Ngā Mihinare mō te Atua

TAM1897 Q1 14.2Kōrero i tukuna i te ahiahi o te Wenerei, 3 o Poutū-te-rangi, 1897 I tāia i roto i te Pānui o te Hui Whānui, Hauwhā Tuatahi, 1897, Pukapuka 2, Nama 1, whārangi 14–20.

TAM1897 Q1 14.3I mutu tā tātou akoranga i te pō inanahi ki te whakatūnga o te kāwanatanga tuatahi i mōhiotia e te hītori; arā, te takenga mai o te kāwanatanga. E ai ki te Paipera mō te rangatiratanga o Nimirota:—

TAM1897 Q1 14.4Ā, i Papera te tīmatanga o tōna kīngitanga, i Ereke, i Ākara, i Karane, i te whenua o Hinara. I haere atu ia i taua whenua ki Ahiria, ā, hangā ana e ia a Ninewe.

TAM1897 Q1 14.5Ko tā mātou whakamāoritanga e pānui ana: “I haere atu a Āhura, ā, hangā ana e ia a Ninewe.” Engari ko te whakaaro tūturu, arā, ko tā te taha o te whārangi e whakaatu ana: “I haere atu ia [Āhura] i taua whenua ki Ahiria, ā, hangā ana e ia a Ninewe,” me ērā atu tāone i whakahuatia i reira. Nā reira, ko te tīmatanga o tōna rangatiratanga i Hinara, ā, ko tōna whakawhānuitanga ki Ahiria.

TAM1897 Q1 14.6Ehara a Nimirota i te kaiwhai kararehe kaha anake; he kaitūkino tangata hoki ia. Ko te mana i riro i a ia, i puta ki tōna ringa nā te whakatū me te whakawhānui i tōna rangatiratanga, i whakamahia e ia hei akiaki i te iwi kia whakaae ki tōna mana me te atua i mahi ai ia. Nā reira, mai i te kāwanatanga tuatahi rawa atu i te ao, tae noa ki te kāwanatanga whakamutunga ka tū ki te ao, kua whakamahia e ia kāwanatanga tōna mana hei whawhai ki te Atua.

TAM1897 Q1 14.7Ka kī anō au: Kua whakamahia e ia kāwanatanga, mai i te tuatahi rawa atu, arā, ko tō Nimirota, tae noa ki te whakamutunga ka tū, arā, ko tēnei nei, tōna mana ki te whawhai ki te Atua, ki tōna pono, ki ōna iwi; hei akiaki i te tangata kia wehe atu i te Atua. Mai i te tīmatanga tae noa ki te mutunga, koia tērā te pūrongo mō ia rangatiratanga. Ka mutu te ao, koia tērā te rēhita mō ngā rangatiratanga me ngā kāwanatanga o te ao.

TAM1897 Q1 14.8Anei tētahi kōrero i puta i te tuhinga i te whārangi tuatahi o te Review, 14 o Aperira 1896: Ko te kaiwhakapohehe matua “i whakapohehe i te iwi kia tūohu ki ngā whakapakoko, ā, nā konei i riro ai i a ia te mana nui ki ngā rangatiratanga o te ao. I whakaaro ia ko te noho hei atua o tēnei ao te mea pai rawa atu i muri i te whiwhi i te torona o te Atua i te rangi.” I roto i te hītori i whakahuatia i te akoranga o mua, ka kitea e koe te mahi a te mahere i whakakitea pēnei i roto i te Wairua o te Poropititanga. Tuatahi, ka huri ngā tāngata ki te karakia whakapakoko, ā, kātahi ka huri ki te kīngitanga. Ko te tuatahi i mahi pēnei, nāna i whakatū tētahi kāwanatanga, ā, nāna anō i tūkino ngā tāngata mā te mana i riro i a ia. Koia tērā te hītori. Ka kitea e koe e puta ana tēnei i ētahi atu iwi i a tātou e anga whakamua ana.

TAM1897 Q1 14.9Kāore i roa i muri i a Nimirota, kua wareware te katoa o taua whenua ki te Atua, hāunga a Āperahama anake. Ko Āperahama anake i rapu i te Atua, ā, i kitea e ia; ā, nā roto i a Āperahama i tīmata anō ai te Atua i te iwi tangata i te ara o te Ariki. Ināianei, tirohia ngā kupu i mea ai ia ki a Āperahama. I runga i ngā mea kua ako tātou, i runga i ngā mea i mua i a tātou i te akoranga o mua, me ngā mea i whakahuahia e au ki a koutou ināianei, whakaarohia ngā kupu a te Atua ki a Āperahama i tana tīmatanga i tētahi iwi hou māna; arā, he iwi nō te Atua. E kī ana a Kenehi 12:1 i ngā kupu tuatahi a te Ariki ki a ia: “Nā, ka mea atu a Ihowā ki a Āperama, Haere atu i”—he aha?—“tōu whenua.” He aha te mea tuatahi?

TAM1897 Q1 14.10(Te Huihuinga) Tō whenua.

TAM1897 Q1 14.11“i roto i ōu whanaunga, i te whare anō hoki o tōu pāpā, ki te whenua e whakaaturia e ahau ki a koe.” E toru ngā mea i mea ai te Atua me wehe atu a Āperama i aua mea. Tuatahi, me wehe ia i te aha?—I tōna whenua. Ko te mea i muri?—Āna whanaunga. I muri ake?—Te whare o tōna pāpā. He hunga karakia whakapakoko te whare o tōna pāpā. I akiaki tōna whenua i te tangata kia karakia whakapakoko; i whakahē taua whenua i te Atua. He hunga karakia whakapakoko ngā tāngata o tōna whenua, ōna whanaunga, me te whare o tōna pāpā, ā, me wehe ia i ēnei katoa. I whakaatu te Ariki ki a ia te whenua; engari i hoatu e ia taua whenua ki a ia hei whenua mōna?—Kāo, “kore rawa, ahakoa he tūranga waewae noa.” I te wā i karanga ai te Atua i a ia kia puta i taua whenua, i kawea ia ki tētahi atu whenua?—Kāo; engari “i oati ia, tērā e hōmai a konei … mōna, mō tōna uri hoki i muri i a ia.” Nā, i te wā i karanga ai te Atua i a ia kia puta i tōna whenua, ā, kāore ia i kawea ki tētahi atu whenua, i hea ia i waiho ai?

TAM1897 Q1 14.12(Te Whakaminenga) He manene, he tauhou.

TAM1897 Q1 14.13Nā tērā i waiho ai te māngai a te Atua i tēnei ao, kāore rawa he whenua ōna i tēnei ao?

TAM1897 Q1 14.14Heoi, i tino kore whenua ia?—Ō, i rapu ia i “tētahi whenua pai ake, arā, he whenua rangi.”

TAM1897 Q1 14.15Me huri tātou ki te upoko tekau mā tahi o te pukapuka o ngā Hiperu, ā, kia titiro tātou ki reira. Whiti tuawaru, e tīmata ana:—

TAM1897 Q1 14.16Nā te whakapono a Āperahama i ngohengohe ai, i tōna karangatanga kia haere ki te wāhi meāke riro i a ia hei kāinga; ā, haere ana ia, tē mātau ki te wāhi e haere ai ia.

TAM1897 Q1 15.1Engari i puta ia i hea?—I puta ia i tōna ake whenua, kāore ia i mōhio ki te wāhi e haere ana ia. “Nā te whakapono ia i noho manene ai ki te whenua i whakaaria mai, he whenua tangata kē anō ki a ia, ā, noho tēneti ana ia, rātou ko Īhaka, ko Hākopa, ōna hoa kua uru tahi nei rātou ki taua mea i whakaaria mai rā.” E mōhio ana koutou kāore ia i hoatu hei taonga tuku iho ki a ia, kāore rawa, ahakoa he wāhi iti hei tū ai tōna waewae; heoi anō, i oati ia ki te hoatu ki a ia me ōna uri i muri i a ia. I arahina mai ia e te Atua ki waho i tōna ake whenua; ā, kāore ia i hoatu he whenua anō ki a ia i runga i te ao kia tū ai tōna waewae. Nā reira, i waiho ia kāore rawa he whenua i runga i te ao. E mōhio ana tātou ki tēnei; engari mahara ki ngā kōrero a te Atua. Ko wai a Āperahama i taua wā?—He “hoa nō te Atua” ia, he “matua mō te hunga katoa e whakapono ana ki te Atua.” Ko tō matua ia? He whenua tōu i tēnei ao?

TAM1897 Q1 15.2I tatari hoki ia ki te pā whai tūranga, ko te Atua nei te kaihanga, te kaimahi. Me Hera anō hoki, nā te whakapono ia i whai kaha ai, i hapū ai, ā, whānau ana tāna tama i te mea kua taka kē ōna tau; i mahara hoki ia he pono tā te kaiwhakaari mai. Nā, whānau ake i te kotahi, he tangata anō hoki ia kua whakatūpāpakutia ki ēnei mea, me te mea ko ngā whetū o te rangi te tini, koia anō kei te onepū i te taha o te moana e kore nei e taea te tatau. I mate katoa ēnei i runga i te whakapono, kīhai i whiwhi ki ngā mea i whakaaria mai rā.

TAM1897 Q1 15.3He aha te mea i oati ai te Atua ki a ia i tana whakaputa i a ia i tōna whenua? I oati ia ki a ia he whenua?—Āe. Engari kāore ia i whiwhi whenua i tēnei ao; “engari he mea kite atu nā rātou i tawhiti, ā, whakaponohia atu ana e rātou, awhitia atu ana, whakaae ana rātou he manene rātou, he noho noa iho i runga i te whenua. Ko te hunga hoki he pēnei ā rātou kōrero, e whakakite pū ana rātou he whenua tupu tā rātou e rapu nei.” Ka taea e te tangata te rapu whenua i a ia e whai ana i tētahi?—Kāo; kāore e taea e te tangata te whai whenua e rua, pērā i tōna kore e taea ai te mahi mō ngā rangatira e rua.

TAM1897 Q1 15.4“Āe rā,” tā tētahi, “i ngaro a Āperahama i tōna whenua.” Āe, engari i whai ia i te huarahi kia hoki anō mēnā i hiahia ia. Mēnā i whakaaro tonu ia ko taua whenua tōna whenua, ā, i mau tonu taua whenua ki tōna ngākau, ā, i mokemoke ia ki tōna kāinga i tōna taenga ki te waru rau, ki te mano maero pea, ā, i puta he matekai i te whenua, ā, kāore i tino ngahau te haerenga pēnei i tana i whakaaro ai, ka taea e ia te kī, “Kei te hiahia ahau kia kite anō i ngā tāngata i reira, i ngā papa whenua tawhito aroha me ngā rākau e mōhio ana ahau. Mēnā ka taea e au tērā, ka pai ahau ki te hoki mai, ki te noho i tēnei wāhi mahi mō tētahi wā.” Mēnā i whakaaro ia pēnei, ka whai wā ia ki te hoki; nā te mea kua tuhia: “Me i mahara hoki rātou ki taua kāinga i haere mai nei rātou i reira, pēnei kua ātea he hokinga atu mō rātou.”

TAM1897 Q1 15.5Mahara; he aha te mahara?—Mehemea i kī katoa ō rātou hinengaro i taua whenua i puta mai ai rātou, ka whai wāhi rātou kia hoki anō. Ā, ka whai hoki rātou i taua wāhi; nā te mea i taua wā ka hanga e rātou taua wāhi.

TAM1897 Q1 15.6Tēnā ko tēnei, e hiahia ana rātou ki tētahi kāinga pai ake, ki tērā i te rangi. Koia [koia, mō tēnei take] te Atua tē whakamā ai ki a rātou, kia kīia ko tō rātou Atua; kua rite hoki i a ia tētahi pā mō rātou.

TAM1897 Q1 15.7Kua puta koe i tō whenua? Tirohia Rōma 4:1-12:—

TAM1897 Q1 15.8He aha rā, ki tā tātou, te mea i riro i a Āperahama, i tō tātou tupuna i runga i te kikokiko? Mehemea hoki nā ngā mahi i tika ai a Āperahama, he mea tāna e whakamanamana ai ia; otirā, kāhore ki te Atua. E pēhea ana oti tā te karaipiture? “I whakapono a Āperahama ki te Atua, ā, whakairia ana hei tika mōna.” Nā, he tangata e mahi ana, e kore e kīia te utu mōna he mea aroha noa, engari, he mea mō tāna. Otirā, ko te tangata kāhore e mahi, engari, e whakapono ana ki te kaiwhakatika i te tangata karakiakore, ka whakairia tōna whakapono hei tika mōna. Pērā hoki me tā Rāwiri kōrero i te manaaki ki te tangata, ka whakairia nei e te Atua he tika ki a ia, motu kē i ngā mahi. I kī ai ia: “Ka hari te hunga kua oti ā rātou mahi tutū te muru, ō rātou hara te hīpoki! Ka hari te tangata e kore nei e whakairia e te Ariki he hara ki a ia.” E kōrerotia ana rānei tēnei haringa mō te kotinga, mō te kotingakore anō rānei? E mea ana hoki tātou, “I whakairia tōna whakapono hei tika mō Āperahama.” He pēhea rā te whakairinga? I a ia i te kotinga, i te kotingakore rānei? He teka i a ia i te kotinga, engari, i te kotingakore, ā, riro ana i a ia te kotinga hei tohu, hei hīri mō te tika o tōna whakapono, i a ia i te kotingakore. Kia waiho ai ia hei matua ki te hunga katoa e whakapono ana, ahakoa kāhore rātou i kotia, kia whakairia ai te tika ki a rātou; hei matua anō mō te kotinga ki te hunga ehara i te mea nō te kotinga anake, engari, e takahi ana hoki i runga i ngā tapuae o taua whakapono o tō tātou matua, o Āperahama, i a ia kāhore anō i kotia.

TAM1897 Q1 15.9Ko te whakapono o tō tātou matua, o Āperahama, i a ia kāore anō kia kotia, ko taua whakapono i a ia i te wā i karangatia ai ia e te Atua kia puta atu i tōna whenua, i ōna whanaunga, i te whare o tōna matua, ā, i waiho ia kia whakawhirinaki katoa ki ngā ringa o te Atua, kāore he whenua ōna i te ao. Ā, he matua ia mō te hunga whakapono katoa, ahakoa kāore anō rātou kia kotia; mō ērā atu katoa hoki, mehemea ka whai tātou katoa i ngā tapuwae o taua whakapono i a ia i tōna wā kāore anō kia kotia. “ki te mea nā te Karaiti koutou, he whānau nā Āperahama, mō koutou hoki te kāinga i runga i te kupu whakaari.”

TAM1897 Q1 15.10“ka noho manene tōu uri ki tētahi whenua ehara nei i a rātou.” He uri nōna koe? He uri nō Āperahama koe nā te mea e whakapono ana koe ki a Īhu Karaiti? He manuhiri koe i te whenua e noho ana koe?—Mēnā he uri nōna koe, āe. He aha?—Nā te mea ehara i tō whenua. Ehara taua whenua i tō whenua ināianei.

TAM1897 Q1 15.11Ināianei, ehara tēnei i te ariā. He mea whai pānga tēnei ki te whakapono o ia rā. I inanahi, e maumahara ana koe, i kōrero tō tātou tuakana a Dan. Jones mō ngā mihinare e haere ana ki Mēhiko, ā, i hiahia ia kia kawea atu e ngā mihinare ō rātou ngākau ki reira. Kāore ia e hiahia ana ki te hunga e waiho ana i ō rātou ngākau ki Amerika, ki tētahi atu whenua rānei, i te wā e haere ana rātou ki reira ki te mahi mihinare; nā te mea kāore e taea e rātou te mahi mihinare.

TAM1897 Q1 15.12I hiahia te Ariki kia noho a Āperahama hei mihinare ki ngā tāngata katoa ka tutaki ia ki a rātou i te ao; ā, i tutuki hoki i a ia tērā. Engari i mōhio te Atua, ā, e mōhio ana hoki te tangata katoa e titiro ana ki tēnei pērā i te titiro a te Ariki, kāore he tangata e taea te noho hei mihinare i tēnei ao mēnā he whenua tōna i tēnei ao. E kore koe, e kore au e taea te mahi mihinare ki tētahi atu whenua mēnā ko Amerika tō tātou whenua. E kore e taea e tātou te mahi mihinare i Amerika, i te mea ko Amerika tonu tō tātou whenua. E kore koe e taea te mahi mihinare ahakoa i tō kāinga, mēnā kāore koe i puta tuatahi atu i tō whenua. He pērā tonu. He āhua noa iho tēnei o ngā mea.

TAM1897 Q1 16.1Pātai.—E pēhea ana koe e whakamārama ai i tērā?

TAM1897 Q1 16.2Kāore e taea e tātou te whakamārama. Kāore au e whakaaro ki te whakamārama. Kua whakamāramahia e te Ariki, ā, me mārama tāua ki taua whakamārama, me whakapono hoki ki taua mea.

TAM1897 Q1 16.3Hei aha tātou i noho ai hei mihinare i te ao? Me titiro tātou ki tērā. He aha tātou i tonoa ai hei mihinare? He mihinare mō te aha? He aha tā tātou mahi mihinare? He aha tōna whāinga? He mihinare rānei tātou mō Amerika, he mihinare rānei mō te Atua? Ko Amerika anake rānei te whenua o te Atua, hāunga ērā atu whenua katoa o te ao? Kāore e nui tōna pai e tika ai kia noho hei whenua mō te Atua; kāore hoki e nui tōna pai mō te iwi o te Atua, ahakoa tōna pai.

TAM1897 Q1 16.4Me noho tāua hei mihinare mō te Atua, hei karanga i te tangata ki te Atua; hei karanga i a rātou mai i tō rātou tūnga ināianei ki te Atua, mai i te hara ki te tika, mai i te pōuri ki te mārama, mai i te whenua e noho ana rātou ki te whenua pai ake kua whakaritea e te Atua.

TAM1897 Q1 16.5Inā rā, mēnā ko Tiamana tōku whenua—ā, mēnā kei reira tōku ngākau, koia tōku whenua—me pēhea ahau e karanga ai i te tangata ki tētahi whenua ehara au i te tangata nō reira, kāore hoki nōku? Mēnā ko Amerika tōku whenua, me pēhea ahau e mahi ai i te mahi mihinare mō tētahi atu whenua? Kāore e taea. I te wā i hiahia ai te Atua kia noho a Āperahama hei mihinare māna, hei mihinare mō tētahi whenua e karangatia ana e te Atua ngā tāngata katoa kia haere ki reira, ka whakanohoia ia e te Atua ki tētahi āhuatanga e taea ai e ia te noho hei mihinare tūturu ki ngā tāngata katoa. I karangahia ia e te Atua kia noho hei mihinare, ā, mā konei i whakatakoto ai ia i tētahi tauira mō ngā tāngata katoa ka whai ake, hei whakamārama i te tikanga o te tīmatanga o te mahi mihinare. Ko te mea tuatahi, me puta koe i tō whenua. Nō reira, mēnā ka haere koe hei mihinare ki Nebraska, puta atu i tō whenua. Mēnā ka haere koe hei mihinare ki Mēhiko, puta atu i tō whenua tuatahi. Nā te mea, mēnā ka haere koe hei mihinare i runga i te whenua, ka mea te Ariki ki a koe, “Haere atu i tō whenua”; ā, ka whai ake ia, ka mea, “i tō whenua, me tō whare pāpā.” Ka ārai ēnei mea katoa i te mahi mihinare kia wehe atu rā anō koe i ēnei mea, kia puta atu hoki i ēnei mea. Engari, ina puta koe i tō whenua, i ō whanaunga, i te whare o tō pāpā, ahakoa kei hea koe i runga i te whenua, he mihinare koe. Ehara i te mea me noho koe hei mihinare; he mihinare kē koe. “ko te tangata o koutou e kore e whakarere i āna mea katoa, e kore e āhei hei ākonga māku.” Ā, “Ki te nui ake te aroha o tētahi ki tōna pāpā, whaea rānei, i tōna ki ahau, e kore ia e tikangatia māku.” “Haere atu i tōu whenua, i roto i ōu whanaunga, i te whare anō hoki o tōu pāpā, ki te whenua e whakaaturia e ahau ki a koe.”

TAM1897 Q1 16.6Ināianei, i kī ake au i tērā wā poto, ā, ka kī anō au, ko te whakapono Karaitiana tēnei e whakatinanatia ana i ia rā, pērā tonu i tā te hunga whakapono ki te Atua i mahi ai i ngā wā katoa.

TAM1897 Q1 16.7(Reo) Me pēhea e taea ai e tētahi tangata te noho tonu i Nebraska, ā, kia puta hoki ia i tōna whenua?

TAM1897 Q1 16.8Mā te whānau hou. Mēnā i whānau ia ki Nebraska, me whānau hou ia. Mēnā i whānau ia ki Amerika, kia whānau hou ia, ā, ka puta ia i tōna whenua. Mēnā i whānau ia ki Tiamana, kia whānau hou ia, ā, ka puta ia i tōna whenua.

TAM1897 Q1 16.9Ināianei, e te whānau, he nui rawa ngā kōrero kei roto i tēnei. Kāore he mea i tēnei ao kua aukati i tō tātou mahi mihinare pērā i tēnei haere anō, haere anō ki ngā mara mahi o tāwāhi, me te whakarite kia hoki tata tonu mai. E mōhio ana ia mihinare o te Hāhi Atewenetiti o te Rā Whitu kua tae ki tāwāhi he pono tēnei. Ā, kāore he take kia puta atu ia i Amerika kia mōhio ai ia ki tēnei. Kua tūtohutia tūturu kia whai kaipuke tuarua hei kawe mai i ngā mihinare kua kawea atu e te “Pitcairn”; i te mea ka kawea atu rātou e te “Pitcairn”, kia whai atu tētahi atu kaipuke i muri i te wā poto, ā, ka mokemoke rātou ki te kāinga, ka kawea mai rātou ki te kāinga! Me mutu tēnei āhuatanga, ki te kore, kāore rawa tātou e noho hei mihinare i runga i te whenua nei; kāore te Ariki e hiahia ana ki tērā āhuatanga.

TAM1897 Q1 16.10Ki te noho tō ngākau ki tēnei whenua; ki te noho rānei tō ngākau ki konei me ō whanaunga; ki te noho rānei tō ngākau ki konei i te whare o tō pāpā,—nō reira, mō te oranga o tō wairua, ā, mō te take o te Atua, kaua e wehe atu i konei kia wehe rā anō tō ngākau i ēnei mea katoa. Nō te mea, kei hea tō ngākau, kei reira hoki tō taonga, ā, ka hiahia koe kia hoki wawe atu.

TAM1897 Q1 16.11Ki te haere koe ki tētahi atu whenua, ā, kāore tō ngākau i reira, kāore e taea e koe te mahi pai i a koe e noho ana i reira; ka waiho koe hei whakararu i a koe anō, i te hunga katoa hoki e karapoti ana i a koe. Kaua e whakaaro kāore koe e pērā; nō te mea ka pērā koe.

TAM1897 Q1 16.12Ko tā tātou mahi, kia mōhio tātou kei hea tō tātou kāinga—tō tātou kāinga tika—ā, kāore i runga i te whenua nei; kei te rangi, ā, ka haere tātou ki reira ākuanei. Nā, ahakoa kei hea koe e karangahia ana i runga i te whenua nei, kia mahara kei te haere koe ki te kāinga. Nō reira, mēnā ki ngā moutere o te tonga o Te Moana-nui-a-Kiwa, ki Mēhiko rānei, ka noho koe i tō kāinga; ā, ka mōhio koe ki tērā, ā, kei reira koe kia noho kāinga, kia mahi mā te Atua i tō wāhi, kia karanga rā anō ia i a koe ki tētahi atu wāhi mahi; ā, ka tae koe ki reira, ka noho tonu koe i tō kāinga. Mā tēnei huarahi, kāore koe e noho ki tētahi wāhi tauhou, ā, kāore hoki ngā tāngata hei tauhou māu.

TAM1897 Q1 16.13Ināianei, ko tēnei ariā mō te whai whenua i tēnei ao e pērā ana te āhua. Ki ngā whenua, ko tō whenua ake te mea matua i tō hinengaro; ā, ki te haere koe ki tētahi atu whenua, ka whakatairite tonu koe i taua whenua ki tō ake whenua. Ko ngā akoranga e hoatu ana e koe, ko ngā kauwhau e kauwhautia ana e koe, ko te awe tonu e haere tahi ana me koe, ka tino pāngia katoatia e taua whakaaro, ahakoa kāore koe i te mōhio, ā, ka kitea tonutia e te iwi. Nō reira, he ārai kei waenga i a koe me rātou kāore e taea e koe te whakawhiti, kia puta rā anō koe i tō whenua.

TAM1897 Q1 17.1I te mea kei roto tonu taua mea i a koe, he ārai kei waenga i a koe me rātou. Kāore e whai hua tō mahi kia pakaru rā anō taua ārai kei waenga i a koe me te iwi, kia kite hoki rātou kua wehe koe i tō whenua, i ō whanaunga, i te whare o tō pāpā. Engari, ka puta koe i tō whenua, ka whānau anō koe, nō taua whenua rangi tō whānautanga; kei reira tō kāinga; ā, koirā anake te whenua e aroha ana tō ngākau ki a ia. Nā, kāore he ārai i waenga i a koe me tētahi tangata i runga i te whenua nei, ā, ka taea e koe te kawe i te rongopai ki ia tangata o te ao. Ka kitea e koe he hoa i ia tangata ka tutaki koe ki a ia i te ao; kāore rātou e noho hei tāngata kē ki a koe.

TAM1897 Q1 17.2Inā hoki, ka taea e koe te haere ki waenga i ngā tāngata o ētahi atu whenua, ā, ka kitea e koe he pai rātou, pērā tonu i ngā tāngata o tēnei whenua. I te raumati o mua atu i tērā raumati, i tae au ki ētahi o ēnei atu whenua. I tae au ki Tenemāka, Nōwei, Huitene, Tiamana, Huiterangi, Pōhemia, Ōtiria, Hūngāri, Bulgaria, Tākei, Kariki, Itari, Hōlani, Ingarangi, Airani, Kotirana—tekau mā ono ngā whenua rerekē katoa. Ia whenua o ēnei, ia whenua i tōna ake wāhi, i pai ki ahau pēnei tonu i tēnei whenua i ngā wā katoa.

TAM1897 Q1 17.3I ngā āhuatanga maha, he rite tonu rātou. He rite tonu te wai i reira ki te wai o tēnei whenua. Ka tipu te tarutaru i reira, pēnei tonu i tēnei whenua—ka piki ake te pito. Ka tipu ngā rākau i reira pēnei tonu i tēnei whenua, ā, he rite tonu ki ngā rākau o tēnei whenua. Ahakoa ngā tāngata, he rite tonu tō rātou āhua me tō rātou āhua whānui ki ērā o tēnei whenua. Nō reira, i te mea he rite tonu ngā puke, ngā toka, te wai, ngā rākau, te tarutaru, me ngā tāngata i reira ki ērā o tēnei whenua, ehara rānei i te mea he pai tonu pēnei i ēnei? Kāore au e kite i tētahi rerekētanga.

TAM1897 Q1 17.4Minita Ballenger.—Ka taea e koe te kōrero noa i ēnei mea i aua whenua katoa, pēnei i tō kōrero i konei?

TAM1897 Q1 17.5Āe rawa. I kauwhau ahau i ēnei mea tonu i aua whenua. Ka taea e koe te kauwhau i te rongopai ki hea rānei. E aku tuākana, i kitea e au he tangata pai i ia hīkoi o te ara, ā, he tangata pai anake. Kāore au i kite i tētahi atu momo. Ki taku pono, kāore. Ko ngā tāngata kāore au i mōhio ki a rātou—kāore au i kite i a rātou i mua, kāore au i mārama ki tō rātou reo, ā, kāore rātou i mārama ki taku reo—ka mahi rātou i ngā mea katoa e taea ana e rātou hei āwhina i ahau, hei whakaatu hoki i ngā huarahi, ā, hei tautoko i ahau i ngā ara katoa e taea ana e rātou. I ngā wāhi i tae atu ai au, ko te moni i roto i taku pūtea he momo moni nō tō rātou whenua. Kāore au i taea te pānui i taua moni. I taku haere ki te utu i te ekenga ki te taramu, ki te hoko tīkiti tereina, ki ngā mea pēnei rānei, ko tāku anake i taea, ko te tuku moni kia tino mōhio ai au ka ea te utu, ā, ka waiho mā rātou e tango te moni e tika ana kia utua e au; ka tango rātou i taua moni tika, kāore rātou i tango atu i te nui ake, ā, ka whakahoki mai ki ahau te moni toenga tika.

TAM1897 Q1 17.6Ka mea atu au ki a koutou, e aku tuākana, he rite tonu te tangata puta noa i te ao. Ko te rerekētanga anake, i ētahi wāhi he paku pai ake rātou i ētahi atu. Koia noa iho te rerekētanga i kitea e au. Ā, ko te rongopai—e mōhio ana tātou, he rite tonu te rongopai puta noa i te ao. Kāore he pātai mō tērā. Ā, i te mea kotahi tonu te rongopai i ngā wāhi katoa, kua whakaritea mō te tangata katoa. Ā, i te mea he rite tonu ngā tāngata ki a rātou anō i ngā wāhi katoa, pērā i te rongopai e rite tonu ana i ngā wāhi katoa, ka tango koe i te rongopai i te huarahi a te Ariki, ā, ka haere ki te iwi i te huarahi a te Ariki, ka kitea e koe ka mahi pēnei tonu i ngā wā katoa, i ngā wāhi katoa.

TAM1897 Q1 17.7I a au e noho ana i Tenemāka, ki ahau nei ko tērā te whenua tino pai rawa atu i runga i te ao; ā, i koa au ki reira me ngā tāngata i karapoti mai i ahau! I a au e noho ana i Nōwei, ki ahau nei ko tērā te whenua tino pai rawa atu i te ao. I a au e noho ana i Tākei, ki ahau nei ko tērā te whenua tino pai rawa atu i runga i te ao; ā, mēnā ka rapu ahau i tētahi wāhi mahi mīhana, ka haere tika ahau ki Tākei. He rite tonu ngā Tākei ki ētahi atu tāngata—he mātau, he rangatira hoki i a rātou e tūtaki ana ki a koe i te tiriti, ā, i te whenua i a rātou e tūtaki ana ki a koe i te huarahi.

TAM1897 Q1 17.8Me tatari māua ko te tuakana Holser i te wā e tauranga ana te kaipuke ki Hamurana, Āhia, ā, ka puta māua ki te toro i ngā toenga o Epeha. I haere whakamua atu ia i ahau, engari i haere tahi māua ki te ono maero pea ki waho i te whenua, māua anake. I haere māua pēnei tonu i tō haere ki ngā pāmu i konei. I tutaki māua ki ngā tāngata i te huarahi pēnei tonu i konei. Kāore au i rongo he mōrearea o tētahi momo, ā, kāore au e whakaaro i rongo ia anō. Kāore māua i kite i tētahi mea hei mataku. I hīkoi māua huri noa i reira, pēnei tonu i konei. I noho māua i Nikomedia i te wā i mea ai ngā Aramenia kāore i tino haumaru kia puta i te whare, ā, inā koa kia kitea tētahi e hīkoi ana i runga i ngā puke; engari i puta māua i te tāone, ā, i piki ki ngā puke i a māua e tatari ana mō ngā waka reriwe. I tutaki māua ki ngā Tākei i te huarahi me ō rātou waka me ō rātou kau; i kitea rātou e okioki ana i te taha o te huarahi. Kāore māua i mataku. Kāore he mōrearea ki a māua. I noho haumaru māua i ngā wāhi katoa.

TAM1897 Q1 17.9Ka mea atu au ki a koutou, i ia whenua o ēnei, he tangata pai, he tangata mātau, he tangata atawhai, he tangata āwhina hoki ngā tāngata. Ka waiho rātou i ā rātou mahi kia āwhina i a koe, kia whakaatu i te huarahi, kia ārahi i a koe i tētahi tiriti, kia haere tahi me koe mō tētahi poraka, rua rānei kia whakaatu i te huarahi, ahakoa kāore rātou i kite i a koe i mua, ā, kāore hoki rātou e tūmanako kia kite anō i a koe. I huri taku ngākau ki te aroha ki ēnei tāngata pai puta noa, ā, e hiahia ana ahau kia taea e rātou te haere tahi me mātou ki tērā whenua pai ake, kia noho tahi ai tātou, kia atawhai ai tātou ki a tātou anō i ngā wā katoa. E ai ki tāku i kī nei i tētahi wā poto ki muri, ā, e ai hoki ki tā D. T. Jones i kī atu ki a koutou inanahi, kei te pakiaka o te mahi mihinare tēnei. Koia tērā. Kua tukuna atu ētahi tāngata i hiahia, i hari hoki ki te haere ki tētahi mīhana ki tāwāhi. Koinei te kaupapa i haere ai rātou, koinei tā rātou i kī ai; he nui te moni i whakapaua kia tae atu ai rātou ki reira. He wā poto noa iho, ka tae mai tētahi reta e inoi ana kia hoki mai. “Aue, tukua ahau kia hoki ki te kāinga! Kāore au e tono kia utua taku huarahi ki te kāinga; tukua noa ahau kia hoki mai.”

TAM1897 Q1 18.1(Reo) Ka whakarato te Poari Mīhana o Tāwāhi i tētahi huarahi kia hoki mai ai ēnei tāngata?

TAM1897 Q1 18.2Āe rawa. Me pēhea rānei e taea ai e rātou te mahi kē? Ehara tēnei i te pakiwaitara noa. He mea pono tēnei, e aku tuākana. Engari ehara tērā i te mahi mihinare. Āe mārika, kāore te Poari Mīhana o Tāwāhi e hiahia kia noho tonu aua tāngata ki reira. Ko te mea pai rawa i taea e rātou, ko te tuku kia hoki mai rātou ki te kāinga; nā te mea ko te kāinga anake te wāhi i taea ai e rātou te mahi. Kei te kāinga i Amerika tō rātou ngākau.

TAM1897 Q1 18.3Inā hoki, i tino mataku ētahi ka mate rātou mēnā ka noho tonu rātou ki reira, nā reira ka hoki mai rātou ki te kāinga, ā, i mate i konei. He mea pono tēnei. Ehara i te mea kei te whakamahi au i taua kupu, kei te whakatakoto rānei i pēnei kia pāngia ō koutou kare ā-roto, he mea pēnei rānei. I tino mate kāinga ētahi tāngata, ā, i mataku rātou kāore rātou e ora i reira; nō reira, i hoki mai rātou ki te kāinga i runga i tō rātou ake tono, ā, kāore i roa i muri mai ka mate rātou. Kāore rātou i taea te mahi iti iho i tērā mēnā i noho tonu rātou ki tāwāhi.

TAM1897 Q1 18.4E mōhio ana au, ā, e mōhio ana hoki koutou, kua maha ngā tāngata i haere ki ngā mīhana o tāwāhi me te whakaaro he haerenga whakangahau, kaua hei mahi mihinare taumaha. Ā, i te mutunga o te haerenga, ka kitea e rātou ehara i te haerenga whakangahau, engari he uaua; he whakakāhore i ō rātou ake hiahia, he māuiui, he kirikā nui hoki i whakakore i te katoa o te harikoa o te haerenga i roto i te wā poto. Ehara tērā i te mea i whakaaro ai rātou i te tīmatanga.

TAM1897 Q1 18.5Kei te mōhio au, ā, kei te mōhio hoki koutou, he āhua whakamīharo kei tēnei whakaaro mō te mahi mihinare i te tīmatanga. Engari e hiahia ana tātou ki te toro ki ngā kōrero pakari, kia kore ai tātou e aro ki taua whakamīharo, ā, kia maumahara kei reira he mea pakari kei muri tonu i a ia. He āhua korōria kei te piki ki runga i te tereina, ki te kaipuke rānei, me te mano tangata, me te whakanui nui, i te tīmatanga o te mīhana, e whakahonore ana i a tātou; he tika tērā, engari me mārama ngā kaihaere kei tua atu i tērā, kei ngā mea pakari ake ā rātou hinengaro me ā rātou ngākau. Me mahara rātou, ahakoa e hiahia ana ngā tuākana ki te kawe i a rātou ki te tereina, ki te kaipuke rānei, ā, ka roimata rānei i te wehenga, kei tua atu i ēnei mea katoa, kaua tētahi o ngā mihinare e wareware kei te haere ia ki te tutaki ki ngā uauatanga, ki ngā raruraru, ki ngā mōrearea, me ngā mate.

TAM1897 Q1 18.6Ā, kia maumahara ia, ehara i te mea ka tutaki noa ia ki ēnei mea katoa, engari ka whakawhiti hoki ia i ēnei, ā, kaua ia e mataku ka mate ia. Me tino mōhio ia kua mate ia i mua i tōna wehenga, ā, kāore ia e mataku ka mate ia i tōna taenga ki reira. Engari, ki te kore koe i mate i mua i tō wehenga, kaua e tīmata kia mate rā anō koe; nā te mea, ki te kore, kāore koe e whai hua ki a koe anō, ki te kaupapa rānei. Ka noho koe hei taumaha mā te hunga kei reira—mēnā he hunga pono kei reira i mua i tō haere.

TAM1897 Q1 18.7Koia tērā te pono, ā, e mōhio ana koutou ki tērā. Nō reira, he aha ai ka tukua e tātou kia ngaro tēnei mea i ō tātou tirohanga? Kua hiahiatia tētahi mea pēnei i roto i ā tātou mahi i ēnei tau katoa. He nui ngā moni i taea te penapena mēnā i whakapūmauhia tērā mea i mua i tō tīmatanga. Kua karohia ngā hē nui me te nui rawa o te mamae, mehemea i tino tohea tēnei mea, ā, i tohea i mua i te wehenga atu o ngā kaimahi.

TAM1897 Q1 18.8E ai ki tāku i kī nei i tērā wā poto, mēnā kua mate tūturu koe i mua i tō haere, ā, i a koe e noho ana i reira, kāore koe e tino whakararurarutia e te whakaaro tērā pea ka mate koe. Ehara i te mea ka mate koe nā te mea ka māuiui koe, ka tino māuiui rānei,—e wera ana tō tinana i te kirikā. Ehara i te mea ka mate koe, ā, kāore e tika kia whakaaro koe me hoki koe ki te kāinga i te wā tonu ka ora koe, ka pai rānei tō tinana kia tīmata ai koe.

TAM1897 Q1 18.9E mōhio ana au ki ētahi mihinare, tērā pea e mōhio ana hoki koutou ki a rātou; ko tētahi e maumahara ake nei au, me tana wahine, i haere ki tētahi mīhana ki tāwāhi. He rangatahi rāua. Ki taku whakaaro, kāore rāua i te neke atu i te rua tekau mā rua tau; ko te tāne pea e rua tekau mā toru tau i te nuinga. I tae rāua ki tō rāua mara mahi, ā, ka tīmata rāua ki te mahi. I te haere o te wā, ka pā mai te māuiui ki a rāua. I pā tuatahi te kirikā o taua whenua ki te wahine, ā, i tino māuiui ia—ki taku whakaaro, ko te tino kino tēnei o te māuiui e ora tonu ai te tangata; engari kāore tētahi o rāua i mokemoke ki te kāinga i te wā o te kirikā. I ū tonu rāua me te māia; i tiaki te tāne i tana wahine i a ia e māuiui ana, ā, nō te wā kātahi anō ka taea e te wahine te noho ake me te hīkoi haere, ka pā taua kirikā ki te tāne, he rite tonu te kino ki tō te wahine; ā, ahakoa te ngoikore o te wahine, nāna te tāne i tiaki kia ora. Engari i puta rāua i aua mea katoa hei Karaitiana māia, whakawhetai ki te Ariki. Kei taua mara tonu rāua; he angitu rāua i taua mara e noho nei rāua, ā, kua angitu rāua mai i te rā i tae ai rāua ki reira. Ko tērā hei tauira mō tātou.

TAM1897 Q1 18.10Ināianei, kāore au e kī kāore he take kia hoki mai ai ētahi o rātou i haere atu. Kāore au e kī kāore he take kia hoki mai rātou i muri tonu i tō rātou taenga ki te mara mahi. Engari, e kī ana au, e te whānau, me mōhio rātou i mua i tō rātou wehenga atu mēnā ka hoki mai rātou i te wā tonu, kāore rānei.

TAM1897 Q1 18.11Kāore e ranea te whakaaro o te Poari Mīhana ka pai koe hei mihinare hei taunakitanga mō tō whakatau kia haere ki tētahi mīhana ki tāwāhi. Me mōhio koe mōu ake kua karanga te Atua kia haere koe ki reira; ā, ka haere koe ki reira nā te mea e hiahia ana te Atua kia noho koe ki taua wāhi. Nā, ka haere koe, ka haere nā te mea kua karanga te Atua i a koe, ā, ka mōhio koe kei a koe ia i a koe e haere ana. Ka mōhio koe kei a koe ia ina tae koe ki reira; ā, kāore koe e mataku i ngā uauatanga, kāore hoki koe e pōuri i ngā taumahatanga, kāore hoki koe e huri whakamuri i ngā mate, ahakoa te whakaaro tērā pea ka mate koe.

TAM1897 Q1 19.1Ki te tae koe ki te mate ā-tinana, kāore koe e mōhio me pēhea koe e whakangaro ai i te take, mēnā ka oma koe kia karo i taua mate. Ko koe, ko au, ko ngā Karaitiana katoa, otirā ko ngā Karaitiana o te Hāhi Atewenetiti o te Rā Whitu, nā te mea he wheako Karaitiana tēnei, me mau ki tēnei mātāpono ora kotahi: ehara i te mea kua mutu te mahi a te Karaitiana i tōna matenga ā-tinana. Mēnā he pono ia ki tōna mahi i a ia e ora ana, ā, ka mate ia i tōna tūranga mahi, ka haere tonu tōna mahi i muri i tōna matenga.

TAM1897 Q1 19.2He mea tūturu tēnei. Mēnā ka haere koe i te karanga a te Atua, mēnā ka haere koe me te Atua e haere tahi ana me koe, ā, mēnā ka mate koe i mua i tō wehenga, mēnā ko koe tētahi o te momo mihinare e karangahia ana e te Atua,—te momo i noho ai a Āperahama,—me mōhio koe anō mōu ake, i mua i te Atua, i raro i te Atua, ā, me te Atua, koinei tōna hiahia mōu.

TAM1897 Q1 19.3Ahakoa e whakapono pū ana koe i tēnei rā me haere koe hei mihinare, ehara tēnā i te taunakitanga me wehe atu koe i tēnei Hui kia haere ki taua mara mahi. Mēnā he tika, he pai hoki tō whakapono, ka mau tonu. Mēnā ehara i te momo whakapono tika, kāore e tika kia mau tonu. Me kino wawe. Ā, mehemea me pupuri koe mō tētahi wā poto, ā, ka kino, he pai ake kia kino i konei i te kino i muri i tō taenga ki te mara mahi.

TAM1897 Q1 19.4Mēnā nō te Ariki tō whakapono, he pai, ā, ka mau tonu. I mau ki a Rāwiri mō te rua tekau tau te whakapono kia riro māna te rangatiratanga o Īharaira; engari kāore rawa ia i kaikā ki te tae mai o te wā ka riro māna te rangatiratanga o Īharaira. Kāore ia i whakatere i te take. Ina rā i mau ki a ia ngā mea katoa, kāore ia i neke i tētahi maihao kia eke ia ki te torona. He whakapono tōna i tino pai kia mau mō ngā rua tekau tau; ā, i te mutunga i whakamātauria ia e te Ariki, ā, i kitea e ia he pono ia, nāna anō ia i kawe ki te torona.

TAM1897 Q1 19.5Nā reira, tērā pea he whakapono tōu mō tētahi wāhi mahi mīhana motuhake. Tērā pea nā te Atua tēnei. Ināianei, kaua e ngana ki te whakatinana i tō ake whakaaro, ahakoa e whakapono ana te Poari Mīhana ki reira, ahakoa kāore rānei, ahakoa e whakapono ana te Hui ki reira, ahakoa kāore rānei. Me tatari noa ki te Atua, ā, me waiho kia kōrero ia ki ētahi atu he pērā te āhuatanga. Ina tatari tātou pēnei ki te Atua, ā, ka haere, ka haere tahi te Ariki me tātou, ā, ka mōhio tātou; ā, kei a tātou ia i a tātou e noho ana i reira, ā, ka mōhio tātou. Koinei tō tātou tūranga, ā, ka tū tātou i taua tūranga kia tae rā anō te Atua ka karanga mai kia wehe tātou. Ā, ki te mea kua whakamahia tātou e ia ki reira i a tātou e ora ana mō te wā katoa i taea ai e ia te whakamahi whai hua i a tātou; ā, ka taea e ia te whakamahi pai ake i tōu mana mēnā kua mate koe; nō reira, ko te mahi māu he takoto kia mate hei Karaitiana hari noa iho, e mōhio ana ka kawe tonu te Atua i tō mahi i muri i tō mate. Mā tō tauira pai i muri i tō mate ka hōhonu ake, ka kaha ake, ka ora ake hoki te whakapono i whakatōngia e te Atua ki ō rātou ngākau māu i a koe e ora ana, e kōrero ana ki a rātou; ā, mā konei ka ārahina rātou ki a Īhu Karaiti.

TAM1897 Q1 19.6E whakaae ana rānei koe kia kauwhautia e te Atua te rongopai mā tō mate, pērā anō i tō oranga? E whakaae ana rānei koe kia kauwhautia e ia te rongopai māu, ahakoa kua mate koe, kua mate ā-tinana, kua takoto i te urupā, pēnei tonu i tō whakaae kia kauwhautia e ia te rongopai māu e ora ana, e hīkoi ana i runga i te whenua? Mēnā kāore koe i te whakaae, kāore koe i te rite kia haere ki tētahi mīhana.

TAM1897 Q1 19.7Ināianei ka pānui au i tērā i ngā Tuhinga Tapu. Huria ki te upoko tuatahi o te pukapuka o Piripai. Kei reira te tauira o taua mihinare i karangahia e te Atua, hei tauira māu, hei tauira hoki mō te hunga katoa ka whakapono ki a Īhu Karaiti ā muri ake nei, kia whiwhi ai rātou i te ora ake tonu. Ka maumahara koe ki ngā taumahatanga o Pāora. Ka maumahara koe ki ngā piki me ngā heke i pā ki a ia, ōna whakamātautauranga, ngā whakatoinga i a ia, ngā whiunga ki te whiu i pā ki a ia, āna mōrearea puta noa i ngā wāhi katoa; ā, e mōhio ana koe kāore ia i ngoikore i tētahi wāhi i noho ai ia.

TAM1897 Q1 19.8Nā, e mea ana ahau kia mātau koutou, e ōku tēina, ki te tukunga iho o ngā mea i pā ki ahau, pai tonu hei whakaneke ake i te rongopai; kua kitea hoki ōku mekameka mō tā te Karaiti, puta noa i te wāhi katoa o ngā hōia tiaki i te kīngi, i ērā atu wāhi katoa anō hoki. Ngā whiti 12, 13.

TAM1897 Q1 19.9I te wā i tuhia ai tēnei, kāore ia i mōhio ko tēhea rā ka whakatinanahia te whakahau a te emepara, ā, ka whakamatea ia. E tatari ana ia ki tērā. Ināianei, whakaarohia ngā mea katoa i pā ki a ia. Ngā whiunga ki te whiu, ngā whakamātautauranga, ngā whakatoinga, ngā mōrearea, ngā pāhuatanga; kotahi te wā i ākina ai ia ki te kōhatu, i tōia ai ki waho o te tāone, ā, i mahue ai ia i te mea i pōhēhētia kua mate. Ināianei ka mea ia, e hiahia ana ahau kia mārama koutou kua pā mai ēnei mea ki ahau hei whakatairanga i te rongopai. He aha tā te Atua i mahi ai i roto i ia o ēnei whakamātautau, i ngā mamae, me ngā mōrearea?—I whakamahi ia i te tangata nei hei kauwhau i te rongopai māna, nō reira, i te wā i ākina ai ia e aua tāngata ki te kōhatu, i tōia ai ki waho o te tāone, ā, i mahue ai i te mea i pōhēhētia kua mate, e whakapūmau ana te Wairua Tapu o te Atua i te hiri o tōna pono ki ō rātou ngākau, arā, nō te Atua taua tangata, nō te Atua hoki te karere i kawea mai e ia ki a rātou; ā, ki te whakakeke rātou ki taua karere, kua hiritia tō rātou whakangaromanga; ā, ki te tuku rātou i a rātou anō ki taua karere, kua whakaorangia rātou.

TAM1897 Q1 19.10Ko tērā te mahi a te Atua mā tātou. Ko te take i noho ai tātou i te ao, kia taea e te Atua te kauwhau i te rongopai mā tātou. Ehara i te mea nui ko tātou e mahi ana, engari ko te Atua e mahi ana mā tātou, ahakoa mā te kupu, mā te awe rānei; ā, ka taea e te Atua te mahi pērā mā te awe, pērā anō i te kupu. Ka whakanoho te Atua i te rongopai ki roto i tō tātou awe, ki roto hoki i ā tātou kupu. Kei te kauwhau tonu tātou mā tō tātou awe, pērā anō i ā tātou kupu.

TAM1897 Q1 19.11Kua ngākau nui hoki te tokomaha o ngā tēina i roto i te Ariki, i ōku mekameka nei, hira rawa anō hoki tō rātou māia ki te kōrero i te kupu, kāhore he mataku. Ko ētahi nā te hae, nā te totohe, i kauwhau ai i a te Karaiti; ko ētahi nā te whakaaro pai; ko ētahi nā te aroha, e mahara ana kua waiho ahau hei kōrero whakaara i te rongopai; ko ētahi nā te totohe tā rātou kauwhau i a te Karaiti, ehara i te whakaaro pono, e mea ana ki te whakatupu mamae mōku e mekameka nei. Ā, tēnā pēhea iho? Anei rā, ahakoa tinihanga, ahakoa pono, e kauwhautia ana a te Karaiti; ā, e hari ana ahau ki tēnei, āe rā, ka hari anō ahau. E mātau ana hoki ahau ka ai tēnei hei whakaora mōku, i a koutou nā ka īnoi, i te Wairua anō hoki o Īhu Karaiti ka hōmai. Ko tāku hoki tēnei e whakamau tonu nei, e tūmanako atu nei, e kore ahau e whakamā i tētahi mea, engari ka tino māia ahau, ā, ka pērā me tō ngā wā katoa, ka whakanuia anō a te Karaiti āianei e tōku tinana, ahakoa i te ora, ahakoa i te mate.

TAM1897 Q1 20.1Ehara rānei i te mea i tuhia, ka whakamahia e te Atua tētahi tangata mate hei whakanui i te rongopai me te korōria o Īhu Karaiti? E whakaae ana koe kia mahia e ia tēnei mā roto i a koe, ina taea e ia te mahi i tērā i te pai ake mēnā kua mate koe, i tō ora ake? Kua mate tūturu, engari e ora ana ki a ia. Nō reira, kāore koe e kite, i taua whakaaro pai, kāore te Karaitiana e mate ana? “e ora katoa ana hoki i roto i a ia.” “Nā, ahakoa ora tātou, mate rānei, nā te Ariki tātou.” He pērā rānei koe? Mēnā nō te Ariki koe i a koe e ora ana, nō te Ariki hoki koe ina kua mate koe. Ā, pērā tonu i te whakamahi a te Atua i a koe i tō oranga hei kauwhau i te rongopai, ka whakamahi ia i a koe i tō mate hei kauwhau i te rongopai. Ā, kāore tō mahi e mutu i tō mate. Pērā tonu i te tino pono ko tō mahi he mahi nā te Karaiti i a koe e ora ana, ka haere tonu taua mahi ina kua mate koe. Ka whai hua tonu tō awe, ā, mā te Atua e whakahaere ngā mahi māu i muri i tō mate, kāore e taea e ia te mahi kia pēnei te pai i a koe e ora ana.

TAM1897 Q1 20.2Me whakaaro ka mate a Pāora. I tūmanako ia ki tērā. Tirohia te whiti tekau mā whitu o te upoko e whai ake nei. Engari, i runga i tēnei, he aha tāna mahi i ngā wā katoa? “e hari ana ahau ki tēnei, āe rā, ka hari anō ahau.”

TAM1897 Q1 20.3“Nā, ki te ringihia ahau ki runga ki te patunga tapu, ki ngā mahi a tō koutou whakapono, ka hari ahau, inā, ka hari tahi me koutou katoa.” He aha tāna i tohu ai i tana kī, “ki te ringihia ahau ki runga ki te patunga tapu, ki ngā mahi a tō koutou whakapono”? I tūmanako ia ia rā ka whakatakotoria ia hei whakahere mō te whakapono o Īhu Karaiti. He aha tāna i mahi ai mō tēnei?—“ka hari ahau, inā, ka hari tahi me koutou katoa.” He aha te mahi mā rātou?—“Waihoki ko koutou, kia hari, hari tahi me ahau.”

TAM1897 Q1 20.4I tūmanako ia kia hari tahi ngā Piripai me ia i te wā i tapahia ai tōna upoko? — Āe; e ai tāna. E te whānau, ka mōhio tātou kāore te mahi a te Karaitiana e mutu i tōna mate, ka iti iho tā tātou whakatau i ngā mōtini aroha me te tuku i aua mōtini ki ngā tāngata nā te mea kua mate tētahi. Whakawhetai ki te Ariki, ahakoa kua mate ia, kei te haere tonu tōna mahi. Kia hari mō tēnei—ehara i te hari nā te mea kua mate ia, engari he hari nā te mea kei te haere tonu tana mahi; kei te whakamahia ia e te Atua i tēnei huarahi kia pai ake i tōna ora.

TAM1897 Q1 20.5Nō reira, tukua kia uru mai te Atua, kia riro māna te wāhi katoa, kia aroha ai tātou ki a ia me te ngākau katoa, me te wairua katoa, me te hinengaro katoa, me te kaha katoa. Koinei te tikanga o te noho hei mihinare.

TAM1897 Q1 20.6Ā, ko te mea tuatahi rawa, kia noho ai koe hei mihinare pēnei, ko te mea: “Haere atu i tō whenua.”