Mai i Papurōna me Īhipa · Te Karere a te Anahera Tuatoru

TAM1897 Q1 45.8Kōrero i tukuna i te ahiahi o te Rāhina, 15 o Poutū-te-rangi, 1897 I tāia i roto i te Pānui o te Hui Whānui, Hauwhā Tuatahi, 1897, Pukapuka 2, Nama 1, whārangi 45-54.

TAM1897 Q1 45.9I tō tātou akoranga i te pō inanahi, i tae tātou ki tētahi wāhanga o te hītori o Hūrā i reira e kī ana te whenua i ngā raruraru nō Ahiria, pēnei i te waipuke. I hiahia rātou kia puta i aua raruraru, ā, i karanga te Ariki kia rapu rātou i a Ia ki tō rātou ngākau katoa, kia whakaora ai Ia i a rātou. I ngana rātou mā te kotahitanga, te whakakotahitanga, me te hononga ki Īhipa, kia whakaora i a rātou anō.

TAM1897 Q1 45.10Nā, i pērā tonu te āhua kia tae rātou ki tētahi wāhanga o te oranga o Hetekia i motu katoa ai ngā āwhina nō Īhipa, ehara i te mea nāna i hiahia, engari nā te āhua o ngā mea. I huri te kīngi o Ahiria i waenganui i Hiruhārama me te Moana Mediterenia, ā, i tū ia ki waenganui i ngā ope hoia o Īhipa me Hiruhārama, kia kore ai e hono ngā ope o Hūrā me ngā ope o Īhipa. Nā, ka taea e ia te patu i tētahi o rātou takitahi.

TAM1897 Q1 45.11I te wā tuatahi i piki mai ai a Henakeripi ki Hiruhārama, i mahia e ia taua mea anō, ā, nā te hē nui o Hetekia, i tuhia ki ngā Paipera, i puta ia ki waho ki te kīngi o Ahiria, ā, ka mea, “Kua hara ahau; hoki atu i ahau; ko tau e whakapīkau mai ai ki ahau ka pīkaua e ahau.” Ka whakatakoto e te kīngi o Ahiria ki a ia e toru tekau tārata koura me e toru rau tārata hiriwa, ā, me tāhae a Hetekia i te whare o te Atua kia utua ai te tāke.

TAM1897 Q1 45.12Ko te take o tēnei raruraru, nā te mea i whakahē ngā tāngata o Ekerono i ngā tāngata o Ahiria; engari i ū te kīngi o Ekerono ki te kīngi o Ahiria, ā, kāore ia i hono atu ki te iwi i tō rātou whakahē. Ka hopukina ia e te iwi, ā, ka kawea atu mā te kaha hei herehere ki Hiruhārama, ā, ka tukuna ia ki a Hetekia kia tiakina. Ka whakaae a Hetekia ki tēnei. I tino aroha a Hetekia ki tō rātou whakahē i te kīngi o Ahiria, ā, i hiahia ia ki te uru ki roto i tēnei mahi, ki tēnei taumata.

TAM1897 Q1 45.13Ka piki ake te kīngi o Ahiria, ka riro i a ia a Ekerono. Ka huri ia ki Hiruhārama ki te tiki i te kīngi o Ekerono, kia whakahokia anō ia ki tōna torona ki Ekerono. I whakakaha a Hetekia i te tāone, ā, i hanga pakitara me ngā ārai katoa i hiahiatia; engari kāore i whai hua, kāore i taea e aua ārai te whakaora i a rātou; nā te mea kāore i taea e te Atua te whakaora i a rātou mā taua huarahi. Ka pānui au i te pūrongo a Henakeripi mō taua pakanga, me te pūrongo hoki o te Paipera. Kua rarangahia ēnei pūrongo e rua i roto i te pukapuka “Empires of the Bible,” whārangi 322, ā, i ngā whārangi e toru e whai ake nei. Ka tīmata taku pānui i te kōwae 15. Ka kī a Henakeripi i whakahē ngā tāngata o Ekerono, ā, i mau tō rātou kīngi hei herehere. Ka mea ia:—

TAM1897 Q1 46.1Ko ngā tohunga matua, ngā rangatira, me te iwi o Ekerono, nā rātou i here a Padiah, tō rātou kīngi (e mau ana i te whakapono me te karakia o Ahiria), ki ngā mekameka rino; ā, i tuku atu i a ia ki a Hetekia, kīngi o Hūrā; ā, i whawhai ki te atua; kua mataku ēnei tāngata i roto i ō rātou ngākau.

TAM1897 Q1 46.2Ka riro i a ia te rangatiratanga o te tāone, ā, ka mea ia, “Kāore a Hetekia, te kīngi o Hūrā, i whakaae ki taku here.” Ka mea te Paipera, nō reira, “ka whakaekea ngā pā taiepa katoa o Hūrā e Henakeripi kīngi o Ahiria, ā, horo ana i a ia.” Ka mea anō a Henakeripi:—

TAM1897 Q1 46.3E whā tekau mā ono o ēnei tāone, he pā pakari, me ngā tāone o ō rātou rohe kāore i taea te tatau, me ngā pūrere whakapae pā, i ārai au, i hopu au, i pāhua au, ā, i tatau hei riro māku.... E rua rau mano kotahi rau rima tekau tāngata, te iti, te nui, te tāne, te wahine, ngā hōiho, ngā hōiho wāhine, ngā asini, ngā kāmela, ngā kau, me ngā hipi kāore i taea te tatau, i waenganui i a rātou i kawea atu e au, ā, i tuwhaina e au hei taonga parakete.

TAM1897 Q1 46.4Ka mea te Paipera:—

TAM1897 Q1 46.5Ā, nō te kitenga o Hetekia kua tae mai a Henakeripi, e anga ana hoki ki te whawhai ki Hiruhārama, ka whakatakoto whakaaro ki āna rangatira, ki āna mārohirohi, kia purua ngā wai o ngā puna i waho o te pā; ā, ko rātou ōna hoa mahi. Heoi, nui atu te iwi i huihui mai, ā, purua ana e rātou ngā puna katoa, me te awa e rere ana i waenganui o te whenua; i kī hoki rātou, “He aha kia haere mai ngā kīngi o Ahiria, kia nui te wai e kitea e rātou?” Nā, ka whakapakari ia, ā, hangā ana e ia te taiepa katoa i pakaru, ā, eke noa ki ngā pourewa; me tētahi atu taiepa anō i waho, i whakakahangia anō e ia a Miro i te pā o Rāwiri; ā, he tini ngā pere me ngā whakangungu rākau i hangā e ia.

TAM1897 Q1 46.6Ināianei ka mea a Henakeripi:—

TAM1897 Q1 46.7Ko ia anō [ko Hetekia], pērā i te manu i roto i te whare manu, i roto i Hiruhārama, tōna tāone rangatira, i mauherea e au; ā, i hanga e au he pourewa whawhai hei whawhai ki a ia (nā te mea i whakahau ia kia whakahou i ngā ārai o te kuaha matua o tōna tāone).

TAM1897 Q1 46.8Ā, ināianei ka mea te Paipera:—

TAM1897 Q1 46.9I whakaritea anō e ia he rangatira whawhai mō te iwi; ā, ka huihui i a rātou ki a ia ki te wāhi whānui i te kūwaha o te pā. Nā, ka kōrero whakamārie ia ki a rātou, ka mea, “Kia kaha, kia māia, kaua e wehi, kaua e pāwera ki te kīngi o Ahiria, ki tāna ope katoa; hira ake hoki tō tātou i tōna. Ko tōna he ringa kikokiko; ko tō tātou ia, ko Ihowā, ko tō tātou Atua hei āwhina mō tātou, hei whawhai i tā tātou whawhai.” Nā, okioki tonu te iwi ki ngā kupu a Hetekia kīngi o Hūrā.

TAM1897 Q1 46.10He tino pono katoa ēnei, mēnā i harakore ia i tēnei take; engari, nā te mauheretanga o Padiah, te kīngi o Ekerono, i taua wā i Hiruhārama, kāore i taea e te Ariki te whakamana i a Hetekia mō te huarahi i whai ai ia ki te tiaki i te tāone. Nō reira ka mea a Henakeripi:—

TAM1897 Q1 46.11I horo a Hetekia i te wehi ki te whakamā o taku kororia; me te Urbi, me ōna ake hōia, me ērā atu hōia i whakahaua e ia kia uru ki Hiruhārama, tōna tāone rangatira.

TAM1897 Q1 46.12Ka mea te Paipera:—

TAM1897 Q1 46.13Nā, whakaritea ana e te kīngi o Ahiria ki a Hetekia kīngi o Hūrā kia toru rau taranata hiriwa, kia toru tekau hoki taranata kōura. Nā, hoatu ana e Hetekia ki a ia te hiriwa katoa i kitea ki te whare o Ihowā, ki ngā taonga anō o te whare o te kīngi. Nō taua wā anō ka tapahia e Hetekia te kōura o ngā tatau o te temepara o Ihowā, o ngā pou hoki i whakakikoruatia nei e Hetekia kīngi o Hūrā, ā, hoatu ana ki te kīngi o Ahiria.

TAM1897 Q1 46.14Ā, mō tēnei ka mea a Henakeripi:—

TAM1897 Q1 46.15Ki te tāke i utua ia tau i mua, i tāpiri atu e au te tāke hononga a taku rangatiratanga, ā, i utaina ki a ia. Ko ngā kaimahi, ngā hōia, me ngā kaihanga i kohia e ia ki roto i te pā hei whakakaha i a Hiruhārama, tōna tāone rangatira, ināianei ka kawe tāke. Me toru tekau tārata koura, waru rau tārata hiriwa; papanga raranga, whero kanapa, tāmirohia; toka taonga nunui; ngā moenga rei arewhana, ngā torona rei arewhana ka taea te nuku; ngā hiako pūwharo; rākau dan, rākau ku; he taonga nui nō ngā momo katoa; me ōna tamāhine, ngā eūnuhi o tōna whare rangatira, ngā kaiwaiata tāne, me ngā kaiwaiata wāhine; i tukuna mai ki Ninewe, taku tāone rangatira, i muri i ahau. Ā, kia utua te tāke, kia whakahonore hoki, ka tukuna e ia tana karere. Ngā tāone i pahuatia e au, i wehe atu i tōna rangatiratanga, ā, ka hoatu e au ki a Mitinti, te kīngi o Aharoro, ki a Padiah, te kīngi o Ekerono, ki a Zilli-Bel, te kīngi o Kaha. I whakaitia e au tōna rangatiratanga.

TAM1897 Q1 46.16Koia tērā te kōrero katoa mō taua whiti i roto i ngā Tuhinga Tapu e kī ana i tukuna atu e Hetekia he karere ki te kīngi o Ahiria, ā, ka mea, “Kua hara ahau; hoki atu i ahau; ko tau e whakapīkau mai ai ki ahau ka pīkaua e ahau.”

TAM1897 Q1 46.17I muri i tēnei wā, ka tukuna e Hetekia ētahi māngai ki Īhipa, ā, ka hanga hononga a Īhipa ki a Hetekia, ka tukuna he ope taua. Ka rongo a Henakeripi mō tēnei i te wā tika, ā, ka whakatūria e ia tōna ope taua i waenga i Īhipa me Hiruhārama. Nāna i tuku tuatahi he karanga ki Hiruhārama ki a Hetekia kia tuku i a ia anō, kia tatari kia hoki mai ia i Īhipa, ā, ka haere ia ki te mau i a rātou katoa hei herehere ki tētahi whenua pērā i tō rātou ake, he whenua e rite ana ki tō rātou. Engari i mea a Hetekia kia kaua rātou e whakahoki kupu, ā, ka hoki te tangata ki Rakihi, ka kite ia kua haere te kīngi ki Rīpina, ā, i ripoata rātou ki a ia i reira.

TAM1897 Q1 46.18Ka rongo a Henakeripi kua eke mai ngā ope hoia o Īhipa, ā, ka tuku anō ia i tētahi reta ki Hiruhārama, e kī ana i ngā mea e taea ana e ia, ā, i ngā mea kāore e taea e te Ariki; me tana kī kia kaua a Hetekia e whakawhirinaki ki te Ariki, nā te mea kāore e taea e te Ariki te whakaora i a rātou i ōna ringa; ā, ka mea ia, i te mutunga o tana mahi ki te kīngi o Īhipa, ka hoki mai ia, ā, ka tau ngā hua ki runga i a Hiruhārama.

TAM1897 Q1 46.19I tēnei wā, kua ako a Hetekia ki te whakawhirinaki ki te Ariki; nā te mea kāore he tangata kē hei whakawhirinaki māna. I ākina ia i te mutunga kia whakawhirinaki ki te Ariki. Nō reira, ka piki ia ki te whare tapu, ka whakatakoto i taua reta a Henakeripi ki mua i te Ariki, ā, ka mea ki te Ariki, “Anei rā; kāore e taea e mātou te mahi i tētahi mea. E te Ariki, māu e mahi mō mātou.” Ka pērā te Ariki. I taua pō ka patua ngā ope hoia a Henakeripi, ā, ka hoki ia ki Ninewe. Nā reira, i te mutunga, i roto i ēnei wā taumaha katoa, i ēnei kino i pā ki a rātou, i aukati rawa i a rātou kia kore rawa e taea e rātou te whiwhi āwhina mai i Īhipa, i hea rānei, ka kawea rātou ki te wāhi i hiahia ai te Ariki kia tae rātou i te tuatahi—ki te wāhi ka taea e ia te whakaora i a rātou.

TAM1897 Q1 47.1Mehemea i whakawhirinaki noa rātou ki te Ariki i ngā wā katoa, pēnei i taua wā, ka mahia tonu e te Ariki ngā mea i mahia e ia mō rātou i taua wā. Kua kore rawa rātou e tukua kia noho i raro i te mana o Ahiria, kāore hoki he hononga ki Īhipa. Kua kore rawa rātou e tahaetia, e mauherea rānei. Kua tū rātou hei iwi a te Ariki me tōna rangatiratanga mō ake tonu atu, e noho takitahi ana, kāore e tatau ki waenga i ngā iwi.

TAM1897 Q1 47.2Ehara i te mea me whai taipitopito i te hītori o Hūrā. He hītori anō tēnei o ngā iwi tekau. He whakahua anō noa iho i te hītori i tirohia e tātou i te pō inanahi, kia tae rā anō ki te wā i tukuna ai e te Ariki tana poropiti ki a Terekia, te kīngi whakamutunga, ā, ka mea, “Whakarērea atu te pōtae, waiho atu te karauna; e kore tēnei e pēnei tonu ā muri ake. Ko te iti whakanuia ake, ko te nui whakaititia iho. Ka porohurihia e ahau, ka porohurihia, ka porohurihia. (E kore noa iho anō tēnei.) Kia tae mai rā anō te tangata māna; ā, māku e hoatu ki a ia.”

TAM1897 Q1 47.3I muri tata iho i tērā, i mauherea te iwi katoa ki Papurōna—haunga ngā rawakore rawa o te whenua kāore he mea ā rātou. I waiho rātou ki te whenua kia noho ai rātou i reira, kia whai ai i ngā huarahi e pai ana ki a rātou. Nō reira, i taua wā, he painga kia rawakore, kia kore he mea; ā, i tuhia tēnei kia mārama ai te katoa e ora ana i runga i te whenua ināianei. Ehara i te manaakitanga kia whai rawa, kia nui ngā whenua ināianei. Ā, kei te tata mai ngā rā ka riro ko te hunga rawakore, kāore he mea ā rātou, hei hunga e pai rawa atu ana te noho i tēnei ao. Koinei te āhua i puta i te wā i whakangaromia ai a Hiruhārama i taua rā, ā, i mauherea rātou ki Papurōna, i patua rānei.

TAM1897 Q1 47.4I taua wā, ko te hunga kāore he mea i āhei ki te whai kāinga puta noa i te whenua; nā te mea nā rātou anake te whenua katoa. I mauherea katoa ērā atu. Ā, koinei anō te āhua ka puta ā muri ake nei. Ko te hunga e piri ana ki ngā rawa o tēnei ao, ko te hunga e hiahia ana kia whai rawa, ka mauherea e ō rātou rawa, ā, ka ngaro rātou me te ao katoa. Ka noho ai ki te whenua o te Ariki te hunga rawakore o ngā rawa o tēnei ao, kāore he mea ā rātou, nā te mea i whakanoho rātou i ngā mea katoa ki te mahi a te Atua, i te wā e kawea whakarautia ai te hunga katoa e noho ana ki ngā whenua o te ao, ā, ka whakangaromia te ao katoa.

TAM1897 Q1 47.5Ehara i te mea i tuhia tēnei pūrongo mō te tahuritanga o Īharaira i te Atua me tō rātou whakangaromanga kia kore ai he take. Ehara i te mea i tuhia a Hōhea me ngā poropititanga i kōrerohia i te pō inanahi kia kore ai he take. Ehara i te mea i tuhia te upoko tuawaru o Ihāia kia kore ai he take. I tuhia ēnei kupu mō tātou, ā, me aro tātou ki ēnei i tō tātou rā.

TAM1897 Q1 47.6Ināianei ka tae tātou ki ngā rā whakamutunga o Hūrā. Pānuitia ngā pukapuka a Heremaia rāua ko Ehekiera. He pono o nāianei ēnei mō ngā Atewenetiti o te Rā Whitu, pērā tonu i te pukapuka o te Whakakitenga. I tuhia a Heremaia rāua ko Ehekiera mō tātou, ko te hunga kua tae mai ki ngā mutunga o te ao, nā te mea i tuhia ēnei pukapuka i ngā rā i tae mai ai te mutunga o Hūrā; ā, ko te whakangaromanga o Hiruhārama, me ngā wā i pā mai ai, i tuhia noa hei tohu ki ngā tāngata katoa o te ao i ngā wā e tata ana te mutunga o te ao me tōna whakangaromanga, hei whakatūpato hoki i a rātou mō ngā kaupapa ka pā mai, me ngā raruraru ka haere tahi mai.

TAM1897 Q1 47.7I kōwhiria e Īharaira tētahi kīngi ahakoa ngā whakahē a te Ariki. I te wehenga atu o rātou, ka tae ngā iwi tekau ki te wā i herea ai rātou kia kī, “Kāore ā mātou kīngi”; ā, ka mea te Ariki, “Ko au tō koutou kīngi.” Ka mea anō rātou, “Kāo; me whai kīngi mātou.” Nā, ka whai anō rātou i tētahi atu, ā, koia tērā te whakamutunga. Nā muri iho, kāore rātou i whai kīngi, kāore hoki i whai rangatiratanga; i mauherea rātou, ā, i ngaro mō ake tonu atu, nā te mea kāore rātou i hiahia kia noho te Ariki hei kīngi mō rātou.

TAM1897 Q1 47.8I noho tonu a Hūrā mō tētahi wā, ā, ka tae mai tērā i pānuitia e tātou i tētahi wā poto ki muri nei,—“Whakarērea atu te pōtae, waiho atu te karauna,” kāore e taea e Hūrā te whai kīngi anō. Me kī ia, “Kāore ā mātou kīngi.” Me haere ia ki te herehere ki Papurōna. Kāore anō ngā iwi me ngā hapori i whai kīngi anō, tae noa ki te taenga mai o tō rātou Kīngi tūturu, ko ia te tangata tika hei rangatira, hei whakahaere; ā, ahakoa tērā, i tino ū tonu rātou ki te wairua kotahi i whakakahore ai i te Atua i ngā rā o Haora, nō reira kāore rātou i hiahia kia rangatira te Ariki i a rātou; i whakakahore rātou i a ia, ā, i tīpako i tētahi kīngi o tēnei ao—“Kāhore ō mātou kīngi, ko Hīhā anake.”

TAM1897 Q1 47.9He kōrero kotahi tonu tēnei. I a rātou e whakahē ana i te Atua, i mahia tēnei i te kore e whakarongo ki āna whakatūpato, ā, ka tīpako rātou i tētahi kīngi ko Haora tōna ingoa. I kite te Ariki i roto i tēnei i tō rātou whakahē i a Īhu, tō rātou kīngi, me te tīpako i a Hīhā me Parapa. Ko tō rātou whakahē i a Karaiti me te tīpako i a Hīhā he hua tika noa iho o tō rātou whakahē i te Atua me te tīpako i a Haora. I a rātou e whakahē ana i a ia, ā, ka tīpako i a Haora, i mōhio te Ariki ka whakahē rātou i a ia, ā, ka tīpako i a Hīhā. Ā, i roto i te mahi tuatahi, i kitea kē te mahi whakamutunga.

TAM1897 Q1 47.10Koia te take i mea ai te Ariki, ‘Hamuera, ehara i te mea kei te whakakahore rātou i a koe, engari kei te whakakahore rātou i ahau kia kaua au e rangatira i a rātou’; ā, he tikanga tēnei mō ngā Atewenetiti o te Rā Whitu. E hiahia ana te Atua kia Rangatira ia mō tōna iwi, kia Kīngi ia mō tōna iwi. Ka noho ia hei Kīngi? Ka ranea tōna rangatiratanga? Ka ranea rānei tōna kāwanatanga mō tōna iwi? Koinei te pātai ināianei, pēnei i taua wā o mua. Ehara i te mea i ranea mō rātou i taua wā; nā te mea kāore rātou i tuku ki a ia i roto i te ngākau katoa. I mau rātou ki te āhua o waho anake o te karakia, ā, ka tino rite ki te ao, ka taka ki te karakia whakapakoko o te ao. Me whai rātou i tētahi kīngi, pēnei i ērā atu iwi kē. Ā, koia tonu te pūrākau i ēnei rā. Ki te kore e ranea te Atua hei rangatira mō ngā Atewenetiti o te Rā Whitu, nā te mea kāore rātou e whakapono ki a ia ki roto i tō rātou ngākau katoa. Nā te mea he tino rite rātou ki ngā tauiwi, me whai rātou i tētahi kāwanatanga tauiwi me te mana tauiwi hei tiaki i a rātou anō i a rātou anō, hei rangatira hoki i a rātou anō. Auē, kia whakarongo ngā Atewenetiti o te Rā Whitu i tēnei rā ki te kupu a te Ariki: Ko au hei Kīngi mōu.

TAM1897 Q1 48.1Ko Hūrā, pēnei i taku kī i mua ake nei, i mauherea ki Papurōna, ā, i waiho ētahi o ngā rawakore rawa ki te whenua. I reira rātou i tika ai kia noho. Engari i haere rātou ki Īhipa i runga i tō rātou ake hiahia. Ahakoa anō te whakahē a te Ariki, i haere rātou ki Īhipa. Nā reira, i whakamararatia ngā tāngata katoa a te Ariki ki waenga i ngā tauiwi, ki Papurōna, ki Īhipa hoki. Nō taua wā mai, ka kōrero ngā Paipera katoa mō te whakaoranga o ōna tāngata i Papurōna, i Īhipa hoki; ā, kei te pērā tonu i ēnei rā.

TAM1897 Q1 48.2I tēnei rā, ko te kupu nei, “Puta mai koutou i roto i a ia, e tōku iwi, kei uru tahi koutou ki ōna hara, kei pāngia koutou e ōna whiu.” Ko Papurōna tērā. Ā, i te upoko tekau mā tahi o te pukapuka o te Whakakitenga, ka kōrero mō tērā e kīia ana i te wairua he ‘Īhipa’; ā, ko te hunga e toa ana ki te kararehe, ki tōna whakapakoko, ki tōna tohu, me te nama o tōna ingoa, ka “waiata i te waiata a Mohi” — ehara i te mea pērā noa iho — engari ko te ‘waiata a Mohi, te pononga a te Atua’. He aha te waiata a Mohi?—Ko te waiata mō te whakaoranga i Īhipa. Nā reira, ka waiata rātou i te waiata a Mohi, arā, ko te hunga e toa ana ki te kararehe, ki tōna whakapakoko, ki tōna tohu, me te nama o tōna ingoa, nā te mea kua whakaorangia rātou i Īhipa. Nā te mea, i ēnei rā, ā tae noa ki te mutunga o te ao, “He mea karanga nāku tāku tamaiti i Īhipa.” Kei te noho tonu i ēnei rā he Papurōna me Īhipa. I ēnei rā, kei reira ngā tāngata a te Atua i Papurōna me Īhipa. Ā, i ēnei rā ka karanga te Ariki, “Puta mai koutou i roto i a ia, e tōku iwi” ā, “He mea karanga nāku tāku tamaiti i Īhipa.”

TAM1897 Q1 48.3Titiro anō: I hea a Nimirota?—I noho ia i Papurōna, ā, i rangatira ia i te rangatiratanga o Papurōna. I hea a Āperahama?—I noho ia i te whenua i rangatirahia e te rangatiratanga i whakatūria e Nimirota. Engari i karanga te Atua i a ia kia puta atu i taua whenua. He Papurōna taua whenua, i te wairua, i te tinana hoki. Ā, he nui atu i tēnei: ko Nimirota te tama a Kuhu, ko Kuhu te tama a Hama, ā, ko Īhipa te whenua o Hama. Nō reira, i roto i a Nimirota i noho ai a Īhipa me Papurōna. I te wā i karanga ai te Atua i a Āperahama, i karanga ia i a ia kia puta i Īhipa me Papurōna. “ki te mea nā te Karaiti koutou, he whānau nā Āperahama, mō koutou hoki te kāinga i runga i te kupu whakaari.” Kua karangahia hoki koutou kia puta i Īhipa me Papurōna.

TAM1897 Q1 48.4A, kia tīmata tātou katoa ki te ako i te Paipera, ki te pānui i āna kupu, ki ngā tikanga wairua kei roto. Nā, ka noho te Paipera katoa, mai i te whiti tuatahi tae noa ki te whiti whakamutunga, hei mea ora, hei mea kanapa ki a tātou katoa.

TAM1897 Q1 48.5I muri iho ka kitea e tātou a Īharaira i Īhipa, ā, ka karanga anō te Ariki i a rātou kia puta i Īhipa. Nā, ka whakakahore rātou i te Ariki, ā, ko te mutunga iho ka mauherea rātou ki Papurōna, ā, ka hoki anō ki Īhipa. I te taenga mai o Īhu, ka whakakahore rātou i a ia, ā, ka whiriwhiri i a Hīhā. Nā, ka puta mai te hāhi Karaitiana, ā, i reira te tahuritanga o te hāhi i te whakapono i hanga i tētahi atu Papurōna, ā, ka karanga te Atua i te iwi kia puta i taua Papurōna. I te wā o te Whakahoutanga, i karanga ia kia puta rātou i taua Papurōna. Nā muri mai ka puta te Protestani, te Karaitiana kua whakahoutia, ā, ka huri whakamuri anō tēnei, ā, ināianei ka hanga he whakapakoko mō te kararehe, e whakahoki ana i a Papurōna, te whaea me ōna tamāhine, kua hono ki ngā kāwanatanga o te ao. Ā, kei te karanga tonu te Atua, Puta mai i Papurōna, “Puta mai koutou i roto i a ia, e tōku iwi.”

TAM1897 Q1 48.6Ko te rapunga whakaaro i tahuri ai te hāhi Karaitiana i te whakapono, arā, ko ngā whakaakoranga teka a ngā tauiwi i kawea mai ki ngā kura Karaitiana, ā, nā aua whakaakoranga i hua ai taua tahuritanga, i ahu mai i Īhipa. Nā taua ariā Īhipiana i whakakino ngā kura Karaitiana, i tahuri ai te hāhi i te whakapono, ā, i whakatū i te Hāhi o Rōma, e noho nei hei Papurōna, hei Īhipa hoki i ēnei rā. Nō reira, i ēnei rā, i roto i te pono ora o nāianei, kei te karanga te Ariki i āna tāngata kia puta atu i Papurōna, i Īhipa hoki.

TAM1897 Q1 48.7Engari e hiahia ana te Ariki ki te katoa. E hiahia ana ia ki te rangatira i te katoa. E hiahia ana ia kia rangatira tōna rangatiratanga ki runga i te katoa. E hiahia ana ia kia pērā i roto i te hāhi; e hiahia ana ia kia pērā i roto i te kura; e hiahia ana ia kia pērā i roto i ngā whare whakaputa pukapuka; e hiahia ana ia kia pērā i ngā wāhi katoa e kīia ana tōna ingoa. Ka whakaae koutou kia pērā?

TAM1897 Q1 48.8Mēnā pēnā, me tīmata koe, ia tangata mōna anō, mā te tuku i te Ariki kia riro māna te wāhi katoa i roto i tō ake ngākau. Tukua tērā Kīngi kia rangatira i reira i tōna ake rangatiratanga, i tōna rangatiratanga o te Wairua. Me tino oti, me tino mana motuhake hoki tēnei rangatiratanga, kia kore ai koe e whakaae ki tētahi atu kīngi, ki tētahi atu rangatira, engari ki te Atua anake, ki tētahi atu ture rānei, engari ki te ture a te Atua anake.

TAM1897 Q1 48.9Ā reira, ā, kāore i mua atu i tērā, ka whakaorangia tātou i Īhipa me Papurōna. Ā, kātahi, i muri i tō tātou whakaoranga pēnei i Īhipa me Papurōna, ka taea te kī pono, ā, ka kī te Ariki ki te ao katoa, “Tēnei … te hunga e pupuri ana i ngā ture a te Atua, i te whakapono hoki o Īhu,”—ehara i te hunga i whakamātau kaha noa iho,—engari ko te tiwhikete a te Atua i mua i te ao katoa, e tohu ana ki tētahi iwi i runga i te whenua e mau ana i ngā whakahau a te Atua, me te whakapono o Īhu. Kua tata mai taua wā, ā, kei te karanga a te Atua i tētahi iwi i waho o Papurōna, i waho hoki o Īhipa, kia tutuki ai tēnei, kia taea ai hoki e ia te whakapūmau, ‘Anei tētahi iwi ka tuku kia whakahaere ahau i a rātou, ā, kāore rātou e hiahia ana ki tētahi atu rangatira, ki tētahi atu ture, ki tētahi atu kāwanatanga kē atu i te kāwanatanga a te Atua.’

TAM1897 Q1 48.10Tirohia anō tērā. I tīmata te Atua i te tangata me te tuatahi o ngā whakahau katoa e noho ana ki a ia, e ora ana i roto i a ia: “kia whakapaua hoki tōu ngākau, tōu wairua, tōu hinengaro, tōu kaha, ki te aroha ki te Ariki, ki tōu Atua.” I whai huarahi kē te tangata, i whakarongo ki tētahi atu e kōrero ana, ā, nā reira i ngaro katoa ngā mea katoa. I whakatū anō te Atua i a ia ki ōna waewae, ā, i hoatu anō ki a ia te mana kia aroha ki te Atua ki tōna ngākau katoa, tōna wairua katoa, tōna hinengaro katoa, me tōna kaha katoa. I roto i te wā poto, i tawhiti rawa atu ōna uri i te Atua, ā, kāore he wāhi mō te Ariki i roto i ō rātou oranga; nō reira, me horoia ngā tāngata i te whenua mā te waipuke. He waru anake ngā wairua i hiahia kia noho te Ariki i roto i ō rātou oranga.

TAM1897 Q1 49.1Ka tīmata anō te Ariki i āna mahi ki te whenua me te waru tangata. Ki a rātou, ko te tuatahi o ngā whakahau katoa, “kia whakapaua hoki tōu ngākau, tōu wairua, tōu hinengaro, tōu kaha, ki te aroha ki te Ariki, ki tōu Atua.” Engari i wehe rātou i tērā, i whai atua kē rātou, ā, mai i te karakia whakapakoko ka tahuri rātou ki te kāwanatanga ā-kīngi. I whakatūria tētahi kāwanatanga—te kāwanatanga tuatahi o te ao. He hua tēnei nō te tahuritanga i te Atua.

TAM1897 Q1 49.2Nō taua kāwanatanga kino, i karanga anō te Atua i tōna iwi, ā, i tīmata ia i tētahi ira tangata hou. I karanga te Atua i a Āperahama i tōna whenua, i tōna iwi whanaunga, i te whare o tōna matua, ki tētahi whenua ka whakaaturia e ia ki a ia. Kāore ia i hoatu he wāhi kia tū ai tōna waewae ki runga i te whenua; engari i oati ia ka hoatu tēnei whenua ki a ia me ōna uri i muri i a ia, ahakoa kāore anō ia kia whai tamaiti. Nā reira i karanga ai te Atua i a ia i waho i taua whenua i noho ai ia, ā, kāore ia i hoatu he whenua ki a ia i te ao. Nō reira, i mahue a Āperahama, te hoa o te Atua, te hāhi o te Atua, kāore he whenua āna i tēnei ao; ā, “ki te mea nā te Karaiti koutou, he whānau nā Āperahama, mō koutou hoki te kāinga i runga i te kupu whakaari.”

TAM1897 Q1 49.3Me haere tātou i ngā tapuwae o te whakapono o tō tātou matua a Āperahama, i whai ia i taua whakapono i a ia kāore anō kia kotia. Kāore rānei ōu whenua tupu i tēnei ao? E karanga ana te Ariki i a koe kia puta i tō whenua, ki te whenua ka whakaatu ia ki a koe. Ko te whenua rangi tērā. Ka tango koe i taua whenua?

TAM1897 Q1 49.4I haere ngā uri a Āperahama ki Īhipa, ā, i wehe te Atua i a rātou i taua whenua. Ko Mohi te tauira nui i taua reanga. Ko ia te tangata ka riro i a ia te torona. Engari, i huri ia i tōna tuara ki reira, ā, i haere ia me te Atua; ā, me huri tōna tuara ki reira kia haere ai ia me te Atua.

TAM1897 Q1 49.5I whakaora te Atua i tōna ake iwi, ā, ka mea atu ki a rātou, “he iwi noho ko ia anake, e kore anō hoki e tāua i roto i ngā tauiwi.” Engari i huri rātou i te Atua, ā, ka whakatū rātou i tētahi kīngi me tētahi kāwanatanga pērā i ngā tauiwi i ō rātou taha; ā, he aha te mea i puta i reira? I kawe mai rānei he pai ki a rātou? Kāore te Ariki i whakarere i a rātou; engari i puta he hua pai mā rātou i taua mea? He ara kotahi tonu i heke iho ai rātou, i heke iho ai, i heke iho ai, kia wehea rā rātou, ā, kātahi ka ngaro rawa ngā rangatiratanga e rua; ā, mai i taua rā tae noa mai ki tēnei rā, kua noho rātou hei “kaihaereere i waenga i ngā iwi.” Kāore rātou i tatauria ki waenga i ngā iwi, ahakoa i whakamātau rātou.

TAM1897 Q1 49.6Nā reira, i te taenga mai o te Karaiti, ka whakatū anō ia i tētahi whānau wairua. Engari, ka tahuri anō te hunga whakapono i te whakapono, ā, ka huri te hāhi ki te karakia whakapakoko me te tikanga whakapono o ngā iwi kē, ā, ka whakatū anō i tētahi kāwanatanga—te hāhi me te kāwanatanga anō. Ko te mana o te Pāpa tērā; ā, he aha te mutunga o tēnei?—E mōhio ana koutou, ka “haere ki te ngaronga.” Nā, i whakatū anō e te Atua tētahi whānau wairua i roto i te Protestani Karaitiana. Engari kua tahuri kē tērā i te whakapono, ā, kua hono ki te whaea o ngā wāhine kairau, ā, e whakatū ana i te whakapakoko o te kararehe,—he kāwanatanga i runga i te whenua e kī ana he rangatiratanga nō te Atua; ā, he aha te mutunga o ēnei mea katoa?—E mōhio ana koutou ka whakangaromia ki te whakangaromanga mutunga kore.

TAM1897 Q1 49.7He aha i puta ki te rangatiratanga o Nimirota? I whakangaromia. He aha i puta ki te rangatiratanga o Īhipa? I whakangaromia. He aha i puta ki te rangatiratanga o Ahiria? I whakangaromia. He aha i puta ki te rangatiratanga o ngā iwi tekau? I whakangaromia. He aha i puta ki te rangatiratanga o Hūrā? I whakangaromia. He aha i puta ki te rangatiratanga o Papurōna? I whakangaromia. He aha i puta ki te rangatiratanga o Mēdo-Parāhia?—I whakangaromia. He aha i puta ki te rangatiratanga o Kariki?—I whakangaromia. He aha i puta ki te rangatiratanga o Rōma?—I whakangaromia. He aha i puta ki ngā tekau i whai ake?—Ka whakangaromia rātou. He aha i puta ki te mana o te Pāpa i whakatūria i runga i ngā toenga o Rōma?—Ka whakangaromia. He aha ka tupu ki te rangatiratanga i hangaia i runga i tōna āhua, i Amerika?—Ka whakangaromia.

TAM1897 Q1 49.8Ka whakaatu mai te Ariki ki a tātou kāore ia e hiahia kia hono tōna iwi ki ēnei mea. Ehara rānei tērā i te akoranga kei roto i tēnei? E hiahia ana ia kia herea e ōna tāngata ō rātou aroha ki ngā mea ka ngaro? Mai i a Ārama tae noa mai ki ēnei rā, kua karanga te Atua ki ngā tāngata kia whakaae kia rangatira ia, kia riro ia hei kīngi mā rātou; kia puta te iwi i tō rātou whenua, i ō rātou whanaunga, i te whare o tō rātou pāpā, kia noho mokemoke, ā, kia kaua e tāua ki waenga i ngā iwi. Ka kitea rānei e ia he iwi ka tuku kia mahia e ia tōna ake hiahia?

TAM1897 Q1 49.9(Ngā reo) Āe.

TAM1897 Q1 49.10Āe; e mōhio ana tātou ka whai ia i tētahi iwi pēnei, nā te mea e kī ana te kupu a te Atua. Engari, ka whai ia i taua iwi i waenga i ēnei e kī ana he iwi nōna ināianei? Koia tērā te pātai. Ka noho koe hei kotahi o ēnei? Ka noho koe hei kotahi o ēnei?—Ka mea koe, Āe. Nō reira, ka puta koe i tō whenua, i tō whānau, i te whare o tō pāpā? Ka noho mokemoke koe, ā, kāore koe e tāua ki waenga i ngā iwi? Ka whai koe i a te Atua hei kīngi māu, ā, kāore he kīngi kē āu? Ka whai koe i te kāwanatanga a te Atua hei kāwanatanga māu, ā, kāore he kāwanatanga kē e hiahiatia ana e koe?

TAM1897 Q1 49.11Ehara i te mea ka whakakeke koe ki tētahi atu kāwanatanga; kāore koe e hiahia ki tētahi atu, nā te mea kei a koe te kāwanatanga pai rawa atu—te kāwanatanga tino pai. Mēnā kei roto i tō oranga taua kāwanatanga, kāore he take kia whakahaerehia koe e tētahi kāwanatanga o te ao, ā, kāore rātou e raru, e uaua rānei ki a koe. Koia noa iho tā te Ariki e tono nei. Ka tuku koe māna e whakahaere tō oranga?

TAM1897 Q1 50.1Kei roto tonu i te karere a te anahera tuatoru, mā tēnei, mā roto hoki i tēnei, e mea ana te Atua kia “whakatūria te whakapono Karaitiana ki runga i tētahi tūāpapa mō ake tonu atu.” Nā reira, pērā tonu i roto i te karere a te anahera tuatoru, ka whakatū a te Atua i te Karaitiana ki runga i tētahi tūāpapa mō ake tonu atu, ā, he Karaitiana tēnei kāore e hono ki tētahi mea o runga i te whenua nei. Ka hono anake ki te Atua; ki tōna kupu mō ake tonu atu; ka whakamāramatia e tōna Wairua mō ake tonu atu; ka whakaakona e Ia, ko ōna haerenga i puta mai i ngā rā o te mutunga kore; ā, ka ārahi ki te Atua mō ake tonu atu, kia rangatira ai ia, ā, kei raro ko ngā ringaringa mau tonu.

TAM1897 Q1 50.2E mōhio ana au, ā, e mōhio ana hoki koutou, tērā ētahi o ngā tuākana kāore e whakaaro ana he tika tēnei. I rua tau ki muri i whakakōrerotia, ā, i whakaputaina ki te Pānui o te Hui Whānui. Kāore i whakaae te tokomaha. He ētahi kāore anō kia whakaae. E whakaaro ana he tino hē katoa. Engari i te Hui Whānui o mua, i pānuitia mai ki a mātou ngā taunakitanga e rua,—i tuhia motuhake mō tēnei Hui, ā, ko tētahi o aua taunakitanga, e kitea ana e au, kua tāia i roto i te Pānui o te Hui Whānui Nama 4; kāore anō te tuarua kia tāia, engari, ki taku whakaaro, ka tāia wawe,—e whakatūpato ana i ngā Atewenetiti o te Rā Whitu kia kaua e uru ki ngā take tōrangapū. Ka pānui au i tētahi wāhanga i konei hei whakaatu i te kaupapa o tēnei:—

TAM1897 Q1 50.3Kua pōuri te Ariki Īhu ki āna iwi. Ko ia te Kāpene, ā, me tū rātou i raro i tōna haki. Kāore ō rātou wā, he mātauranga, he kaha rānei hei tautoko i ngā rōpū tōrangapū. Kei te whakaohohia ngā tāngata e tētahi kaha nui mai i raro, ā, kaua ngā tama me ngā tamāhine a te Atua e tuku i tō rātou mana ki tēnei pakanga tōrangapū. Engari he aha te wairua e hopu ana i tō tātou iwi, ina puta mai te hunga e whakapono ana kei raro tātou i te karere a te anahera tuatoru, te karere whakamutunga o te atawhai ki te ao, ngā tuākana i roto i taua whakapono kotahi, e mau ana i ngā tohu o ngā rōpū tōrangapū e whawhai ana, e whakaputa ana i ngā whakaaro rerekē, ā, e whakapuaki ana i ō rātou whakaaro wehe?

TAM1897 Q1 50.4Ināianei ka pātai au i tēnei i te āhua o tētahi whakaaro: Mēnā i whakaae, i whai hoki ngā Atewenetiti o te Rā Whitu katoa i ngā mea i whakaakona i ngā tau e rua ki muri mō tēnei kaupapa o te kāwanatanga me te hāhi, kua puta rānei he wāhi mō taua taunakitanga?—Mārama rawa, kāore. Nō reira, i tono rānei aua akoranga i te mea hē, i te wā i karanga ai rātou i te iwi a te Atua ki tētahi tūnga kāore rawa e taea e ia te kimi hē i a rātou? Ko taku e kī ana mō tēnei take motuhake. Ko tāku e kī ana, i te wā ka whakatakotoria tētahi ara o te pono i puta mai i te kupu a te Atua, ā, mēnā ka whakaae tōna iwi ki taua kupu i mua i te Atua me te ao, ka whakatūria rātou ki tētahi tūnga kāore e taea e te Ariki te kimi hē i a rātou mō ngā mea e pā ana ki taua ara pono, ehara rānei i te mea haumaru kia whakaae ki tērā hei pono? Ka pēhea rawa e hē ai?

TAM1897 Q1 50.5Engari, kotahi noa iho tēnei o ngā taunakitanga. He whārangi, he whārangi anō hoki te taunakitanga kē e whakatūpato ana i tōna iwi mō tō rātou whai wāhi ki ngā matapakinga tōrangapū o te pakanga pōti kātahi anō ka pahure; nō reira, i roto i ngā taunakitanga e rua, tētahi i muri i tētahi, kua herea te Ariki ki te tuku whakatūpato ki tōna iwi mō te mahi tonu kua ārai kē rātou i a ia, mēnā i whakaae rātou ki te karere i hoatu ki a rātou i te tekau mā waru marama i mua i te tīmatanga o te whakataetae pōti. Nō reira, he aha i tukuna ai e te Ariki taua karere ki tōna iwi i te tekau mā waru marama i mua i te wā i puta ai he take kia whai rātou i tētahi ara kē? Kāore rānei ia i hiahia kia whakaritea tōna iwi mō te wā ka tae mai te wā o te pōraruraru me te matapaki ki a rātou, kia mōhio rātou ki te ara tika, kia kore ai rātou e pōraruraru pēnei i ērā atu i pōraruraru, ā, kia kore ai rātou e whai wāhi ki ngā mea e tika ana kia whakatūpatohia e ia?

TAM1897 Q1 50.6Kāore au e tono ināianei kia whakaae tētahi tangata nā te mea kei reira noa iho. Ka tono ahau kia whakaae rātou, kia rangahau, kia inoi, kia tirotiro, ā, kia whakaae nā te mea he pono, ā, ka whakaora i te iwi a te Atua i te āheinga kia karangahia ia hei whakatūpato, hei whakatikatika rānei i a rātou mō tētahi take pēnei. Engari e mōhio ana au kei reira ētahi tuākana e whakaaro tonu ana he hē katoa; ā, e kī ana i karanga aua akoranga kia tū tō tātou iwi ki tētahi tūnga taikaha rawa, ā, he tūnga taikaha rawa tērā. Ka taea rānei te kī he tūnga taikaha rawa tērā e whakatū ana i te iwi a te Atua ki te wāhi e hiahia ana ia kia tū ai rātou, kia tino herekore ai rātou i ēnei mea pōraruraru e whakararuraru ana i te ao?

TAM1897 Q1 50.7I tēnei tau, kua puta mai tēnei whakaaro i tētahi atu huarahi. Kāore ngā tuhinga tapu i whakahuatia i ngā tau e rua ki muri nei i puta ki ngā akoranga o tēnei tau. Ko te rongopai i taua wā; ko te rongopai anō i tēnei wā; he mea noa iho te rongopai e whakawhānui ana puta noa i te Paipera katoa, ā, ahakoa ko tēhea wāhanga o te Paipera ka tirohia e koe, ko taua kōrero tonu kei reira.

TAM1897 Q1 50.8He mea anō hei whakaaro mā tātou. Mēnā ka whai wāhi tātou ki ngā take tōrangapū me ngā kōrero tōrangapū, ka kōwhiri ia tangata i tōna taha ake, i ngā rōpū tōrangapū e whawhai ana, e whakaputa ana i ngā whakaaro taupatupatu, ā, e whakapuaki ana i ō rātou whakaaro wehewehe, ahakoa e kī ana he tuākana, he teina rātou. He aha te hikoinga whakamutunga o ngā mahi tōrangapū?—Ko te pakanga, arā. Nō reira, he aha te mea kei roto i te tīmatanga?—Ko te mea anō i te mutunga—ko te pakanga. Ko taua wairua tērā, mai i te tīmatanga ki te mutunga. Ka taea e ngā tuākana i roto i a Karaiti, e kotahi ana i roto i a ia, te whai wāhi ki tētahi mea ka wehewehe i a rātou, i roto i te wairua whakahē? Ka taea e rātou?—Kāo; kāore, mehemea ka noho tonu rātou hei kotahi i roto i a Karaiti. Me rapu kotahitanga rātou, me rapu i te kotahitanga o te Wairua, “me whai kia mau te kotahitanga o te Wairua, he mea paihere nā te rangimārie.”

TAM1897 Q1 50.9Kua rite ētahi ki te whai i tōna aronga, ā, e whakaae ana i te mutunga ka whakaaetia kia whawhai ngā Karaitiana, ahakoa ko wai rānei, ngā Atewenetiti o te Rā Whitu, me ētahi atu. Ehara i te mea kia whawhai ki a rātou anō, engari kia whawhai mō tō rātou whenua, kia uru ki te pakanga hei tiaki i te kāwanatanga ā-tangata. Engari kei hea te whenua o te Karaitiana? Kei hea te kāwanatanga o te Karaitiana? Ka taea e koe te kī?

TAM1897 Q1 50.10(Ngā reo) “Ehara i te mea nō tēnei ao.”

TAM1897 Q1 50.11Ehara i te mea nō tēnei whenua, ehara hoki i te mea nō tēnei ao. Ehara i te mea nō tēnei ao tō tātou rangatiratanga me tō tātou whenua. Engari, ka taea e ngā Karaitiana te whawhai mō tō rātou whenua me ngā patu o te pakanga ā-tinana? I whakaae te Kīngi o taua whenua kia rīpekatia ia, kia mate, kia tanumia kia kore ai e kitea, kaua ko te hiki i tōna ringa ki te whawhai mō tōna whenua. Nō reira, ka taea rānei e tētahi mea, ā, ko tōna aronga e tae ana ki tērā taumata, te noho pono i te tīmatanga?

TAM1897 Q1 51.1Engari ehara tēnei i te katoa. Mēnā ko tātou, ngā Atewenetiti o te Rā Whitu, e whakaako ana i ēnei mātāpono, ā, e ū ana ki aua mātāpono, he hikoinga nui me whai, kia tika ai tā mātou mahi ki te kāwanatanga o Amerika, ki te kāwanatanga o te rohe o Michigan, me ētahi atu rohe, kia tika ai tō rātou mōhio ki a mātou.

TAM1897 Q1 51.2Ka mea anō au, kia mārama ai koutou ki tāku e kōrero nei. Mēnā ka whakaae tātou ki te mātāpono ka taea e ngā Karaitiana te whawhai, te hiki i tō rātou ringa matau hei tiaki i te whenua me te kāwanatanga me ēnei mea katoa, nō reira me pānuitia whānuitia e te hāhi tēnei, hei tika mōna anō, ā, otirā hei tika mō te kāwanatanga o Amerika me ētahi atu kāwanatanga, ā, me whakahē, me huri hoki i te ara i whai ai te hāhi i mua.

TAM1897 Q1 51.3Kei a au nei e rua ngā tuhinga iti i tāia i te tau 1865, engari ko ngā mea i tuhia ki roto i a rātou i puta i te tau 1864. Ko tētahi o rātou e taitara ana “Ngā Tirohanga a ngā Atewenetiti o te Rā Whitu e pā ana ki te mau pū, i tukuna ki ngā Kāwana o ētahi Kāwanatanga me te Provost-Marshal-General [arā, o Amerika], me tētahi wāhanga o te Ture Rēhitatanga.”

TAM1897 Q1 51.4I taua wā, nā te Komiti o te Hui Whānui o ngā Atewenetiti o te Rā Whitu i whakamōhio atu ki te kāwanatanga o Amerika, ki ngā kāwanatanga o Illinois, Michigan, Pennsylvania, Wisconsin, me tētahi atu kotahi, e rua rānei, kāore e taea e ngā Atewenetiti o te Rā Whitu, hei Karaitiana, ā, nā te mea he Karaitiana rātou, te whakaae kia mau pū, kia whawhai rānei ngā Karaitiana ahakoa he aha te āhuatanga. Ko tētahi atu tuhinga he kohinga tangohanga nō ngā tuhinga me ngā whakaputanga a ngā Atewenetiti o te Rā Whitu, hei whakamana i te kāwanatanga kia whakaae ki taua kerēme a te hāhi hei mea pono.

TAM1897 Q1 51.5Ināianei, mēnā ka whakahokia whakamuri taua whakahau, ā, ka whakaae tātou ki te whakaaro ka āhei ngā Karaitiana ki te whawhai i raro i tētahi āhuatanga ahakoa he aha, mō te kāwanatanga, mō tētahi atu take rānei, he mea tika kia haere te Komiti o te Hui Whānui, e māngai ana i te hāhi, ki te kāwanatanga o Amerika, ā, kia whakamōhio atu ki a rātou kua huri ā mātou tirohanga; ā, kia haere ki ngā kāwana o ēnei Kāwanatanga, kia whakamōhio atu ki a rātou kua huri ā mātou whakaaro; kia tū ai ngā pūrongo e hāngai ana ki ā mātou whakaaro hou kua arotakea mō taua kaupapa.

TAM1897 Q1 51.6Ināianei, kāore au e whakapono mō tētahi wā poto me piri tonu tātou ki tētahi mea i mahia, nā te mea anake i mahia. Engari, mēnā he tika te mea i mahia, me piri tonu ki reira. Ā, e kī ana au ināianei, mēnā ka huri ā tātou whakaaro mō tērā, me whakamōhio tātou ki ēnei kāwanatanga kia mōhio ai rātou, kia kore ai rātou e whakaaro he rerekē tātou i tō tātou tūturu. He tika noa iho tēnei ki ngā kāwanatanga; nā te mea, hei hāhi, i tuhi ōkawa mātou i tō mātou tūnga hei tautoko i te taha kē.

TAM1897 Q1 51.7I ngā tau e rua ki muri, i te wā i tukuna ai aua akoranga, kāore au i mōhio e noho ana ēnei tuhinga. Kāore au i mōhio e noho ana rātou kia tae noa ki te tīmatanga o te tau 1897. Nā tētahi tangata i tuku mai ēnei ki ahau i roto i tētahi kōpaki, ā, koia noa iho tāku mōhio. I tāia ēnei i te tau 1865 e te “Steam Press of the Seventh-day Adventist Publishing Association, Battle Creek, Mich.” Kei reira ngā ingoa o te Komiti o te Hui Whānui kua hainatia ki ngā tuhinga i tukuna ki te Kāwanatanga o Amerika, ā, kei reira hoki ngā ingoa o ngā Komiti Hui ā-Rohe kua hainatia ki ngā tuhinga i tukuna ki ngā kāwana o ngā kāwanatanga ā-rohe.

TAM1897 Q1 51.8Ināianei ka pānui atu au ki a koutou i ētahi o ngā kōrero i tāia i taua wā i ngā tuhinga, ngā whakaputanga, me ngā pepa a ngā Atewenetiti o te Rā Whitu, hei taunakitanga ki te kāwanatanga o Amerika, ā, hei taunakitanga hoki ki ngā kāwana o ngā kāwanatanga ā-rohe, he tūnga i mau tonu e te Komiti o te Hui Whānui o te hāhi, he tūnga i mōhiotia e rātou, ehara i te mea i hangaia mō tēnei wā anake, kia karo ai i te hopu hoia, kia karo rānei i ngā hua kino i pā ki te whenua nā te pakanga. I tukuna tēnei take hei taunakitanga ki ēnei kāwanatanga, he mātāpono tēnei ki ngā Atewenetiti o te Rā Whitu, ā, e ū ana rātou ki reira nā te mea he Karaitiana tēnei.

TAM1897 Q1 51.9Ka pānui au i ētahi wāhanga poto i konei, ā, ka kite koutou i taku i kite ai i te wā tonu i pānui ai au—mēnā i whai au i taua tuhinga i mua i ahau i tēnei Whare Karakia e rua tau ki muri, kāore e taea e au te whakaako i ngā mātāpono kei roto i taua tuhinga kia mārama ake i taku i whakaako ai i ngā akoranga i hoatu e au, ā, i whakaputaina i roto i te Pānui o te Hui Whānui. Anei tētahi wāhanga i tuhia i roto i te Signs of the Times e te Minita James White, i te tau 1853:—

TAM1897 Q1 51.10Kua wehe te hāhi e kī ana he hāhi a te Karaiti i te ringa o tōna hoa tāne pono, ā, ināianei kei te whakawhirinaki ki te ringa kaha o te ture. E rapu ana ia kia tiakina, kia whāngaia hoki e ngā kāwanatanga pirau o te ao, ā, he tika te whakaatu i a ia hei tamāhine kairau nā te whaea tawhito, ko ia nei he tohu mō te Hāhi Katorika. Me piri te wahine ki tana tāne, me piri hoki te hāhi ki a Karaiti, ā, kaua e rapu tiaki i te ringa o te ture, engari kia whakawhirinaki anake ki te ringa kaha o tana Aroha. Kua mārena hē te hāhi ki te ao. Ka kitea tēnei i ngā tari rerekē o te kāwanatanga ā-iwi. Ahakoa i te tari pakanga, ka kitea te minita e kī ana he minita ia o Īhu Karaiti, e whakaparahako ana ki te Atua o te rangimārie mā ōna inoi kia angitu i te pakanga.

TAM1897 Q1 51.11Anō, he wāhanga i tangohia mai i te Review and Herald o Mei 9, 1854:—

TAM1897 Q1 52.1Ahakoa kei te tata mai ēnei mea, ahakoa kāore rānei [e pā ana ki te taenga mai o te Ariki], kei te tū tonu te mea; kei te huri haere tētahi wairua pakanga, he wairua riri, he wairua teka. Ko tōna pānga parahanga te mea e mataku nei mātou,—ko te pānga whakaiti i te āhua tika nā te mōhio piri ki ngā whakaaro o te pakanga me te whakaheke toto, ko te hihiri kore hauora, ko te wairua rōpū kawa, he kino, ā, koia te take e horapa ai te kino.

TAM1897 Q1 52.2Kaua e kī kāore he mōrearea ki ngā ākonga o te Karaiti nā ēnei take. He mōrearea tūturu; nā te mea, “Ā, i te kino ka hua, ka mātoke haere te aroha o te tini tāngata.” Ko ēnei ngā aroha huna, kāore e taea te whakamārama, e here ana i te tangata ki te tangata, e aukati ana i te whai pānga motuhake, motu rānei; nā reira ka hopukia e tātou, kāore tātou i te mōhio, te āhua kōrero e noho ana i waenganui i te iwi, ā, kāore tātou e mōhio kia tae rā anō te hinengaro kia pōrearea, kia kore ai e tau; ā, nō reira, i te mea kei roto i tētahi āhua hauā te hinengaro, ka māmā ki te whiwhi, ki te whakatipu hoki i te kino. He nui kē atu te whakangaromanga a te mate o ngā tikanga pai i tā te mate urutā.

TAM1897 Q1 52.3He kōrero anō i tāruarua mai i te Review and Herald o Hūrae 31, 1856:—

TAM1897 Q1 52.4Kua kī a Īhu, “Whāia ahau.” He aha, e te tuakana aroha, e te tuahine aroha, tō paerewa whakapono? Ehara rānei i te Paipera? Ka mea koe, Āe. Nō reira, ka tae tātou ki reira, kia ako ai mēnā kei te whai tātou i a Īhu, kāore rānei. Ka anga whakamua au i tō huarahi, ka whakawhiti kōrero ki a koe; ā, ko tēnei huarahi ko ngā mahi katoa o tō tātou oranga. Ka titiro whānui tātou tuatahi, ā, ka pātai, E mahi ana koe pēnei i te ao? Engari ka ui koe, He aha te tikanga? Ka whakamātau ahau ki te whakamārama atu ki a koe. E whai wāhanga ana koe ki te ao i āna tikanga matua me ōna ture? Mēnā āe, ehara i te ara i hīkoi ai a Īhu. I mea a Īhu, Ehara rātou (ngā ākonga) i te mea nō te ao, pērā i ahau kāore au i te mea nō te ao. I tehea wā i kite ai koutou i a Īhu i te whare whakawa o Hīhā?—Kāore anō, engari i te wā i ārahina ai ia pēnei i te reme ki te patunga.

TAM1897 Q1 52.5Engari e hiahia ana mātou ki ngā ture pai, ā, he kawenga tā mātou kia whiwhi i ngā tāngata pai hei hanga, hei whakatinana i ēnei ture.

TAM1897 Q1 52.6Tūturu, e hiahia ana mātou ki ngā ture pai; ā, kāore a Īhu i waiho i a mātou kia whai i a ia me te kore o ēnei. Ka mea ia, “ehara i ahau ake te kupu e rongo nei koutou, engari, nā te Matua i tonoa mai ai ahau.” Hoani 14:24.

TAM1897 Q1 52.7Ka mea te kaiwaiata karakia, “Tapatahi tonu te Ture a Ihowā, he mea whakatahuri i te wairua.” Waiata 19:7. Ka mea a Pāora, “Nō te hā o te Atua ngā karaipiture katoa, he pai hoki hei whakaako, hei riri i te hē, hei whakatikatika, hei whakaako ki te tika; kia tino rite ai te tangata a te Atua, rite rawa mō ngā mahi pai katoa.” 2 Tīmoti 3:16, 17. He aha atu āu e hiahia ana? He aha rānei e iti ake ana āu e hiahia ana, e taku tuakana aroha?

TAM1897 Q1 52.8Ko te mahi e whai ake nei e hiahiatia ana e koe i tō kaiwhakahaere, ko te whakatū ture, ā, ki te kore e whai i aua ture, ka whakatinanahia mā te hoari, he patu kāore i te Karaitiana. Ko ēnei ture nei te pūtake, te ora tonu o taua kāwanatanga e wāhanga ana ia, ā, mā ngā whare pū, mā ngā taputapu whakamate, mā ngā ope taua moana nunui, me ngā hōia kua whakaritea ki ā rātou patu whakamate anake e taea ai e taua kāwanatanga te pupuri i tōna mana motuhake. Ka whai ake, ka whakanoho koe i tō tuākana Karaitiana pai, he kaiwhai i te Rangatira o te Rangimārie, ki te taha o te tarāwhata whakamate, kia whakawhiu i te mate; rānei ki te upoko o tētahi ope tauā, me tētahi tuhinga habeas corpus hei whakahoki i tētahi tuakana rawakore ki te noho pononga, mō te hara o te hiahia kia manawa i te hau herekore o te rangi. Rānei, mēnā ko ia tō rangatira whakahaere o te motu, ka whakanoho koutou i tō pīhopa pai ki runga i tētahi hoiho pakanga, kua whakakākahu katoa ki ngā taputapu pakanga, hei tianara matua mō ngā pū katoa o te mate i te motu.

TAM1897 Q1 52.9Ka pātai atu au, e ngā kaiwhai a Īhu, mēnā ka taea e te tangata te whakarite kia tika te patu tangata, i te wā i mea ai a te Atua, “Kaua e patu”? Ehara rānei te pou whakahaere katoa o te kāwanatanga tangata i te hoari? Kāore rānei e mongamonga noa i tōna taenga mai, ko ia te tangata whai mana ki te rangatira i roto i te tika?

TAM1897 Q1 52.10Engari, kāore au e whawhai ana ki ngā kāwanatanga tangata. Kāo, kāo. Ka mea a Rāwiri i roto i tētahi waiata whakamoemiti ki te Atua, “He pono ka whai korōria koe i te riri o te tangata; mau anō e whītiki te toenga o te riri.” Waiata 76:10. “Ehara hoki ngā rangatira i te whakawehi mō ngā mahi pai, engari mō ngā mahi kino. E mea ana koe kia kaua e wehi i te mana? Meatia te pai, ā, he whakamoemiti tāna e hōmai ai ki a koe; he minita hoki ia nā te Atua ki a koe [Karaitiana] mō te pai.” Rōma 13:3, 4.

TAM1897 Q1 52.11Mēnā, e aku tuākana, ka puritia e koutou ki ō koutou mahara he rōpū motuhake ngā Karaitiana, he rōpū iti, kua wehea, kua tīpakohia i te ao, hei rama mō te ao, kia ārahina ai te ao, mā te kite i ā rātou mahi pai (te māramatanga), kia hono mai ki te kāhui iti, e tāua ana mō te patunga i te rā katoa, ā, kia whakamānawa ai i tō koutou Matua o te rangi, kātahi ka taea e koutou te mārama ki ngā karaipiture pēnei i a Rōma 13, me te Tīmoti Tuatahi 1; 2, ka taea e au te aro ake ki ēnei ā muri ake nei. “Kia totohe te maramara rīhi ki ngā maramara rīhi o te oneone” [Ihāia 45:9]; engari, me mau e ngā Karaitiana te hinengaro o Īhu, ā, ka whai i a Īhu.

TAM1897 Q1 52.12Kua kite rānei tātou i ētahi hua o ngā Karaitiana e whakapuaki ana i tō rātou whakapono, ā, e whai ana i te ao? Kia whakaritea tātou e tēnei kia piki ki tētahi wāhi tiketike, pēnei i a Paraama, i te wā i karanga ai a Pāraka ki a ia kia kanga i a Īharaira; ā, i tana whakaputa i tana whakataukī, ka mea ia, “Me aha e kanga ai ahau i tā te Atua i kore ai e kanga? Me aha hoki e whakatara ai ahau ki tā Ihowā kīhai i whakatara? Tēnei hoki ahau kei te tihi o ngā kāmaka e titiro atu ana ki a ia, e kite atu ana i a ia i runga i ngā pukepuke. Nanā, he iwi noho ko ia anake, e kore anō hoki e tāua i roto i ngā tauiwi.” Tauanga 23:8, 9.

TAM1897 Q1 52.13Ināianei ka pānui au i tētahi atu wāhanga, i tāruarua mai i te Review, i te 14 o Akuhata, 1856:—

TAM1897 Q1 52.14Kua hoatu rānei e te rongopai o Īhu ki a koe te mana ki te whakamahi i te hoari, ki te whakakākahu i a koe ki ngā patu ā-tinana, ki te tango i te hoari kia “whakarato i ngā mea e matea ana e tō whānau,” kia whakaora i te hunga e pēhia ana i te mana o te kaitūkino, mā te takahi i te ture tuaono a te Atua, “Kaua e patu”? Ka mea a Īhu, “Arohaina ō koutou hoa whawhai.”

TAM1897 Q1 52.15E whakaaro ana koe, hei Karaitiana e noho ana i raro i te rongopai, he whakaaetanga ā-Paipera tōu kia uru ki ngā pakanga tōrangapū ahakoa pēhea? Ahakoa i roto i te hanga ture, i te whakatinana rānei i ngā ture a te kāwanatanga tangata? Mēnā āe, ki taku whakaaro kua tino hē koe.

TAM1897 Q1 52.16Ko tērā te mea i kīia e te rōpū hāhi i te tau 1864. I whakaatu rātou i tērā ki te kāwanatanga o Amerika, hei taunakitanga kāore rātou i whakapono ki te pakanga, kāore e taea e rātou te mau pū, ā, mēnā ka karangatia rātou kia uru ki te ope taua i raro i te ture, kāore e taea te tūmanako kia whawhai rātou. Ā, i whakarongo te kāwanatanga o Amerika ki ā rātou whakapuaki, ā, i whakarite kia haere rātou ki ngā hōhipera, ki reira ka taea ai e rātou te mahi hei minita o te rongopai, te tiaki i ngā māuiui, me te kawe whakaoranga ki te hunga e mate ana. Ināianei, mēnā ka whakahokia whakamuri tērā, me tū tika tātou ki mua i te kāwanatanga, ā, me whakamōhio atu kua whakahokia whakamuri.

TAM1897 Q1 52.17Ka haere tonu taku pānui:—

TAM1897 Q1 52.18Me whakamātauria ngā karaipiture katoa ka whakahuahia e koe, me ngā take katoa e āhua tika ana ka whakatakotoria e koe, ki ngā kupu mārama o te Paipera, ki te tikanga tonu o aua kupu. Tērā pea ka aro mātou ki ēnei tuhinga katoa, ki ēnei take rānei e akiakihia ana e koe, i te wā tika; engari tuatahi, ka whakarongo mātou ki te rongopai. Ki ngā Karaitiana e hiahia ana ki te whai i a Īhu, me rawaka tēnei.

TAM1897 Q1 52.19Ka mea a Īhu, “Ki te mea tētahi ko ia hei kaimahi māku, me aru ia i ahau.” Hoani 12:26. Engari, e mea ana rānei koe, “Ka taea e au tēnei, ā, ka mahi hei kirirarau pono mō tōku whenua, i āna kaupapa here ā-motu me tōna kāwanatanga”? Tū. Ka mea a Īhu, “Kāhore he tangata e pono te mahi ki ngā rangatira tokorua.” Matiu 6:24. “Mehemea nō te ao koutou, e arohaina e te ao ōna. Tēnā ko tēnei, ehara nei koutou i te ao, nāku koutou i whiriwhiri i roto i te ao, koia te ao ka kino ai ki a koutou.” Hoani 15:19.

TAM1897 Q1 52.20He aha te wāhanga ka taea e koe te tango i ngā kaupapa here o te ao, mēnā “ehara koutou i te ao,” engari e riri ana te ao ki a koutou, ā, kua tīpakohia koutou “i roto i te ao”? Engari me tuku rānei e tātou te mana ki ngā ringa o te hunga kino? ka mea koe. Kāore e taea e koe te ārai atu i tēnā. Ka kino haere tonu ngā tangata kino me ngā kaiwhakapohehe; ā, i te wā whakamutunga o te ao, ka mahi kino ngā tangata kino, ā, kāore he tangata kino e mārama. Raniera 12:10. Ko te take, kāore te ao e hiahia ki te whakarongo ki te Atua, ki te whai rānei i a Īhu, kāore hoki e whakaae kei te kotahi te Kaiwhakarite Ture. Hēmi 4:12.

TAM1897 Q1 53.1Nā, ka mea te Ariki: “I te mea e whakatata ana mai te iwi nei ki ahau, ā, e whakahōnore ana i ahau ki tō rātou māngai, ki ō rātou ngutu, otiia e matara noa atu ana i ahau ō rātou ngākau, ā, ko tō rātou wehi ki ahau he mea whakaako e tā te tangata tohutohu. Nā, ka tahuri ahau ki te mahi i tētahi mahi whakamīharo ki waenganui i tēnei iwi, he mahi whakamīharo rawa, he mīharo whakaharahara; ka whakamōtītia hoki ngā whakaaro o ō rātou mea whakaaro nui, ka ngaro te mātauranga o ō rātou mea mōhio.” Ihāia 29:13, 14. E pēhea te whakamīharo o tēnei i puta ai i roto i ngā huarahi o te tokomaha o te hunga e tino whakapuaki ana i tō rātou whakapono ki te Atua, i tū nei i ngā rā tata nei ki te upoko o ngā whakahounga whakapono, ngā whakahoutanga tikanga, me ngā rōpū rangimārie: e ārahi ana i te hāhi o te Karaiti, kua whakawhiwhia ki te rongopai e whakakite ana i te ora me te kore mate; i whakamahia mā ngā tono, ngā inoi, me ngā roimata; ināianei e tino takahi ana i te rongopai, i te mea kua kī a Īhu, “Kua rongo koutou i kōrerotia, ‘Kia aroha ki tōu hoa tata, kia kino hoki ki tōu hoa whawhai.’ Nā, ko tāku kupu tēnei ki a koutou: Arohaina ō koutou hoa whawhai, manaakitia te hunga e kanga ana i a koutou, kia pai te mahi ki te hunga e kino ana ki a koutou, me īnoi hoki mō te hunga e whakawhiu ana i a koutou, e whakatoi ana i a koutou; kia tupu ai koutou hei tamariki mā tō koutou Matua i te rangi; e mea nei hoki ia i tōna rā kia whiti ki te hunga kino, ki te hunga pai, kia ua hoki te ua ki te hunga tika, ki te hunga hē.” “Kia ngāwari rāpea koutou, kia pērā me tō koutou Matua e ngāwari ana.” Matiu 5:43-45; Ruka 6:36. Ahakoa ēnei tuhinga, ka kitea e tātou te āhua pouri o ngā hāhi Karaitiana i a rātou e whakawhanake ana i tō rātou hinga matatika me te ōritenga ki te ao. Hei tauira ētahi iti noa iho i ngā tini, ka whakahua mātou.

TAM1897 Q1 53.2Anei ētahi kōrero a ētahi kaikōrero rongonui, e kī ana mō ngā “pū,” “whawhai,” “pakanga,” “taua,” me ērā atu. Ka haere tonu pēnei:—

TAM1897 Q1 53.3I te tirohanga ki ēnei āhuatanga, e whakaatu ana i te huringa o te koura tino pai hei mea kino ake i te paru, te kore whakaaro mutunga kore ki ngā taunakitanga a te Karaiti me ā rātou whakapono o mua, me karanga tātou, “Kua haere nei hoki rātou i te ara o Kaina, kua tōrere rawa hoki ki te hē, arā ki tō Paraama utu.”

TAM1897 Q1 53.4Kei te whai i a Īhu ēnei tāngata? Kei te whakakākahu rānei rātou i a rātou anō me ō rātou kaitautoko ki ngā patu o te rongopai? Kei te whakaatu rānei rātou i te whakawhirinaki mutunga kore ki te ture tino oti a te Atua? E whakaae ana rānei rātou he Kotahi anake te Kaiwhakarite Ture mō te Karaitiana? E rongo ana rānei rātou i a Pāora e kī ana, “ehara hoki ngā rākau o tā mātou pakanga i te mea nō te kikokiko, engari he kaha i roto i te Atua hei whakahoro i ngā pā kaha”? 2 Koriniti 10:4. Hei whakamutunga, kei te whakarongo rānei rātou ki ngā karaipiture e kī ana rātou kei te whakaakona e rātou?

TAM1897 Q1 53.5Kākahuria ngā mea whawhai katoa a te Atua, kia taea ai e koutou te tū atu ki ngā mahi tinihanga a te rēwera. He aha? — “Ehara hoki tā tātou i te pakanga ki te kikokiko, ki ngā toto.” Kāo; ehara tērā i te karanga a ngā kaiwhai a Īhu. Engari e whawhai ana mātou “ki ngā rangatiratanga, ki ngā mana, ki ngā ariki o te pōuri o tēnei ao, ki ngā taua wairua kino [ngā wairua kino, kei te tapa] o ngā wāhi i te rangi.” “Mō konei kia mau ki ngā mea whawhai katoa a te Atua, kia taea ai e koutou te tū atu ki te riri i te rā kino, ā, ka poto i a koutou ngā mea katoa te mahi, kia tū.” Epeha 6:11-13.

TAM1897 Q1 53.6Ka whakarārangi a Pāora i ngā patu Karaitiana i roto i Epeha 6:14-18, ā, ka mea, Tangohia “te hoari hoki a te Wairua, [ehara i te rino] arā ki te kupu a te Atua. Kia pau te īnoi me te tohe, me īnoi i ngā wā katoa i roto i te Wairua;” kua kākahuria ēnei mea whawhai nō te rangi, ā, kua hūria ō rātou waewae ki te takatū o te rongopai o te rangimārie, e whakapau kaha ana kia whiwhi i te manaakitanga o te Karaiti,—“Ka koa te hunga tohu tangata; e tohungia hoki rātou. … Ka koa te hunga hohou rongo [ehara i te hunga takahi rongo]; ka huaina hoki rātou he tamariki nā te Atua.” Matiu 5:7, 9. Whakarongo ki a Hoani i a ia e kōrero ana ki ngā hōia, i te pātai a rātou he aha tā rātou e mahi ai. Ka whakahoki ia, “kaua e tukino i tētahi tangata.” Ruka 3:14.

TAM1897 Q1 53.7Mahara ki ngā kupu a Īhu ki a Pita, i te wā i whakaakona ai te akoranga whaihua nui mō ngā Karaitiana katoa, mō te mahi e tika ana kia mahia ki te hoari: “Whakahokia iho tāu hoari ki tōna pūkoro; ka mate hoki i te hoari te hunga hāpai hoari.” Matiu 26:52.

TAM1897 Q1 53.8Me hīkoi ngā Karaitiana i te mārama o ēnei pono, ā, he iti noa ngā tianara me ngā hōia Karaitiana hei whakamahi i ngā “rua tekau mā rima pū raiwhara Sharp a te Reverend Mr. Beecher,” ahakoa kua herea he Paipera ki te kōhao uta o ia pū, hei whakakitenga whakahīhī i te karakia.

TAM1897 Q1 53.9Ka rongo rātou i a Īhu e kī ana, “Ehara tōku rangatiratanga i tēnei ao; mehemea nō tēnei ao tōku rangatiratanga, kua tatau āku pononga.” Hoani 18:36. Nā reira, ka whakawhiwhia ngā Karaitiana ki ēnei patu o te rongopai, ā, kua tangohia katoatia atu ā rātou patu ā-tinana, ka motuhake rawa atu i ngā kāwanatanga o te ao; ka taea e rātou te tuku i te ao, kua mau tonu ki ngā patu mate, kia oma i te huarahi whānui, e whakatinana ana i ā rātou ture kāore i te Karaitiana mā te whiu mate.

TAM1897 Q1 53.10He mana whakahirahira kāore e taea te kī a te toenga o te hāhi, i a rātou e tiro whakamuri ana ki ngā hītori o mua, ā, e kite ana, ahakoa i karanga ngā ākonga o te Karaiti, pērā i a Pāora, “Nā te whakaaro ki a koe mātou i whakamatea ai i te rā roa nei; kīia ana mātou hei hipi e patua ana [Rōma 8:36];” ahakoa i mākūkū tō rātou ara i ngā roimata, i kī i tō rātou toto, ā, i kapi i ō rātou tinana pakaru me ō rātou wheua mā;—he mana tō rātou ki te karanga tahi me Paraama, i a rātou e kite ana ko te iwi a te Atua, “he iwi noho ko ia anake, e kore anō hoki e tāua i roto i ngā tauiwi,” “Hei te mate o te hunga tika he matenga mōku, kia rite hoki tōku whakamutunga ki tōna!” Tauanga 23:9, 10.

TAM1897 Q1 53.11He nui ake anō ngā kōrero kei roto i tēnei puka, engari kāore he take kia pānui anō au i ērā. Ka pānui au i ētahi atu kōrero nō te Ariki, kotahi, e rua rānei, kei konei mō tātou i ēnei rā. I hoatu tēnei ki a tātou i ngā tau e whā ki muri nei, nā te Wairua o te Poropititanga, ā, i pānuitia ki a tātou i roto i tēnei Whare Karakia:—

TAM1897 Q1 53.12“Kua tīpako te Ariki i a Hākopa māna ake, ā, i a Īharaira hei taonga motuhake māna. Nā te mea e mōhio ana au he nui te Ariki, ā, ko tō tātou Ariki kei runga ake i ngā atua katoa.” Whakaarohia, e aku tuākana, e aku teina, e aku tuāhine, he iwi tō te Ariki, he iwi kua tīpakohia, tōna hāhi, hei iwi māna ake, hei pā mōna ake, e mau ana ia i roto i tētahi ao e pāngia ana e te hara, kua whakakeke ki te Atua; ā, i hiahia ia kia kaua tōna hāhi e whakaae ki tētahi atu mana, ki ētahi atu ture rānei, engari ki tōna mana anake me āna ture anake.

TAM1897 Q1 53.13I puta mai tētahi atu ki a tātou i te Hui Whānui o tēnei tau. Ka kawea tātou e tēnei ki te wā i tīmata ai te tahuritanga i te whakapono, ā, ka kawe i a tātou ki te aroaro o te Atua, kia anga atu ki tōna pono me tēnei kaupapa katoa i puta mai i te Ariki; i tōna hiahia kia noho tahi ia me tōna iwi i ēnei rā.

TAM1897 Q1 53.14Kāore te rārangi wehewehe i waenga i te hunga e kī ana e ū ana ki ngā whakahau a te Atua me te ao e tino mārama ana pēnei i mua. Kāore e kitea ana te hunga e hīkoi ana i te kotahitanga ki te Atua e whai wāhi ana ki ngā hui tōrangapū. Ko te hunga e mahi ana i tēnei ka whakaatu ehara rātou i te pononga pono a Īhu. Kua roa rātou e whakahaere ana i te ahi noa, nā reira kua ngaro tō rātou māramatanga. He iwi kua rēhita kia tū i raro i te haki o Īhu. Ko rātou te ope a te Karaiti. Kua oati rātou kia puta atu i te ao, kia motuhake. Kua oati rātou kia whakamahi i te hoari o te Wairua, te kupu a te Atua, hei whawhai kaha ki te hara me ngā mahi kino katoa. Me whakaatu tātou i tō tātou ngākau pono.

TAM1897 Q1 53.15He kupu tēnei nō te kāwanatanga; he kupu e pā ana ki te tūnga kirirarau. Me whakaatu tātou i tō tātou ngākau pono ki te aha? Koinei te pātai.

TAM1897 Q1 53.16Me whakaatu tātou i tō tātou ngākau pono ki tō tātou Kīngi, ki te Ariki, ki a Īhu Karaiti. Ka kī te apotoro a Hēmi: “Ko te hunga e hiahia ana kia hoa ki te ao, he hoariri rātou ki te Atua.” Ā, ko Hoani te mea i arohaina, te ākonga i te wairua e tino rite ana ki a Īhu, kua tuku whakatūpato: “Kaua e aroha ki te ao, kaua hoki ki ngā mea o roto i te ao. Ki te aroha tētahi tangata ki te ao, kāore te aroha o te Matua i roto i a ia.” E kore tētahi tangata e kite i te hari mā te whai i te tauira a Ārama, mā te kotiti atu i tōna Kaihanga.

TAM1897 Q1 54.1Nā reira, ka kati ēnei akoranga i te wā tonu i tīmata ai tātou—ki a Ārama me tōna Kaihanga, me te tuatahi o ngā whakahau katoa i te ao whānui—“kia whakapaua hoki tōu ngākau, tōu wairua, tōu hinengaro, tōu kaha, ki te aroha ki te Ariki, ki tōu Atua.” Ki te pērā, kāore koe e kōtiti kē atu i tō Kaihanga. Nā reira, kāore he tahuritanga i te whakapono. Nā reira, kāore he karakia whakapakoko. Kāore he kāwanatanga e whakatūria i runga i te tauira o ngā iwi kē kua wehe atu i te Atua; engari ko te Atua anake te mea katoa, ā, ka ārahi ia i tōna iwi ki taua whenua whakamīharo i whakaaturia e ia ki tō tātou matua a Āperahama i te wehe i a ia i ngā kāwanatanga katoa o te ao, ā, i puritia ia kia motuhake i a ia e noho ana i te ao.

TAM1897 Q1 54.2Ko ia nei e karanga ana i a tātou kia whai, kia hīkoi i ngā tapuwae o taua whakapono i whai ai tō tātou matua a Āperahama i a ia kāore anō i kotia, ka kawe ia i a tātou ki taua whenua ko te korōria nei o ngā whenua katoa; ā, i reira ka noho tātou i te aroaro o te Ariki, i raro i ngā parirau whakamīharo o te Kaha Rawa, mō ake tonu atu—e aroha ana ki te Atua ki tō tātou ngākau katoa, ki tō tātou wairua katoa, ki tō tātou hinengaro katoa, ki tō tātou kaha katoa; ā, ka taea e ia te tohu mai ki a tātou ināianei, ā muri ake, mō ake tonu atu i te aroaro o te ao whānui, ā, ka mea, “Tēnei … te hunga e pupuri ana i ngā ture a te Atua, i te whakapono hoki o Īhu.”

TAM1897 Q1 54.3Ā, kia mea te iwi katoa, “Āmine, me Āmine.”