Adventist Pioneer
Library
aplib.orgWhare pukapuka
11 / 12Ngā Kōrero Whakapono o te Tau 1897

Te Tahuritanga o Īharaira i te Whakapono. – Nama 2

Alonzo Trevier Jones

TAM1897 Q1 40.5Kōrero i tukuna i te ahiahi Rātapu, 14 o Poutū-te-rangi, 1897 I tāia i roto i te Pānui o te Hui Whānui, Hauwhā Tuatahi, 1897, Pukapuka 2, Nama 1, whārangi 40–45.

TAM1897 Q1 40.6I te akoranga o mua, i kitea e tātou i tahuri atu a Īharaira i te Atua, ā, i karanga rātou kia whai kīngi kia rite ai rātou ki ngā iwi katoa. I tēnei ako, ka kite tātou i tō rātou rite tonu ki ngā iwi. Engari i tahuri atu a Īharaira i te Atua; nā te mea kāore rātou i whakapono ki te Atua ki roto i tō rātou ngākau katoa. Kāore te kupu i hono ki te whakapono i roto i a rātou i whakarongo ai. Ka mau rātou ki ngā tikanga o waho noa iho o te karakia, ā, ka tau ki a rātou ngā kino i taea e rātou te karo mēnā i ū rātou ki te Atua, pēnei i ngā iwi kē; ā, pēnei i kī ai te Wairua o te Poropititanga, ka whakapae rātou nā te kāwanatanga a te Atua ngā kino katoa i hua ake i tō rātou ake tahuritanga i te whakapono. I whakaaro rātou he rahunga tōna kāwanatanga; kāore i pai mā rātou, kāore i ranea mā rātou i tēnei ao, ā, me whai kāwanatanga ā rātou ake—he mea e taea ana e rātou te whakahaere, te whakahaere i a rātou, me te tiaki i a rātou anō.

TAM1897 Q1 40.7Kātahi rātou ka mea atu ki a Hamuera, “whakaritea he kīngi mō mātou … hei pērā anō me o ngā iwi katoa,” “kia rite ai hoki mātou ki ngā iwi katoa;” ahakoa i whakatūpato nui te Ariki, mā Hamuera, ki a rātou, ka whakahē anō rātou i taua whakatūpato, ka mea, “Kāhore; engari me whai kīngi mātou; kia rite ai hoki mātou ki ngā iwi katoa.” Nā te mea i pērā tā rātou hiahia, ka tukua e te Ariki kia pērā. Ehara i te mea i whakatau noa iho rātou kia whai rātou i tētahi kīngi, engari i whakatau kē rātou ko wai te tangata hei kīngi mā rātou. Ko Haora, te tama a Kihi; ā, ka tukua hoki ia e te Ariki ki a rātou, nā te mea me whai rātou i tā rātou ake hiahia.

TAM1897 Q1 40.8Engari, i tau ki a rātou ngā kino katoa i kī te Ariki ka tau, nā te mea i kōwhiri rātou i tētahi kīngi me tētahi rangatiratanga. I tīmata rātou ki te rongo i ētahi o ēnei kino i ngā rā o Haora. I tino āwhina a Rāwiri, mā tōna mana me tōna rangatiratanga, ki te whakaora i a rātou i ēnei kino. Ahakoa i whakakahore rātou i te Atua, kāore ia i waiho i a rātou; i noho tonu ia ki a rātou hei ārahi i te hunga katoa e whakarongo ana, ā, hei whakaora i a rātou, mēnā e taea ana, i ngā aitua e tino haere mai ana, ā, i mōhio ia ka haere mai, ā, kāore e taea e rātou te karo i aua aitua hei iwi. Engari, ka whakaora ia i ngā tāngata takitahi katoa e hiahia ana ki te mawhiti i aua aitua. I tīmata rātou ki te whai i tētahi ara nāna rātou i kawe whakamua, kāore e taea te karo, te hoki whakamuri rānei, kotahi te hikoinga i muri i tētahi, ā, ko tōna mutunga, ka kite nei tātou, ko te whakangaromanga.

TAM1897 Q1 40.9Nā Horomona i tīmata ai, i runga i te taumata tino mārama, ngā raruraru i puta hei hua tika o te ara i whai ai rātou, ahakoa ngā whakahē a te Ariki. Ā, i whai wāhi tonu a Īhipa ki aua mea. Ka puta tonu a Īhipa. I tango a Horomona i tētahi wahine nō Īhipa, hei whakahē i te kupu a te Ariki. I tukuna e ia he karere ki Īhipa mō ngā hoiho, hei whakahē i te kupu a te Ariki. I whakamahia hētia e ia te korōria i homai e te Ariki ki a ia hei mahi mā Īhipa, hei tautoko hoki i te karakia whakapakoko o Īhipa me ngā iwi katoa e karapoti ana i a rātou. Ko ngā taumahatanga i tau ki runga i te iwi hei tautoko i ngā wāhine 700 me ngā hoa wahine 300 a Horomona nō ngā iwi kē katoa o te ao, i roto i ā rātou karakia whakapakoko, he taumahatanga kāore i tika kia kawea, kāore hoki i taea e te iwi te kawe mō te painga; ā, mō te painga o ngā iwi e rua, ka whakatau te Ariki kia wehe ngā iwi tekau i ngā iwi e rua.

TAM1897 Q1 40.10Kāore e taea e tātou te mōhio he aha te pai i whakamaherehia e te Ariki mō ngā iwi tekau, mō ngā iwi e rua rānei, nā te mea kāore i tutuki. I tohua a Ieropoama hei rangatira tuatahi mō ngā iwi tekau. Engari a Ieropoama, i wareware i te tauira whakamīharo a Rāwiri kia tatari ki te wā pai a te Ariki, kia kawea ia e ia ki te torona o ngā iwi tekau i tōna ake huarahi—ahakoa i te ora tonu o Horomona, i hiki tōna ringa ki te kīngi, nā te mea i tango ia i te hikoinga hei whai i te torona o ngā iwi tekau, hei rangatira i a rātou, hei whakatū i a ia hei kīngi hei whawhai ki a Horomona. He mahi tinihanga ki te kīngi, he whakakeke hoki tēnei. I whakaaro a Horomona ki te whiunga i a ia mō tēnei, ā, ka oma ia ki Īhipa, ka noho ki reira tae noa ki te matenga o Horomona.

TAM1897 Q1 40.11Ki te kore ia i noho hei Īhipiana i tōna ngākau i mua, i muri i tōna taenga ki reira, ka noho ia hei Īhipiana. I te matenga o Horomona, ka hoki mai a Ieropoama i Īhipa. Ka tae te wā kia wehe ngā iwi tekau i ngā iwi e rua, ā, nā Rehopoama i whakatau te wehenga. I tae mai te iwi, ka tono ki a ia kia whakaiti i ngā taumahatanga i whakatakotoria e tōna pāpā ki runga i a rātou; he tono tika, he tono whai whakaaro hoki tēnei. I tohutohu ngā kaumātua i noho hei kaitohutohu mā Horomona kia mahia e ia tērā mea. Engari kāore a Rehopoama i makona ki te whai i ngā tohutohu a ēnei, nā te mea kāore ia i hiahia kia noho ia hei pononga mā te iwi, pēnei i tā rātou i tohutohu ai; i hiahia ia kia rangatira ia ki te iwi, nō reira ka uiui ia ki ngā rangatahi i tupu tahi ki a ia. Ko tōna whaea he wahine Āmoni, tētahi o ngā wahine karakia whakapakoko tino kino rawa atu i a Horomona; ā, ko ngā rangatahi i tipu tahi me ia he tama nā ētahi atu wahine karakia whakapakoko i a Horomona. I tipu ēnei rangatahi i roto i ngā mahi whakamataku katoa o te whakapono nō waho i mahia e Horomona me ōna wahine. I whakaae a Rehopoama ki ā rātou whakaaro, ā, i huri ki tō rātou huarahi; nō reira, i whakakore ia i te tohutohu a te Ariki, me te tohutohu a ngā tāne i whai wehi ki te Ariki.

TAM1897 Q1 41.1I hoatu e Rehopoama ki te iwi te whakautu e mōhiotia ana e tātou katoa: Kua tono mai koutou kia whakamāmā ahau i ō koutou uta, engari, hei utu mō tērā, ka whakapiki au i te taumaha o aua pikaunga; i mua he rite ki ō koutou matimati iti, engari māku e whakarite kia rite ki ō koutou hope. Ka mea rātou, “Ki ō koutou tēneti, e Īharaira! Nā, kia whai kanohi ki tōu whare, e Rāwiri!” I te kitenga a Rehopoama i ngā hua i puta, ka tino mīharo ia; engari ehara i te mea rerekē kia pērā tōna ohorere, nā te mea i pōuri tōna kanohi kia kore ai ia e kite he tino kūare te kōrero i kōrerotia e ia ki a rātou; nō reira, ehara i te mea whakamīharo kia mīharo ia ki ngā hua i whai ake i tana kōrero. Ka tukuna e ia tana kaiwhakahaere pūtea ki a rātou, kia whakamarie i a rātou, kia whakatika i te take, kia whakahoki mai i a rātou, mēnā ka taea. Engari i whakamate rātou i te kaiwhakahaere pūtea mā te toka i taua wā tonu, ā, i kite a Rehopoama i te hua, ka mataku ia, ka oma ki tōna waka, ka tere hoki ki Hiruhārama, ka kohi hoia ia kia piki ake, kia raupatu i a rātou, kia whakahau hoki kia mahi māna. Engari i mea te poropiti a te Ariki ki a ia ehara tērā i te mahi hei mahia, me noho rātou ki tō rātou kāinga, ā, i pērā rātou.

TAM1897 Q1 41.2Nā, ka tango a Ieropoama i te rangatiratanga, ā, ka whakatū i ngā kūao kau koura i kawea mai e ia i Īhipa; nō reira, i ārahina tonutia ngā iwi tekau ki Īhipa, ki te karakia whakapakoko o Īhipa, me te pūnaha kāwanatanga o Īhipa i te wā i wehe ai rātou i ngā iwi e rua. Nā Ieropoama i tīmata te ngaru, ā, i whakatūria te tauira i whāia e ngā kīngi katoa o ngā iwi tekau i muri mai. Ā muri ake nei, ko te kī tonu, “Ko Ieropoama, te tama a Nēpata, nāna i hara, ā, i mea hoki kia hara a Īharaira.” I heke haere tonu rātou i roto i te tahuritanga i te whakapono, kia tae rā anō ki te ngaromanga o te rangatiratanga katoa; kāore i rongohia anō, ā, kāore hoki e rongohia anō. I roto i te rārangi rangatira o ngā iwi tekau, i heke haere te tahuritanga i te whakapono i te kino ki te kino ake, ki te kino ake anō. He kino a Ieropoama; he kino hoki ngā kaiwhakakapi i muri tonu i a ia. Ka whai ake a Omori, ā, he kino ake ia i ērā atu; ka whai ake a Āhapa, ā, he kino ake ia i ngā mea katoa i mua i a ia. Nā pēnei tonu te haere i roto i te rangatiratanga, kia ngaro katoa, kia kore rawa e kitea anō.

TAM1897 Q1 41.3Engari i ngā wā katoa, i whakapau kaha te Ariki kia mahi rātou māna. I tukuna e ia he poropiti, he poropiti anō ki a rātou; i karanga ia anō, anō hoki ki ngā kīngi kia mataku ki a ia, kia mahi māna. Ka tae tātou ki ngā rā whakamutunga o Īharaira, ka kitea ko Āmoho rāua ko Hōhea e poropiti ana, otirā ko rāua. I poropiti a Āmoho, a Hōhea, a Mika mō Īharaira, ki a Īharaira, i ngā rā whakamutunga o Īharaira. He iti noa iho o Mika e pā hāngai ana ki ngā iwi tekau. Ko te nuinga o ngā kōrero a Āmoho e pā ana ki a rātou, ā, ko te nuinga o ngā kōrero a Hōhea hoki. Ko ngā poropititanga a Āmoho rāua ko Hōhea, he nuinga, he tata katoa, e pā ana ki Īharaira, me te karanga whakamutunga a te Ariki kia huri anō a Īharaira ki a ia, kia ora ai i te whakangaromanga rawa.

TAM1897 Q1 41.4Kua whakaurua aua poropititanga katoa, me te hītori o Īharaira, ki roto i te Paipera hei whakatūpato i te hunga e ora ana i ngā rā whakamutunga o te hītori o tēnei ao. Ā, kei reira hoki ngā tohutohu a te Atua mō te hunga o ngā rā whakamutunga—kia huri ki te Atua kia ora ai rātou i te whakangaromanga tūturu. Koia te take i whakaurua ai ēnei mea ki reira. Nō reira, ko Āmoho rāua ko Hōhea he pono o nāianei tonu mōu, mōku, me te katoa o te ao, pēnei tonu i te wā i tuhia ai e rātou, hei pono mō ngā tāngata o ngā iwi tekau.

TAM1897 Q1 41.5I poropiti a Āmoho, ā, ka mea te tohunga tapu i Pētēre ki a ia, “Kaua e poropiti i konei; he whare kīngi tēnei, he whare rangatira hoki; haere atu ki Hūrā.” Ka haere ia, ka whakamōhio atu ki a Ieropoama tuarua, e poropiti ana a Āmoho i ngā kino mō te whenua, ā, e whakaako ana ia i te whakakeke ki te kīngi, ā, e kī ana ka taka te hoari a te Ariki ki runga i te whenua katoa, ā, kāore e taea e te whenua te kawe i āna kupu katoa.

TAM1897 Q1 41.6Me huri tātou ināianei ki te wāhanga motuhake, ā, pānuitia Āmoho 7:10-15:—

TAM1897 Q1 41.7Nā, ka unga tāngata a Amatia tohunga o Pētēre ki a Ieropoama kīngi o Īharaira hei kī atu, “Kua whakatakotoria e Āmoho he hē mōu i roto i te whare o Īharaira; kāhore e taea e tēnei whenua te waha āna kupu katoa. Ko te kupu hoki tēnei a Āmoho, ‘Ka mate a Ieropoama i te hoari, ā, ka whakaraua rawatia atu a Īharaira i tō rātou oneone.’ ” I mea anō a Amatia ki a Āmoho, “E te matakite, haere, e rere ki te whenua o Hūrā, ki reira kai ai i te taro māu, ki reira poropiti ai. Engari kāti tāu poropiti ki Pētēre; ko tō te kīngi wāhi tapu hoki ia, he whare hoki nō te kīngitanga.” Nā, ka whakahoki a Āmoho ka mea ki a Amatia, Ehara ahau, i te poropiti, ehara anō i te tama nā te poropiti; engari he kaitiaki kāhui ahau, he kaikikini hikamora. I tīkina ake hoki ahau e Ihowā i te mea e whai ana i ngā hipi, i kī mai anō a Ihowā ki ahau, ‘Haere, poropiti ki tāku iwi, ki a Īharaira.’

TAM1897 Q1 41.8Ā, i poropiti ia ki a rātou; engari kaua e wareware, ko ēnei ngā rā whakamutunga o Īharaira. Engari i te mea kāore rātou i whakaae kia poropiti a Āmoho i taua whenua, ka pei atu i a ia, ka whakatoi hoki i a ia, pēnei i ngā poropiti maha i mua; ka whakatū a te Ariki i a Hōhea ki te whenua o Hūrā; ā, ia i te whenua o Hūrā, ki reira i mea ai tēnei tohunga karakia whakapakoko ki a Āmoho kia haere, ka taea e ia te poropiti mō Īharaira, ā, kāore rātou i taea te whakawhiu i a ia, te mahi i tā rātou i hiahia ai ki a ia.

TAM1897 Q1 42.1Ināianei, he kupu poto, hei tirohanga anō ki tēnei māra katoa: E mōhio ana koutou, mai i te wā o Hamuera i muri iho, i whakatoi ngā kīngi o Īharaira i te iwi a te Atua, i whakatoi i ngā poropiti, i patu i ngā tohunga, i runga i tā rātou ake hiahia. I mahia e rātou ēnei mahi nā te mea i whai mana rātou, me te wairua hoki, hei mahi i ēnei. Engari ināianei, mēnā kāore a Īharaira i whai kīngi, kāore i whai rangatiratanga, kāore i whai kāwanatanga nō rātou anō, ka taea rānei e rātou tērā?—Kāo; kāore rawa i taea. E mōhio ana koutou he kino ake ngā kīngi o Īharaira i ngā kīngi o ngā iwi kē ki ngā tāngata a te Atua me ngā poropiti a te Ariki: nō reira, i te wā i tino whakaparahako ai ngā kīngi o Īharaira me ngā kīngi o Hūrā i ngā poropiti a te Ariki, ka whakaute, ka tautoko hoki ngā kīngi o ngā iwi kē i a rātou.

TAM1897 Q1 42.2Ko Hōhea, pēnei i taku i kī ai, i poropiti hoki mō tēnei. Ināianei ka pānui au i ētahi whiti i te pukapuka a Hōhea, kia kite ai koutou i āna kōrero mō tēnei. Titiro tuatahi ki te upoko tuaiwa, kotahi, e rua rānei ngā kupu:—

TAM1897 Q1 42.3E kore rātou e noho ki te whenua o Ihowā; engari ka hoki a Ēparaima ki Īhipa.

TAM1897 Q1 42.4Ko Ēparaima tētahi o ngā iwi tekau; engari kei konei te ingoa e whakamahia ana mō rātou katoa. I haere ngā iwi tekau ki Ahiria; i mauherea rātou e ngā Ahiriana. Engari i te wā i mauherea ai rātou e ngā Ahiriana, he aha te tikanga a te Ariki i tana kī ka hoki rātou ki Īhipa?—Ko Īhipa te tohu mō te tino tahuritanga atu i te Atua. Ko te pōuri tino o Īhipa, ko te wā e rangatira ana ngā tāngata i te wāhi o te Atua, ā, ko te mana whakahaere katoa—te kāwanatanga, ngā tāngata, me ērā atu mea katoa—e tū whakahē ana ki te Atua, ki tōna iwi hoki, pērā i te wā i whakahē ai ki Īharaira i a rātou e noho ana i te whenua o Īhipa i mua tata i te hinganga o ngā mate ki Īhipa, ā, ka whakaorangia a Īharaira. Ā, i te mea ka mea te Ariki i konei me haere a Ēparaima ki Īhipa, ahakoa ka mauherea rātou e Ahiria—te kāwanatanga o Ahiria—e whakaatu ana i tō rātou whakatau kia taka rawa atu ki te hē, nō reira kāore e taea e rātou te noho “i te whenua o te Ariki,” nā te mea noa kāore rātou i pīrangi.

TAM1897 Q1 42.5Ka maumahara koutou i tā tātou pānui i ngā kupu a te Ariki ki a Āperama: “Haere atu i tōu whenua, i roto i ōu whanaunga, i te whare anō hoki o tōu pāpā, ki te whenua e whakaaturia e ahau ki a koe.” Nō reira, ko taua whenua te whenua o te Ariki. Ā, i tana kōrero mā Hōhea, kāore a Īharaira e noho i te whenua o te Ariki, ehara tēnei i te tohu ki taua wāhi whenua iti i te taha o Hamaria; engari he tohu ki te whenua i whakaaturia ki a Āperahama, ā, ki reira hoki i karanga ai te Atua i tōna iwi i tōna hiki ake i a rātou i Īhipa. Kāore rātou e noho i te whenua o te Ariki; ā, ka whai ake ko Īhipa, te tino tahuritanga i te whakapono. Ka kitea e koutou tēnei ā muri ake, i taku pānui.

TAM1897 Q1 42.6E kore rātou e noho ki te whenua o Ihowā; engari ka hoki a Ēparaima ki Īhipa; ā, ka kai rātou i te mea poke ki Ahiria. E kore e ringihia e rātou he ringihanga wāina ki a Ihowā, e kore anō aua mea e arongia e ia. Ko ā rātou patunga tapu ka pērā ki a rātou me te taro tangi tūpāpaku; ka poke katoa te hunga e kai ana. Ko tā rātou taro hoki hei mea mō tō rātou hiakai; e kore e tae ki roto ki te whare o Ihowā. Ka pēhea koutou i te rā o te huihui nui, ā, i te rā o tā Ihowā hākari? Nanā, kua riro rātou, kei ngaro, otiia ka kohikohia rātou e Īhipa, ka tanumia e Memepihi. Ko ā rātou mea āhuareka, hiriwa, ka riro i te ongaonga; ka tupu te tātarāmoa ki ō rātou tēneti.

TAM1897 Q1 42.7Upoko tekau:—

TAM1897 Q1 42.8He wāina tupu wana a Īharaira, e whakaputa ana i ōna hua. Kua meinga e ia kia maha āna āta kia rite ki te maha o ōna hua; kua hangā e rātou he whakapakoko whakapaipai rite tonu ki te pai o tōna whenua. Kua wehe rua ō rātou ngākau, ākuanei ka kitea tō rātou hē; ka wāhia e ia ā rātou āta, ka pāhuatia ā rātou whakapakoko. He pono ākuanei rātou kī ai, Kāhore ō tātou kīngi.

TAM1897 Q1 42.9I taua wā kāore he kīngi ā rātou. Kua patua ia, ā, he wā kāore he kīngi i whakatūria. Kāore anō he kīngi kē kia whakakapi i a ia. Engari tirohia tāna e kī nei, “He pono ākuanei rātou kī ai, … Kāhore ō tātou kīngi.” I mea te Ariki ki a rātou, i te wā i tīpako ai rātou i taua kīngi ahakoa āna whakahē, e whakakahore ana rātou i a ia. “Kāhore; engari me whai kīngi mātou.” I whai rānei rātou i tētahi kīngi?—Āe; ā, i tae te wā i herea ai rātou kia kī, “Kāhore ō tātou kīngi.” Engari he aha tā te Ariki i kī ai i taua wā tonu?

TAM1897 Q1 42.10He pono ākuanei rātou kī ai, “Kāhore ō tātou kīngi; kāhore hoki tātou i te wehi ki a Ihowā, ā, ko te kīngi – ko te aha tāna mō tātou?” E kōrero ana rātou i ngā kōrero horihori, e oati teka ana i te mea e whakarite whakawā ana; nā reira e rite ana te tupu o te whakawā ki tō te hemoreke i ngā moa o te māra. Mānukanuka tonu ngā tāngata o Hamaria ki ngā kūao kau o Peteawene. Ka tangihia hoki e tōna iwi, e ōna tohunga i whakamanamana nei ki a ia; mō tōna korōria kua memeha atu nei i reira.

TAM1897 Q1 42.11I te upoko tekau mā toru, kei reira ngā kupu a te Ariki. Whiti tuaiwa:—

TAM1897 Q1 42.12Ko tōu whakangaromanga ia, e Īharaira, he hoariri koe ki ahau, ki tōu kaiāwhina. “Ko ahau hei kīngi mōu.”

TAM1897 Q1 42.13Engari kāore rātou i hiahia kia pēnei. Nō reira, ka kitea puta noa i ngā kōrero, i hiahia te Ariki kia noho ko ia anake hei kīngi mō rātou; i hiahia kia kitea ia e rātou hei kīngi, ā, kia kore he kīngi kē. Ka mea ia i te whiti e whai ake nei, “Kua hoatu e ahau he kīngi ki a koe i ahau e riri ana, ā, kua tangohia atu ia e ahau i ahau e āritarita ana.” Nō reira, ka pānui au i te whiti katoa:—

TAM1897 Q1 42.14“Ko ahau hei kīngi mōu: kei hea tētahi atu hei whakaora i a koe i roto i ōu pā katoa?” ōu kaiwhakawā hoki, ērā i kī rā koe, ‘Hōmai he kīngi me ētahi rangatira ki ahau’?

TAM1897 Q1 42.15Ka whakamahara ia ki a rātou mō te wā i mea ai rātou, “Hōmai he kīngi hei rangatira mō mātou.” Ka mea ia ināianei, “I whakahē au i taua wā kia kaua koutou e whai kīngi, ā, i kī atu au ka tae mai tēnei kino; ināianei kua whakaae koutou kāore he kīngi ā koutou, engari kua whakangaro koutou i a koutou anō. Ka noho au hei kīngi mō koutou; tukua kia noho au hei kīngi mō koutou.” Ināianei, tirohia te upoko tekau mā tahi, te whiti tuatahi:—

TAM1897 Q1 42.16I a Īharaira e tamariki ana i aroha ahau ki a ia i reira, ā, karangatia ana e ahau tāku tama i Īhipa.

TAM1897 Q1 43.1He aha ai ia e kōrero ana i konei i ngā rā whakamutunga o Īharaira, kotahi mano tau i muri i tana whakaputanga mai i a Īharaira i Īhipa? He aha te take?

TAM1897 Q1 43.2I a Īharaira e tamariki ana i aroha ahau ki a ia i reira, ā, karangatia ana e ahau tāku tama i Īhipa. E karanga ana rātou i a rātou, e haere kē atu ana i a rātou. I patu whakahere rātou ki ngā Paarimi, i tahu whakakakara anō ki ngā whakapakoko. Otiia nāku a Ēparaima i ako ki te haere; i hikitia rātou e ahau ki runga ki ōku ringa; heoi, kīhai rātou i mōhio e rongoā ana ahau i a rātou. He taura tangata āku ki te kukume i a rātou, he here aroha. Ko tāku hoki ki a rātou ko tā te hunga e tango ana i te ioka i ō rātou kauae; i hoatu anō e ahau he kai ki mua i a rātou. E kore ia e hoki atu ki te whenua o Īhipa; engari ko te Ahiriana hei kīngi mōna, mō rātou kīhai i pai ki te hoki. Ka hāua iho te hoari ki runga ki ōna pā, whakamōtī ai i ōna tūtaki ā pau ake; nā ō rātou whakaaro hoki. Ā, kei te tohe tāku iwi ki te tahuri kē i ahau; ahakoa karangatia rātou ki te mea i Runga Rawa, kāhore tētahi o rātou e whakanui i a ia.

TAM1897 Q1 43.3Kei te tangi te Ariki mō Īharaira ināianei, i te wā e tata ana ki tōna whakangaromanga. Kei te karanga whakamutunga ia: kei konei te poropititanga whakamutunga; ā, i tēnei wā tonu, kei te rangatira a Hetekia i Hūrā. I tōna eke ki te torona, ka tīmata ia ki te whakahou i te rangatiratanga, kia whakahokia mai i te tahuritanga a Ahata i te whakapono. I muri i tana whakapai i te whare tapu me tana whakatakoto i ngā mea katoa ki tōna tikanga, ka whakanui rātou i te Kapenga mō ngā wiki e rua. Engari i mua i taua Kapenga, i tukuna e Hetekia ngā karere puta noa i ngā iwi tekau katoa, ki ngā toenga o rātou, kia karangahia rātou ki te Kapenga ki Hiruhārama, kia whakamoemiti ki te Ariki, ki te Atua o ngā Hoia; engari, e ai ki ngā tuhinga, i whakakatakata rātou ki ngā karere, ā, i whakamā rātou i a rātou; heoi anō, i puta mai he “tokomaha” nō Ihākara, nō Hepurona, nō Napatari, me ērā atu wāhanga o ngā porowini, ka piki ki Hiruhārama, ka whakahaere i te Kapenga, ka hono atu ki te Ariki. Ā, i te piki ake o ēnei tāngata ki Hiruhārama, ka noho rātou ki waenganui i te iwi o Hūrā; i taua wā tonu ka piki ake te kīngi o Ahiria, ka riro i a ia te whenua katoa o ngā iwi tekau. Nā reira, i ora ai te hunga i whakarongo ki taua karanga a Hetekia kia piki ki Hiruhārama ki te whakamoemiti ki te Ariki, i te herehere ki Ahiria.

TAM1897 Q1 43.4Ināianei, i mua tonu i te tuku a Hetekia i tana karanga ki te iwi, kei te tuhi a Hōhea i ēnei, ā, kei te tangi te Ariki mō ngā mahi kua ū te iwi ki te mahi. Tirohia āna kōrero:—

TAM1897 Q1 43.5Otiia nāku a Ēparaima i ako ki te haere; “me te mau ki ō rātou ringa.”

TAM1897 Q1 43.6I tino hiahia te Ariki kia haere rātou i te ara tika, nā reira i mau ia i a rātou i ō rātou ringa, ā, i ārahi i a rātou; engari i kukume whakamuri rātou i ō rātou ringa, kāore rātou i hiahia kia ārahihia ahakoa ki tērā ara. Engari kāore e taea e ia te whakarere i a rātou. Tirohia:—

TAM1897 Q1 43.7Me pēhea koe ka hoatu whakarere ai e ahau, e Ēparaima? Me pēhea ka tukua ai koe e ahau, e Īharaira? Me pēhea ka meinga ai koe e ahau kia rite ki Arema? Me pēhea ka waiho ai koe kia rite ki Tepoimi? Kua puta kē tōku ngākau i roto i ahau, ngiha tahi anō ōku kōnohinohitanga. E kore tōku riri e mura nei e puta, e kore ahau e hoki ki te whakangaro i a Ēparaima. Ko te Atua hoki ahau, ehara i te tangata, ko te Mea Tapu i waenganui i a koe; kore anō ahau e tomo ki te pā.

TAM1897 Q1 43.8Nā reira ka ārai ia i ngā whakawā e tika ana kia taka ki runga i a rātou. Nā te mea he Atua ia, kāore ia e tuku kia taka ināianei; ahakoa me taka tonu. Engari i whakahē tonu rātou; i haere tonu rātou i ā rātou ake huarahi. Ā, kua tuhia te hua i roto i 2 Ngā Kīngi 17:5-8:—

TAM1897 Q1 43.9Kātahi ka whakaekea te whenua katoa e te kīngi o Ahiria, haere ana ia ki Hamaria, whakapaea ana, e toru tau. I te iwa o ngā tau o Hohea ka horo Hamaria i te kīngi o Ahiria, ā, whakahekea atu ana e ia a Īharaira ki Ahiria, ā, whakanohoia ana ki Haraha, ki Haporo, i te taha o te awa, o Kotana, ā, ki ngā pā o ngā Meri. I pērā ai, mō te hara o ngā tama a Īharaira ki a Ihowā, ki tō rātou Atua, nāna nei rātou i kawe mai i te whenua o Īhipa i raro i te ringa o Parao kīngi o Īhipa, mō rātou i wehi i ngā atua kē, ā, haere ana i runga i ngā tikanga a ngā iwi i peia nei e Ihowā i mua i ngā tama a Īharaira, a ngā kīngi hoki o Īharaira i whakakīngitia nei e rātou.

TAM1897 Q1 43.10Ka whai tonu tēnei ki a rātou tae noa ki te whiti tekau mā toru:—

TAM1897 Q1 43.11Otiia i whakaaturia e Ihowā te hē o Īharaira, o Hūrā, he mea kōrero nā ngā poropiti katoa, nā ngā matakite katoa; i mea ia, “Hoki mai i ō koutou ara hē, puritia āku whakahau me āku tikanga, kia rite ki te ture katoa i whakahaua e ahau ki ō koutou mātua, ki tāku i unga ai ki a koutou, he mea kōrero nā āku pononga, nā ngā poropiti.” Heoi, kīhai rātou i rongo, engari whakapakeke ana i ō rātou kakī, kia pērā me ngā kakī o ō rātou mātua, kīhai nei i whakapono ki a Ihowā, ki tō rātou Atua. Whākorekore ana rātou ki āna tikanga, ki tāna kawenata hoki i whakaritea e ia ki ō rātou mātua, ki āna whakaaturanga i whakaaturia e ia ki a rātou; i whai rātou i ngā mea tekateka noa, ā, teka noa iho rātou, arumia ana e rātou ngā iwi i tētahi taha o rātou, i tētahi taha, ērā i ako rā a Ihowā ki a rātou, kia kaua e rite te mahi ki tā rātou.

TAM1897 Q1 43.12Nā reira i ngaro ai ngā iwi tekau. I a Hōhea e poropiti ana mō ēnei, ka mea ia, “a Hūrā kei runga i tā te Atua tāna tikanga; kei te Mea Tapu ia, pono tonu.” Ka taea e Hūrā te tū mō tētahi wā. Ko Hetekia te kīngi; ka whai a Mānahi i a Hetekia, ā, nāna i whakahoki te rangatiratanga ki te tahuritanga i te whakapono; ka whai tōna tama i ōna hikoinga; i whai a Hōhia i a ia, ā, i whakahou anō i te rangatiratanga; ā, i te patunga o Hōhia, ka anga tōtika te rangatiratanga ki te whakangaromanga. Kāore he tangata i muri i a Hōhia i mataku ki te Ariki. Ahakoa i ngā rā o Hetekia, i karanga tonu rātou ki Īhipa, ā, i piri tonu ki a Īhipa, e ngana ana kia whakaora a Īhipa i a rātou, e ngana ana kia āwhina a Īhipa i a rātou, ahakoa nā tō rātou kore whakapono me tō rātou wehenga atu i te Ariki ngā uauatanga i tau ki a rātou.

TAM1897 Q1 43.13Ināianei, tirohia ngā rā whakamutunga o Hūrā. I tukuna e Ahata he karere ki a Tikirata Pirehere, te kīngi o Ahiria, ā, i tono ia kia piki mai ia hei whakaora i a ia i te ringa o te kīngi o Ramahiku me te kīngi o Hamaria. I mahia e Tikirata Pirehere tērā; i riro i a ia te rangatiratanga o Ramahiku, ā, nā konei i whakamarumaru ai a Ahata. I utua e Ahata he tāke ki a ia, ā, ka eke ia ki Ramahiku ki te tutaki ki a ia, ki te koropiko ki a ia hei tangata i raro i tōna mana. I reira ka kite ia i tētahi āta mō te karakia whakapakoko, ka whakahau kia hangaia tētahi kia rite ki taua āta, ā, ka whakatū ia i taua āta ki te kuaha o te whare tapu o te Ariki. Nā konei i ārahi ia i te iwi ki te hē, pērā i ērā atu i Īharaira.

TAM1897 Q1 43.14I Hūrā, ka whakakapi a Hetekia i a Ahata. I tōna riro hei kīngi, i hiahia ia kia whakaoraia i te rangatiratanga me te tāke a Ahiria. I reira he rōpū i Hūrā i tautoko i a Hetekia, e ū ana kia whakaoraia i Ahiria. I whakaaro taua rōpū ko te huarahi kotahi hei whakatutuki i tēnei, ko te rapu āwhina a Īhipa. I taua wā, i poropiti a Ihāia, ā, i mea ia kia whakawhirinaki rātou ki te Ariki mō te whakaoranga i Īhipa me Ahiria. I mea ia nā ō rātou hara ki te Ariki i mau ai rātou i te taumaha. I mea ia kāore e whai hua tō rātou ngana ki te rapu āwhina i Īhipa; nā te mea mā te rapu āwhina i Īhipa ka nui ake te taumaha ka tau ki a rātou, nā te mea ka tukino noa a Īhipa i a rātou, kāore e āwhina; kāore a Īhipa e taea te whakaora.

TAM1897 Q1 44.1Ināianei, tirohia te upoko tuawaru o Ihāia. He aha te wāhanga o te Paipera e whakamahia nuitia ana e tātou i roto i te pukapuka o Ihāia, mō te haerenga mai o te Ariki, me te tatari ki taua haerenga mai? Kei hea tātou e kite ai i taua wāhanga? E maumahara ana koutou, ko te upoko tuawaru o Ihāia te mea e kōrero ana mō te hunga e ui ana ki ngā kaiwhakaara wairua, e pīpī ana, e kōhumuhumu ana—e kōrero ana mō te whakapā atu ki ngā wairua o te hunga mate? Kei reira e kī ana, “Takaia te whakaaturanga, hīritia te ture i roto i āku ākonga. Ā, ka tatari ahau ki a Ihowā e huna nei i tōna mata ki te whare o Hākopa, ka tūmanako atu ki a ia.” He upoko mō te taenga mai rānei tērā?—Āe. He upoko e pā ana ki te taenga mai o te Ariki rānei?—Āe.

TAM1897 Q1 44.2Ināianei, tirohia ngā mea kei roto i taua upoko. Tirohia ngā mea kei te tīmatanga o tēnei upoko, mai i te whiti tuarima.

TAM1897 Q1 44.3I kōrero mai anō a Ihowā ki ahau, i mea: “Nā, kua paopao nei tēnei iwi ki ngā wai āta rere o Hiroa, ā, e koa ana ki a Retini rāua ko te tama a Remaria [ko Ahiria tēnei rāua ko Ramahiku]; nā, tēnei te tākina mai nei e te Ariki ngā wai o te awa ki runga ki a rātou, he kaha, he nui, arā te kīngi o Ahiria, me tōna korōria katoa. Ka ngawhā anō ia ki runga i ōna pareparenga katoa, ka pari anō hoki ki runga i ōna tahatika katoa. Ka rere tonu atu ia ki a Hūrā; ka puhake atu, ā, ka puta; ka pā ki te kakī rawa; ā, ka kapi i te rohanga o ōna parirau te whānuitanga o tōu whenua, e Emānuera!”

TAM1897 Q1 44.4I tino pono tērā mō rātou. I piki ake te kīngi o Ahiria, ā, i kapi katoa te whenua i te waipuke. Engari he aha i tuhia ai tērā i roto i tētahi horopaki, i tētahi wāhi e tatari ana te hunga ki te haerenga mai o te Ariki, ā, mō tētahi iwi ka tatari ki te haerenga mai o te Ariki? I tuhia tērā ki reira, ā, i tukuna mai ki a tātou, hei whakaatu ki ngā tāngata katoa o ēnei rā, ka tae mai ngā uauatanga, ngā taumahatanga me ngā raruraru ki te whenua katoa, ki ngā iwi katoa; ka kī, ka whakawhiti, ka tae ki te kakī, ka whakakī i te whānuitanga o te whenua, ā, kāore ngā tāngata e mōhio me pēhea te whakaora i a rātou. Koia te take i tukuna mai ai tēnei wāhanga ki a tātou e tatari ana ki te Ariki. Me pānui tonu tātou kia kite.

TAM1897 Q1 44.5“Whakakotahi i a koutou, e ngā iwi”, ā, ka pakaru rikiriki koutou; kia whai taringa hoki, e te hunga katoa o ngā whenua i tawhiti; whītiki, ā, ka pakaru rikiriki koutou; whītiki, ā, ka mongamonga noa koutou. Whakatakotoria he whakaaro, ā, ka taka noa iho; kōrerotia te kupu, e kore anō e tū; kei a mātou nei hoki te Atua. Ko tā Ihowā kōrero hoki tēnei ki ahau i runga i te ringa kaha, me tāna whakaako anō i ahau kia kaua e haere i te ara o tēnei iwi; i kī mai: Kaua e kī, ‘He hē te whakatakotoria nei;’ i ngā mea katoa e kī atu ai tēnei iwi, he hē te whakatakotoria nei; kaua hoki e wehi i tā rātou e wehi ai, kaua anō e pāwera ki reira.

TAM1897 Q1 44.6Kei te pērā ngā wā ināianei, i te wā e tatari ana mō te haerenga mai o te Ariki? Kei te whakakotahi rātou nā te mea kua pā mai te wehi me te pōraruraru ki a rātou? nā te mea kei te haere mai ngā raruraru ki te whenua? E kite ana tātou i tētahi mea pēnei i hea rānei? Kua kite tētahi o koutou i tērā?—Āe rā, kua kite koutou! Kua kite tētahi atu i waho atu i ngā Atewenetiti o te Rā Whitu i tēnei āhuatanga?—Tūturu, mēnā ka taea te wehewehenga, ka kite tata te katoa i tēnei āhuatanga i te mārama ake i ngā Atewenetiti. Engari e kitea ana; he tino mārama tērā. Ā, kei te whakakotahi rātou, kei te here rātou i a rātou ki ngā rōpū me ngā paihere, ā, kei te whakareri rātou i a rātou. Mō te aha rā rātou e whakareri ana i a rātou? He aha te mea e haere mai ana?—Ka pakaru rātou hei wāhanga. Nō reira, mō te aha rātou e whakareri ana i a rātou?—Hei pakaru hei wāhanga. Heoi, kāore rātou e whakaaro pēnei; engari e whakapono ana rātou kei te whakareri rātou hei ārai i ngā kino e haere mai ana. Ā, ko ngā whakamātau a rātou ki te whakaora i a rātou anō i ngā kino, ka hōhonu noa ake te āhuatanga, ā, ka tata ake rātou ki te whakangaromanga, ki te pakaru hei wāhanga.

TAM1897 Q1 44.7Ko Ihowā o ngā mano, ko ia tā koutou e whakatapu ai; ko ia hei wehi mā koutou, ko ia hei pāwera mā koutou. Ā, ka ai ia hei wāhi tapu; hei kōhatu tūtukitanga waewae ia, hei kāmaka e hinga ai ngā whare e rua o Īharaira, hei rore anō hoki, hei māhanga ki ngā tāngata o Hiruhārama. He tokomaha anō hoki o rātou e tūtuki te waewae ki reira; e hinga, pakaru iho, e māhangatia, mau tonu iho. Takaia te whakaaturanga, hīritia te ture i roto i āku ākonga. Ā, ka tatari ahau ki a Ihowā e huna nei i tōna mata ki te whare o Hākopa, ka tūmanako atu ki a ia. Nanā, ko mātou ko ngā tamariki hōmai nei e Ihowā ki ahau hei tohu, hei mea whakamīharo i roto i a Īharaira, he mea nā Ihowā o ngā mano e noho nei i Maunga Hiona.

TAM1897 Q1 44.8He mārama kei te pā tēnei ki te taenga mai o te Ariki. He whakahau tēnei ki te iwi ka tutaki ki te Ariki. Engari he aha i whakauru ai i ngā raruraru i te wā i whakawhiu ai a Ahiria ki Hūrā? Nā te mea e tino whakaatu ana tēnei i ngā momo raruraru ka tau ki te whenua katoa, ā, ka raru ai ngā tāngata katoa i te wā o te taenga mai o te Ariki. Ā, ko ngā whakamātau a Hūrā ki te karo i ēnei kino, ki te whakaora i a rātou anō i ēnei kino, he rite tonu ki ngā whakamātau a te hunga e kī ana ko rātou te iwi o te Atua, hei whakaora i a rātou anō i ngā kino e haere mai ana.

TAM1897 Q1 44.9Kei te karanga tonu te Atua: Kaua e whakawhirinaki ki Ahiria; kaua e whakawhirinaki ki Īhipa; engari whakawhirinaki ki te Ariki anake. Huri tō tuara ki Ahiria: he tika tērā. Engari kaua e haere ki Īhipa kia rere atu i a Ahiria. Rapua te Ariki. Kaua e haere ki Īhipa; haere ki te Ariki. Ā, ka kitea e koutou te Ariki ki tō koutou ngākau katoa, ka whakaorangia koutou i ēnei raruraru katoa me te pēhitanga a Ahiria. He kupu poto noa iho mō tērā. Ko te upoko toru tekau o Ihāia e whakamārama ana i te mea huna o tērā.

TAM1897 Q1 45.1“Auē te mate mō ngā tamariki whakakeke,” e ai tā Ihowā, e hanga whakaaro nei, otiia ehara i te mea nāku; e hīpoki nei i te hīpoki, ehara ia i te mea nā tōku wairua, he mea kia taparua iho ai e rātou he hara ki runga ki te hara; e haere nei ki raro ki Īhipa, kāhore hoki e ui tikanga ki tōku māngai; hei kaha hoki mō rātou te kaha o Parao, ā, e mea ana kia whakawhirinaki ki te taumarumarunga iho o Īhipa. Mō reira hei mea whakamā ki a koutou te kaha o Parao, hei mea anō e numinumi ai koutou te whakawhirinaki ki te taumarumarunga iho o Īhipa. Ngā whiti 1–3.

TAM1897 Q1 45.2I heke iho ōna māngai ki reira ki te tuku tono ki Īhipa. Ā, i te wā i tukuna ai e Hūrā ōna māngai ki Īhipa, ka whakamā a Īhipa mō aua māngai.

TAM1897 Q1 45.3I Toana hoki āna rangatira, i tae anō āna karere ki Hanahe, whakamā katoa rātou ki te iwi kāhore nei ā rātou pai mō rātou, kāhore he āwhina, kāhore he pai; engari he whakamā, he ingoa kino. Ko te poropititanga mō ngā kararehe o te tonga. I te whenua o te raruraru, o te ngākau mamae, nō reira nei te raiona uha me te raiona toa, te waipera me te nākahi e rere nei me he ahi, ka kawea atu e rātou ō rātou rawa i runga i ngā pokohiwi o ngā kūao kāihe, ō rātou taonga i runga i ngā koropuku o ngā kāmera ki te iwi kāhore nei ā rātou pai mō rātou. Ko tā Īhipa āwhina hoki he horihori, he kore noa iho; koia i huaina ai e ahau, “Ko Rahapa noho tonu.” Ngā whiti 4–7.

TAM1897 Q1 45.4Kia kite ai koutou ehara tēnei i te mea tauhou, ka huri ahau ki konei, ka pānui i tētahi taunakitanga i tuhia i te 5 o Hūrae, 1896, e ai ana:—

TAM1897 Q1 45.5Ko ngā whakatūpato i hoatu i roto i te kupu a te Atua ki ngā tamariki o Īharaira, ehara i te mea mā rātou anake, engari mā te hunga katoa e ora ana i runga i te whenua. Ka mea ia ki a rātou, “Auē ki ngā tamariki whakahē, ... e rapu tohutohu ana, engari ehara i ahau; e hipoki ana i a rātou, engari ehara i taku Wairua, kia tāpiri hara ki runga i te hara; e haere ana ki raro ki Īhipa, kāore hoki i ui ki tōku waha; kia whakakaha i a rātou i te kaha o Parao, kia whakawhirinaki ki te atarangi o Īhipa.” Ki te mea i whakatūpato te Ariki i tana iwi i ngā rā o mua nā te mea i wareware rātou ki te rapu tohutohu i a ia i te wā uaua, kāore rānei ia e pōuri i ēnei rā mēnā ka huri tōna iwi, hei rapu āwhina i te wā o te whakamātautau, i te mea kāore rātou e whakawhirinaki ki ngā hihi kanapa o te Rā o te Tika hei whakamārama i tō rātou ara, engari ka huri atu ki ngā tāngata hē, kāore hoki e whai pūkenga, pēnei i a rātou anō? Kei hea tō tātou kaha? Kei roto i ngā tāngata pērā i a tātou, kāore nei e āhei, e whakawhirinaki ana ki ētahi atu; ā, e hiahia ana hoki ki te aratohu a te Atua, pēnei i a tātou? Ka mea a Karaiti, “Ki waho i ahau, kāore e taea e koutou te mahi i tētahi mea;” ā, kua whakaritea e ia te Wairua Tapu hei āwhina ināianei i ngā wā katoa e hiahiatia ana.

TAM1897 Q1 45.6Engari, e mōhio ana koutou, i ngā raruraru o tērā tau, i tūmanakohia kia whakatauia e te pakanga pōti, i tino kawea atu ngā Atewenetiti o te Rā Whitu i tō rātou ū ki te Atua, kia whai wāhi ai rātou ki te pakanga pōti, ki te whakamātau ki te whakahaere i ngā take tōrangapū, ki te whakahaere i ngā pōtitanga, me te whakamātau ki te whakarite i ngā āhuatanga. He aha mō?—Hei āwhina i te whenua kia puta i ngā uauatanga i tino mōhio ai rātou ka tau ki runga i te whenua. Āe mārika, kei te haere mai ngā uauatanga ki runga i te whenua. Engari, ka whakahiato ngā Atewenetiti o te Rā Whitu i a rātou hei rōpū mō tērā momo mahi? Kia whakaorangia rātou i Ahiria; kia whakaorangia rātou i Ahiria, i Īhipa hoki, kia hoki ki te Atua. Koinei anake te whakaoranga. Koinei anake te whakaoranga, ahakoa i taua wā, ināianei, āke tonu rānei.

Kīwae

Hoki