Te Tahuritanga o Īharaira i te Whakapono. – Tuatahi

TAM1897 Q1 33.6Kōrero i tukuna i te ahiahi Rātapu, 7 o Poutū-te-rangi, 1897 I tāia i roto i te Pānui o te Hui Whānui, Hauwhā Tuatahi, 1897, Pukapuka 2, Nama 1, whārangi 33–40.

TAM1897 Q1 33.7I roto i te akoranga i tērā pō i kī atu au kāore au i kite, tae noa ki ēnei rā tata nei, i tētahi kape o ngā whakahau tekau i whakaputaina e ngā Atewenetiti o te Rā Whitu, i waho atu i te Paipera, e rite ana ki tā te Atua i kōrero ai. Kei te koa au kua tae te wā ka taea e ngā Atewenetiti o te Rā Whitu te whai kape o te ture a te Atua, pēnei i hoatu ai e te Atua. Kei te koa ahau kua whakaputa a Taina Howe i ngā kape o te ture a te Atua, pēnei i hoatu ai e te Atua. Ināianei, kaua tātou e waiho i a tātou anō kia whakawākia anō, pēnei i ērā atu, mō te waiho i waho i tētahi wāhanga o te ture a te Atua i a tātou e haere ana ki mua i te iwi.

TAM1897 Q1 33.8Ka kitea mārama e koe, ko te tangata tuatahi i hora i taua kape o te ture a te Atua e whakamahia ana e te nuinga, he Īhipiana ia. E kī ana, “Ko Ihowā ahau, ko tōu Atua, nāku koe i whakaputa mai i te whenua o Īhipa, i te whare pononga;”. Engari i mea ia ki a ia anō, “Ehara tēnei i te mea e pā ana ki ahau, ki tētahi tangata e ora ana i ēnei rā; kāore mātou i puta i Īhipa.” Nō ngā Hūrai anake tērā. Nō reira, i waiho e ia tērā wāhanga, ā, i tāia e ia ngā toenga o te ture, ā, nā reira i whakaatu ki te ao he kape o te ture kua tangohia tētahi wāhanga i hoatu e te Ariki anō. Nā reira i puta ai te āhua, ko te tuhinga kotahi i kōrerotia e te Ariki mai i te rangi, i tīmata me te kore e whakamōhio ko wai tōna kaituhi, kāore hoki i whakaurua ia, engari i tīmata noa iho i te huarahi mārō, kāore i tautuhia, “aua ētahi atua kē atu mōu ki mua i ahau.” Ka ara tonu pea te pātai, ‘Ko wai koe i te ao nei? Ko wai te tangata e kōrero ana?’ Engari, ina tangohia te ture i tōna āhua i hoatu ai, ka kī te Atua ko wai te tangata e kōrero ana. “Ko Ihowā ahau, ko tōu Atua, nāku koe i whakaputa mai i te whenua o Īhipa, i te whare pononga;”. Koia tērā te tangata e kōrero ana; kāore he atua kē āu i mua i ahau, “e taea nei e ahau te whakaora i a koe i te herehere o Īhipa.”

TAM1897 Q1 33.9He whakaaro anō he mea nui i konei: Ina tāia te ture me te kore o te whakataki i kōrero mai ai te Ariki anō, pērā i te tikanga i runga i ngā kauwhata me ngā kāri, ka kitea he mea tika kia tuhia ki te tihi o taua ture ngā kupu, “Te Ture a te Atua.” E whakaatu ana tēnei e mōhio ana ngā tāngata ki te hiahia kia whai tiwhikete hei whakamārama nō wai te ture, ā, ko wai te tangata e kōrero ana i ēnei whakahau. Ā, i te kite i tēnei hiahia, ka whakanoho ngā tāngata i tō rātou ake tiwhikete ki te tihi o te ture a te Atua, e kī ana he ture nā te Atua tēnei.

TAM1897 Q1 33.10Engari, mehemea ka tā noa rātou i te ture kia rite ki tā te Ariki i hoatu ai, ka whai rātou i te tiwhikete a te Ariki anō, e whakaatu ana he ture nā te Atua, ā, ko ia anō te tangata e kōrero ana i ēnei whakahau. Ka mea ia: “Ko Ihowā ahau, ko tōu Atua, nāku koe i whakaputa mai i te whenua o Īhipa, i te whare pononga; aua ētahi atua kē atu mōu ki mua i ahau.” Me ērā atu. Ā, ka taea e te tangata te whai i te tiwhikete a te Ariki anō e mea ana he ture nāna tēnei, kāore he take kia whai i te tiwhikete a tētahi tangata hei whakamana i te ture a te Atua.

TAM1897 Q1 33.11Ā, kāore rānei te tiwhikete a te Ariki, e mea ana he ture nōna tēnei, he pai ake i te tiwhikete a tētahi tangata, a ngā tāngata katoa rānei? Ā, ka waiho e te tangata te tiwhikete a te Ariki anō e mea ana he ture nōna tēnei, ā, ka whakakapi i taua mea ki ā rātou ake tiwhikete; ka tino mārama ake rānei tētahi tauira o te tangata e whakanoho ana i a ia anō ki te tūnga o te Atua? Aue, me whakakore tātou i tēnei mahi whakapehapeha, hē hoki; ā, me tango tātou i te ture tapu, pēnei i tana kōrero, i tana tuhi hoki e tōna Kaituhi tapu! “Ko Ihowā ahau, ko tōu Atua, nāku koe i whakaputa mai i te whenua o Īhipa, i te whare pononga;”. Āmine. Kia pēnā.

TAM1897 Q1 33.12Nā te mea kei reira ngā kōrero katoa a te Ariki, ka whakaatu te ture a te Atua ki te ao i te Kaihoko me te Kaihanga. Ka kī atu ki ngā tāngata katoa, ko te Kaituhi o taua ture, ko ia hoki e karanga ana i te tangata kia ū ki taua ture, he Kaihoko, he Kaihanga hoki. Ka whakaatu tēnei i a ia anō i roto i te ture. Ā, ka waiho e rātou te wāhanga e whakaatu ana i te Kaihoko, kāore he mea miharo ka hiahia, ka rite hoki rātou ki te waiho i te wāhanga e whakaatu ana i te Kaihanga o te tangata. Kei te hiahia tonu a Hātana kia whakakore i te ture, kia huna hoki i tōna hiranga ki te tangata. I tīmata ia mā te whakakore i te Kaihoko i roto i taua ture; ā, ināianei ka mutu ia mā te whakakore i te Kaihanga i roto i taua ture. Engari e hiahia ana te Ariki kia mōhio tātou ko ia te mea i whakaora i a tātou i Īhipa, kia kite ai tātou i te Kaihoko me te Kaihanga i roto i te ture i hoatu e ia mō te tangata.

TAM1897 Q1 34.1He mea anō. Ka taea e tāua te kite, ā, ka kite hoki, i te tomokanga o Īharaira ki te whenua, kāore rawa rātou i tomo ki te whenua i whakaritea e te Ariki mā rātou, engari kāore rawa taua whenua i riro i a rātou; ka kite tātou i te pōuri o Mohi i te kore e tae atu ki reira. Ināianei, ka puta, pēnei i te kitenga a ētahi, i tomo a Īharaira ki te whenua i whakaritea e te Ariki mā rātou, ā, koinei tonu te wāhi i hiahia ai te Ariki kia kawea rātou; ā, ka kite hoki rātou i mate a Mohi, ā, i piki ki te rangi; ka mea rātou i riro i a Mohi te wāhanga pai rawa atu o te whakaaetanga; ā, ehara i te tino pōuri kia tangohia ia i waho o te whenua, kia kawea ki te rangi.

TAM1897 Q1 34.2Engari ka mārama tātou i hiahia te Ariki ki te kawe i a ia ki tōna nohoanga tapu, ki te wāhi i hanga e ia hei noho māna, ki te wāhi tapu i whakatūria e ōna ringa; ka kite tātou he tino pōuri hoki ki a Mohi kia mate, kia haere ki te rangi, kāore ia i uru ki taua whenua. Ina kite ia ko tōna hara tētahi take i aukati i a rātou kia kore e uru ki te whenua tapu o te oati; ina kite ia kua ngaro i a Īharaira ngā mea i whakaritea e te Ariki mā rātou: i a ia e kite ana i te whenua kororia, pērā i tana kitenga i te tihi o Nepo, ā, i herea ia ki te whakaaroaro ki ngā rau tau o te kōpikopiko, o te tahuri atu i te whakapono, me te raruraru, e pā mai ai ki te mahi me te iwi o te Atua, ā, i mōhio ia he wāhanga iti tōna i te take i roa ai taua kōpikopikotanga; He māmā noa iho te kite he tino pōuri nui ki a ia te kore e āhei ki te uru ki taua whenua me te kore rawa e mate—ahakoa i haria ia ki te rangi i puta ake i te urupā.

TAM1897 Q1 34.3He tuhinga anō, mēnā e hiahiatia ana kia whakapūmau i te kōrero kāore a Īharaira i puta i Īhipa i te wā e noho ana rātou i te koraha, ka kitea i roto i te pukapuka a Hohua. Kei te maumahara koe ki te wāhanga nei,—i muri i tō rātou whakawhiti i te Horano, ka kotia rātou,—i tuhia, “Nō tēnei rā i hurihia atu ai e ahau te taunutanga o Īhipa i a koutou.” Ko ēnā tāngata, e kite ana koe, i wehe i Īhipa, kāore rātou i puta i Īhipa kia tae rā anō ki tō rātou whakawhiti i te Horano; nā te mea kāore i tangohia te whakamā o Īhipa kia tae rā anō ki taua wā. I muri i tērā, kua tahuri katoa rātou ki te Atua. I whakawhiti taua iwi katoa i te Horano mā te whakapono. He iwi i whakapono ki te Atua, ā, kāore he reo whakahē, kāore he whakaaro ruarua i waenga i a rātou,—nā, i puta rātou i Īhipa. Nā reira, ka kitea he tino mārama, ko Īhipa wairua tērā Īhipa tūturu o te Paipera.

TAM1897 Q1 34.4Ināianei ka huri tātou ki te kupu mō tēnei pō. Ko tēnei te Tauanga 23:9. Ka tīmata ahau ki te pānui i te whiti tuawhitu. Ko Paraama i a ia e matakite ana mō Pāraka, te kīngi o Moapa.

TAM1897 Q1 34.5Nā, ka ara tāna kī pepeha, ka mea: Nā, Pāraka kīngi o Moapa ahau i ārahi mai i Arame, i ngā maunga o te rāwhiti, i mea: ‘Haere mai hei kaikanga māku mō Hākopa; haere mai hoki hei whakatara ki a Īharaira.’ Me aha e kanga ai ahau i tā te Atua i kore ai e kanga? Me aha hoki e whakatara ai ahau ki tā Ihowā kīhai i whakatara? Tēnei hoki ahau kei te tihi o ngā kāmaka e titiro atu ana ki a ia, e kite atu ana i a ia i runga i ngā pukepuke. Nanā, he iwi noho ko ia anake, e kore anō hoki e tāua i roto i ngā tauiwi.

TAM1897 Q1 34.6E kōrero ana tēnei tuhinga ki a tātou i konei i tēnei pō. He pono o nāianei tēnei. Koinei te hiahia i whakapuakina e te Atua mō tōna iwi i a rātou e tū ana ki te rohe o te whenua i hiahia ai ia ki te kawe i a rātou, i muri i tana karanga i a rātou kia puta i te whenua o Īhipa. I hīkoi rātou i te koraha mō ngā tau e whā tekau, ā, kua tae rātou ināianei ki te rohe o te whenua. Ā, koinei tōna hiahia mō rātou, kia noho motuhake rātou, ā, kia kaua rātou e tatauria ki waenga i ngā iwi.

TAM1897 Q1 34.7Ka kitea e koe te take matua mō tērā, arā, tētahi o ngā take, mā te huri ki te upoko tuawhitu o Ngā Mahi a ngā Āpōtoro. I kōrero a Tepene i taua rā, ā, i kī ia i arahi te Ariki i te iwi i puta i Īhipa, i te whenua herehere, mā ngā mīharo me ngā tohu; ā, i roto i ngā whiti toru tekau mā whitu me te toru tekau mā waru, ka kitea ēnei kupu; ko te rerenga motuhake kei te whiti toru tekau mā waru:—

TAM1897 Q1 34.8Ko taua Mohi anō tēnei i mea atu rā ki ngā tamariki a Īharaira, ‘Mā te Atua e whakaara ake he poropiti mō koutou i roto i ō koutou tēina, he pēnei me ahau.’ “Ko ia anō tēnei i te hāhi i te koraha.”

TAM1897 Q1 34.9Nō reira, he aha a Īharaira i te koraha?—Ko te hāhi. He aha tōna āhua i muri i tō rātou whakawhiti i te awa, i tō rātou kuhu ki te whenua?—Ko te hāhi. He aha tērā kōrero, heoi anō, kia wehe te hāhi me te kāwanatanga?—pērā i te wā i arahi ai ia i a Āperahama i waho i taua whenua, i whakaako ai te Ariki i te ao mō te wehenga o te hāhi me te kāwanatanga, ā, pērā hoki i tana whakaatu mā Āperahama, me tīmata te wehenga o te hāhi me te kāwanatanga i roto i te ngākau o ia tangata.

TAM1897 Q1 34.10Ki te kore au e wehe i roto i tōku ngākau i te kāwanatanga, ka noho kotahitanga te hāhi me te kāwanatanga ahakoa kei hea ahau. Nō reira, ahakoa kāore au e pupuri tūranga i te kāwanatanga, kāore rānei au e tū hei kaitono mō tētahi tūranga i reira, ka noho au hei tangata tōrangapū i roto i te hāhi; ā, ka tū au hei kaitono mō tētahi tūranga i reira, ā, ka mahi huna au ki te whakaawe i ngā whakatau i reira. Nō reira, mēnā kāore tētahi tangata i wehe i tōna ngākau i te kāwanatanga, ahakoa he mema ia o te hāhi, he pai ake kia whai wāhi ia ki ngā tōrangapū o te ao, kia noho ia hei tangata tōrangapū i reira, tēnā i te whakauru i āna kaupapa tōrangapū ki roto i te hāhi.

TAM1897 Q1 34.11Nā reira, i te karanga a te Ariki ki a Āperahama, ka mea ia, tuatahi rawa, “Haere atu i tō whenua.” Ināianei, kua tokomaha ngā uri o Āperahama, kua tū hei hāhi; ā, kei te tata taua hāhi ki te uru ki te ratonga motuhake a te Ariki i mua i ngā iwi; ka whakataua e ia kia kaua taua hāhi e tatauria ki waenga i ngā iwi; me noho motuhake rātou. Ka kitea e koe i pēhea te hiahia o te Ariki kia ū te iwi ki tērā, nā te mea i mōhio ia ki ngā iwi; ā, i mōhio hoki ia ki te āhua i tae ai ngā iwi ki taua āhua. I hiahia ia kia noho takitahi tōna hāhi, kia kore he rangatira kē atu i a ia anake, kia kore he ture kē atu i tōna ture anake, kia kore he ture ā-iwi kē atu i te kupu a te Ariki, kia kore he kāwanatanga kē atu i te kāwanatanga a te Ariki.

TAM1897 Q1 35.1I hiahia a te Atua, i te wā i kawea mai ai rātou ki te whenua, kia ko ia te upoko o te hāhi. Ko Īhu Karaiti te upoko o te hāhi, tūturu tonu, pērā tonu i tōna tū i nāianei. E mōhio ana koutou i ngā akoranga kua ako tātou, me pēhea i uru ai te iwi ki te rangatiratanga, ki te mana ariki, me ērā atu; nā te wehe atu i a ia, nā te kore e mōhio ki te Atua hei Kaiwhakahaere kotahi mā rātou, ki tōna ture hei ture kotahi. Ka huri rātou ki te karakia whakapakoko, nā reira ka ngaro i a rātou te mana whakahaere a te Atua ki runga i a rātou, me te mana o tana ture ki runga i a rātou; ā, i te wehe atu i te Atua, me whai he kāwanatanga i waenganui i a rātou hei whakakī i te hiahia o te hunga e hiahia ana ki te rangatira i ō rātou hoa, hei tiaki hoki i a rātou i a rātou anō i roto i tō rātou kino, nā te mea i wehe atu rātou i te Atua.

TAM1897 Q1 35.2Engari i wehe te Ariki i Īharaira i waenga i ngā iwi katoa me ngā kāwanatanga katoa, hei iwi māna anake. I whakatūria e Ihowā a Īharaira ināianei ki te tūnga i whakatūria ai e ia a Āperahama i te tīmatanga, kia wehe i ngā kīngi me ngā rangatira huri noa i a rātou, i ngā momo kāwanatanga ā-ao katoa huri noa i a rātou. I hiahia ia kia noho takitahi tōna iwi, kia kaua rātou e tatauria ki roto i tētahi o ngā iwi, kia kite ai ngā iwi, ina titiro ki a rātou, kāore e taea te kī he rite a Īharaira ki a rātou.

TAM1897 Q1 35.3I hiahia ia kia tū motuhake a Īharaira i mua i te ao—ā, mā konei ka rerekē rātou i ngā iwi katoa—kia kite ngā iwi katoa i a rātou, ka mea, He motuhake tēnei; ehara tēnei i te momo kāwanatanga pēnei i tā mātou. Kāore he kīngi ā rātou; ko ia tangata, ko ia tangata, e ora noa ana, kāore he rangatira e ārahi ana i a rātou. Ka tīmata rātou ki te uiui mō tēnei; ka mea, He aha te take o tēnei? Me pēhea koutou e ora ai me te kore o ēnei taputapu katoa o te kīngi, o ngā ope taua, o ngā tāke, me ēnei mea katoa e pā kino ana ki a mātou? Ka mea te whakautu, ‘Nō te mea, ko te Atua tō mātou kīngi.’ Kāore hoki e nui pēnei te whakapau moni ki te whakahaere i tōna kāwanatanga, pēnei i tō koutou; nō te mea kāore ā mātou raruraru pēnei i ā koutou. Āe; kāore ā mātou tāke, ā, he tino pai ia, nō reira e hari ana mātou ki te hoatu ki a ia ā mātou mea katoa, hei tautoko, hei whakawhānui i ngā manaakitanga o tōna kāwanatanga.

TAM1897 Q1 35.4Ā, ka kōrero tōna iwi ki ngā tauiwi i tēnei, ka mea ngā tauiwi, ‘He tino iwi mātau, he iwi mōhio hoki tēnei; ā, he aha te iwi i runga i te whenua e rite ana ki tēnei, he whakataunga mātau, he whakataunga pai pēnei i tēnei ture katoa? Ā, he aha te iwi kua tata rawa atu te Atua ki a rātou, pēnei i te Ariki tō Atua, i ngā mea katoa e karanga ai mātou ki a ia?’ Koinei te mea i hiahia ai te Ariki. Ka mea ia mō Īharaira, “he iwi noho ko ia anake, e kore anō hoki e tāua i roto i ngā tauiwi.” I hiahia ia ki te whakaako i te ao katoa i te wehewehe o te hāhi me te kāwanatanga, ehara i roto i te hāhi anake, engari i waenga i ngā iwi, e pā ana ki ngā kāwanatanga, ā, e pā ana hoki ki te hāhi anō.

TAM1897 Q1 35.5Tirohia noa iho ki konei i te Paipera, ā, ka kite koe i tērā. Tiuteronomi 4. He torutoru ngā whiti e whakaatu ana i te katoa o tāku i whakarāpopoto. Mai i te whiti tuatahi, tae noa ki te whiti tuawaru:—

TAM1897 Q1 35.6Nā, whakarongo mai rā ināianei, e Īharaira, ki ngā tikanga, ki ngā whakaritenga e whakaako atu nei ahau ki a koutou kia mahia; kia ora ai koutou, kia tae atu ai, kia noho ai hoki ki te whenua e hōmai nei e Ihowā, e te Atua o ō koutou mātua, ki a koutou. Ko te kupu, e whakahaua atu nei e ahau ki a koutou, kaua e tāpiritia ki ētahi atu, kaua anō e kinitia atu tētahi wāhi ōna; kia rite ai i a koutou ngā whakahau a Ihowā, a tō koutou Atua, e whakahaua nei e ahau ki a koutou. Kua kite ō koutou kanohi i tā Ihowā i mea ai mō Paara-Peoro. Ko ngā tāngata katoa hoki i whai i a Paara-Peoro whakamatea rawatia iho rātou e Ihowā, e tō koutou Atua, i roto i a koutou. Ko koutou ia, i awhi rā ki a Ihowā, ki tō koutou Atua, e ora katoa ana i tēnei rā. Titiro, kua whakaako ahau i a koutou ki ngā tikanga, ki ngā whakaritenga, ki a Ihowā, ki a tōku Atua i ako ai ki ahau, hei mahi mā koutou i waenganui o te whenua e haere atu nei koutou ki reira ki te tango. Nā, puritia, mahia; ko tō koutou whakaaro nui hoki ia, me tō koutou mōhio ki te titiro mai a ngā tauiwi, a ngā mea e rongo ana ki ēnei tikanga katoa, ā, ka mea rātou, “Koia hoki, he hunga mōhio, he hunga tūpato tēnei iwi nui.” Ko wai hoki te iwi nui, e whiwhi ana ki te atua pēnei te tata ki a rātou me Ihowā, me tō tātou Atua, e tata mai nei i ā tātou kārangaranga katoa ki a ia? Ko wai hoki te iwi nui, i a ia nei ngā tikanga me ngā whakaritenga tika, pēnei me tēnei ture katoa e hoatu nei e ahau ki tō koutou aroaro i tēnei rā?

TAM1897 Q1 35.7Nā, i whai wāhi anō rā kia waihangatia he ture, he whakaritenga rānei i waenga i Īharaira? “Ko te kupu, e whakahaua atu nei e ahau ki a koutou, kaua e tāpiritia ki ētahi atu, kaua anō e kinitia atu tētahi wāhi ōna.” Me mahi noa iho rātou i tērā. I hangaia katoatia ā rātou ture mā rātou. I oti katoa, ā, he tino pai hoki ā rātou ture; ā, i te wā e whai ana rātou i ēnei, kāore he take kia rapu i ētahi atu, ā, i te wā tonu ka hiahia rātou ki ētahi atu ture, he taunakitanga tērā kua whakarere rātou i te Atua.

TAM1897 Q1 35.8I te wā tonu i hiahia ai rātou ki tētahi ture, nā rātou anō i hanga, i waenga i a rātou anō, he taunakitanga tēnā kua whakarere rātou i te Atua, kua kore tana ture e ranea mā rātou, ā, kua kore tana kāwanatanga e ranea mā rātou. Koia tonu tēnei te āhua o ērā atu tauiwi katoa. Koia te āhua o ngā iwi katoa. Koia te huarahi i riro ai rātou hei tauiwi. Ā, e mōhio ana koutou i whai a Īharaira i taua ara kotahi tonu. I wareware rātou ki te Atua, ka tahuri ki te karakia ki ngā whakapakoko, ā, ka mea rā, Me whai kīngi mātou, kia rite ai mātou ki ngā iwi katoa. Engari kaua e wareware i tika kia whakakahore rātou i te Atua i mua i tō rātou whai kīngi; ā, i te whakakahore i te Atua kia rite ai rātou ki ngā iwi, ki ngā tauiwi—koia tērā te whakaaro tūturu—i te whakakahore i te Atua kia rite ai rātou ki ngā iwi, ka rite rātou ki ngā iwi i whakakahore i te Atua. E mōhio ana koe ki tēnei i roto i ngā hītori katoa i muri mai.

TAM1897 Q1 35.9Nō reira, he tino mārama, ehara i te hiahia o te Atua, ehara hoki i te mea mō te painga o tōna iwi kia rite rātou ki ngā iwi. Ehara i te hiahia o te Atua, ehara hoki i te mea mō te oranga o te iwi kia whai rātou i tētahi momo kāwanatanga pēnei i ngā iwi e karapoti ana i a rātou. E mōhio ana koutou kāore ēnei i ahu mai i te whai i a te Atua, engari i ahu mai i te tahuri atu i te Atua. Nō ēnei mea katoa, he tino mārama kāore te Atua i hiahia kia whakatū tōna iwi i tō rātou ake kāwanatanga i waenganui i a rātou.

TAM1897 Q1 36.1Kāore te Ariki i hiahia kia whakatū rātou i tētahi kāwanatanga pēnei i ngā iwi o ō rātou taha. Ina kī ana ia, “Ko te kupu, e whakahaua atu nei e ahau ki a koutou, kaua e tāpiritia ki ētahi atu, kaua anō e kinitia atu tētahi wāhi ōna,” ka kitea e koe nā konei i aukati ia i a rātou kia kaua e hanga ture, kia kaua rawa e whai wāhi ki te whakatakoto ture ahakoa he iti, ā, nā konei i rāhui ia kia kaua rātou e whakatū i tētahi āhua kāwanatanga i waenganui i a rātou.

TAM1897 Q1 36.2Nō konei ka tino mārama, i te kitenga e rātou i te hiahia mō tētahi kāwanatanga i waenganui i a rātou, ā, me whai ture me ngā rangatira kē atu i a te Atua, he tohu tūturu tēnei kua wareware rātou i te Atua; kua wehe rātou i a ia; kāore tōna kāwanatanga i ranea; kāore tōna mana i runga i a rātou hei pupuri i a rātou, nō reira me waihanga, me whakatū rātou i tētahi kāwanatanga nō rātou anō, hei tiaki i a rātou i a rātou anō.

TAM1897 Q1 36.3Nā reira, ka kitea ehara i te mea i runga i te hiahia o te Ariki kia whai kāwanatanga ā rātou ake te iwi a te Atua, e noho takitahi ana. Ehara i tana hiahia kia noho rātou i waenga i ngā iwi, kia whai kāwanatanga pēnei i ngā iwi; nā te mea, i te wā ka whakatūria e rātou he kāwanatanga ā rātou ake hei whakahaere i a rātou anō i waenga i a rātou, ka rite tonu tērā ki ngā kāwanatanga o ngā iwi, nā te mea he tangata katoa ēnei, ā, he rite tonu te tangata katoa. Nā reira, i te wā i whakatau ai a Īharaira ki te whakatū i tētahi kāwanatanga hei whakahaere i a rātou anō, he rite tonu ki ngā kāwanatanga o ngā iwi i huri noa i a rātou, ā, kāore i taea kia rerekē. He tikanga tauiwi. Ā, ka noho tonu hei tikanga tauiwi ahakoa kei hea e whakamātau ai.

TAM1897 Q1 36.4“Ko te kupu, e whakahaua atu nei e ahau ki a koutou, kaua e tāpiritia ki ētahi atu, kaua anō e kinitia atu tētahi wāhi ōna; kia rite ai i a koutou ngā whakahau a Ihowā, a tō koutou Atua, e whakahaua nei e ahau ki a koutou.” E hiahia ana a te Atua kia ranea āna whakahau, tana ture, tana kāwanatanga mō tōna iwi. Ā, e ranea ana tēnei mō tōna iwi. Kua whakataua tēnei. Ka ranea tonu mō tōna iwi. Engari, kāore e ranea ana mō te hunga kāore nei i a rātou tana kāwanatanga; kāore e ranea ana mō te hunga wehe atu i te Atua, i tana ture, i tana kāwanatanga. Nō reira, kāore tana kāwanatanga e ranea ana mō rātou, nā te mea kāore i a rātou; ā, ki te hanga rātou i tētahi kāwanatanga nō rātou ake, he rite tonu ki tērā o ngā tauiwi.

TAM1897 Q1 36.5Kua kite ō koutou kanohi i tā Ihowā i mea ai mō Paara-Peoro. Ko ngā tāngata katoa hoki i whai i a Paara-Peoro whakamatea rawatia iho rātou e Ihowā, e tō koutou Atua, i roto i a koutou. Ko koutou ia, i awhi rā ki a Ihowā, ki tō koutou Atua, e ora katoa ana i tēnei rā. Titiro, kua whakaako ahau i a koutou ki ngā tikanga, ki ngā whakaritenga, ki a Ihowā, ki a tōku Atua i ako ai ki ahau, hei mahi mā koutou i waenganui o te whenua e haere atu nei koutou ki reira ki te tango. Nā, puritia, mahia; ko tō koutou whakaaro nui hoki ia, me tō koutou mōhio ki te titiro mai a ngā tauiwi.

TAM1897 Q1 36.6“ko tō koutou whakaaro nui hoki ia, me tō koutou mōhio ki te titiro mai a ngā tauiwi.” Ehara i te mea i tōku aroaro anake; engari, mēnā ka mahia e koutou tēnei, ka mea ngā iwi katoa, ngā tauiwi, he mātau koutou. Ka mea ngā iwi, ngā tauiwi, he whai whakaaro koutou.

TAM1897 Q1 36.7Titiro, kua whakaako ahau i a koutou ki ngā tikanga, ki ngā whakaritenga, ki a Ihowā, ki a tōku Atua i ako ai ki ahau, hei mahi mā koutou i waenganui o te whenua e haere atu nei koutou ki reira ki te tango. Nā, puritia, mahia; ko tō koutou whakaaro nui hoki ia, me tō koutou mōhio ki te titiro mai a ngā tauiwi, a ngā mea e rongo ana ki ēnei tikanga katoa, ā, ka mea rātou, “Koia hoki, he hunga mōhio, he hunga tūpato tēnei iwi nui.” Ko wai hoki te iwi nui, e whiwhi ana ki te atua pēnei te tata ki a rātou me Ihowā, me tō tātou Atua, e tata mai nei i ā tātou kārangaranga katoa ki a ia? Ko wai hoki te iwi nui, i a ia nei ngā tikanga me ngā whakaritenga tika, pēnei me tēnei ture katoa e hoatu nei e ahau ki tō koutou aroaro i tēnei rā? Māu ia koe e tiaki, me tiaki mārie anō tōu wairua, kei wareware ki ngā mea i kite ai ōu kanohi, kei riro atu hoki i roto i tōu ngākau, i ngā rā katoa e ora ai koe; engari me whakaako āu tama, me ngā tama hoki a āu tama ki ēnā mea – ki te rā anō hoki i tū ai koe i te aroaro o Ihowā, o tōu Atua, i Horepa.

TAM1897 Q1 36.8Kaua e wareware i ngā mea i kitea e koe, i rongo hoki e koe; engari, kaua rawa e wareware i ngā mea i rongo koe i a koe e tū ana i mua i Horepa i taua rā. He aha ngā mea i rongo ai rātou?—Āe, i rongo rātou i te ture a te Atua; i ngā whakahau a te Atua me te whakapono o Īhu i rongo ai rātou i taua rā; i puta mai he reo nō te rangi e whakamōhio ana i te whakaoranga me te hanganga, kia kaua te tangata e hara. Engari i wareware a Īharaira i te Atua, ka tahuri ki te karakia ki ngā whakapakoko, ka mea, ‘Hangaia he kīngi mā mātou; hangaia he kīngi mā mātou, pērā i ngā iwi katoa.’ Engari mō taua wā, i te wā e kore rātou i paruparu, ka mea te Ariki i muri mai (Waiata 81:13-16):—

TAM1897 Q1 36.9“Auē, te whakarongo tāku iwi ki ahau, te haere a Īharaira i āku ara! Pēnei e kore e aha kua whati i ahau te tara o ō rātou hoariri; kua tahuri anō tōku ringa ki ō rātou hoariri. Ko te hunga e kino ana ki a Ihowā kua ngohengohe ki a ia, ko tō rātou tāima ia kua mau tonu. Kua whāngainga hoki rātou e ia ki te wīti pai rawa, kua whakamākonatia anō koe e ahau ki te honi i roto i te kōhatu.”

TAM1897 Q1 36.10Ināianei, e kī ana te Ariki mō tātou, kua whakaora ia i a tātou i te mana o te pōuri, ā, kua whakawhiti ia i a tātou ki te rangatiratanga o tōna Tama aroha. Kua whakatūria anō te rangatiratanga o te Atua i waenganui i tōna iwi, ā, “kei roto i a koutou te rangatiratanga o te Atua,” ā, kei waenganui i a koutou mā te noho i roto i ia tangata, i te katoa hoki. Nā reira, he rangatiratanga tino pai te rangatiratanga o te Atua, nā te mea he kīngi tino pai te kīngi, nā te mea he ture tino pai te ture o taua rangatiratanga. Nō reira, he kīngi tino pai, he ture tino pai, he rangatiratanga tino pai, e ranea ana rānei mōu? E ranea ana rānei? E ranea ana rānei tērā mō te tangata?—Āe rawa, tūturu! E tika ana rānei kia ranea tērā mō te tangata?

TAM1897 Q1 36.11Ā, mēnā kāore ēnei katoa e ranea ana mō te tangata, kei te rangatiratanga te raruraru, kei te tangata rānei? — E mōhio ana koutou, kei te tangata anake te raruraru. Engari, mehemea ka kī te tangata he Karaitiana ia. Kei te tangata tonu te raruraru, kei te rangatiratanga rānei?

TAM1897 Q1 36.12(Ngā reo) Kei te tangata.

TAM1897 Q1 36.13Mehemea e kī ana ia he Atewenetiti o te Rā Whitu ia, ā, kāore te rangatiratanga o te Atua e ranea ana mōna; me whakaaro ka huihui tētahi hunga nui o rātou, ā, kāore te rangatiratanga o te Atua e ranea ana mō rātou, engari me whai rātou i tō rātou ake rangatiratanga, he rangatiratanga kē; me whakatū rātou i tētahi kāwanatanga, me tāke i a rātou anō, me tīpako i ngā rangatira i waenga i a rātou hei whakahaere i a rātou anō; he tamariki rānei rātou nō te Atua? E ranea ana te rangatiratanga tino oti a te Atua mā rātou? He wāhanga rānei rātou nō te kāwanatanga a te Atua? E ranea ana te kāwanatanga a te Atua mā rātou? Kei roto i a rātou te rangatiratanga a te Atua? Āe rānei? Me pēhea e taea ai, i te mea kāore te rangatiratanga tino oti, te kīngi tino oti, me te ture tino oti e ranea ana mā rātou?

TAM1897 Q1 37.1Ka kitea, nō reira, ka tīmata te wehewehe i te hāhi me te kāwanatanga, ahakoa i waenga i ngā Atewenetiti o te Rā Whitu, i roto i te ngākau; ā, me tīmata i reira mō ia tangata, i ngā wāhi katoa, ki te kore, kāore e taea te wehewehe i te hāhi me te kāwanatanga i tōna wāhi. Ki te kore he tangata i te rautau tuawhā, i te Emepaea Rōma, i whai kotahitanga o te hāhi me te kāwanatanga i roto i tōna ake ngākau, kāore i puta te mana o te Pāpa i te rautau tuawhā. Ki te mea he hāhi anake, te hāhi anake i roto i tōna ngākau, kāore he mea nō te kāwanatanga, kāore he mea nō ngā mātāpono o te kāwanatanga, he hāhi anake,—ko te Atua, tōna rangatiratanga, tōna ture, tōna tika, ia anake e rangatira ana i reira,—ka taea rānei kia puta te mana o te Pāpa?

TAM1897 Q1 37.2(Ngā reo) Kāo.

TAM1897 Q1 37.3Nō reira, he aha te mea e tika ana kia karo tonu ai?—He kotahitanga o te hāhi me te kāwanatanga i roto i te ngākau. He aha, nō reira, te tiaki kotahi anake e tino pono ana hei ārai i te mana o te Pāpa?—Ko te aroha ki te Atua ki tōu ngākau katoa, ki tōu wairua katoa, ki tōu hinengaro katoa, ki tōu kaha katoa. Ko te “Haere atu i tōu whenua, i roto i ōu whanaunga, i te whare anō hoki o tōu pāpā.” Ko te huri i tō tuara ki Īhipa. Ko te “he iwi noho ko ia anake, e kore anō hoki e tāua i roto i ngā tauiwi.”

TAM1897 Q1 37.4Ka pānui au ināianei i ngā rerenga i tāpiritia e au i reira mai i “Patriarchs and Prophets,” me ngā kupu tapu, i runga i tēnei hononga tonu, i te pukapuka “Empires of the Bible,” whārangi 152 me muri ake. Tuatahi ka pānui au i ētahi o āku ake kupu; engari ka kī atu au ki a koutou i te wā ka pānui au i ngā kupu o “Patriarchs and Prophets:”—

TAM1897 Q1 37.5“Nanā, he iwi noho ko ia anake, e kore anō hoki e tāua i roto i ngā tauiwi.” Kāore rawa te Ariki i hiahia kia hangaia tōna iwi hei rangatiratanga, hei whenua whai mana motuhake, hei kāwanatanga rānei, pēnei i ngā iwi o tēnei ao. Kāore rātou i whakaritea kia rite ki ngā iwi huri noa i a rātou. Me wehe rātou ki te Atua “i ngā iwi katoa i te mata o te whenua.” “he iwi … e kore anō hoki e tāua i roto i ngā tauiwi.”

TAM1897 Q1 37.6Inā rā, mēnā ka whakaaro ahau he wāhanga ahau nō te kāwanatanga o Tiamana, kei te whakaaro ahau kei waenga ahau i ngā iwi? Mēnā ka whakaaro ahau he wāhanga ahau nō te kāwanatanga o Ingarangi, he tangata pono, he tangata aroha ki tōna whenua, e whawhai ana mō te haki, kei te whakaaro ahau kei waenga ahau i ngā iwi? Ā, mēnā ka whawhai au mō taua haki, taku haki Piritene, ā, ko taku teina i roto i te whakapono Atewenetiti o te Rā Whitu he tangata nō te Hononga o Amerika, he tangata pono, he tangata aroha whenua hoki ia, ā, ka pakanga ngā iwi e rua, ā, me whakakore ia i ngā urunga hoia, ā, ka puta he pakanga, nō reira kei tētahi taha au, kei tētahi taha taku tuakana, ā, e whawhai ana te tuakana ki te tuakana. Nā te Atua i whakarite tēnei?—E mōhio ana koutou kāore ia i pērā. Nā, i whai tikanga rānei āna kupu i tana kī, ‘Ka noho motuhake te iwi, kāore hoki e tatauria ki waenga i ngā iwi’?

TAM1897 Q1 37.7Ka pānui au i tētahi wāhanga iti o āku ake tuhinga i roto i “Empires of the Bible:”—Ko tō rātou kāwanatanga he kāwanatanga nā te Atua anake—ko te Atua anake tō rātou Kīngi, tō rātou Kaiwhakahaere, tō rātou Kaiwhakarite Ture. He whakahaere hāhi tūturu tēnei, i tīmata i te whakahaere o “te hāhi i te koraha;” ā, me wehe i ngā whakaaro katoa mō te kāwanatanga. Ko te pūnaha i hangaia i te koraha e Mohi, ā, i haere tonu i Kanaana e Hohua, hei mau tonu mō ake tonu atu.

TAM1897 Q1 37.8Ināianei ka pānui au i ngā kupu i “Patriarchs and Prophets:”—

TAM1897 Q1 37.9I whakahaerehia te kāwanatanga o Īharaira i runga i te ingoa me te mana o Ihowā. Ko te mahi a Mohi, a ngā kaumātua e whitu tekau, a ngā rangatira me ngā kaiwhakawā, he whakatinana noa i ngā ture i hoatu e te Atua. Kāore he mana ā rātou ki te hanga ture mō te iwi.

TAM1897 Q1 37.10Ko wai kāore i whai mana ki te hanga ture mō te iwi?

TAM1897 Q1 37.11(Ngā reo) Te hāhi.

TAM1897 Q1 37.12E hia ngā tāngata o te hāhi? I whakauru rānei i te kotahi, i te rua, i te tekau, i te tekau mā rua, i te rima tekau rānei?—Āe. Nā, i whai mana rānei rātou, i whai mana rānei tētahi o rātou, ki te hanga ture mō te toenga, mō rātou anō rānei?—Kāore.

TAM1897 Q1 37.13Nā, whakarongo mai rā ināianei, e Īharaira, ki ngā tikanga, ki ngā whakaritenga e whakaako atu nei ahau ki a koutou kia mahia; kia ora ai koutou, kia tae atu ai, kia noho ai hoki ki te whenua e hōmai nei e Ihowā, e te Atua o ō koutou mātua, ki a koutou. Ko te kupu, e whakahaua atu nei e ahau ki a koutou, kaua e tāpiritia ki ētahi atu, kaua anō e kinitia atu tētahi wāhi ōna.

TAM1897 Q1 37.14Ka whakahua anō ināianei i ngā kupu mai i “Patriarchs and Prophets:”—

TAM1897 Q1 37.15Koinei te tikanga, ā, i mau tonu hei tikanga, e ora ai a Īharaira hei iwi.

TAM1897 Q1 37.16Nā, i te wehenga atu o Īharaira i tērā, ā, i te whakatū i tētahi rangatiratanga kia rite ki ngā iwi, he aha te tikanga o tērā?—Ko te ngaronga o tōna noho hei iwi. Kaua e wareware ki tērā.

TAM1897 Q1 37.17Ināianei, he wāhanga kōrero anō kua tuhia e au, ā, e hiahia ana ahau ki te whakahua anō i tēnei wā:—

TAM1897 Q1 37.18Ko ngā mātāpono o te kāwanatanga o Īharaira ko ērā anake o te kāwanatanga e noho nei ko te Atua anake hei rangatira. I roto i tētahi kāwanatanga, mā te ū anake o ngā kirirarau ki ngā mātāpono o taua kāwanatanga ka angitū ai taua kāwanatanga.

TAM1897 Q1 37.19E whakaae ana te katoa ki tēnei. He aha te kāwanatanga e kōrerohia nei e tātou i konei?—Ko te kāwanatanga o te Atua. He kirirarau rātou nō tēhea kāwanatanga?—Ko te kāwanatanga o te Atua. Nā reira, ko te ū ki ngā mātāpono o taua kāwanatanga anake te mea i taea ai te angitū o taua kāwanatanga me taua rangatiratanga, ahakoa ki te Atua.

TAM1897 Q1 37.20Nā te noho tonu o te Atua ki a Īharaira anake i taea ai e te kāwanatanga i whakatūria i reira te angitū. Nō reira, i hiahiatia e te ngākau pono ki ngā mātāpono o taua kāwanatanga, i te taha o te iwi, kia rapu tonu ia tangata i te noho tonu o te Atua ki a ia, hei Kīngi, hei Rangatira, hei Kaiwhakarite Ture anake, i ngā mahi katoa o tōna oranga ia rā. Engari, “Ki te kāhore hoki he whakapono, e kore e taea he mea e āhuareka mai ai ia.” Nā te “whakapono” e noho ai te Atua ki roto i te ngākau, ā, e rangatira ai ia i roto i te oranga. Nō reira, i tū te mātāpono matua, ā, ko te oranga tonu o te kāwanatanga o Īharaira, i runga i te whakapono ora, pūmau o te iwi o Īharaira.

TAM1897 Q1 38.1Ā, koinei tonu te wāhi i hinga ai a Īharaira. Inā hoki, koinei anake te wāhi i taea ai e rātou te hinga. Kāore rātou i ū ki te whakapono; kāore rātou i noho pono ki tō rātou Kīngi me tō rātou kāwanatanga. Ko te hunga i kuhu ki te whenua, nā tō rātou whakapono i whakawhiti ai rātou i te Awa o Horano i runga i te whenua maroke ahakoa e tino waipuke ana te awa, ā, nā tō rātou whakapono i hinga ai ngā pakitara o Heriko ki te papa i muri i tā rātou taiawhio i taua pā mō ngā rā e whitu me tā rātou karanga i te karanga wikitoria o te whakapono—nā ēnei tāngata i whakapono ki te Ariki, ā, i noho ia ki a rātou i roto i te mana. Engari, i tae mai he panoni. I ngaro i te iwi te mā o te whakapono, ā, ka taka rātou ki te pupuri noa i ngā ritenga karakia ā-waho. Ka kōrerotia tēnei pūrākau ki a tātou i roto i ētahi whiti poto o ngā Karaipiture. “Ā, i mahi te iwi ki a Ihowā i ngā rā katoa o Hohua, i ngā rā katoa anō o ngā kaumātua i roa ake nei ō rātou rā i o Hohua, i kite nei i ngā mahi nunui katoa a Ihowā i meinga e ia mō Īharaira. Nā, ka mate a Hohua tama a Nunu, te pononga a Ihowā, kotahi rau kotahi tekau ōna tau. … Nā, ka kohia anō hoki taua whakatupuranga katoa ki ō rātou mātua; ā, ka ara ake tētahi whakatupuranga kē i muri i a rātou, kīhai nei i mōhio ki a Ihowā, ki ngā mahi anō hoki i mahia e ia mō Īharaira. Nā, ka mahi ngā tamariki a Īharaira i te kino i te tirohanga a Ihowā, ka mahi hoki ki ngā Paara. Ā, whakarērea ake e rātou a Ihowā, te Atua o ō rātou mātua i whakaputa mai nei i a rātou i te whenua o Īhipa, ā, haere ana ki te whai i ngā atua kē, i ngā atua o ngā iwi i tētahi taha, i tētahi taha o rātou, ā, koropiko ana ki a rātou, nā, ka mea rātou i a Ihowā kia riri. Heoi, whakarere ana rātou i a Ihowā, ā, mahi ana ki a Paara, ki te Ahataroto hoki.”—“Empires of the Bible,” whārangi 153, 154.

TAM1897 Q1 38.2Koia tonu tērā i mahia e rātou i ngā rā o Nimirota. He aha te hua i puta i ngā rā o Nimirota?—I whakatū rātou i tētahi o rātou anō hei kīngi, i muri i te whakakore i te Atua hei kīngi. He mea whakamīharo rānei, nō reira, kia rite tonu te hua mō Īharaira i taua wā?

TAM1897 Q1 38.3Kāore i noho te aroaro o te Atua i roto i ō rātou ngākau hei wehe i a rātou, ahakoa i a rātou anō, kia rerekē ai rātou i ētahi atu iwi; nō reira, he tino rite rātou ki ngā iwi huri noa, ā, he mea noa kia uru rātou ki a rātou i te karakia ki ō rātou atua. I te wā, nā tō rātou tahuritanga i te whakapono, ka taumaha rawa te pikaunga o ā rātou ake mahi me ngā tāmitanga a ngā tauiwi, ā, kāore rātou i kaha ki te whakamanawanui tonu, ka huri rātou ki te Ariki ki te ngākau katoa, ka whakawhirinaki ki a Ia anake, ā, mā reira ka kitea e rātou i roto i a ia he whakaoranga korōria i ō rātou hara, i ō rātou kaitūkino katoa hoki. Engari i te kite kua whakaorangia rātou, kāore rātou i whakatipu, i rapu rānei i te aroaro o tō rātou Ariki me tō rātou Kaiwhakaora; nō reira i huri anō tō rātou whakapono hei tikanga noa, ā, kāore i roa ka whai anō rātou i ngā tikanga o ngā iwi kē, ā, ka karakia ki ō rātou atua.

TAM1897 Q1 38.4Mehemea i whakatakoto rātou i ō rātou ngākau ki te Ariki, ā, i whakawhirinaki tonu ki a ia, pēnei i tā rātou i mahi ai i aua wā whakahou, kua kitea e rātou he rite tonu tana mahi ki a rātou i ngā wā katoa ki tana mahi ki a rātou i aua wā. Nā, kua riro tō rātou ara katoa hei mea i hiahiatia tonu e ia kia pērā—he ahunga whakamua tonu, e piki ana, e tipu ana i te atawhai me te mōhiotanga ki te Ariki tō tātou Kaiwhakaora. Ka riro rātou hei rama kanapa, hei marama mō ngā iwi katoa.

TAM1897 Q1 38.5Engari, kāore ēnei wheako tāruarua i arahi i a rātou kia tae ki te taumata ka kore rawa rātou e whakawhirinaki ki a rātou anō, engari ka whakawhirinaki anake ki te Ariki; kātahi ka tae rātou ki te āhua i kore ai rātou e whakawhirinaki ki te Ariki, ā, ka whakatau kia whakawhirinaki katoa ki a rātou anō. I roto i tō rātou kore whakapono me tō rātou tahuritanga i te whakapono, ko tā rātou anake i kite ai i ngā whakaeke tonutanga a ngā tauiwi, i pāhuatia ai te whenua, i tāmitia ai te iwi, he taunakitanga kua kore rawa te kāwanatanga o te Atua e whai hua.—“Empires of the Bible,” whārangi 154, 155.

TAM1897 Q1 38.6Ināianei, me whakahua anō i ngā kupu mai i “Patriarchs and Prophets:”—

TAM1897 Q1 38.7Ngā kino katoa i puta i ā rātou ake hara me ā rātou ake mahi wairangi, ka whakapae rātou ki te kāwanatanga o te Atua.

TAM1897 Q1 38.8Nō reira, ka kite koutou he aha te raruraru ina hiahia tētahi iwi e kī ana nō te Ariki rātou ki tētahi kāwanatanga kē atu i tō te Ariki. Kua wehe rātou i te Atua; kua taka ki te kino; e pāngia ana rātou e ngā momo kino maha; ā, mō ēnei kino ka whakapae rātou ki te kāwanatanga o te Atua. Ki a rātou, kāore i pai te kāwanatanga o te Atua hei whakatutuki i ō rātou hiahia; kāore i nui ngā mahi a taua kāwanatanga mō rātou. He aha?—Nō te mea kāore rātou i whai i taua kāwanatanga.

TAM1897 Q1 38.9Ka pānui tonu ahau i “Patriarchs and Prophets:”—

TAM1897 Q1 38.10Āta haere ana te ngaro o tō rātou whakaute ki te Atua, ā, kāore rātou i whai hiahia ki te honore kia riro hei iwi kua tīpakohia e ia. Nā te whakahirahira me te whakapaipai o ngā kīngi tauiwi i kukume ai rātou, ā, ka hōhā rātou ki tō rātou ake noho kore whakapaipai. Ka tupu te hae me te pūhaehae i waenga i ngā iwi. Nā ngā tautohetohe ā-roto i ngoikore ai rātou; i noho whakaraerae tonu rātou ki ngā whakaekenga a ō rātou hoariri tauiwi: ā, i tīmata te iwi ki te whakapono, kia mau tonu ai tō rātou tū ki waenga i ngā iwi, me kotahi ngā iwi i raro i tētahi kāwanatanga matua kaha. I a rātou e wehe ana i te whakarongo ki te ture a te Atua, i hiahia rātou kia herekore i te rangatiratanga o tō rātou Rangatira ā-Atua; ā, nā konei i whānui te tono kia whakatūria he kīngi tangata puta noa i Īharaira.

TAM1897 Q1 38.11Ināianei ka pānui au i ngā mea kua tuhia e au i roto i “Empires of the Bible:”—

TAM1897 Q1 38.12He pūrākau anō tēnei i pā anō ki a Papurōna me Īhipa. Nā te tino kaiwhakapohehe rātou i whakawai kia karakia ki ngā whakapakoko, ā, mai i reira kia whakatū i tētahi kīngi tangata, kia riro ai i a ia te mana nui ki runga i a rātou, ā, mā ngā awe o te ao e whakawai atu ai ia i a rātou i te mahi ki te Atua, mā te kaha rānei e aukati ai ia i a rātou kei mahi ki te Atua.

TAM1897 Q1 38.13Ā, e mōhio ana koutou i whakatoia e Īharaira ngā poropiti, i aukatia hoki e rātou te kauwhau i te kupu a te Atua, pērā tonu i ngā mahi a ngā iwi kē katoa o te ao mai i te wā o Nimirota tae noa ki tēnei pō, ā, pērā anō hoki ngā mahi a ngā iwi kē katoa, ahakoa ka whakatūria e ngā Atewenetiti o te Rā Whitu.

TAM1897 Q1 38.14Ināianei ka kī anō au i ngā kupu mai i “Patriarchs and Prophets:”—

TAM1897 Q1 38.15I hiahia te Atua kia titiro āna tāngata ki a ia anake hei Kaiwhakarite Ture, hei Puna kaha hoki. Mā te mōhio ki tō rātou whakawhirinaki ki te Atua, ka kumea tonutia rātou kia tata atu ki a ia. Ka whakanuia, ka whakahonoretia rātou, kia rite ai rātou mō te tūnga rangatira i karangatia ai rātou e ia hei iwi whiriwhiri māna. Engari, i te wā ka whakatūria tētahi tangata ki runga i te torona, ka ārahi tēnei i ngā hinengaro o te iwi kia huri atu i te Atua.

TAM1897 Q1 38.16Ā, kāore au e aro mēnā he Atewenetiti o te Rā Whitu ia; ka whakatahuri tēnei i ngā hinengaro o te iwi i te Atua.

TAM1897 Q1 38.17Ka pānui tonu ahau i te pukapuka “Patriarchs and Prophets:”—

TAM1897 Q1 38.18Ka nui ake tō rātou whakawhirinaki ki te kaha tangata, ka iti iho tō rātou whakawhirinaki ki te mana o te Atua—

TAM1897 Q1 39.1I hiahia rānei rātou kia tiakina i ngā whakaeke a ngā tauiwi?—Āe. E whawhai ana rānei ngā iwi kē ki a rātou, ā, e whakaeke ana hoki?—Āe. I hiahia rānei rātou i te tiaki?—Āe. He aha i whakatū ai rātou i tētahi kāwanatanga?—Hei tiaki—hei tiaki i a rātou i ngā whakaeke a ngā iwi kē.

TAM1897 Q1 39.2He aha tā te Ariki i kī ai mēnā ka whakarongo rātou ki a ia, ki āna ture hoki? I ngā wā o ngā hakari, ka taea e ngā tāne katoa te wehe i ō rātou kāinga, ka piki ki Hiruhārama, ā, kāore he tangata e tūkino i a rātou, kāore hoki e hiahia ki tō rātou whenua. Engari i te wā i wehe rātou i te Atua, ā, kāore rātou i raro i tōna tiaki, kāore i taea e rātou te wehe i ō rātou whare, nā te mea ka kuhu mai ngā tauiwi. Ahakoa i te wā e noho ana rātou katoa ki te kāinga, ka kuhu mai ngā tauiwi ki runga i a rātou. Ka pakeke, ka rite hoki tō rātou witi mō te kohi, ka kuhu mai ngā tauiwi, ka tango katoa i te katoa, ahakoa kei te kāinga tonu ngā tāne. Ka maoa ngā karepe, ka rite mō te kohi, ka kuhu mai ngā tauiwi, ka kohi katoa i aua karepe. He aha? Nā te mea i wehe ngā tāngata i te Atua, ā, kāore i taea e ia te manaaki i a rātou i tō rātou wehenga atu i a ia, pēnei i tāna manaaki i a rātou i a rātou e noho tahi ana me ia; nā te mea mā konei ka whakatenatena noa i a rātou i tō rātou wehenga.

TAM1897 Q1 39.3Nā reira:—

TAM1897 Q1 39.4Ina whakanohoia tētahi tangata ki te torona, ka ārahi i ngā hinengaro o te iwi kia huri atu i te Atua. Ka nui ake tō rātou whakawhirinaki ki te kaha tangata, ka iti iho tō rātou whakawhirinaki ki te mana o te Atua; ā, mā ngā hē a tō rātou kīngi rātou e ārahi ki te hara, ā, mā aua hē anō te iwi e wehe i te Atua.

TAM1897 Q1 39.5Nā reira ka mea rātou ki a Hamuera: “whakaritea he kīngi mō mātou hei whakarite mō mātou, hei pērā anō me o ngā iwi katoa.”

TAM1897 Q1 39.6Ināianei ka whakahua anō au i tētahi rerenga mai i “Patriarchs and Prophets,” he rerenga e tae tika ana ki ēnei rā:—

TAM1897 Q1 39.7Ā, tae noa mai ki nāianei [Ki hea tēnei e tae ai?—Ki tēnei wā.] kei reira tonu te hiahia kia ū ki ngā tikanga me ngā kawa o te ao i waenga i te hunga e kī ana he iwi a Ihowā rātou. I a rātou e wehe ana i te Ariki, ka hiahia rātou ki ngā painga me ngā honore o te ao. Kei te ngana tonu ngā Karaitiana ki te whai i ngā tikanga a te hunga e karakia ana i te atua o tēnei ao. He tokomaha e akiaki ana kia hono ki te hunga o te ao, kia rite ki ā rātou tikanga, kia kaha ake ai tō rātou pānga ki te hunga kāore i te whakapono.

TAM1897 Q1 39.8Koia tērā tā Īharaira i kī.

TAM1897 Q1 39.9Engari ko te hunga katoa e whai ana i tēnei ara, ka wehe rātou i te Puna o tō rātou kaha. Mā te noho hoa ki te ao, ka riro rātou hei hoariri mō te Atua. Hei whai i te rongonui o te ao, ka whakarērea e rātou te honore kāore e taea te whakaahua, i karangahia ai rātou e te Atua, kia whakaatu i ngā whakamoemiti mō ia i karanga mai i a tātou i te pōuri ki tōna mārama whakamīharo.— “Patriarchs and Prophets,” upoko 59, wāhanga 13.

TAM1897 Q1 39.10Ināianei ka pānui tonu au mō Īharaira i ngā rā o mua:—

TAM1897 Q1 39.11“Pērā i ngā iwi katoa.” Kāore ngā Īharaira i mōhio, ko te rerekē i tēnei āhuatanga i ērā atu iwi he painga motuhake, he manaakitanga hoki. I wehea e te Atua ngā Īharaira i ērā atu iwi katoa, kia riro ai rātou hei taonga motuhake māna. Engari, i whakakore rātou i tēnei honore nui, ā, i tino hiahia rātou ki te whai i te tauira o ngā iwi kē.

TAM1897 Q1 39.12Kei te pānui tonu ahau i “Patriarchs and Prophets:”—

TAM1897 Q1 39.13Ko ngā rā o te tino angitū o Īharaira ko ēnei i whakaae ai rātou ki a Ihowā hei Kīngi mā rātou,—i te wā i whakaarohia ai ngā ture me te kāwanatanga i whakatūria e ia hei mea nui ake i ngā ture me ngā kāwanatanga o ngā iwi katoa.

TAM1897 Q1 39.14Ki te whakaaro ahau he pai ake te kāwanatanga me te ture a te Atua i ērā o ngā iwi katoa, me pēhea rā e whai hononga ai au ki ērā atu iwi? Nō reira, mehemea me hanga e au he pūnaha pērā i ērā atu iwi hei whakahaere i a au anō, hei whakatika i a au, me te hunga pērā i ahau huri noa i ahau, kei te whakaaro rānei au he pai ake te kāwanatanga me ngā ture a te Atua i ērā ka hanga e au? Ina ka whakaarohia e au kāore ngā ture a te Atua e nui ake ana i ngā mea ka hanga e au, kei hea ahau e tū ai?

TAM1897 Q1 39.15(Ngā reo) Ki runga ake i te Atua.

TAM1897 Q1 39.16Pērā i te Pāpa kē; pērā i a Nimirota—e whakanoho ana i ahau ki te tūnga o te Atua. Ki te whakanoho tētahi tangata i a ia anō ki te tūnga o te Atua, ka whakanoho anō ia i a ia ki runga ake i te Atua.

TAM1897 Q1 39.17Hei tāpiri atu ki tēnei, kua tuhi ahau i te mea ka mōhiotia e koutou hei pono:—

TAM1897 Q1 39.18Engari kua warewarehia katoa ēnei ināianei, i tō rātou whakatau pakari kia whai rātou i tētahi kīngi, tētahi kāwanatanga, tētahi whenua whai mana motuhake, pērā i ngā iwi katoa. Hei whakahē i te hiahia kua whakapuakina e te Ariki, ka tataua a Īharaira ki waenga i ngā iwi.... Aue, me mōhio a Īharaira i taua rā ki ngā mea nō tō rātou rangimārie! Aue, me whakapono rātou ki te Ariki, ā, me whakaae rātou he pai ake tōna mōhio i tō rātou ki te ara hei whai mā rātou mō tō rātou painga! Engari, ahakoa tāna tino tohe, tana whakatūpato tino whakahirahira hoki, i kati rātou i ō rātou taringa, i mārō hoki ō rātou ngākau, ā, i reira tonu ka tīmata rātou i te ara i kore ai e taea te karo te mutunga, arā, tō rātou whakangaromanga hei iwi motuhake, hei iwi whiriwhiri hoki.

TAM1897 Q1 39.19I puta hoki, i wehea ngā iwi—te tekau me te rua. He aha i puta ki te tekau?—I mau tonu rātou ki te tahuritanga i te whakapono, kia tae rā anō ki te wā i kī ai rātou, “Kāhore ō tātou kīngi.” Nā, ka tae mai te Ariki ki a rātou mā te poropiti Hōhea, ka mea, “Ko au tō koutou Kīngi; hoki mai ki ahau, e Īharaira, kua oma koe i ahau; ko au tō koutou Kīngi.” Engari kāore rātou i hoki mai; nā, ka mauherea rātou, ā, ka ngaro mō ake tonu atu.

TAM1897 Q1 39.20I te mahia o tērā, i tuhia e Hōhea mō Hūrā, “a Hūrā kei runga i tā te Atua tāna tikanga; kei te Mea Tapu ia, pono tonu.” Engari, e mōhio ana koutou i heke haere a Hūrā, tētahi takahanga i muri i tētahi, i te ara o te tahuritanga i te whakapono, tae noa ki te tae mai o te kupu, “Whakarērea atu te pōtae, waiho atu te karauna; e kore tēnei e pēnei tonu ā muri ake. Ko te iti whakanuia ake, ko te nui whakaititia iho. Ka porohurihia e ahau, ka porohurihia, ka porohurihia. (E kore noa iho anō tēnei.) Kia tae mai rā anō te tangata māna; ā, māku e hoatu ki a ia.”

TAM1897 Q1 39.21Me whakarite e te Ariki kia rangatira ngā tauiwi ki tōna ake iwi. Ā, i te wā i tiakina ai e te Ariki, mā ngā tauiwi, mā te kāwanatanga o ngā tauiwi, tōna iwi kia tae rā anō ia ki a rātou, ka karanga tonu rātou i te kupu i kī ai rātou i ngā rā o Haora, “Kāhore; engari me whai kīngi mātou.” Ā, i te kore a Karaiti e whakaae kia riro hei kīngi mā rātou, ka rīpekatia ia e rātou, ā, ka karanga, “Kāhore ō mātou kīngi, ko Hīhā anake.”

TAM1897 Q1 40.1I te wā, ahakoa te whakahē a te Ariki mā Hamuera, ka karanga rātou, “Kāhore; engari me whai kīngi mātou.” I roto i taua karanga ka rongo te Ariki, ā, ināianei he māmā mō te katoa te rongo i tō rātou karanga whakamutunga ki a ia—“Kāhore ō mātou kīngi, ko Hīhā anake.” I te whakakahore i te Atua kia rite ai rātou “ki ngā iwi katoa,” ka rite rātou ki ngā iwi katoa i whakakahore i te Atua.

TAM1897 Q1 40.2Ko te karanga i puta i a rātou hei whakahē i a Karaiti i te tūru whakawā o Pirato, i roto kē i taua karanga, “me whai kīngi mātou,” i puta i ngā rā o Haora; ā, i rongo te Atua ki taua karanga. Koinei te arorau o te take, ā, kāore he huarahi ki te karo. Mēnā ka hiahia tātou kia karo i tēnei, me huri tātou ki te Atua me te ngākau katoa, me te wairua katoa, me te hinengaro katoa, me te kaha katoa. Me puta tātou i tō tātou whenua, i ō tātou whanaunga, i te whare o tō tātou pāpā. Me huri tātou i ō tātou tuara ki Īhipa, ahakoa kei te tū tātou i te taumata o te torona o te rangatiratanga o te ao; me heke iho tātou i reira, me huri i ō tātou tuara ki reira, me waiho katoa, ā, me huri ki te Atua i roto i te whakapono ora; ā, kātahi ka noho tātou mō tātou anō, kia kaua hoki tātou e tatauria ki waenga i ngā iwi.

TAM1897 Q1 40.3Nā reira, ka kite koutou kua whakaako tonu te Atua i tōna iwi me ngā iwi katoa, ko te whakaoranga tonutanga o tōna iwi, o ia tangata hoki, e whakawhirinaki ana ki te tino wehenga o te hāhi i te kāwanatanga i roto i te ngākau.