्रह करतां की, जो मेरेन तुमी सुतार आसात, जो मेरेन तुमी लोहार आसात, जो मेरेन तुमी शेतकार आसात, तो मेरेन तुमी त्या कार्यांत खऱ्या अर्थान वावुरपी जावंक जाय, जशें तुमी खंयच्याय वेळार, खंयच्याय सुवातेर आसतले तशेंच.

TAM1897 D 281.2ह्या तरेन जेजून आमकां सगळ्यांक दाखोवन दिलां की क्रिस्तांव जावप म्हणल्यार कितें, आनी आमचें जिवीत कशें आसूंक जाय, आमचीं मनां, काळजां वा हात खंयच्याय कामांत व्यस्त आसल्यार लेगीत. तो सुतार आसतना, ताणें पुराय काळजान, पुराय आत्म्यान, पुराय मनान आनी पुराय बळग्यान देवाचो मोग केलो. जेन्ना तो फळी कापतालो, जेन्ना तो मेजां करतालो, जेन्ना तो दारां करून लायतालो, ते सगळें देवाचे महिमे खातीर आशिल्लें. देवच ताच्या खातीर सर्वस्व आशिल्लो. जेन्ना एक मनीस ताचे कडेन एक सुतार म्हणून आयलो, ताका फक्त एक सुतार म्हणून पळोवन; ताका संवसाराचो तारक म्हणून न पळोवन, — जेन्ना एक मनीस ताचे कडेन फक्त एक सुतार म्हणून आयलो, आनी ताचे वांगडा बसलो आनी म्हणालो, “म्हाका एक मेज करून जाय. तूं म्हजे खातीर तें करून दितलो?” आनी ताणें जाप दिली, “तुका कसलें मेज जाय?” आनी त्या मनशान ताका तें कशें जाय तें सांगले, आनी जेजून म्हळें, “हय, हांव तुजे खातीर तें करून दितलों;” जेन्ना जेजून तें मेज करून, तें आपल्या पाठीर व्हरून त्या मनशाच्या घरा पावयलें, आनी त्या मनशाक वापरपाक थंय दवरलें — त्या सगळ्या कामांत जेजू पुरायपणान देवाचो आशिल्लो. देव ताच्या सगळ्या कामांनी आशिल्लो. त्या मेजाच्या दर एका जोडण्यांत फूट नाशिल्ली, खंयचीच फूट धुल्लान धांपिल्ली नाशिल्ली, कांयच धांपिल्लें नाशिल्लें, तें एक प्रामाणीक मेज आशिल्लें. तें पुराय तरेन अशें मेज आशिल्लें जें देव मान्य करतलो.

TAM1897 D 281.3आनी जेन्ना ताणें मेज करपाचो करार केलो, तेन्ना ताणें एक प्रामाणीक करार केलो, असो करार जो देव पळोवन म्हणूंक शकतालो, की हो एक प्रामाणीक करार आसा. ताणें त्या कामा खातीर योग्य मोबदल्या परस चड पयशे दिवपाक त्या मनशाक सांगलें ना. त्या मनशान ताका विचारलें, “तुमी अशें-अशें मेज करतले?” “हांव करतलों.” “हाचे कितले पयशे घेतले? — हाचो खर्च कितलो येतलो?” तो ताचो हिशोब करतालो, आनी त्या मनशाक म्हणटालो, “लाकडाक इतलो खर्च येतलो, आनी तें करपाक इतलो वेळ लागतलो, आनी म्हज्या कामाचें मोल इतलें आसा. तुमकां अशें दिसना? जें काम हांव इतल्या वेळान करतलों, ताचें मोल इतलें आसतलें अशें तुमकां दिसना?” आनी तो मनीस म्हणटालो, “हय, म्हाका तशेंच दिसता. म्हाका दिसता तें सगळें मोलाचें आसा. तें प्रामाणीक आसा. तो एक स्पश्ट वेव्हार आसा.” आनी जेन्ना तो मेज आपल्या पाठीर घेवन थंय व्हरून दवरतालो, तेन्ना त्या मनशान ताका वेव्हारा प्रमाण पयशे दिले, आनी देव त्या पुराय वेव्हारा कडेन पळोवन म्हणूंक शकलो, “तें प्रामाणीक आसा. कोणूय चड कांय करूंक शकना.”

TAM1897 D 281.4तुमी तसले सुतार आसात? तुमी क्रिस्तांव आशिल्ल्याचो दावो करतात. तुमी जें कितें करतात, तुमी तसले कामगार आसात?

TAM1897 D 281.5तुमी देवाचो तुमच्या पुराय काळजान, पुराय आत्म्यान, पुराय मनान, आनी पुराय बळग्यान मोग करतात? तुमी जें कितें करतात, वा करपाक आपोवणें आयलां; तुमचो शेजारी, तो मूर्तिपूजक वा क्रिस्तांव आसूं, ताचे कडेन जें कितें वेव्हार करतात; तो अशे तरेन जाता काय, की देव पळोवन म्हणूंक शकता, “देवाच्या राज्या खातीर हें पुरो?” कारण तातूंत तुमचें पुराय काळीज, पुराय जीव, पुराय मन आनी पुराय बळगें देवाचे महिमे खातीर आसता.

TAM1897 D 281.6आमी आज्ञा पाळपी काय ना? होच प्रस्न. आनी आतां वेळ आयला की आमी हें इतलें खोलायेन सोदून काडचें की, प्रभू आपल्या संदेशांत हें प्रमाणित करूंक शकतलो, “हे आसात जे देवाच्यो आज्ञा पाळटात.”

TAM1897 D 281.7आतां, तुमी पळोवंक शकतात की हें आज्ञापत्र सगळ्या गजालींचो आस्पाव करता, आनी आमी आमच्या विचारांच्या पुराय वाठारांतलो एकूय विचार स्पर्श करूंक शकनात जो ह्या उतरांत येना, जें आमी सुरू केलां. देखून, आमी आमच्या विचारांतल्या सगळ्या गजालींक, आमच्या मनाक आपयिल्ल्या सगळ्या गजालींक, त्या शास्त्राच्या उजवाडांत पळोवंक जाय, जें सगळ्या आज्ञां मदलें पयलें आसा.

TAM1897 D 281.8आमी जें कितें करपाक आपयल्यात, त्या सगळ्यांत व्हडल्या आज्ञेच्या उजवाडांत आमी ताचेर नदर मारपाक जाय. ती अशी गजाल आसा काय, जातूंत हांव देवाच्या भंयान म्हज्या पुराय काळजान, आत्म्यान, मनान आनी बळग्यान भितर सरूं शकतां? जर तशें न्हय, तर म्हाका तें हाताळपाची इत्सा आसा काय? — ना. जर ती अशी गजाल आसा, जाचेर हांव म्हज्या पुराय काळजान, मनान, आत्म्यान आनी बळग्यान, आनी देवा वांगडा प्रवेश करूंक शकना, तर म्हाका तिचो कितें संबंध? जर देव म्हजे वांगडा येवंक शकना, तर हांव आज्ञा मोडटां. हांव सगळें ताका अर्पण करना. म्हजें सगळें बळगें व्यर्थ आसा, जर तें अशा गजालींत लागलां, जातूंत तो प्रवेश करूंक शकना, वा स्पर्श करूंक वा मान्यताय दिवंक शकना, वा जें तो स्वीकारूंक शकना.

TAM1897 D 282.1म्हाका खबर आसा की हें सरळ आसा, पूण हें किरिस्तांवपण. हें किरिस्तांवपण, आनी तुमी आनी हांव ताचे परस कमी खंयच्याच गजालीन एक-सोळाव्या भागांतूय समाधानी रावंक फावना. आमी ह्या संवसारांतल्या खंयचेय गजालींत, एक क्षणाच्या सांवळे इतले लेगीत समाधानी रावंक दिवंक फावना, जो मेरेन आमी खंयचेय कामांत हात घालतात, तें देवा वांगडा करिनात, आनी मागीर पुराय काळजान, पुराय आत्म्यान, पुराय मनान आनी पुराय बळग्यान तें करिनात. आनी हांव तुमकां सांगतां, जेन्ना आमी त्या पांवड्यार पावतले, आमी सगळे, जर ह्या घरांतले सगळे आतांच ताचे कडेन शरण येतले, आनी थंय घट रावतले, जाल्यार संवसारांत देवाची कशी शक्त प्रकट जातली हाची आमी कल्पना करूंक शकना.

TAM1897 D 282.2सुरवातेक सावन व्हड अडचण ही आशिल्ली की मनशांनी देवाक तांच्या काळजांत ती सुवात दिवंक ना, जी ताची आसा. देवान मनशाक तसोच घडयलो, आनी तो हेर सगळ्या गजालीं कडेन वळ्ळो, आनी देवाक पुराय तरेन भायर दवरलो. देवान ताका त्या काळखांतल्यान मुक्त केलो, निवड करपाक मेकळो केलो, आनी ताका आपोवणें दिलें की तो देवाचो आपल्या सगळ्या काळजान, सगळ्या आत्म्यान, सगळ्या मनान आनी सगळ्या बळग्यान मोग करतलो काय ना. देवाक परत आपली सुवात दिवपाक निवड करपाक ताका मेकळीक मेळ्ळी; पूण इतल्या जाणांनी निवड केलें की देवान आपली सुवात दवरची न्हय, की महापुरान तांकां धर्तरेच्या तोंडा वयल्यान काडून उडयलें.

TAM1897 D 282.3मागीर देवान मानववंश परतून सुरू केलो. आनी ताणें दरेका कडल्यान फकत इतलेंच मागले की, ताणें सर्वेस्पर देवाचो पुराय काळजान, पुराय आत्म्यान, पुराय मनान आनी पुराय बळग्यान मोग करचो, आनी आपल्या सारकोच शेजाऱ्याचो मोग करचो. जहाजांत गेल्ल्या आनी तातूंतल्यान भायर आयिल्ल्या त्या आठ जाणां कडल्यान ताणें फकत इतलेंच मागले. पयल्या मनशान देवाचो आपल्या पुराय काळजान, पुराय आत्म्यान, पुराय मनान आनी पुराय बळग्यान मोग केल्लो जाल्यार, पातक केन्नाच भितर सरूंक शकनासलें.

TAM1897 D 282.4ताणें पातक केल्या उपरांत, आनी प्रभून ताका त्या गुलामगिरींतल्यान सोडोयल्या उपरांत, जर आदमान आनी ताच्या सगळ्या भुरग्यांनी देवाचो पुराय काळजान, आत्म्यान, बळग्यान, मनान आनी शक्त्यान मोग केल्लो, जाल्यार संवसाराची स्थिती कशी आसतली? — ते देवाचीं आज्ञा आनी जेजूची श्रद्धा पाळतले आसले, आनी जशें उदक दर्याक धांपता, तशेंच धार्मिकताय पृथ्वीचेर धांपून उरतली आसली. शापाच्या गुलामगिरींत, पापी कुडीच्या गुलामगिरींत आशिल्ल्या मनशांत ती गजाल पुराय जावंक शकता हें अशक्य आसा? देवाक पापीक, देहांतल्या पातकाच्या शक्तींतल्यान इतलो सोडोवंक शकता काय, की तो देवाचो मोग पुराय काळजान, आत्म्यान, शक्तीन, मनान आनी बळग्यान करूंक शकतलो? — हय. पापान, जशें तें आसा, पृथ्वीचेर श्राप घालूंक शकनासलें, जरी मनीस पापी देहाच्या गुलामगिरी खाला आसले तरी, जर तांणी देवाचेर भावार्थ दवरिल्लो, आनी देवाचीं आज्ञा आनी जेजूचो भावार्थ पाळिल्लो जाल्यार. हें सत्य आसा, कित्याक तर तेंच ख्रिस्ती धर्म. तर, तुमी पळयतात की सर्वेस्पराक आमचे कडल्यान सदांच जें जाय आशिल्लें, आदमाच्या पातका उपरांत मनशा कडल्यान जें सदांच ताका जाय आशिल्लें, तें हेंच आशिल्लें आनी आसा, की ताणें देवाचीं आज्ञा आनी जेजूची श्रद्धा पाळची. आनी सगळ्या आज्ञां मदली पयली आज्ञा ही आसा, ‘तुवें तुज्या सर्वेस्पर देवाचो मोग तुज्या पुराय काळजान, पुराय आत्म्यान, पुराय मनान आनी पुराय बळग्यान करचो.’

TAM1897 D 282.5रोमाकारांक १:२१ त सांगलां की सुरवेक “तांकां देवाची वळख आशिल्ली.” हें पळयात: मनशान आपल्या जिविताच्या सुरवेक देवाक वळखलो. आदमान सुरवेक देवाक वळखलो, पूण हें गिन्यान ताणें सांबाळ्ळें ना. जेन्ना आदमान पातक केलें आनी ताका परत सुरवात करपाक मेळ्ळें, तेन्ना ताणें देवाक वळखलो. जेन्ना हुंवारा उपरांत मानववंश परत सुरू जालो, तेन्ना तांकां सुरवेक देवाची वळख आशिल्ली; ह्या अर्थान की मानव सदांच देवा पासून पयस गेलो. संवसार इतलो पापी आशिल्लो, इतलो पापी आसा, आनी इतलोच पापी उरतलो, कारण ताणें देवाक वळखलें आनी ताका न्हयकारला, आनी हें ताका देवाक वळखनाशिल्ल्यान न्हय. देखून संवसार काळखाक लागून वायटपणांत ना; संवसार वायटपणाक लागून काळखांत आसा.

TAM1897 D 282.6संवसार उजवाडांतल्यान सुरू जालो; आनी त्या काळोखाक येवपाचें कारण मनशांची निवड आसा; “जेन्ना तांकां देवाची वळख जाली, तेन्ना तांणी ताका देव म्हूण म्हिमा दिली ना, वा आभार मानले नात; पूण तांची कल्पना व्यर्थ जाली, आनी तांचें मूर्ख काळीज काळें जालें. आपूण गिन्यानवान जावपाचो दावो करून, ते मूर्ख जाले, आनी अक्षय देवाचो गौरव नश्ट जावपी मनशाचो, सुकण्यांचो, चार पांयांच्या जनावरांचो आनी सरपटपी प्राण्यांचो प्रतिमेक बदललो.”

TAM1897 D 282.7आतां पळयात; पयलीं कितें? — तांणी देवाक वळखलें; पूण तांणी ताका देव म्हूण म्हिमा दिली ना; तांणी ताका आपल्या भितर ताचें स्थान दिलें ना. तांणी देवाक म्हिमा दिली ना, — मनशाक ताचें प्रकटीकरण केलें ना, पृथ्वीर ताका प्रकट केलो ना; कारण जेजून म्हळें, हांवें तुजी म्हिमा पृथ्वीर वाडयल्या, आनी तो मासांत प्रकट जाल्लो देव आशिल्लो. देवाक वळखपी ह्या मनशांनी देवाक मासांत प्रकट जावंक दिलें ना. ते कृतज्ञ नाशिल्ले. मागीर ते आपल्या कल्पनांनी व्यर्थ जाले; मागीर तांचें मूर्ख काळीज काळोखें जालें; मागीर त्या काळखांत ते शाणे जावपाचो दावो करूंक लागले. ती शाणपणकाय मूर्खपण आशिल्ली, आनी मागीर तांणी मूर्ती तयार केल्यो.

TAM1897 D 282.8ह्या तरेन तुमकां दिसता की, मनीस आपल्या मूर्तिपूजेच्या विधींत जी मूर्ती दोळ्यां मुखार दवरता, ती फक्त मूर्तिपूजेचें भायलें प्रदर्शन, तिचें भायलें प्रतिनिधित्व आसा. मूर्तिपूजा पयलींच काळजांत खोल बसल्या, आनी ती भायर सरपाच्या मार्गांतलीं जायतीं पावलां चल्ल्या. हाचेर विचार करात. मूर्तिपूजा खंय सुरू जाता? — काळजांत. ह्या प्रवासांत मूर्तिपूजा खंय सुरू जाता? — जेन्ना तांकां देवाची वळख आशिल्ली, तेन्ना तांणी ताका देव म्हूण म्हिमा दिली ना; थंयच सगळें सुरू जाता. मागीर देवाची वळख आनी मूर्तिपूजा हांचे मदीं खंयचोय मध्यम मार्ग आसा?

TAM1897 D 283.1आतां काळजीपूर्वक विचार करात. तांकां देवाची वळख आशिल्ली, आनी, “सनातन जिवीत म्हळ्यार तुजी वळख जावप.” देवाची वळख म्हळ्यार सनातन जिवीत; हें थारायल्लें आसा. तांकां खरेंच देवाची वळख आशिल्ली; देवाच्या वळखींत तांच्या कडेन सनातन जिवीत आशिल्लें. तें बरयल्लें आसा. पूण ते मूर्तिपूजेक लागले. देवाचें गिन्यान मेळयल्या उपरांत, मूर्तिपूजेन भितर सरपाक तांणी कितलीं पावलां उबारलीं? — फकत एक. तर, देवाचो पुराय काळजान, शक्तीन, मनान आनी सामर्थ्यान मोग करपा पसून मूर्तिपूजे मेरेन पावपाक कितलीं पावलां उबारचीं पडटात? — फकत एक. तर, जर हांव देवाचो म्हज्या पुराय काळजान, पुराय आत्म्यान, पुराय मनान आनी पुराय शक्तीन मोग करना, तर हांव कितें? — एक मूर्तिपूजक.

TAM1897 D 283.2म्हज्या मुखार कदाचित खंयचीच मूर्ती नासतली. ह्या लोकां कडेन सुरवातेक नाशिल्ली. पूण तांच्या मनांत एक प्रतिमा, एक संकल्पना आशिल्ली, आनी जेन्ना तांणी आपली मूर्ती घडयली, तेन्ना ती फक्त दोळ्यां मुखार उबी रावपाची, मनांत पयलींच आशिल्ल्या गजालीची एक प्रतिकृती आशिल्ली. प्रतिमा घडवपी पयल्या मनशाच्या मनांत ती घडवचे पयलीं तिचो संकल्प आशिल्लो. प्रतिमा घडयिल्ल्या पयल्या मनशाच्या मनांत ती आपलो देव आसचो हो विचार पयलींच आशिल्लो, आनी तो विचार ताणें लाकडाची वा फातराची प्रतिमा घडयचे पयलीं ताच्या मनांत आशिल्लो. मागीर, फातराची ती प्रतिमा, जी ताणें आपल्या दोळ्यां मुखार दवरली, ती फक्त एक भायली आकृती आशिल्ली, जी ताणें आपल्या मनांत पयलींच आशिल्ल्या देवाचें प्रतिनिधित्व त्या रुपांत करपाक घडयल्ली. तर ती मूर्त घडयचे पयलीं ताचो देव नाशिल्लो काय? — हय. तो खंय आशिल्लो? — ताच्या काळजांत.

TAM1897 D 283.3ते आपल्या कल्पनांनी व्यर्थ जाले. कोणाच्यो कल्पना? — तांच्योच. हो एक मनीस आसा जो कांय तरी कल्पना करता; तो आपल्या कल्पनेचें एक चित्र घडयता, आनी तें आपल्या मुखार भायर दवरता. कल्पना म्हळ्यार फक्त मनांत प्रतिमा तयार करप. आनी फातरांतली प्रतिमा ही काळजांतल्या कल्पनेचो एक मूर्त रूप आसा. प्रतिमा पयलीं खंय तयार जाली? — ताच्या मनांत; ताच्या स्वताच्या कल्पनेंत, ताच्या स्वताच्या विचारांत. पूण देवा पासून वेगळो जाल्लो आसतना थंय कोण आशिल्लो? — सैतान आनी तो स्वता शिवाय आनी कोणूच ना. तर, ताचे विचार खंयच्यान येवंक शकतात? — फक्त ताच्या स्वता कडल्यान आनी सैताना कडल्यान.

TAM1897 D 283.4तर, तुमी स्पश्टपणान पळयतात की मूर्तिपूजा काळजांत आसता; कल्पना, प्रतिमा, भायर दिसचे पयलींच थंय आसता. जरी ताचो देव सूर्य, चंद्र वा नखेत्र आसल्यार लेगीत, ही कल्पना, ताची कल्पना, ताचें चिंतन, सूर्य, चंद्र आनी नखेत्रांनी भायल्या रुपांत घालचे पयलींच थंय आसता.

TAM1897 D 283.5मूर्तिपूजेन जें कितें दिसता, तें फकत काळजांतल्या गजालींचें प्रतिबिंब. आनी देवाक काळजांत आसूंक जाय, पुराय काळजान, पुराय आत्म्यान, पुराय मनान आनी पुराय बळग्यान, ना जाल्यार थंय मूर्तिपूजा आसता. हातूंत मदींचो मार्ग ना.

TAM1897 D 283.6खरें म्हणल्यार, हुंवारा उपरांत, जेन्ना मनशान पयलेच खेपे खऱ्या देवाक सोडून स्वताचे देव तयार केले — तेन्ना तांणी ह्या देवांक देवाची सुवात घेवंक दिली, आनी हाचे वयल्यान हें दिसता की जेन्ना तांकां देवाची वळख जाली, तेन्ना तांणी ताकाच आपलो एकलोच शासक म्हणून मानलो. जेन्ना हांव देवाचो म्हज्या पुराय काळजान, पुराय आत्म्यान, पुराय मनान आनी पुराय बळग्यान मोग करतां, तेन्ना म्हजो एकलोच देव कोण आसतलो? — देव. म्हजो एकलोच अधिकार कोण आसतलो? — देव. म्हजेर एकल्याच कोणाचो अधिकार आसतलो? — देवाचो. तो योग्य अधिकार वापरपाक सक्षम आसा? — हय. तो मनशाक सरळ दवरपाक सक्षम आसा? — हय. जेन्ना एक मनीस देवाचो आपल्या पुराय काळजान, आत्म्यान, मनान आनी बळग्यान मोग करता, तेन्ना संवसारांत ताका सरळ दवरपाक ताका आनीक खंयच्याच कायद्याची वा अधिकाराची गरज ना. ताचो राज्यकार कोण? — देव. आनी जेन्ना आमी देवाचो सर्वोच्च मोग करतात, तेन्ना देव राज्य करूंक शकता? — हय. पूण, जेन्ना मनीस देवाक सोडून मूर्तिपूजेक लागता, तेन्ना तो स्वताचेर राज्य करूंक शकता? — ना.

TAM1897 D 283.7आतां हुंवारा उपरांत, जेन्ना ते देवाक वळखताले, तेन्ना तांणी ताकाच आपलो एकलोच राजा आनी राज्यपाल मानलो. तांचो दुसरो कोणूच शासक नाशिल्लो. जेन्ना ते पयलेच खेपे देवा पासून पयस गेले, आनी ताचे सुवातेर दुसऱ्या देवांक दवरले, — म्हळ्यार सुरवातेक, जेन्ना ते देवा पासून पयस गेले, आनी देवाचे सुवातेर दुसऱ्या देवांक दवरले — तेन्ना तांणी त्या दुसऱ्या देवांक शासकाची सुवात घेवंक दिली. तांणी जाहीर केलें की हे देव तांचे शासक आशिल्ले. तांचे राजा नाशिल्ले; मनशांनी अजून स्वताक शासक म्हणून उबारपाचो दावो केल्लो ना. मनशांनी दावो केलो की देवच राजा आशिल्ले; आनी जे मनशे अधिकारार आशिल्ले ते फक्त देवांचे प्रतिनिधी आशिल्ले, जाल्यार खरे राजा देवच आशिल्ले.

TAM1897 D 283.8हाचो पुरावो तुमकां “एम्पायर्स ऑफ द बायबल,” पान ५० चेर मेळटलो. ह्यो पयल्यो नोंदी बाबिलोनियांत मेळ्ळ्यात, जंय ह्या वंशाची सुरवात जाली, आनी जंय भाशांचो गोंदळ जालो — जंय ह्या वंशान देवाक विसरलो. हांव वाचतां:—

TAM1897 D 284.1रिदूचो उप-राजा, सेवक, निनरिदूचो आनंद, इदादूच्या संरक्षणा खातीर, ताच्या राजा, निनरिदूक.

TAM1897 D 284.2हांगा राज्य करपी इदादू, आपल्या देवाक शिलालेख बरोवताना, तो फक्त आपल्या देवाचो उप-राजा आशिल्ल्याची कबुली दिता. ताणें आपूण राजा आशिल्ल्याचो दावो केलो ना. ह्या तरेन तुमकां दिसता की तो देव ह्या मनशाचो राजा आशिल्लो. देवाक लोकांचो राजा मानताले, आनी अधिकारार आशिल्लो हो मनीस, फक्त देवाचो उप-राजा वा प्रतिनिधी आशिल्लो.

TAM1897 D 284.3हाचे वयल्यान हें दिसता की, देवाची एक योग्य शासक म्हणूनची वळख इतली नवी आशिल्ली की, खंयच्याच मनशाक स्वता राजा जावपाचें धाडस अजून जावंक नाशिल्लें. तुमकां हें दिसता? काळजीपूर्वक विचार करात. जेन्ना देव एकूच शासक आशिल्लो, तेन्ना तोच तांचो एकूच राजा आशिल्लो; पूण जेन्ना ते ताचे कडल्यान पयस गेले आनी दुसऱ्या देवांक आपणायले, तेन्ना खऱ्या देवाची वळख तांच्या मनांत इतली नवी आशिल्ली, ताचो संबंद तांच्या गिन्यानांत इतलो नवो आशिल्लो, की जेन्ना तांणी देवा बदला दुसऱ्या देवांक दवरले, आनी ह्या खोट्या देवांक आपले राजा म्हणून स्थापन केले — तेन्ना मनशां मदल्या अधिकार आशिल्ल्या मनशाक राजाचो पदवी घेवपाचें धाडस जाले ना; पूण खरो राजा जावपी देवाचो उपराजा म्हणून वळख जावपाक ताणें पसंत केलें. हांव परत सांगतां. खऱ्या देवाची एकमेव राजा म्हणूनची वळख ह्या लोकांच्या मनांत इतली नवी आशिल्ली की, अजून खंयच्याच मनशाक राजाचो किताब घेवपाची हिंमत जावंक नाशिल्ली. देवाची एकमेव राजा आनी शासक म्हणूनची याद अजून इतली स्पश्ट आशिल्ली की, खंयच्याय मनशान राजाचो किताब घेवप हें देवाक सिंहासना वयल्यान काडपाच्या प्रयत्ना सारकें दिसतालें.

TAM1897 D 284.4हांव ह्याच देशांतलो, त्याच काळांतलो आनीक एक शिलालेख वाचतां:—

TAM1897 D 284.8हो एक मनीस आसा जाणें आपल्या देवाच्या भोवमानान एक घर बांदलें. हो मनीस म्हणटा की तो ह्या देवाचो उपराजा, जो राजा आसा. हो मनीस गुडिया राजा आशिल्ल्याचो दावो करना. ताका अधिकार आसा, पूण तो राजा आशिल्ल्याचो दावो करना. राजा कोण? — ताचो देव. हें तुमकां परत दाखयता की खऱ्या देवाची एकूच राजा म्हूण जाणविकाय तांच्या मनांत इतली नवी आशिल्ली, की ते देवा कडल्यान आनी एकूच राजा आनी शासक म्हूण देवाचे कल्पने कडल्यान इतले पयस गेल्ले नात, की ते देवाच्या राज्याची कल्पना कुशीक दवरून एका मनशाक राजाचो किताब घेवंक दिवपाक तयार जाले आसते.

TAM1897 D 284.9ए. एफ. बॅलेन्जर. — तर, अधिकारार आशिल्ल्या मनशान आपलो देवाचो राज्यपाल आसा असो दावो केलो, राजा न्हय?

TAM1897 D 284.10हय. तेन्ना अजून राजे नाशिल्ले. आमी मनशाक राजा म्हणून उलयनांत. मनशां मदीं अजून राजे नाशिल्ले. अधिकारच्या जाग्यार मनशां आशिल्लीं. एक मनीस दुसऱ्यांचेर राज्य करतालो. ताचे कडेन शक्त आशिल्ली, पूण तो स्वताक राजा म्हणनाशिल्लो. तो राजा म्हणून वळखूंक नाशिल्लो, आनी ताका अजून स्वताक राजाचो किताब घेवपाक परवानगी नाशिल्ली. कित्याक? — कित्याक तर तो खऱ्या देवाच्या, एकलोच कायदेशीर राजा ह्या कल्पने पासून इतलो पयस गेल्लो नाशिल्लो, की ताका खंयच्याय देवाच्या राज्याच्या कल्पनेक बाजूक दवरून स्वता राजा जावपाची हिंमत आनी वायट धाडस मेळचें.

TAM1897 D 284.11त्या देशांत मेळिल्ले हे सगळ्यांत पयले नोंदी आसात. तुमी पळोवंक शकतात की त्यो सगळ्यांत पयल्यांतल्यो आसात. त्यो मनशांनी राजाचो किताब घेवचे पयलींच्यो आनी खरो देव राजा आसा ही कल्पना आशिल्ल्या काळांतल्यो नोंदी आसात.

TAM1897 D 284.12पूण हांगा ताचे परसय थोडो पयलींचो एक अभिलेख आसा, जो बाबेलच्या मनोऱ्यांतल्या भाशांच्या गोंदळा विशीं सांगता. “एम्पायर्स ऑफ द बायबल” ह्या पुस्तकाच्या चवथ्या पानाचेर तुमकां भाशांच्या गोंदळा विशीं बायबलांतलो वृत्तांत मेळटा. हो तोच वृत्तांत आसा जो त्या लोकांनी बरयल्लो, जांच्या मदीं हो भाशांचो गोंदळ जाल्लो. बायबलांत तुमकां हाचो देवाचो अभिलेख मेळटा. बाबेलच्या खंडहरांत पुरिल्ल्या आनी सोदून काडिल्ल्या विटांवयल्या ह्या शिलालेखांत, तांचो ताचेविशींचो अहवाल मेळटा. तुमी ताची तुळा बायबलांतल्या उत्पत्तीच्या अकराव्या अध्यायांतल्या अहवाला वांगडा करूंक शकतात, आनी तुमकां दोनूय गजाली एकसारक्योच दिसतल्यो. तांणी ताचेविशीं कितें म्हळां तें हें आसा:—

TAM1897 D 284.14हो सगळ्यांत पयल्या उल्लेखां मदलो एक आसा. हेर उल्लेख ताचे उपरांत येतात. पूण हे हेर दाखयतात की एक वेळ आशिल्लो जेन्ना मनशां मदीं अजून राजा नाशिल्लो; अधिकार आशिल्लो मनीस राजाचो किताब घेनाशिल्लो; ताचो देव ताचो राजा आशिल्लो; आनी खरो देव राजा आसा ही कल्पना इतली नवी आशिल्ली की तो हांव राजा म्हणपाक धाडसी नाशिल्लो. खऱ्या देवाच्या ताच्या कल्पने मुखार, तें अजून चड अधिकार गाजोवप जाल्लें.

TAM1897 D 285.1तें निम्रोदा पयलींचें. देव राजा आसा ह्या कल्पने मुखार राजाचें पदवी घेवपाचें धाडस करपी निम्रोद हो पयलो मनीस. देखून हांव “एम्पायर्स ऑफ द बायबल:” ह्या पुस्तकाच्या पान ५० वयर वाचतां—

TAM1897 D 285.2निम्रोद हो एक धाडसी मनीस आशिल्लो. ताच्या नांवाचो अर्थ बंडखोरी, उंचेल्या नदरेन तिरस्कार, आनी गेसेनियसाच्या मतान, अत्यंत अधर्मी बंडखोर इतलोच जाता. आनी “तो पृथ्वीचेर एक बळिश्ट जावंक लागलो.” वा, दुसऱ्या अणकारा प्रमाण, तो “पृथ्वीचेर पयलो बळिश्ट आशिल्लो.”

TAM1897 D 285.3निम्रोद हो पयलो मनीस आशिल्लो जाणें स्वताक राजाचो किताब घेतलो; राजकी अधिकार चलोवपी आनी उक्तेपणान राजाचो किताब धारण करपी तो पयलो आशिल्लो. आनी ताच्या नांवाचो अर्थ, ताणें स्वताक राजा केल्ल्या लोकां मदीं त्या पदाचो जो अर्थ आशिल्लो, तेंच दाखयता.

TAM1897 D 285.4आतां, म्हजें न्हय, तर ह्या विशयावेल्या एका अधिकारिच्या म्हणण्या प्रमाणें अशें सांगलां:—

TAM1897 D 285.5निम्रोदाच्या राज्याच्या स्थापनेन, पुराय प्राचीन जग एका नव्या इतिहासीक टप्प्यांत प्रवेश केलो. उदेंतेची परंपरा, जी त्या झुजाऱ्याक राजेशाही मुकूट घालपी पयलो मनीस मानता, ती एका नव्या भेसाच्या अलंकाराच्या वापरा परस, वा एका प्रांताच्या जैता परस लेगीत चड म्हत्वाच्या एका सत्या कडेन बोट दाखयता. ताच्या राज्यान संवसाराक राज्यपाल आनी राज्य केल्ल्यां मदल्या नात्यांची एक नवी पद्दत दाखोवन दिली. पयलींच्या शासकांचो अधिकार नात्याच्या भावनेचेर आदारिल्लो, आनी मुखेल्याचें व्हडपण आवय-बापायच्या नियंत्रणाचें एक रूप आशिल्लें. ताचे उरफाटें, निम्रोद एका प्रदेशाचो आनी थंयचे रावपी मनशांचो सार्वभौम शासक आशिल्लो, आनी तो वैयक्तिक नात्यांक न्हयकारून आपलें राज्य चलयतालो. ह्या पयलीं जमाती आशिल्ल्यो — व्हड जाल्लीं कुटुंबां — समाज; आतां एक राष्ट्र, एक राजकीय समुदाय — राज्य आशिल्लें. ह्या फुडें संवसाराचो राजकीय आनी समाजीक इतिहास वेगळो, कदाचित वेगळ्या दिकेन वचपी लेगीत, जाला. — एम्पायर्स ऑफ द बायबल, पान ५१.

TAM1897 D 285.6तर, राज्याचो उगम कितें आशिल्लो?